Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 52
Там в горах Карпатах #52 - Мелянія Ротко з Ґладышова Вірхни (3 част)
Episode description
W trzeciej i ostatniej części rozmowy wracają wspomnienia o wysiedleniu Łemków po Akcji „Wisła“ i o podróży na zachód, gdzie trafiali najpierw na stację, a potem do wyznaczonych gospodarstw. Relacja pokazuje trudne warunki życia po przesiedleniu: wspólne mieszkanie wielu rodzin, ciasnotę, spory i codzienne problemy z urządzeniem się na nowym miejscu.
Automatic transcript
Витайте дорогы радию слухача гев міре Ґлоргар зо Заходу зо свойом авдицийом та в Горах Карпатах Хоц то моі реляциі нагрываны сут зо Заходу то заєдно споминаме на Лемковину про дідівску землю вшыткых нашых люди де бы они не одышли і де бы не были розметаны в шырокым світі Нескы запрашал на програм котрому єм давно головок В горах Карпатах шумны дні минали як нашы Лемкы горы опущали Горы опущали але не з радости З озгляду на долгіст материялу авдиция буде поділена на пару части котры будут пущаны в радию в інчых термінах о котрых можете ся довідати на біжучо на стороні Лем крапка Ф Запрашам до слуханя бесіды Запрашам до слуханя третьой і остатньой части бесіды з паньом Мильком Родко з Ґладышова Бесіду веде Мірек Воргач Верниме ся зас до Акциі Вісла Іхали сте си просто тыжден або і може долше потягом од часу од часу сте ся даде затримали жебы то ся напоіти бидло себе даде напоіти І парк вашы коровом дати правда Невкідци сте деси дойгали Діхали сме де Вас привезли на заході до на стацию до Стянкы Стянкы а де тот о стянкы пілы в познаньскій А до познаньского До познаня сме мали віцет кілометрів до пілы <unk> а до стянкы же мали <unk> кілометры то было наше місто Звезли Авґустянкы Сянка Но і там одраз нас привезливали того і тамта не знам я не памятам аль там якы сы такы были краны з водом і там ся нам вшыткым казали мыти Бо то вшытко з тоту порошку ар нас насыпали того каждый мал в собі нам там нам вказали мыти Но там хто ся мыл то мы але не кажде ся мыл І потім нас той гостянкы з того села з той стациі нас розділяли ту <unk> родин до того села <unk> родин до того тото каждого села потіл кошыродин де мали місце нас привезли там такій был понімецкій маєнтек жельня была бы то об там на познаню веценівці были Ґоженя была така в Ґоженюж Полякы вшытко знищыли той так маєнтек такій был уж і там нароз яко село Нова бєсь Чи вывезли вас до новой всі со стякы Цы но но І там бы такій маєнтек был і Было нас <unk> родин нас там прилес того маєнтку каждому дали єден такій покоік тоты поверхы і такє было як Великій перше двір такій пєґєр был як бы пеґєра то был німецкій такій двір і зґоженя была но то там были робітникам мешкальтом такы вели Но і там нас жалили вшыткых Ной каждому такій покоік вызначыли тож кародині кайдєродині Власт было в родині пузме дідове родичей Лы так но і вшыткых тых люди всадили до єдного покоіку таку маленькій поколя імлях те якому ся трафило Были такы де были такы в селі стары стары барс хыжы но той денны ся нет ся не помістили но то нас о тых старых старых такых хыжых по німецкых што порожні стояло сото розвалене то нас там дале Акурат нас не дали до того о маютку бо не бы місця надали такой старой старой хыжы І то ани двери не было ани выглядів бы повыбиваны были бо то вшытко Полякы бы з жабуґа а тоты пришли Полякы не та лем тоты перше перед нам пришли забуґовці вшытко вшыткову зберали вшытково нищыли а потім аж на кінци нас якы вшытко вынищыли бы зберали тоты нас попамнали Но то над до такой старой хыжы але там на дві го дві родины то як была буря велика сме тікали до што дол мо бы нас завалило і такі вісем родин зостало в такым пеґєрі те як бы пеґєры такы такє было Но і то каждый мал єден покій і так вшыткы сідили Свары выли бо тож Потім куры каждий куры якы сумал бо і сідили долшый час нам два рокы ци трид ніч потім в мінзічасі то каждый так глядал жебы даґде стару хыжу наґде нашол жебы ся выпровадил шварили ся вшытко на купі было куры денной стайні ся ходили нести на яйцях ся сварили бо то моя кура ся знишла то моя курова тамто з юбы пасла Но страшне было потім помалы помалы каждый ся глядал так помедже села выпроваджал ся то до села то до міста долго мешкали ци хыжы по німецкій A<unk> сме долго долго пару років не мешкали аж сме і потім купили си Бо так в <unk> ґлості уж подорожтали то ся і зачали так выпроваджати то до міста то так то ся но і то сме купили єдну таку ґаздівку нам як не пішли в там на захід но то каждому там дали того поля Тых Пісків то самы піскы там познанів Каждому дали там по свімці а гектари нам дале Поділили так попідліжной што атучнич люде не мали ани кони ани ничого ани коровы і што м што з той землі Тота ходили сме по тых ґардах помагати што рошытком мы сме робили коров белі копалих І не при жнивах же нам давали Копали сме цілый ден компері зберали нам дале кошык компері єст охочо вас примували до роботу журсти мож зробити брали нас до роботы брали нас але ся нас тіж бояли Спочатку ся нас барз бояли мали сме воды бо то вшытко такє было Тот не пустили нас на Подіря бо ся бояли то же шокарами стояли бо то повідали ім же Украінці бандеровці придут То ся страшні нас бояли Тон тот замыкали брамы на Подірю і вшытко замыкали отили поза што мыдыме робити а нашы люде на ни не мысліли жебы до кого быти альбо Я самі ся бояли себе Ани ся на Мы ся не бояли чо на воду ци в тым тіли віти то о них стояли і варю же шыкырами спали бо ся потім признали же кыкырами спали довіран аж не пустили на воду бо ся бояли же бандеровців Украінців наіш А потім штопньово штопньово ся так переконували ноі і робили сме в них они нам жарто давали ті зерна дакуші комперициі Є потім діти так куж ім бавили Я бавилам дітину раз бесілу акаці тым куру бідала такы заплаты были Не тяжко было тяжко было як сте прихай на захід туєком молода дитина то сте ходили до школ до школы писмам то в черчына а якы ходили сте бо сте хтіли бы сте мусіли сме іти бо той примус так бо сестра ж не ходила мала дванадцет років пят кляч скінчыла туж не мусіла іти А м я іщы лем мала десят років ном до третьой клясы мусіла піти Но то страшні в школі нас понижали То понизали Вас діти научытель діті научытеле самы не знали по польскы радити абушытко за бужанен На гірше за бужаны были Сами не знали по польскы радити божытко по рускы за буга поприходило а на дон нас Вічні тюкали нам же то Украінці же тоты же то штем нас ждам дали дны одны До остатній Лавкы сме свідили в остатній лавці дві там школи Жанком і так ниґда нам учытеле тіж же были жабу то тіж не ани по польскы дуже не знали радити а нам докучали же то Украінці Украінці Украінці Страшні нам докучали І мы так мстили ся над нами як бы могли то звышыт нам Чым ся приявляли іх такы докучаня Дочали нормальні жыдали до нас Украінці не допущали нас до ничого бо то Украінці юж Так ми і учытеле і вшытко вшытко А вчули сте ся добры тякоси сме знали нали сме радити єсме ся догадали же переходили до наступных клясы і вчыли сме ся занижали лему цены туты учытеля Были Были розмаіты тіж тоты учытели Были такы што были куж такы приятны а были такы што тіж вредны были То здалека до нас метали то кредом то тым то тым же так до нас жыгали Брид были некотры брид были але перевані тоты были што не знали по польскы радити Тоты такы забуґа жыты забуґовці Тоте воґулі не зрозуміл іх так радилі по рускы Бо мы по лемківскы радили а они так чыжто по рускы рапорускы то ници ани Але мы были Украінці бо так так приповідили так дале знати же то Украінці ся з Твєрчовского забили І Украінці юж на бы мебли потіш Як сте прихали там на місце то сте ся кушок голосили то степені думали о тым жебы дати до церкви піти врода Но то вододи задати до Церкви До Церкви ме ни ни ни ни ниґде не мали де піти додкостела же ме ішли До Кштерильскокатолицкого так До до польского Церкви Як Ксонз Драдеку принял яко уці своі новычы Е не печали бы то же то нібы до Комуніі мам іти бы то бы мали не песят років Але так пішли сме пару раз на тотже до Комуніі же нібы піде на науку але нас выгнали з церкви З Кустьова но Но же тото ся сте зачали на же то Украінці ся там бы д не ходили до то сме не пішли Корову сме пашли ІІ свєрчышского і зо Свєрчыского нам страшні докучали Днеска кого Свєрчыкого забыли самі сте забыли Самы го забили на на анасо бе і потім як сме ся бы доміл ту шты в по десяток роках то уж так сме ся могли домів старати ту сме ся так зачали старати домів но то ж не так і мы уж такы были зо сестром я мала двадцет Перешло років сестра мала <unk> Но сме ходили так до урядів Но то сяди в уряді наша ачеґо вас выґнали Бы сте свєрчешского забілі Так нам докучали Свяди де сме ся рушыли де дара нам докучали Бы сте свірчевского забілі А манечуляни О Свєрчевскій хоч як ся перше боял не знам што повісти тото свідів тихо нишка ся не товари Можете нє замкнути Тото што памятам то знам Пострам на загоді Мешкали кілько років десят <unk> років ротьох роках засме ся вернули є сте ся вернули Ласло было Узыскате згоду на жыду вернуту ножме ся дожме ходили по урядах не барз такыме дозрікчасу сме так залатляли вшытко І ту такій был ґураль на свіхы же мешкал він выходил но і нам так нам сусід написал же тотя Бертат же ся можеме вернути яхчеме Но і так же пущали нібы бы бы бы бы бы были сусід нашы якій сусід Поляк Поляк сусіду з нашых был ачы схоче вернута ч нашых вымін был американа не был бы высвідляний О кым знал де вы сте вымешкати на загоді Но пишали сме до сусіда написали сме де розміли Повіны отец был з Америкы в Америці мало была тельсо американьскє того не выгнали Но та як нас выгнали то потім мы пишали ту долину так ся кустю контактували котусти высыла з ходу не была котры прожана Дойзнало Но нне ніп написал нам же як нам за повіст тому што мешкан наш день выізджат то жебы сме вернули то же нас тото одзалатлят Но і так сме жалатляли там вшытко затля рішыли сме цілучоту ґаздівку тіж Бо там потім на захід приізджали тіж з Росиі Тыты репатриянты якы шыли тота ґаздивка котру вусти мали то была Ваша ґаздивка на заході на ся была але ґрушыли задарму доды жыли сме жыли сме репатриянтови а нам ту дале ноні бы Ачи так на выміну так Они вам ту оддали аво поле нам поле жа полезме нам туда хыжа а хыжа но то так што сте сме дали тому ґуральови што нам і так кажде а то мате мат можете іхати мын бы не поіхали ту але а то верого се васте вернули Ту до Ґладышова До Ґладышова Не до вірхів Но тот до вірхі до верхні до вірно по потім ж Ґладисів як мы выіхали той в вірхні не было Ага вірхня і ж нами перешла лем я ліж в Ґладисів был Пет не было в вірхні лем в Ґладисів ціли Єсідой неруба ой селено колі є мати нелюба не сідовоня колімати не люба требо добра ти мояне хынфот задій спойоне хынфоды задій спортоны Лушоцку спаштуєш вас моріж але виду жальо виду раю Для тых што доперо тераз влучыли радийо Лем фм Припоминам што гнескы бесідуют паньом Мильком Родко з Ґладышова Прошу слухайте дальше раз втмаште мі Вірхня То было село То был кільометр чыж горы Кілометр єдно село Єдно село єст два дых тіли але так называли Вірхня то было так кілометр од тале называли Вірхня А ту были в Ґладысі а там дале на кінцьой такы тото называли там бенівка Так называли с такы такы якы тым што вернули туж се о Віхній Небу не было не было ани бенівкы лем в Ґладысю вшытко было Ґладысів же єднаковы єдно Сполучыли вшытко небо Вернули сте ся до своіх хыжы до своіхы же сме вернули Дошлой хыжы но а потім Я і ся оддалам чы выіхали до інчого села до Кривой а родиче туже штали оддали сте ся гев в Горах туту в Горах Як сте познали свойому А то так віхаю то перше то родиця так весе познали Познавали ся приіхали до панкной така родина прихала мыти до Ґудша Но тота ся люде сходили Ной тота та гота ся тым ся надало тым ся надало но і там нас поженили мали сте яко дівця дашту до поводжыня Е тамяте чы не хцете того хлопа Дуже не было до поводжыня дуже не было до повіджыня Пришли родиче а то тоты тамты туришы тото што ся нагадали тото тато тіж маму но татана на наймно і так Веце веце з іх з родичів наказу то сме як посі сме пережыли <unk> років То потім сме там пішли потім сме мешкали там за лісом а родиче ту мешкали потім хтож од властитель отале выізджал ной мы дали паньству тамто в што сме мешкали а сме замінили ся за тото І так нам же мали сме сплачати тото же бы ту была ліпша хыжа была студова Но Але так потім вышло же сме нам тото умложыли но і так сме зостали А то Ан Моя хыжа то є там хыжа по родицях Як порунуєте легше ся Вам жыло на заході чы ге в горах Лекше было на заході Легше было было ли поля были рівны на сяди родило ся жерно ся родило жыто компері ся тіж родили легше было там легше было там Было веце поля было бо то по німецкы там вшытко позыставало іщы такє задужане там по єдній корові тіж там ся не хтіло дуже робити тым тым забужанах Ной легше там легше векшыти было І машыны там были вече машыню по німецкы были Пугы там такє вшытко іх по німецкє там пожартавало Но фарю ме так не бырне ся не вандляль то сусід так нас приізджайте з поворотом вертайте ся бо і то мате хыжу порозню Узелня про тото продукция текр хыжу прикрыли папом нашу папом нашом оддемонтували кужно і потім тот поляк выіздьом на захід і тота хыжа наша зоставала но і так наш сухід приізджайте приізджайте бо то хыжа порожня приіздайте но тай так каждий за дом домів домів хтілити но Куж нам там докучали там мень сой перешли но тижме хтіли піти домів не так ме пішли А так тото так як бы не было том бы не вертали Уж там кусцьок потім люди уж уж до подоростали куж зрозуміли тоты уж такыж не перестали так докучати бо жку зрозуміли же то жадны Украінці не были жадны бандерості бы ся переконали бы з нами жыли то уж легше было І не было не было там не было ним нич Не мали сме жадной жадных жатарґів жадне тото З початку было страшні но поклянас не познали А потім як уж познали нас же ним никому кривду сме не робили впомагали сме тож вшытко было в порядку Вшытко пересла Як сте Выхали гын на захід ци Лемкы Лемкыні женили ся з польскыма сусідами Мало мало вшыткы своі такы глядали єдны другы надале Барз мало барз мало Мало мало бы тото іщы мали уразу тоты мали урозы в середині вшыткых Тоты мы тоты нашы Тоты меншы уж то не мали уразы то уж не мали уразы такой тото А мы тото вшытко пережыли то мы мали уразы Бо то с наз медер не перевжывали але там некотры страшні пережывали і переслідували іх і морду і били так і ся но розвайті заже неякє войско попало попали До якого села якє войско пришло чуж люде были люде і людишка Як вили такы люде жебы што знали но то зрозуміли а котры такы службовы пришли то примчыли Але як мыту Ґладышові то навед єден з ґорлиц такій был в войску і до два рокы то быхіва як вмер што він нашто выганял І Ґорлиця мишкал Небы не было нич Было оно было так вытых варю розмаіты люди ся трафляли Же некотрыма протягнут до того Явозня там Чого іх там замыкали чого іх там мордували в тім Явозні Не знам бо од нас нихто там не трафил Розмаіте залеже неякых люди трафит неякє войшко трафил Были такы што ся мчтили што ся мчтили а были такы што ну чтивы были такы же помагали А мате жаль за акцю Вісла І маме жаль до тых што нам так докучали до тых маме жаль І тото же нашытко тупы до тоты лісы поодберали могли ліс вернути Мы пришли ното тіж де долісу нам не вільно было піти то з початку то пішли сме такы тамы стяли сме таку шуху ядлицю хто ся мельдувал приіхал там же сме с дерева дерево вытярий Іварют внос до той дносю тоді в тыкы хлопышка більше были зяварют так я ім кажала як то сме крали тото вшыткы я варю я ім казала піти до ліса бо было такє сухе дерево не малам при тім хліба в печы і казалам дітам чобы пішли тото стяли і привезли то я беру на ся тото вшытко тоту вину Но і я варю вшыткы тіл клічы сме полишали єй добрі было А тепер же зял хлус сухаря згнилого то сте прислія тото карати наш Но і він такых слухал гавар Аних пані опові нам як тото было бо я м ним нітня одєны як то было то вшыткы но я ім оповіл а вельо цілый наш ліс зостал ту Вшытко нам лишыли сме вшытко за дармо маріл бо голыбосы входили до школы бо шкода было татови сосну тоту ялицю стяти найрошне найрошне бо шкода або най буде то мы гобосы ходили до школы бо сме шанували А тепер ся м пішла же сухе тото взял то я і мам Тепер не быте караты а хочете тоня замкните Но і він вышлухал вышлухал так негварино не знал єм но тверд не я бым ту не пришол але нас нас наслали на ня но тому мусіли прити Я мусіл прити мусіл прити бо заандували же мы вкрали написуватшых ідеє были Полякы Полякы бо хто інчы нашы незаленой І вшытко дупово повила му Ягвалю і вшытко жестало наше дерево вшытко шебы вытяли вшытко є нам ним мі невільно поголуспіти до свого дошлого ліша Ной так выслухал выслухал нагвариной Я мусіл прити бо м было на остам заледуваны мусіл єм прити лем Но легварино мусити заплатити чы сме три раз три та як коштувало там то злотых то сме три три раз мусіли заплатити за то дом крякай такє было Машто ся же удало ся в кільц одыскати світ сте пробували пробували шкодили смі неє тото такой уштавы Но і коли я видил уштава то в верну на нея уж давы Потім вернуты Ходили шты шкоштынали тоты дерева по наш такє вшытко брали то не раз єм там коли сям посвятувал То єж міліст чудне ани вити Отале моту язварю мірі не по то такы свойой рвали то пішли дале да не будеме лом влати Но і так не мі але авари же мі ліс але што я не мам до нього того Не так єм варила но варю то єст мі ліс Ето м не будеме штинати як вася то най будеме Но были такы были розмаіты люде были такы што розрозуміли а были такы што Та як бы такій фільм был там не знам ци звидете быти як нас доганяли то вшытко на тім было в телевізорі Кус ся часы змінили наступила одвіж но і Лемкы зачали ся орґанізувати зачале кісы робити векшы імпрезы і гев в вашы околици тіж повстала векша імпреза называт ся латра Латра в Ждыні Як памятате як то ся зачало з том ватром Но з початку з початку таку согновы барде нехетні были Тоты Полякы жесий жеют ся ту Украінці ся же ся рокшырятют тото шесено А тепер уж дали си спокій Юж ся так не боят бо перше доси ся боляли так бо то і перше вшытко по найшому паль мало дхто радил а тепер вшытко по шому си пареме бы ш Ю ся не ганьбиме же не то перше кажде невільно ся гоял не ради по нашому боднека тута бо то свойна Нашы люде такы тіж і боячы были страшні же по польскы не рам радити Зних хто не ради ани так покуш покуш покус і так шторазы штораз дає так вышли І сте прижмало хтотя як ся іхат до Ждыні то там стоіт такій велькій напис пред вяздом же запрашаме на Лемківску ватру в Ждыні правда А ємчу же некотры гадают же то вцай не Лемківска ватра Ночы чыташ потіж окраіньска нібы Но страшні ся вшытко ся так ту страсів бурил ту жадны мыту жадны не жадны Украінці Но туту нема жадных Украів Туту нихто не Осіянів нихто Украінків ся не Украінців не кажде ся Ле Русине были Русіне Русины одпе потім Лемкы але За Украінців том ся обрижали І спочатку не украіньска украіньска але страсі ся обушали вшыткы же не хтят То жадной Украінці не мам но і дає зробили лемківскы Тілько на початку мала ся зват украіньска ватра не Лемків но но норатко так Але мате такє вражыня же латру в Ждыні єднак орґанізуют симпатикы опці украіньской Мене ся до того непризыме Не стебы то украіньскє борниця Нихто бы ту нич не было нич украіньского Припоминам што гнеска слухали сте в радию ЛЕМ фм <unk> і остатню час спомин пані Милькы Родко з Ґладышова дякую за увагу Міре Ґоргач карпа доли люпотіл бы я годи співай сул дыршоташны співань косер то што співаны сопи арґнезиі фансе співай сописом <unk> співавсе