Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 10
Там в горах Карпатах #10 - Олена Шпытко з Фльоринкы (3 част)
Episode description
Odcinek jest rozmową z Oleną Szpytko z Florynki o dawnych lemkowskich zwyczajach, zwłaszcza związanych ze świętami i życiem rodzinnym. Bohaterka wspomina m.in. wigilijne rytuały, symboliczne znaczenie siana, chleba i świecy oraz wspólne przygotowania przy stole.
Automatic transcript
Беже добріден Дейбожы Вам Ялена Свитко мам <unk> рік в роджыной Фльоринці <unk> червця в <unk> році В родині Рица Цьолкы і мама Ірена Цьолка з долку Земчак Звавкы Витайте дорогы радию слухаче гев міре ґоргар зо Заходу зо свойом авдицийом та в горах Карпатах Хоц то моі реляциі нагрываны сут зо Заходу То заєдно споминаме на Лемковину Пра дидівску землю вшыткых нашых люди де бы они не одышли і де бы не были розметаны в шырокым світі Нескы запрашам на програм котрому єм давно головок Кєд сме в купі то нас не ломите бесідую з <unk> літньом Лемкыньом Михалова родженом во Фльоринці З озгляду на долгіст материялу авдиция буде поділена на пару части котры будут пущаны в радию в інчых термінах о котрых можете ся довідати на біжучо на стороні Лем крапка Ф запрашам до слуханя бесіды Вылия Яка ріжниця єст медже Вылийом або была медже Вылийом котру памятате з гір а тераз Миголові Но ружниці бар дуже може неє але так польні даоны мы і так вшыткы Лемкы уважали же было копчасты сіно прикрывали на столі обрусом ставляли тріхлі быжлядных праздників но давали свічку Єдну миску напр з перогамиску званом Кєселицьом з комперями но і тоты вшыткы даня якы тото было а люде си потрафили тверді натягати вычком стоєнной мискы тера напря занедбам може тото уж такє кусю веце з світове єс Же деме сіно символічну під обрус так дикы жебы лем было поторджене же так пой обрусом закрываме а сіно вяжеме деме вечувязку під хоінку Но і дай вприклад хліб деме символичний хліб тзв жайбы поіси бабка в тоту в середин даюме свічку всыпує том зерна ци о зерне свічку даєме Но єй ід іже уж не на єденну миску тико поділяме на вшыткых ґыжом усім натары Но але як ся на медвели то уж такє позостало в Ломі і такє уж хыбы зостане докле я жыю так само і невіста того з дому тото примісла тіж же мыєме ся іде полазник іде наприклад мій сын Богдан зо своім сыном приносят соту з стіном Но і ґадают по наіві нещестя здоровя на тон новый рік Я ім гадам што несете нам плужникы но то принесут дают мі то сіну потім ідут по воду потім приносят воду І заспіш ся і заздрают наш на здоровя на дновый рікы но што витайте полозникы одкале ідете з поведнього А што мі нисите Сыр ма своі хуст з меданком Дай Боже жебы сте завшыносили Но і они іх дотрису здержают сіє одповідом сойми його Ну заходили сме выдуляли сме потім на мельницю спільно сме ся вшыткы мили і так ся миєме з огнискы так миєте Но то жебы сме вшыткы спільно были вієнды родині А каждый од себе дає пінязі Тыма пінязми ся миєме же сме мали вшыткы дорогы піняз дос Но а потым Е Кракам ме клячеме говариме о ченаш і як постают беру крунку хліба тераз просвору сут просвору і ділиме ся том просвором якло но вшыткы на напамятку же см вшыткы разом в єдній родині Но і сідаме смышно од смышного а потім по святівечері во ними робиме обхід якы поталы ізде Но тераз є робиме спільно з невістом я попереню тіж робиом так Варю ґрібы тоты ґрібы то варю так што то голупци то голупці выробіме глупці пісмы значыт з рыжом і рашту тоты ґрібы додают на тзв уж ґа І робиме барщ і даєме тот барщы на обід яку на тоту святу велию і платим бы бермекы картофлі кіселиця але каждий як ім бы споминал осімным Новіс сме жена каждуй порцию достає свою яку ситом уважыт взяти бо ци зєзды розум та Рыку даш в каждым одзераль містиме ся в двасетьох по тровых Ци вшыткы погалы сут даваны нараз на стіль ци сут подаваны поєдинчо поєдинчо поєдинчы бо Фактычні ціла родина завдже было нас дост спород бы тяжко было на тым столі з тым вшыткым комісиі хто ся занимат Домышыньом Бокром терез ніно Перше я ходил ом терез по тых сходах тяжко ходити той веце ні терезвідже і ні тяжко помагат Аня Але тераз єж подвага може по три рокы то навет выносиме шутко на нароз там до покоів мытам до покоі доворий вечеряме Нотую ж там попри Она вчат єдно знимают стігают зо слова другє накладают на стіл так жебы неж не ходити по тых сходах долин А по вечері обходиме вколо костолу Было такым зызнаным м звычай по своій мамі так уж єм завдя тото утримувала же кєд у нас было участників при тым при тивелиі як вопертым обіді Но то вечері рачым можна повісти бо той Швечері То сме заберали вышкы вшыткы разом в купу і обвивали сме такой тым сіном шло спіти обруса А потім обходили сме костоле де співали сме першу пісню яку куляду бо в придвічни потім люже сме Три разы вышли з них вколо каждий клякнул подіку былу чым ся уварю но і хто высідаме єсли і кулядуєме вшыткы курады хто якы уважыте Зыспівати але спільно співам по отымы повелиі як моя дівка приходи Маріся ту з Юском він Єси римокатолик але там ружниці там зо дуже не виджу я до тых рокы років быти уж праві понад <unk> ішли но то выміром можностив ся по тым почестуєме цястком ной кєрішком дакым І так тотот час глет дівчата уж тришый хлопці Та подне прискакувати событкы восмоті якы уж великы огні бо гни знайдел ся ноч не святого Яна Наступном важным свято Лемків то єст Великден Як вы оходите Великден Но велиґден то і велиґны і рішыны свята сутрадусны свята В каждым озіра тисячловек тішыт бо ся ном Бож там ся тішыме бо нам Бог воскы Але наше свято я б так повіла православны высыпіря вызнає прав зо святом Великонным ся барже тішыме жы Ісус Христу CАС Я навет яко Старше Жусова нетыко ся тішыла м му од наймолодшых років бо сме мали таку забаву по тым тыма яйками сме ся бавили так дак бы до своіх старшых років а тераз уж можу ся тико поділити і похвалити а не тыко похвалити бым може бы м образувала і Бога і себе Раджыт заохотити вас жебы на великонец свята быти таком можностю як я была на вельконі свята в Єрузоміі Там духови ся барз пережывало тото свято Не тико же ся в верку квітницю сме перешли символичну дорогу Крішову з кресном і з такым взрушыньом же же Бог нам попросту дай бы мир Еле потым як воскрес якы бы ом в церкви св Тройці Южниґаном на робі самого Єзуса же аж ногы підрвало і цівічло ся тако сеж аж триєс Як патріярха вошол до гробу якы отворили тоты двері высут зпадчытуваны Таком печатьом в пятницю зпадчытуют як отворит тоты дверя патріярха заспівок в грецкым языці Христо з Лоскрис То была така радіст же нон не то не до описаня ни до повіджыня а потім то была од дванасти в дені до другой тота служба Боже там а по другю дені сме были в церкви св Тройці тыж по языці росийскым Там был ксєнжыл барз дуже не до облічыня то ксв Там было штырьох патріярхів Як зробили як бы пойсли ся ночны а потім обхід коркви і ксондз стал то значы патріарха в дверях запукал і заспівал В ґрецкым языці Христос Лоск за потым в рускым языці бо іх было там в свым языці єсосвятот в рускым языці Христос Воскрес і вшыткы люди одповідали то ся нормальні здавало же ціла Єрусаліма ся трьос З той радости радит бы на правду в якой давас молодых люди страшні вас заохочуй там Бо то грошы то єст така амамона Але як неє біда Але ся барно од чловека одкручат але і докручат ся в дізным часі жей не наріч аштак же неє А завшы тото што чловек прижыє там то не вымаже суміє уж напевно нихто ани чловек мы може зробити бо не повинен зробити Ты за раді здухуват до кінця жытя кыжы Так же заохочую ашто до велькыня нашого думувал Ну то тіж вельку Пятницю ідеме векіт четвердем на страс потім Велика Пятниця тойдеме на заложыня гробу Но потым малюваня дома яйка Малюют нам то печыня готовліня трактуваня до велькодня Якыма методами малюєте яйка Старыма методами того є звіск топлений Зо свічкы навет берут до кругы такы з церкви не до палкы Но є єй і нормальні таком іголком Я перше любиям малювати хоц мітам барз так аж в пінті не выходило тото але в мірим роз Достам іщы якійси талент малом Але тераз єж б ани того не потрафлю бою мі рукы не дергают і мі рукы не позвалят м такє Ту моя сусіда Пелька Шахтичка Она барз ані малювала барз ані Тедер зай пришол тут она міло мала пари пари єй Так жебы сме змінили тот ы кусюкы малюваню тых єйкы А та розмалює мене в ляку машту Ні на Богдан доздар до того Не раз подівлям же ма руку таку тяжку нароблену тяжкых роботы роґ і же ся му іщы хоче він то за так з томком приємностьом тото робит Ну і яко тако на вальвитві я єсєдны роз них сміже Яєс нам люйда по тым повалик анди яка сідит я мож вєд і закопати іх бо Бо выдаво не по сой такі свячыня єку што злужыєме по посвячыню на століт ся зужыє решту такто Дамнійшы ты ішли вецейка бо приходили молоды діти і єдны другі колежанкы коли Давало ся мі тото пішы сме погопкали яй попобили то вертали по другє тераз тоты яка сєдно сієдно лем довоне бесідувало то єдно яйко А поім так щыро іщы ся верну до ся той розумі же мам яйко котре єст посвящене в Єрусулімі І донесклі єщы гон Гоновиску бы чути же там ци верше в ним Але в порядку вшытко но і булку мам таку буку купиом як і ам в Варшаві є мі хатам то значын бордом мі купил І посвяти ом тоту букву там і огнескы єй мам тилі років <unk> р Буде <unk> році было в Єрусулим І до гнескы тота вода з Єрусолімы Свячена і вода з Юрдану і тото яйко зо св яйко было навет не тако высвячене як од мене але навет было оно посвячене Без монахів на горі табор і по тым они нам давали тоты єйкы вшыткы мальваны червону єдну кольору Ну і як бы гнижскы было оно Чыр єдают хліб до тыжні ся зопсує а ту буґатилі роґы не <unk>or Бо оно ся псує над маме так приклад свячену воду Декотры люде легко важы Я того барз поважалам і так поважам як єм был на Горі Робарці буде дуже як вам дуже то єст винак сєнжы котрый не звертаєт увагы людям То потім єдна мам а цна друга не зна підсмішкы роблят розмай то пригляданя з Лобі роблю о што годил тоту свячену воду Там на грабарці ісли сме там Як пєж воду Гадаю перексти ся написа Выпит од воду Гречы поновні бо то єст вшытко зубово і не кажут выливати під ногы повинні не вдоптати в фляшку белиякой недальшости воды Мушы мати фляшку чысту альбо там купувану бо там можна купити альбо хоцкі наймі фляшка од напою але без етикеты Я ся етикетком не достиводил А я ту виділом не розкільком уж жыла і дотера знерос же люде легко важат тоту привозит приносит тошну послугі на сташто двошы чыста удно тотує сонно амбіций мі ся здає же тож не позувальом на тоту Жебы такым темным быти чловеком Новена ксенжів же не звернут увагы на повіст Може бы до такого чловека дотерло скоре Але єс єднак єст то же навет бы вам в такой родины вєвстоку котрый бы озовнул в Єрузалімі былам в никтам два разы уж оліґошок мышкат то она ма доры І ма свячену воды і они маєт таку молитву на стіні і кажды з тых домовників причытат ту молитву Возме Сидор до уст запиват свячену водокіроіды Там сніданю Совіровит ці іде до роботы в сіненю Сибіри Я признам тото же то єст добре і побожы Бо так повинно вити но але то не ся дивы не тото єст Но і так шуде Повернеме і до свят Вельковык До св Выконы рыхтуєме собі кошычок а в тым кошычку ружны стравы Якы стравы в тым кошычку выд тримате Одневенда она грали Паскы мово до свято Паскы Новало ся хліб Пасвы є завше пекло бабку та курту в формі бабкы в тым была дзюрка то двам з порцийці можна повісти в такій літераці маслом барґінок То было такым меншым місцьом і замівато кавальчів сира но коваска но яйка малюване а під спід давалам хырін найде і сіль Тота сіль была символично потім на стіл попосолисові Декотры уважали же сіль єст помічне то посвячена то і она была най інчы своі там способы улжывано хрин но опри што хріну то не роси ґєм робила то м робил в такым майкє лісу як малу літератку Хрин терти то сме о тако ужываль на солі Придвіну нибы А як зостал корень яко корень символізном то ся в том нади всело догрядкы Но бо то была річ посвячена жебы потым не доти Цю Вам декотры ужывали і ужывают навет креду дают А то веце сой в польскым сыні Кред бы по тым видат же то креда ти ся посвячена і тым кредом так одахняют Вшытко зло од себе Нок як придеме то тіж символичніє ґалты Христо з Воскрис хто ввойде до Хыжпещыку одповідат решту фецны Воскрис ной потім шыкуєт ся до столу ціп гарбату Єдны кроят той голоі І сідаме чыстойеме ся Буга каждый по своім дусі попросит хоц тым святым креслом А потіш заспівам і символичну пісню Христ Лоскыс А то церкви о котры ідете годині як то оглядат волові Михалові Ружні єс залежыт од якых священиків воту было ружных тых священиків Михалоюч же преважні мали сме зовшын зміну раз о <unk> <unk> годин місця з отзв ся ночн і тых утреніє і потім літургя а потім посвячыня пасхы альбо звротні о <unk> <unk> і до якой <unk> єднослой Тых было долше сіданя пізнійше ма пінонів пініоні рысавы косы зесаля рысавы косы цисаля моі до Лосну золі вывелі до осну бісес бузіде буде бісес мозенне буде де біле слає піде піле слає піде слає підкуса діла слає під бустну біз не піде за кусну біз не піде не падруску Лемділа слає під кусну бізне піде е за руску бізне піде за друсну Выділи святе місця іщы Опроч то же я бы м на Піршымці то бы м так першый раз на так званы мойой Піржым было для мене бардухово приємне і дожыла до тот бы м в Почыі Бо мамом там сестру в Вырловій То был <unk> рік як єм папері в Вырлові Она поіхала з тыма людми котры выізджали рік передом при наміт мено захід <unk> оні выіхали на так званы Звьозек Радзєцкій Не єм осіднуленым ним Великого Львова і я был вам в <unk> році в рос Ном быти іх товды почеєві бо то был іщы такій суровий заказы Комуністичний же та люде ся самы самі ся бояли самы себі ся бояли Але моє прагніня было потім была другій раз і третій раз і повіхам Южы з мой сестры сыном і там з сусіды і його тисова і поіхали сме до того вчыє Но не выображала м собі же то почаві такій пєньк не єст місцевіст Ноє товды іщы тот час мі ся так ку зробил улогій было баржы тых улогы люди по сходах такы так званы як то ґадают но такы жебраків І молодіж не был в церкви абсолютні А уж в о тым як ся улегшали тоты часы уж і по тамтій стороні леґшой і ту по нашій стороні векшы уж не было забороніняв од церкви так я проівам в <unk> році Зо своім Богданом тамто він мал сімнадцет років іщы не мал ці іщы не мал пашпорт аблеку на моім пашпорті выйго Но то гыли здівлены вшыткых іщых товдых почає ся ж такі молоді своіх жєц так же то як бы то они будут трасітруваны в школай невільно было жебы учен был зо школы в церкви котин был зо школы уж марину было Но там тоты містот почаів то єс такє Місто може од істориі давно давно як описане єст там пережытя было такє законне там Был такій кляштур мали был убогій кляштом на беріжку такым мож на польсы з як то іначым мож повісти На такым позьомі высшым Но і як на тоты часы убогюм На горы якій но то называли бы тоту селу почаю село почаю а потім тото село ся розшыріло на так зване місто і дераз єж єст місто І там было колиси яко было село был обшарник такій котрый мал дуже поля але він не был вірующым його жена было вірующа В тій хвилі навет вшытко мі вышло з головы добрі зном єй імено і назвиску Но а котра она по тым як єй хлоп вмер она дала того поля барз дуже під тот ґажд як то ся назвидут монастыр Буду по нашому монастерений кляшор Кляш з польского слова Ной тоты Мансер ся розмнажал яко розшырювал будовлі інчы побудували але мали тяжкій проблем з водом бо ішли по воду аж долину гет А потім монахы сей помышні жебы выкрутити студню не выкрутили <unk> метрів студнів глубоку тяжко было на то часу не было такого спшенту не могли сами своіма способами ручныма тото выкрути леду выдовили ся воды І там был такій святый Йоатер з Южы названий Він был уж выд років ци од десятю прикрош был принятый до того кляштору давшы мі ті молит монастырю котрый він был в походжыня богатого з Дому цордичів але такє замір достаєкодцецку піти до закону не його не хтіли прияти але го поніприяли тыку обслугувало так о што му монархы казали робити І так од раз од раз аж доріж до тоім свойой сило можности же ж потім зостал люсвящен на священника не был свынником Но і там така істория зописана же од <unk> року Оказала ся матка Божа предтым іщы свя Оказал ся матка Божа выбуху на небі Бо там наполи на тоты монашы Туркы Татары Монґули і вшыткы тых законників вымордували вынищыли же навет маєме тоту пісен таку жы посы посвєбіют ся на горі што тоты Встяли му голову він ся нюс свою голу прид Вразом Маткы Божой впал ми і она то за Маткы Божа боронила його буку од тых тых вшыткых гібы пыс здраіців воєнных Так же Тоты кулішли оних забивати кєли тых люди реліґійных де ся вертали іх самых забивали То ж тота істория описана ж од <unk> р По тому монастер ся розрис приґыл дуже священників і несвященників до тым монастырю а потім як уж было тото наветы же ся вернул іщы перше то поміт о тым святымйови Він уж пас о уці з дітьми Но і виділ в облоку сходила матір Божа на таку скалу І на тій скалі она стояла стопа зо стола і з той стопы зробил ся зрызло воды І тото зрюдло догнискы плыне воды істопа одбита матери божой Натиска і тота скала была на поверхни потім і зробили як бы малу церковцю закрыли тоту скаву а потім на тій церкви зробили іщы векшу церков Отерт єст Третє це це це це церков поверховной туж єст Хатака нагав пянкій як то называют базиликы катедры по чаєвскы ся прекрасном єтику На візерунок земнентшний будовля але і вернут вымалюваня тоту вшыткы тоты врескы то не до повіджыня тото треба звідіти і самому тото одчути і узнати в собі в дусі чы для ме добре ци недобре Каже од заразят же я в тым почаю былам шіст раз Малам замір і мам замір але уж не знам ци дой до того Остатньом былам в <unk> році І так єм си повіла же єсі будут го достойны То іщы Боже траґну жебы м была іщы ту не раз але хоц раз то по тым <unk> разы Што сте чули як ту в Михалові Е рушыла пиша ватра Хто єй зачал Но хто і зашол то не можу пойсти уж огульні так на добре Але так як можна пойсти не ватру таку під ватру таку млодіжову то зачали тут нашы тоты молоды Зорґанізували ту під грушка то така грушка была підсувню ну і там поприходили тоты дівчата і інчы і они замішыли твоі робил яко низку снона на тым пляці співали кєд тамто як уважал Потім нам же он мене барана взяли Выкупили тоты хлопці того брана спільно зо своі таку складку свою мі зоплатили кєкыє архіва за того берану не зарезали того берана Овцы си обоначыли вшытко в порядку ні ско си там закружыли то гранаты на такій корці мы стары ся томку щекы до них підходили але сме ім не прирывали жебы ся не Не крампували подобна змі а полна цего а потым тото деси ся приявило уж на таку векшу скалю засновы тот Михар Маняк до ты Горщакы і потім яж знам же зме ходили тужы такє зґрупуваня веци люди але переважні тоты нашы Лемкы з Єрушывкы з Михалова но може і здальша давекотры Але не было жоных тых тикых гутаргів тых такых шмаліня кобас такошты там бабкыям з центра панірманя Коінчы Там робили там біґо само так од часу од часу штоси котры ся єдно поміш того помішыю Якєси часо прикрыта кжетико так почестували о на біжонцу попри а грали в Митра Ґойдичы в Студолі і там гуляли декотры котры моли муляти цілу ніч А потім ся тота ватра та бы Рушыль Ярушыль о Михал Манях мал до того дар Він такій кут любил новы підтримували вышыткы не помім же тику сам бо сам єден шовінізм зробит горщакы бы были веце розвинены так ціжно ґву Выступляли розумай то вершы то якы сут там но практикы лемківскы представліня нон о добрі представліня тыкє ру Я зо стороны свойой і цілы мойой родины якого Лема Свитко Сердечні Вас поздорав Лам дякую за вшытко што бы де звого з мойой стороны повіджели выбачте мі Вшытко найліпшого здоровя здоровя іщы раз здоровя намногає і благає літа І Зоставайте здорові з Богом соти ачыня Кажкы співай ден ґав секука тіху соты ачыня