The archive of
Lemko radio

Як раз несме над вісемдесят років од смерти першого чехословацкого президента основателя державы Томаша Ґаріка Масаріка на териториях котры належали до першой Чехословацкой Республикы збыкне ся называти татішек Масарік Ци был першый президент Татком і Прорусинів і за што му дякувати Самособо часом находиме в істориі але головно ся на то інчак смотриме много пунктів котры бы было в справуваню першой Републикы односно Русинів мож критикувати Од самого початку был проблем за проблемом Напередне приєднаня Лемковины до складу державы Пак розділіня Пряшівской і Підкарпатской Руси границьом што не было згодне з договорами аж побічно критикуване невытворіня автономіі котра была обіцяна ани окремі Підкарпатскій Руси кія уж Пряшівска Рус нашла в границях Словакі За вшытко тото є критикова найпершы рядома Сарік пізнійший Бенеш держава якій бы была лем о тых двох ключовых особах котры єй представляли Но на другій боці ся треба посмотрити і до власного гнізда Покляческій і словацкій еґзіль робили і підчас І світовой войны вшытко жебы повольні вытворити державу з тым было повязане і вытворіня чехословацкых леґій Русине ся якос до тых намагань не залучают Русины іщы на кінцю войны не знают што власно хотят не знают ся доєднати ани Рускы Народны Рады і не быти той америцкой подля анеґдоты же кіт ся стрітнут двоме Русины засновают три політычны партиі як бать бы сме тут дома не вырішыли до судного дня же де хочеме належати По приєднаню ситуация не была ліпша Русинене мали жадну політычну скушеност і то было видіти і на іх рішынях Не лем же не знали як дипльоматично тискати в празі на своі пожадалкы а іший і медже собою ся такой зачали ділити так як тому было і перед републиков Поділены были окрем приналежности ґуполітичным партиям і на прорусиньскых русофілів Мадяронів а і украінофилів Дякуючы тому ани не знали вырішыти языковый вопрос як писати як учыти і як говорити То не были справы котры бы нам Прага днес кєлеснена Масариком диктовала То были справы того же сме могли рішыти но не знали сме вырішыти І в такій ситуациі є ясно зрозуміти же страхы Прагы і зданя автономіі політичній репрезентациі котра не знат вырішыти основны справы могли быти обґрунтуваны хоц в нашых очах несправедливы Но коло тых неґативно спрениманых справ не даст ся Державі Масаріка взяти много позитивного чого ся Русинам дістало дяка Ні Ці запосмотриме на розвиток русиньского Школьства з Іна піднятя культурного жывота інвестиций в русиньскых реґіонах розвитку будуваня што принесло на Підкарпатю доднес обливуваны архітектонічны дорогоцінности аж подус правду можливо внімати свою політычну репрезентацию і брати участ на справуваню державы і што є найважнійше быти не меншыном а державотворным народом Ном є скрыта таємниця того ци Масарік был або не был татком і прорусинів Тота таємниця скрыта в його концепциі державы в тім як собі представлювал же бы мала быти політика яка бы мала быти держава што ся і намагал перенести до практикы і мож повісти же успішно На першым місци у нього была мораока Уж лем гесло у великым ербі Чехословакі правда перемагат ци його славне гесло не бояти ся і не красти дават нам образ о тым же Масарік виділ моралку як нерозділлю част політикы без котрой добра політика не може быти Навет ся Масарик говорил о тім же жадна демокрация ани жадна держава не може функцийонувати без анґажуваности людей не політиків а людей Без анґажуваности людей говорит Масарік о мертвій демокрациі мертвій державі Як раз тото напрік вшыткому неґативному ся Масарікови подарило Може і дякуючы свому татковскому віку споєному з высокыма моральныма вартостями і пожадавками а і принципом же вшыткы сме собі рівны што ся Масарік в державі намагал запровадити до практикы были ріжны проблемы як автономія лем проблемами і політиків но не простых людей Навспак і напрік територияльным і політичным кривдам котры чула політична репрезентация просты люде могли мати чутя же они не жыют в державі а они сут державовы Масарікова держава ім перший многым і остатній раз дала тото чутя же не жыют бы але сут державовы што выкликало точно тот момент котре Масарік хотіл анґажуваност анґажуваност і патріотизм гордост же маєме державу Тото ся наполно проявило Помниховий коли люде не знали одпустити Бенешовій же не могли хоц лем як Давід з Ґолияшом іти і боронити свою державу тото ся пак проявило і в рамках заграничных чехословацкых леґій котрых воювали тіс і Чехів Словаків і Русинів І так ся вернейме ґопросу ци был масарік татком і прорусинів Поклябереме татка за того котрий нас учыт першы крокы котрий нам од маленька скыпит моральны вартости до серця котрый нас учыт быти гордыма на своє і навеце ся намагат старати о наше материяльне добро пак можеме сміло повісти же гей был Масариґрусинам дал можливост робити політичны крокы быти державотворным народом учыл же держава мусит стояти і на моральных цінностях же добра кєд є анґажувана кєд ні не лем жыєме але ньом і сме і намагал ся і материяльно піднятий русиньскій реґіон в рамках інфраструктуры будуваня Коло віця діти наберают іскушености Мы дякуючы Масарікові маєме скушеност мати державу і то є на незаплачіня Точно так як то што дістанеме од свого віця a там о