Архів
лемківского радия

Вступне до контролы коментар Петра Медвія років тому <unk> фебруара <unk> До <unk> року была принята конституция Чехословацкой Республикы котра зачала юридично діяти од дакілько дній пізнійше <unk> марця В тій конституциі находила ся і Автономія Підкарпатской Русиґу котрій на конец за першой републикы не дішло Прияте конституциі был важний акт до того часу ся рядило подля дочасной конституциі ґновіся знова потвердили тоты принципы на котрых была република од початку будована В єй преамбулі єднако як в америцкій конституциі в мені цілого політичного народа чехословацкого выголошувало ся же єй цільом є укріпити досконалу єдно з Народа запровадити справедливы порядкы в Республиці забезпечыти Покійный розвиток Одсюдне чехословацкой быти на благо вшыткых гражданів і забезпечыти благословліня свободы будучым поколіням Ті ідеалистичны слова чехословацкой конституциі головно тоты о свободі про дальшы ґенераций наконец не наполнили ся вдяка пожару котрый зачал Европу ничыти в меджевойновым періоді і котрий скінчыл дальшу войну Не треба повісти і то же на передшыткому што ся з конституциі не наполнило конституция з <unk> р была добром конституцийом Згодны сут в тім і істориці і то не лем на добу в котрій выникла Чехословацкы гражданы котры ся голосили ґу демократичным принципам были за то же ся може хоснувати і по закінчыню ІІ світовой войны але то уж пришла інча капітова істориі З русиньского боку можеме критикувати Републику Масарика же не выполнила обовязок автономіі про Підкарпатску Русь котра в конституциі была записана і є то власно великый парадокс Держава котра прияла конституцию на высок по демократичных принципах котры мож найти і вплывы америцкой ци французской конституциі не дала способ на дотримувати ся свого найосновнійшого закона Але парадоксив у тій конституциі было веце Чехословацка конституция дала на основі сангерманьского мірного договору Великы права меншынам так само ся запровадило обше володне право В конституциі были статі о охороні народных реліґійных і расовых меншын Ішло ся до кінця ішли дале Кєд же в Чехословакіі было по першій світу і войні много еміґрантів і інчых людей котры не мали порішене гражданство належали медже них наприклад і украіньскы еміґранты котры втікали перед більшевіками было барз важным ґестом же охорону жывота і свободы тота конституция высловно ґарантувала не лем вшыткым своім гражданам але і вшыткым жытелям без огляду на то якы сут походжыня гражданства языка расы або реліґіі Смотрячий хоцлем на техдакіль кооцитаций з першой конституциі можеме повісти же демокрация Чехословакіі яке бы ани не належала до часу о котрым ся бесідує а мала на верх і в порівнаню зо старшыма демокрациями котры в тым часі істнували включно в Сполных Штаті Америкы Но сама Чехословакія на таку демокрацию не была приготовлена Не была то лем автономія котру правска влада не была валушна наполнити проблемы были і з одлуком церкви од державы кєд же реліґійна морава і Словакія а на тото немали дяку На другым боці як раз украіньскы еміґранты дістали такы права і свободы была заснована і Украіньска університа же часом зачали утыскувати домашнє русиньскы населіня аж на конец абсолютно одкрыто зачали розбывати Републику Атентаты коляборация з німецком выголошыня Карпатской Украіны Конституция <unk> р є історию демокрациі котра не знала згладнутий саму себе Є істория успланым кінцьом Не зможеме роздумувати о тім што бы было кєбы Кє бы наполнила ся автономія кєбы дакотры статі не были лем на папері але ся і реализували Може бы то не змінило ніч на войновых подіях о котрых ся не рішыло в Празі і котрых Чехословакія не была єдином а не была ани найвекшом жертвом Но змінило бы то дашто на ситуациі по войні тото ся ниґда не дізнаме Но єден парадокс котрий зачал конституцию перед сто роками ентузиістав доднес Покля днес Чехы і Словациі мают свою державност перешли великый фалат драгы і інтеґрували ся меджезападны демократичны державы Русинен не лем же зістал і по войні бездержавным народом але на части свойой одсівнены на Підкарпатю мусит доднес бороти ся за тоту найосновнійшу справу за признаня свого істнуваня <unk> років по тім што было ясно дефінуване хто сме і што нам належыт Петро Мадвій Пряшів a A<unk> та одбый