The archive of
Lemko radio

Добрий вечер запрашам барз сердечні на слуховиско гнеска Семан мадзелян з циклюс Макы долі Давно уж не было так же вертаме до той книгы запрашам Ой верше мій верше в <unk> річницю нашой траґедиі Коли перевертам в памяти сторінкы мойой жытьовой книгы Часто загадую своіх приятелів котрых в жытю было богато Але тых правдивых мож бы перерахувати на пальцях єдной рукы До них то належал кузьма з якым пришло ся мі стрінути на двох ріжных стежках воєнной завірюхы Поверховно знал єм го піл року але якоси не было нагоды познайомити ся близше Ничым особливым він не выріжнял ся од інчых і в молчазнім гніві носил тяжкє ярмо нашмарене окупантом Єдного дня привезено зас вшыткых до іншого міста де табірний кватермайстер показал нам місця до спаня на триповерховных деревяных причах якы мали нам служыти до одпочынку по дню тяжкой невільничой праці Загадую про найкращого приятеля кузьму якій спал поручня і часто потигонько мы собі про дашто бесідували Спеш звідує ні одповідам но то оповідай дашто бо тоты перуньскы Блощыці доцяп встекли хыбаль на дощ і треба бы даякой наркозы жебы чловек не чул што ся діє з його тілом Оповідай Гоніт неск на тебе Кузьмочера бо я оповідал остатні два вечеры Так єд знаш Я не чытал дуже книжок бо ани єм не мал на тото часу ани не мал тотого дару До <unk> р пасєм коровы А коли мого старшого брата взяли до войска то лем єм помагал няньови ґаздувати і так ся мі тота робота подабала же не жычу сой ничого ліпшого до самой смерти Ти рад пасти коровы Втрутил єм Пасти то ся мі подабало лем окрутні не рад єм был як заганяли ня перед сходом сонця та того жадна дитина не любит Оповідал сой Кузьма І як бы собі штоси пригадал і так зачал оповідати В нашім селі єст такє пасвиско што ся зове на верху і корыстат з него десятьох ґаздів в спільноті Неє ту значыня же декотры ґазда має од другого о <unk> дві штукы статку веце але невільно му пасти більше десятьох штук такє єст громадскє право В остатнім році як єм там пас до хлопчысків было веце як половина од дівчат і певно зато опанувала нас манія бавити ся выйну Мали сме свого выробу процы лукы шаблі А навет пістолеты з котрых як сме стріляли то чули нас аж в селі Порогу і куль Валяло ся іщы дост по нашым верху бо в першу войну світову мали ту своі фехтункы Москале котрых в штурмі на багнети Австриякы побили В нашым селі єст Великій воєнный цминтар зо <unk> року Правдивых пістолетів ту не мож было найти але робили сме іх скрылого дровна і обрізаной Ґільдзы в котрій проверчало ся маленьку дірочку за підставом Прикручало ся тоту люфу міцно дротом до жалобинкы копыта і після того товий До той люфы всипувало ся щыпту порогу кісно напихало клачом і з кінця бльокувало ся деревяным курком В огни запікало ся криви ягачок з дріту і прикладало до коминка но і хвилина емоцийот дзвоніня вухах Дівчатиска парс не любили такой забавы і перед старшыма скаржыли на нас за што часто нашы віцьове раменьом лоіли нам скору а пістолеты конфіскували В котрисий ден Єфремів Орест мал барз квасну міну і ся нам признал же од свого няня за пістолет котрий нашол в його лунці дістал таку научку Жанина Три дни не ся дна пняка Знате што повіл до нас Орест Запрестанме тоту глупу забаву в войну поклямаме вшыткы пальці на руках і здоровы очы возме та збудуйме собі такє мале селечко жебы было подібне до нашого Вшыткы ся втішыли з той пропозициі а найбарже дівчата котры уж давно ліпили з глины розмаіты забалкы Зараз ареста выбрали сме своім війтом і енерґічно взяли ся до роботы А што было дале Дознате ся по перервіше уж мы так не буде угу ужмы так не буде мы было уж ми ужмик не буде было мамочкы свойой мамочкы кы Ходит было Од свого єй момочкы од свойой мамочкы Ходи ходити было не любити того кого ой любити Любити того Не любити хлопця любити хлоп хлопця любити хлопцерными выршы Коло потічка в котрім ниґда не высихала вода вычыстили сме місце великости малой загорідкы на квіты обыгородили міцным плотом з голузя жебы не то же корова але ани заяд ся ту не придостал З глины патиків і листя збудували сме не лем парунадцет хыжо ґалей церковцю з трьома банями і хрестом котра стояла на высокым горобочку Ораз выстругал колапачом мале млиньскє колесо на котре з потічка пустили сме воду Нашы поля обсіяли сме ярцьом і леном навколо попід плит высыпали сме голо і называли сме подібно як правдивы Был ту і наш маленькій верх По двох тыжнях вынятково ся гарді зазеленіло а ділчата перед каждом кыжком посадили даякій дикій квіток Каждий ден поливали сме свій хотар і тішыли ся великым осягніньом Як малы діти хоц сме уж перестали ходити до школы а найстаршым ішло на <unk> рік Єдного дня груба Орина наробила такого горіялку же думали сме напал єй волк А она плаче і кричыт Знищыли наше село І направду было ту вшытко знищене так же не остал ани малый крестик над селом Мали сме вражыня же якыса дика орда привалила ся през него хоц выразно было видно слід ніг дорослого чловека Спиш звідує ся Кузьма як бы в обаві же го не слухам Ні одповідам Но то чого она Христуса В нашым селі така пригварка не была знана ся не одзываш Повидж мі чого якысий вандаль тото так зробил Повидж мі чомнеска на сту жрут блощыці А проклятий окупант на нашым худым тілі лам леж штораз то новы палиці прозыват нас украіньскыма хамами Чом Нашы кышкы грают марша коли дома мали сме што істи но чого Таку ніч пішол бы мси до свого фраірчате пошептал з годинку до ней през одхылене вікно потім затыкувал ся в няньовій стодолі на сіні і спал Дорана як пан а може ліпше Кєд уж даколи вырву ся з того пекла і верну до свого тихого села то ня нихто з него ани мтузом не вытягне Звычайні Як сме вертали зверха вечером продолжувал Кузьма то сме На перебіжкы співали розмаіты співаночкы В тот вечер ішли сме за коровами в якысым смутку а в душах Родила ся неокрислена ненавист против злым безсерця людям Не вец сме ся голосно выражали але як ся довідаме хто то зробил тому коровами стратуєме зерно А буде як іначе ся пімстиме за нашу кривду Найбільше дівчатам было жаль той найкрасшой забавкы пастушого щастливого дитиньства До по якійсым часі заспівали співанку котру перед тым Николи сме не чули од них Здавало ся же том пісньом прощают своє дітиняче щастя і входят в невідомий світ дорослых Ой варша мі за Юж мі так не буде юж мі так не буде Як мі былопы юш мі так не буда мій так не буде як мі бы волопа Уж сонны під нашыма вікнами почули сме ритмічны крокы окупацийной патролі По <unk> місяцях рабского понижаня нашы дорогы ся розышли З кужмом споткал єм ся зас по несполна трьох роках Кінчыла ся війна Выконувал єм обовязок звязного роты і в мордерчым огни ворога чолґал ся на брісі по крывій лініі фронту далеко аж під ліс з мельдунком розказом до командіра батальйону Хоц воєнний уніформ барз чловека змінят але я познал го одразу почепери стоял він в каламутній воді і обома руками обнимал стальове тільско дихтерола спертого ніжками на шкарпі глубокого окопу Кузьма тато ты А повідал єс усміхнул ся якоси смутно і добрі зрозуміл мою алюзию бо одповіл Чи ты мі раз повідал же уж николи не розстанеш ся зо свойом фраірком Де єй маш Не видиш тоту стару пухалку на моіх плечах Она уж передо мном ниєдного вояка залюбила на смерт Повюл єм якоси не в часі і зараз того пожалувал Але ти ся і не дай одповіл Кузьма і дополнил жебы по віні споткали сме ся але уж в нашій тихій лемківскій стороні Дай Боже дай Од того часу проминуло <unk> років Правдом жытя проминат наше поколіня котре в квіті молодости впало в смертны обіймы війны од першых єй днів І хто нам гнеска вкаже правду кілько Лемків она задусила своіма острыма пазурами лем зато што не в пари перед ньом на коліна Про село Кузьмы прочытал єм колиси в нашым слові і так за Іваном Красовскым звучали слова Село як таке од <unk> року припинило своє істнуваня Даколи молоды дослідникы Лемковины будут собі ставляти запитаня яке то драконьскє право до того довело Може знищыло го трясіня земли Чом го не одбудувано То за делікатно повіджено припынило своє істнуваня А што ся стало з моім дорогым приятельом Кузьмом Можу ся лем здогадувати Може повіні повернул ся до села але не заставшы там свойой родины пішол глядати єй по шырокых просторах спаленой війном Украіны А може в <unk> переселено го в даяку західню Гуш і в самоті дожыват там незнаючы же маме своій орґанізациі і рідном мовом чытаме наше слово Такых родин на превеликій жаль єст дуже А може Кузьма уж не вышол з того воєнного окопу затопленого весняном зливом і навікы пригорнула го приязна для Лемків чешска земля Може і добрі Як ся так стало мо не смотрил на найгірше повоєнны руіны свого села Він не пішол на фронт за якісы Великы ідеалы або славу велькых столиц світу а зато жебы нихто не мал права одорвати го од зеленого верху котрого был спадкоємцьом Може і добрі же Кузьма того вшыткого не виділ і не чул бо він мал вразливу лемківску душу Дякую барз сердечні за увагу нагнеска то уж вшытко бесідувала Моніка Тилявска