Архів
лемківского радия

вступне до контролы Коментар Петра Медвія <unk> октобра собі што рік припоминаме заснованя першой Чехословацкой Республикы Ґутому історичному датуму істнуют дві позициі мож бы было повісти чешска і словацка В припаді Русинів є через вшыткы кривды ліпше стояти на тій чешскій позициі Покля <unk> октобері в Чехіі державным святом Словакія не має аж такє тепле одношыня ґу тому дню і на жаль кєд же то нормаль найробочий ден много молодых люде же ани не знат жебы собі мали в тот ден дашто припомянути Покля в Чехіі є то всевелика тема котра має в тот ден все свій простор в медиях президент передават державны нагороды На Словакій ся увекшыні медий скорше дізнате о опущынім псовій коло фоткы котрого не зістане сухе око ниєдного чловека котрий ся не може позерати на тоту нелюдскуст Тото саме такы позициі платят того року і односно ювілею анексиі Підкарпатской Руси з Совітскым Союзом кєд видиме же в Чехіі є то цілорочна тема о котрій ся дискутує іщы і в парляменті покля Словакія тему успішно іґнорує як кєбы жыла в інчым космоси То же ся о тых ювілеях абсолютно не дізнати із украіньскых медий є ясне і не треба ґу тому вецей коментарів Тать хто бы собі радо припоминал же оно то так цалком як то днес Украіна говорит і з границями державы і народом котрий в тых границях жыл і жыє не было і неє Роздільний приступ Чехіі і Словакі односно заснованя Чехословакі выходит і з роздільных приступів ґу свойой істориі і роздільных культурных кодів тых двох народів Покля Чехія бере заснованя першой Чехословацкой Республикы як історию свойой державности то значыт протлумачено чешска держава де жыли і Словациі Русины і дальшы народности Словаці власно тоту теорию субмісивно принимают і так ся неварз позерают до істориі і іх найглубша історична памят якій бы сягала лем до <unk> р коли конечно здобыли свою державу Но а і на Підкарпатю од людей могла з чути же тото і тото ся стало або збудовало около Чехів розумний за першой Республикы Но яка бы мала быти досправды опозиция Русинів поношынів Ґутій Републиці Не буду вытваряти і міфы о першій републиці Знам же оно ся добрі споминат на стары часы і так ся творят якыска ідеальны споминкы в котрых є вшытко добре і нич неє зле Головно кєд собі возме русиньскє жытельство Нижній Закарпатскій Области Украіны котре досправды по тій републиці як бач нич ліпше не зажыло Ноправда є така же в тій Републиці было про Русинів вельо доброго а было і много плянах справ Но при вшыткій облюдности тых плянах справ позитиві та добрых справ перевышыло Не треба собі думати же Масариґ мал даякій емінентний інтерес Русинів Видіти то уж з першых кроків коли до складу Чехословакі на основі рішаня Центральной Руской Народной Рады в Пряшові хотіли быти залучены і Русине на Лемковині Но Масарек будувал досправды історию чешской державы будувал свій сон о державі Чехів наполнювал своі ідеалы і подля того ся і справувал Серцю близше му было мати добру чешско польску границю і заціну того же русиньскій народ зістане розділений кід Лемковину зохебил Польщы без векшых дискусий Такой дальшым кроком котрий одкрыват образ о Масариковій як о чоловіку котрий думал найвеце на чешскы інтересы є то же сам приобіцял Жатковичові же Русины на Пряшівщыні і на Підкарпатів будут вєдно но не стало ся так Пряшівщына Препалословакі найфляґрантнійшым є самособов невыполніня Сенджерманьского договору о тім же Підкарпатска Русь буде Автономійом в складі Републикы В Тім бы собі Перша Чехословацка Республика могла подати руку за сучасну Украіном котре ся ґу тій териториі справує єднак Васарик до кінця не мал довірливост в політичну способност Русинів значыт не вірил же Русины сут балушны політично рядитий своій териториі Може не был в тым часі далеко од правды но то же на основі той недовірливости правда зробила пра функциі ґубернатора Підкарпатской Руси жебы ся Русине успокоіли но єдночасно і з той функциі зробила ляльку котра не мала реальну силу і была поряджена земскому президентови Чехови і дякуючы дальшым вшыткым фактам першый ґубернатор Жаткович выбрал собі вернути ся назад до Америкы бо тото не была выснена держава за котру Бінтвердо стоял коло політичных рішынь по войні Бенеж другій президент был політичний праґматик все думал на тото жебы сохранити холем дашто головно власну скору І так його крокы кіт без боя пороздавал іщы перед войном части державы Ци кід дал Словакі і Підкарпатю автономіі або кіть приобіцял і оддал по войні Москви Підкарпатя і зрадил так за нього боючий Русинів треба видіти цісто з праґматичного боку кєд голем дашто хотіл сохранити і досправди головно себе Але так само то свідчыт і о тім же Русины в його політичнім погляді не были при прагу аж такы основны і автономія перед войном не была о симпатиі Ґрусинам ци його доверливости Ґрусинам Як єм споминал были і позитивны справы котры перевышуют тоты неґативны без будякой ідеализациі републикы Прага до Підкарпатя інвестувала великы грошы выбудувала інфраструктуру котра там майже не істнувала На Підкарпатя ходили найліпшы чешскы архітекты котры выбудували прекрасны архітектонічны дорогоцінности якых ся уж потім Підкарпатя не дочыкало аж до днешніх днів Лем же не была то лем материяльна поміч і розвиток будованя ци інфраструктуры Русины мали свободу Не повторяли ся припады процеса в Марамуреші кєд ся люде судили же перешли на православіє і на Підкарпатю досправды много людей за першой републикы перешло Русине на Підкарпатю і на Словакі могли будувати своє русиньскє школство Прага помогла выховала тій будучу русиньску інтеліґенцию котра вымогла на урядах в адміністрациях поступно вычеряти досадженых Чехів Прага ся старала о цілковий розвиток і тот культурний Можеме спомянути істнуваня рускых театрів ци рускє высыланя чехословацкого радия котре было про Русинів на Підкарпатскій Руси і на Словакі Істнували нашы ґазеты журналы общества і много дальшого Русины досправды за двадцет років культурну і освіту зробили дякуючы празі величезны крокы но што найголовнійше Русины мали в Републиці своі політичны репрезентациі і Русины не были єдном із народносных меншын в державі як Мадярі Німці а были єдном із державотворных народів вєдной з Чехами і Словаками Русинеси єдного красного дня не забудили в Чехословацкій Республиці але іх териториі пішли до складу Републикы на основі рішыня самых Русинів І тото є дашто што Русине ниґда перед тым і на жаль і доднешнього дня уж не мали Бо неєдны з державы котра бере Русинів за єден із державотворных народів і днесме про державы де жыєме лем єдна із меншын до кінця на Украіні власно ани не істнуєме Кід ся на то посмотриме і знешнього погляду же сут меншыны котры мают свою матерску державу і меншыны котры єй не мают Не зналежыме ґу тым другым смыслі же не сме державотворным народом но в часі першой Чехословацкой Республикы каждий Русин на світі знова повторям же і знишнього погляду міг повісти же матерску державу має бо ньом была Чехословакія Є іронійом же держава котра Русинам затля найвеце дала в цілі істориі іх і найвеце зрадила головно одданьом Підкарпатя Москві чым дозволила од народнюваня Русинів але і тым же і сама Прага як совітскій сателит приняла політику Москвы і успішно дерусинізувала і на териториі Чехословакіі Лем же товбже была інча република Новернийме ся на зачаток же яку позицию бы мали мати Русине односно першой републикы Но раз же напияка повіст Хоц є пияк але є мі Без будякой ідеализациі першой Чехословацкой Републикы мож повісти же Русинамці в ній дісталом доброго были і неґативны справы не як єм споминал тоты позитива перевышуют неґатива А кібы і ніт але република то была інаша І так бы зменаню мали быти горды Мали мати ближе ґуческій позициі і припоминати собі єй як свою державу хоцлояльно ґутым державам в котрых днес жыєме Петро медвідь Пряшів хы