70% #2012 - 70% #19 Бонарівка, 9 VI 2012
Еп. 2012

70% #2012 - 70% #19 Бонарівка, 9 VI 2012

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową o Łemkach, Łemkowszczyźnie i ich związku z Ukrainą, z wyraźnym odniesieniem do Bonarówki jako miejsca na pograniczu i o niejednoznacznej przynależności. Pojawia się też temat łemkowskiej tożsamości, rodzinnych wspomnień i tego, jak słowo „Łemko“ było rozumiane w ich domu.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сем <unk> процент лем не Скрокова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Сатирян слухайте семка
<unk> процент а будете мати цілых <unk> Другы слухаче днес бесідуєме двоє
лем медвоє я і Ноталка будеме бесідувати так як мы бесідуєме в
жытю значыт по украіньскы вы будете слухати думам же дашто будете розуміти
Наталка ти задовольно ж ми буде му тілько разом говорити Ці Нє
Анотыш знам щы незадоволена Є більше звыкла питати ніж говорити тут специфіка
професиі така Добре Але цей раз попробуємо інчыном добрі вдаст о то
може всі такі передачі будем робити з тікыме двоє говорим Добре це
жартны бісы біси всо класно Мы будемо говорити про те што торкаєт
ся Лемків Лемківщыны але в звязку з Украіною і мы повязані так
само з лемківщыною бо і умены і ноталкє тоты походят з Лемківщыны
а мамы з Украіны не зовсім такы у тебе так умель нік
На рато народил ся в Бонерівці та Бонерівку Одні авторы краєзнавці односили
до Лемківсины інчы доносяня але найбільш схыляли ся всю до думкы што
ци особливы такій замішаньскій острів і Бонерівцю называли замішанцем або тому што
замішали ся украіньскы села між польскым Ци справді на пілніч від лемківскіны
і на захід від Нецяня то це такій трошкы окремішній відірваный край
і це такій десят сіл на пілніч від Куросна І з іншого
боку можливо замішанцям бо мова здавала ся такою Трохы трохы лемківскою трохы
Нскою трохы може ся аж своєю бо напракады слова лем там не
было николи і даякых інчых нюансів лемківской мовы не было в Бо
нерівці І в тых околицях котры такы як Коломияни вони можут не
протестувати што вони гуцули але насправді вони Путяны мг Я хочу Тебе
спытати таку річ од Лемкы і слово Лемку Коли ти першый раз
почули і усвідомили ци слово і што для Тебі кіль тебы перші
осоцияциі мушу ты богато зробила радийопередач про Лемків про депортацию ти богату
же проце знаєш Але я хочу зараз говорити не про знаня а
про вічутя отже што Тобі якыс мож з дитинства закарбували ся Коли
вперше усвідомили си вперше я поціла слово Лемку в колици тотко Лемку
співає і Лем котра співає были повязаны у мене дуже тісно Загалом
щы чула слово Лемко як трохи відмежуване від власном іх родиців тому
што в Снятын были переселені буннерівяни точнійше вони самі знайшли для себе
там місце куде переселили си Авґурф такє ніби присілок якій входит в
Мажі Снятина і звідкы выселили кулиси німецкы посели А туди ж были
переселені також і правдиві Лемкы з Гір і я памятаю це такє
нібы розмежуваня што тут Лемкы што тут мы бо не Рівяне а
там жывут Лемкы Але оскількы Лемкы они так як гуцули на Прикарпатів
не найбільш відома ґрупа етнічна Тому завжды і бонерівяны і часом інчі
переселені приєднували з лемківскых тувароізд до лемківскых хорів Навіт Хором Лемковина у
Львові долшый час кєрувал Іван Кушнір бонерівянин якій был переселеный у село
Глибока на Івано Франківщыні Тобто Бонерияне не відможували свімків так свідому просто
вони не усвідомлювали себе як Лемкы коли є питало в Бабусі кым
вона себе вважає Бобуся казала што не было в ней такого што
бы дес в Бонерівці казали Лемкы бо насправді для них нехарактерне было
ні Лем ні самовызнаня власны Лемком Тому є і кажу щу при
всій величезній симпатіі до лемківской культуры до Лемків При такому нібы приєднанні
внутрішньому велику выцю Лемківску острова а масиву Атлянтиды як я кажу буде
сона лишыла ся ніцією землею І все такы я не можу так
цітко сказати певно што я є Лемкыня Ну я токош не можу
сказати што я є Лемкєня Я не можу сказати што о Лемкєню
хоця бы томущы уважаю Лемками тых людей які народили ся на Лемківщыні
якій говорили по лемківскы якій кізлишали ся Лемкам на выгнані і о
мене інчы ситуациі але щы хочу вернути ся до того Що мій
батько з села на Дуклянщыні де николи не вжывали тому назвы Лемку
най нихто не корыстувал ся нихто не вжывал цього слово Ци было
якысь може навіт сказати дикі для тых селян можуни бы і ображали
ся як бы нихто сказал вы Лемкы ну дес там не знали
вычытували в ґазетах што того іх называют Лемками Алем ніколи не корыстували
ся в жыті Я питала про інчы є питала про перші асоцияциі
є питала про те з чым асоциювали ся які персі были власны
з цым скулядою пізнійше з чым якій были громад лемківскым так ци
інакше з пісной в першу чергу з піс І мало хто мабут
відповісти інакш Лемківсина проходила через пізню В першу чергу інчі реці додавали
сплотім Напр писанкы лемківскі ну напр моі родиці могли бы здивовано запетати
цьому лемківскє адже вони называли іх завды бунерівскыма писанком І тому просто
ся техніка ново на так увійшла дес в етнолоґію можу украіньску власне
івскак але направду в нас в родині ці писанкы назвали бонерівскыми бо
там так писали і це было іхнє рідны такы знайомы мені з
дитинства што ці писанкы відрізняют ся од інчых Чы писала такы писункы
твоім бабтям То писала властиву Писала м не так шыкомусі роздавати писало
скількы тремло в родині Зараз єх пише моя двоюрідна сестра Галь і
пише дуже гарно дуже гарно це робит взагалі дуже толонувато Як было
звати бабцю дідо бабусю Звали Юстино внобла зроду были єв і цей
рід згадує ся серед чытрьох першых засновників села якым боярин Михайло Бунар
дал дозвіл заснувати там село якє назвали на його чест Бунерівкою Но
принаймні так як переказуют як зберегло ся в переказах Дід мій был
Юрій Буцю Мабут вонерівці казали швидше Буцю потім якос тут уже прожыло
ся Буцю я себе так памятаю властива істория того прізвище теж доволи
цікавыла вірогідно походит з запорізкых імен Адже будсами называли козаків Утікачів після
того як Катарина розігнала Катарина II розігнала Запорізьску Січ козакы утікали на
Пілдень і там был тзв Будскій Острів Острів Утікаців де они поселяли
ся і де намагали ся зберегти решткы Запорізьской Січі Тому ті леґенды
які ходили у Бунерівці што пришли кузыкы з Запорожзя і оселили ся
та можливо мают під собою дійсну реальну основу принаймні це передавало ся
з поколіня в поколіня передавало ся переважно в церкви і всі бонаровяне
знали што они мают такій стосунок до Запорізьской Сіці А можна сказати
што в тому селі была може яка Інча ментальніст людей як в
сусідніх селах згліт так часто буду што в певным селі люди мали
якій такій характер а в сусідньому якій інчій часом так блалу ци
будущы такє в блунерівці Ну ци по ріжному прозвучы для ріжных людей
але блунерівяне завжды мали себе за нацийональну свідому силу Ну ты ан
не розумієш в якому сенсі нацийональну свідому силу бо я прочытала книжку
про Бонерівку В Бонерівці дуже сильну вагу і авторитет мал священник шкільний
учытель там дуже активно діяла про світа союз Украінук Луг різноманітні орґанізациі
Товариство Сільскій Господар І врешті было так што селяне робили ся дуже
свідомыми ну скажімо так духовно скріплеными і наприклад переставали ходити в шынок
но тымі засновували хоры засновували кістам театр самодіяльний тобто дуже великого значіня
надавали культурному жытю духовному жытю Село завжды было тым особливе Я бы
сказала што от наприклад навіт твій тато як выходит з того села
Панзиновій продолжыл єй ці традициі тому щу він підтримувал богато культурных ініциятив
і так само допоміг щу бы выйшла оця книжка Ярослава Пастяка Рудими
край селодиме про бунерівку і так само трошкы є про долколишні селом
ін сприял інчым ініциятивом уж будівництву Церкви там далю фижі трожы процес
бунерівк свого часу мешканці села Глибока на Коломисті а ци село де
фактично жывут Переселенці а вже тепер іхні нащадкы основны населеня цього села
складают вырішыли відновити церкву Покровы Пресвятой Богородиці яка была в Бонерівці властива
тато уж причынил ся до побудовы тієй церкви Шукал меценатів шукал кушты
якым мужчынам спричінил ся до той што ци ци ци ци церков
поставы в селі Так само щы были книжкы інчы якы стосуют ся
лемківскы Ни Сприяв выданю цых книжок писал передмову чы після муву Хоця
з фахом він не є людином яка безпосередньо повязана з літературою ци
з історийою і як раз це мній дуже приємно што людина яка
Має як бы більше технічне інжынерне спрямуваня але традицийно о так підтримує
такі важливі культурны ініциятивы Як бы сказало што він має технічный інжынерний
фах а спрямуваня він завды мал дуже цітко выражны гуманітарны з нього
міг бы выйти чудовий дипломат тому што він себе проявлял власне у
своєму фасі в міжнародных стосунках дуже добре Скількы я себе памятаю він
знал історию крастьобецюх істориків краєзнавству на рівні добрых краєзнавців завжды богато чытал
в мене в домі на певно <unk> сутків теритуриі займалой книгы ци
людина яка глибоко розуміє ся В істориі літературі культурі розкажі трошкє дуже
коротку де тату учыл ся і де потім працювал В Школа Снятинь
Іл в Роготыні Івану Франківску у Львові і в Кыєві власне де
зараз працуй І чому оскількы был добрым фахівцем то пізнійше працувал на
досыт высокых посадах До свого часу його запрошували навіт учыли Інститут Атомной
Енергетикы в Москві Він одмовил ся бы не хотіл єхати з Украіны
працувал заступником Міністра Енгеты з медженародных питань орґанізувал і фактично завдякы йому
постала така структура як ну власно енерґетичный рынок Украіны в тому сенсі
як орґанізувана структура трохи може не в тому як розуміют рынок Бранені
у нас в державі тобто він створил таку орґанізацию яка называє ся
Нийональна Комісия Реґулюваня Енерґетыкы орґанізацийну створу і оцілювал єй Был радником в
Уряді Ющєнка нотуй ся з президента Украіны в Уряді за часів Ющенєнка
был радником у Верховній Раді зараз працює В Укранеру покы нацийональні кумпані
бо може быти не нацийональным нати привадном же у нас все може
быти привадно І самы з татом ты Піхало на Лемківщыну буны Першый
раз є пашіла на Лемківсину Бестате Я окремо єхала є єхала на
Лемківску Ватру Уждыню цвыл <unk> рік Для мене хотя я знают як
часом кажут што в Ждыні багатоукраіньску а для мене перше вперше Власны
лемківскы Лемківска мова зазвучала в Ждыні Я там єй пучула я там
пуцюла побачіла богату лемківску Так што для мене Ждыня одкрыло богато власнолемківского
світу Ну і для мене то клаж я мушу дізнати ся тому
што яв ся де сказала што для мене першый раз потрапити на
фестіваль Уждыні было просто шоком тому што в Украіні на той час
не было я было здає ся першый раз аж в <unk> уроці
На той час в Украіні не было такого фестівалю фольклорного просто неба
просто не було ні такого масштабу ні такого зо змісту не можна
было з чым порівняти Пізнійше такі зявили ся Мене дуже здивувало наскільків
всевільну і демократичну і добре орґанізувану рівняно з тым што робит ся
в Украіні дуже здивувало ци было перше што молодь долколи спілкує ся
по лемківскы Це не так як в Украіні што це закінчує ся
пісню лемківска мова а шо она продолжує ся в приватному спількувані поза
сценою поза офіцийными словами якы треба промовити до мікрофоны Що все выявляє
што воно жыве це м не дуже здивувало тому што тут в
Украіні я цього не бачыл хіба што в селах де компактно прожывали
переселені На той части для мене был скажем так культурний шок Я
знала што дес то є што десь там якій гуртуют ся Лемкы
Але што я прийду і так побачу і што це є молодіі
які несут тю традицию і культуру перед Я буде заскочена А як
ти Бо Для мене было дивно для мене як раз ждыня што
кажут што це є про украіньскій дыківі Фестіваль цеє свято украіньско польской
дружбы на той момент коли я це побачыли міні выглядало ци страшно
лемківскым тому жы ничо лемківского не буду ткугу в Украіні порівнюючы з
тым мні ци буду дуже лемківскє ци буду заголі Приблизно так само
це сприймало тым што ци был такій Ци было штось такє як
я завжд кажушу як тывариш ся в костру з борщєм то не
мож не пропагнути тым борстям ци было што ж такє концентроване Тут
зіхало ся дуже богато людей якы співали які які строі мали які
сєди зберегли і повытягували іх такі правдиві і повдягали на себе які
говорили так Думкувало што мыні нагоду выломову моі хы діда з Быбусою
і ну це был такы якій окремый світ зовсім для мойны При
тому што я одкрыла для себе цю територию як страшенно рідну Я
памятаю це відчутя якыс такє нібы я повернула ся додому От воно
справді було Я памятаю смак воды уж дыні яка мені здавало ся
найсмачнійшой з усіх вод як є до того пила Нині выходил абсолютно
неймовірний чай зміяти навіть кава мала інчий смак Нийні все выходило страшенно
добре Мі подобало ся повітря мені подобали ся пологі горы Мі подобала
ся дорога якою мы єхали і найбільше мразила така пригода што коли
автобус проіздил десь по певній дорозі я дуже захопила ся ландшафтам за
вікном Мні здало ся што вони неймовірно гарні Я не могла пояснити
чому Дуже низкі пологі пагорбы здавало ся як усюди Але мы проіхали
буквальну хвилинку дві і я побачила вказівник на якому было написано бынерівка
і тоді я повірила в ґенетичну памят І так здає ся кожного
разу коли я потрапляю на ту територию де были розселены зрешто і
Лемкы і інчі переселены і етнічні ґрупы з тых місц тобто є
оци відчутя поверненя додум Дес ген хто зберігаєт Знову школи мы были
в Ґорлицах коли нас запросили на лемківску творцю осінь єпамятают сиві чутя
рідного дому там де є николи не было І здавало бы дивным
бо це вже глибока Лемківщына ци вж є та територия на яку
я ранійше в згліны потрапляла Але я памятаю всю таку абсолютну внутрішню
умиротворніст і гармонію коли мы єздили дивити ся на ті церкви старовойні
і коли мы были поміж тіє природы то мені здавало ся што
це якыс дуже мені рідны Мені то кошток здавало коли є на
тебе дувала ся мі рідне Ну бы тіж на разі Івану Франківску
є себе так николи не почуваю хоц я в тым місци вырос
выціли ся жыву і працюю але не мавісутя коріня Володля мене выявляє
ся дуже важливым такє відчутя коріня в маны є на Полтавщыні і
такє відчутя коріня в маны є одвласнело там за лінію Керзлона за
сямом в той бік Ну і треба сказати што коліня на Полтовщыні
є оци відчутя ту мушу звідти мама Міні хотіло си як раз
більше поговорити самы про ці реці якій можливо з одного боку в
ним наче в глибні а з іншого боку в ни сплывают перші
ци як раз асоцияциі ци як раз насі чутя Власне непомильно гуворит
серце в якых выпадках вноважливійше ніж якій формулы і розрахункы Што для
тебе є Лемківщыно ты можеш назвати што входит в твоє індивідуальне оце
понятя якє може быти Просто наприклад пісні інчі реці Кі можут для
тебе укладати з оцых пазлів з оцых маленькых кусочків што мож ще
єйкіс реці кє для тебе це означают Ну у мене перша асоцияция
така мінорна У мене перша асоцияция ци справді зі словом Атлянтида зі
словом туга зі словом ностальгія у мене завжди є ся цілушка дзьогтют
ці може яка така пронизлива жаль за втрачены Як бы не хотіло
ся дивити ся майбутнє і сміяти ся цей жаль він не минає
Він дуже міцний він завжды буде присмоком до інчых асоцияций пролемківщын Оце
відсутя нічієй землі Відсутя в землі де де зрубано підкорінь дерево лемківского
роду отвоно дуже сильний Тому лемківщына для мене дуже великою мірою стала
міфолоґічной терету Ґриториі дуже близкє од оцей момент мені дуже близкє сут
ліменици міфолоґічны територию мені бы це хотіли си сказати Бо мы зараз
говорим двоє приватно мы говорим для себе Але тож мы зараз говоримо
може быти дуже можливым для інчых Для мене Лемківщына не істнувало до
того часу покы я ногою не ступило на цю землю До того
це для мене был Нів але і до сьогодні певной мірою Мі
здавало ся казко што це леґенда Што ця земля не істнує вна
істнує в нашій уяві вна Прикрасна але вона зникла або вона як
сплят ся ци рівно або вона як быва якій там палац пішол
під землю ци під воду його не має І ци прикрасна прикрасна
леґенда і може она ся прекраснійше тому це не вернет ци тому
ци так так так так так так так так так так така
драматична якыс Траґічна річ І так мене было до недавного часу Тому
я тебе перебило бы дуже близко ой оцеєкрас відчутя Але вони є
Інше відчуття упонує відчутя што відродити єй поза межами позицию територию на
разі неможливы Ты сказало што для тебе Лемкы ті хто там народил
ся Мені хотілося посперечати ся бо здавало ся бы є Украінці канадскій
є Украіны поза Украіною так само як є Росияне поза Росию і
так само як євреє зберегли ся дуже долго без державы без Ізраілю
і вони не пропали як народ Отож загалом Лемкы є поза Лемківщыны
Але направду без цього поверненя у свою землю обітувану ци може быти
лемківщыном не лише ци міфолоґічну лемківщыном І не іде це про якусь
там анексию територий ци смішну ци загаловне та тема на яку варто
говорити але якщо бы ішло ся про те што люде могли бы
селити ся там Выкуповуют ся домівкы повертают ся з пускают ці маленькы
курінці так як маленькы деревця маленькы галузкы пускают курінці од старых дерев
відрізені пускают іх на нову і вырустают То можливо ци бубы якій
новий пучаток Цы было бы якес недіяно те но ужываня цієй землі
де не можу сприймати цю землю правдиво жывою коли воно нас тілько
покынут Гм Як колись ходила в такій удболці яку є купила на
Ватрі там была номальована контур територия Польщы і пілнічного заходу тыка велика
стрілка на Лемківщыну і было написано Поверненя але там было так як
поанглійскє повер было значы такою силою енерґію і так поверне на рідні
землі Але в Украіні то кождекі люди мож якій купили на Ватрі
Уждыні такі футболкы в ним них ходят але такоі якоіс агітациі што
лемківскі патріоты мают повертати ся на Лемківщыну на териториі Польщы якых такых
плакатів ци якых такых закликів єй николи не чули лунают зовсім якій
інчі тырады зовсім інчі реці А Вільсті од самого початку коли Щойно
відбула ся акция Вісла і минуло кілька років одразу Лемкы почали проявляти
ріжны ініциятивы ще коли можна було ті часы пізнійше через більше щыбы
повертати ся буд якою ціною звычайно повернули ся дуже мало повертали ся
На свою землю але люнавже стало чужою звычайно ци было найбільші петрювати
Але о нас взглі не было в Украіні такой темы што мы
маєму туди повернути ся правда На початку коли переселили в Сірвали ся
але аго был кордон і лашый ся той кордон Може не такій
Неприступный як учасы радяньской влады Але курдон залишыл ся а уявил собі
поставити це питаня в межах одніє державы і в межах двох ріжных
держав тот це два ріжні питаня І чому комунізм нас выглядал в
Украіні тросідкє інакше як в Польщы так мы сміяли ся шних там
зовсім Така демократія щы нам тут не снила си так Але сьогодні
принаймні двадцет років тому же можна було це питаня поставити Але нихто
не ставил правда Ну не було якых такых ну шырокой такой кампаніі
ставили ся інчі питаня напр відшкудуваня депортуваным як материяльний спосіб відшкудуваня якєкс
кривд Ставили ся питаня щобы депортовы ні мали статус депортуваных Щобы депортация
была вызнана што все є кривда зроблена тым людям а од інчых
питань не став ся правда якось так выйшло Дуже важко повертати історичну
справедливіст Дуже важко доводити якій землі є автентичні які є неавтентичні бо
кожен народ буде претендувати на тошу тут його автентичні І якщы ставити
це питаня тут же будут ставити питаня ну уцілодну лоґічну Полякы про
те чы они жыли у Львові ці Щє де інды на цых
териториях Так тому ци є питаня дуже такі небезпечні і як його
поставити правильну А можливо правильно треба бы было іх ставити як іх
поставити правильно щебы не провокувати знову якусь якєс нацийональне непорозумліня От Тут
є проблемы Але я не памятаю шоб ним зглі ставили ся Не
то што ну і не памятаю шоб такє было з кажім дест
питаня на порядку даному было питаня на порядку данному што сісти в
автобус поіхати на Ватру до Ждыні выступити зикєм з колективом вывчыти лемківску
пісню там заспівати УТ а інчы інакше питаньом не ставли ся тут
розвивали ся навіт мож сказати мережатых фестівалів Ци є в нас в
нас є девят лемківскых фестівалів сьогодні в великых і маленькых і тут
субсерозували ся А інакше просто тут ніхто питаня не ставил Часту насі
скажем так Західні Бриты двуют це щы мы про це не говорим
навіт В нас так нихто не ставит питаньєм Мы вже тут жывем
і ніби вже мы Як мы там ніби поідем до той Польщы
ну Лемківщыну хіба в гості Правда якой же так навіт не звучыт
то Ну обережно це питаня ставило ся так ци інакше наприклад в
дні з останніх передав з головою Бескідского Землятства Юриєм Марканицьом де мы
говорили про зізды з Фулю Світовой Федерациі Украіньскых Лемківскых Обєднань він діз
говорил што піднімала ся така тема Ну властиво як про можливіст поверненя
але це так дуже обережно говорит ся тото про можливіст поверненя в
кождому окремому выпадку щю блюдна принаймні могла це зробити Тобто якщо воно
має на це очівидно бажаня і кушты Це было фразы якой Це
было це непевна тема скажем так має ценва діж проце говорит ся
дуже непевно Тому щы єщє розкажу се ну така слизка тема Коли
іде ся про землі ци завжды заводит внетрі якусь політычну нацийональну розброду
тобто дуже важко говорити на ці темы важко правильно поставити питаня дуже
важко Війти в якыс такы правильны річісті коли бы не зявляло ся
ну од власне коли бы не могли звынувати в претензиях на землі
бо це в першу чергу зразу выкликає аґресию збоку скізо державы противника
в цому выпадку чіяк Я бы хотіло ся вказати протоку річ што
кілька років тому може четеры рокы почала ся якась така розмова в
лемківскых товариствах што буде якась компенсация передбачена урядом ци як грошова за
залишене майно на териториі Польщы і потім нераз деякі люди звертали ся
вділіня товариства і питали си як то справа просуває ся бы треба
было кістом запомняти документы треба было мати з архіву той документ ту
картку яку зыполнювали при переселині якусь там мали дати тисячу ци штось
такє Але было ся што специяльно знижували вартіст майна кількіст площы землі
бо сказали што буде гірше як щу вказувати все Але моло не
про те мій тато сказал што николи бы не погодил ся на
жодну суму ботівщына не продаєци і не мож зрозуміти як богато людей
наскількы ци не розуміют про што і деце ци так упустили си
што бігают і розпитуют тамтыхы кєрівників Товариств Реґіональных про ті компенсациі кі
зрештою так і не выплетили наскількы я знаю комусь може одному другому
але насправді іх і не выплетили і та справа далі тягнет ся
Але тато сказал то Я втратил бы ківщыну Ну і я маю
з це одержати якій у ці гросі і буду задоволеным Ну де
в мене тоді якій совіст о мініце само так выглядає зараз якраз
ну долгій час лемківскє товариства на тому акцентували што має быти та
компенсация як раз Я бы сказала што це навіт не сеници в
руках з прислівє просиницю журавля тото ци навіт не суници в руках
це такы відсупине Таг так і мені здає ся што як бы
порядні люди то най не мали бы ратувати то курі Правда ну
тато зараз має пільгы Ну як всі хто были депуртувані то має
пільгы Це стосує ся шыє меньша оплата за квартиру шойстик єс так
сім давали Но то уже так є Але як бы была і
кас такыка компенсация така грошова то тато казавшу нізашо бы то просто
не взял в рукы Лем про які весілійші речі а може не
про весілійші я бы хотіла сказати што мені здає ся што богато
проблем Лемків в Украіні ну проблем з мовою культурою ідентифікацийою почынают си
з того што люди просто не мают інформациі І цей брак інформациі
просто жахливий і люди не знают навіт якым чыном можна легко поіхати
на ту ж Лемківщыну оформити документы паспорт візу особливо по селах люди
просто не знают це легко зробити в принципі што не є дуже
дорого Не знают як то доберати си Буквально вчора мені телефонувала одна
пані што она хоче потрапити в рідне село і питала си як
ци єздає си што дуже складно я сказала што я єй поясню
што тот дуже просто там добрати ся і она дуже бояла ся
буде был уже стілько років хоче От і дуже богато померли старшых
Лемків якы все жытя хотіли потрапити через своє сило і не потрапили
бы некой навіт не знали як це робит ци Нема інформаций і
нема інформациі навіт про те шту роблят лемківскє товариство які з заходы
Моя товаришко Жвебіля монастыриска в селі поруч з монастыриском вона не знала
што там є великій псеукраіньскій лемківскій фестіваль Просто не знал сусіднє село
і вона не знала од ци не є обмежено людины От і
і також дуже мало є і в медиях украіньскых якос то темы
дуже куци я бы сказала піднімає ся На мою думку што ты
процедуєш Ну моя перша передача яку я зробила ну звістна річ про
бонерівку єст цього поцілала потім же я шукала інчых переселеных з інчых
місц І моя перша передаця выкликала таку певну бурю протесту у колишнього
комуністы якій на той час працувал на раді зараз го вже не
має царствєму небесну Але він был дуже такых властивустя комуністичных поглядів то
был <unk> рік Ну він мало не звынувати в мене я навіт
не знаю в брехні тістю оту Вся та історична правда выявляла ся
непосильной для людей якы звыкли думати інакше бачти інакше Люди часто неготовы
позбавляти своіх стереотипів свого певного світу в якому вони жывут світу на
часу ілюзій І часом быває так што інформация або не сприймаєт ся
пасивно або не сприймаєт ся аґресив Тому што певный час в девяности
рокы є дуже богато спількувала ся з Лемками з інчыма переселеным з
інчыма депортуваны териториі Польщы І ну хто хотіл бы слухати міг бы
слухати хоця бы той мінімум Насправді важко шукати винных у цьому Можливо
могли бы быти активнійшым в сенсі дружбы з засобом масу інформациі тій
керманиці лемківскых обєднань якій є Можливо більшу цікавіст мала бы проявляти преса
ну але преса теж мала бы быти цім зацікавым цім заінтриґуван Але
все такы мені бы хотіло ся щебы лемківска тема в Украіні была
шырше якыс шырше высвітлювали ся і по ріжному высвідлювали ся Я зараз
можу назвати што я знаю што добрі материялы были газетні журнальні Тіщю
писал в журналі Украіньскій тыждень Роман Кабецій тещю писала Наталия Кльоштурна в
ґазеті День в журналі Політы і Культура ся довніше там я не
можу сказати што ті журналісты знают абсолютно все але намагают ся обєктивно
Писати на ці темы і вни намагают ся высвітлювати якіс цікаві речі
і намагают ся на скількы цени можут обєктивно підходити до цієй темы
обєктивно підходити до істориі Хоця внин є Лемками і в ни дивлят
ся з блоку дівлят ся з блоку Но все Огляд стороннього часу
дуже важливый він не мень важливый ніж погляд середины Бо ты знаєш
той відомий законсю або системы пізнала саму себе і треба выйти за
межі своі не можна з середины системы все побачыти ци буде певний
обмежений погляд Про што были твоі радийопередачі на лемківску тематику найчастійше цабулу
Прущу Найчастійше ци были істориі выселіня і істориі того як прожывала ся
родина в Украіні і якою вынастало на сучасний період і звычайну Высвітленя
різноманітных лемківскых фестівалів акций різных лемківскых зібрань Можливо трохи меньшою міру ци
были власно розмовы з уцільниками лемківскых товариств або з депортуваныма людзьми про
те як вони бачат можливости одроджыня лемківской культуры як они собі уявляют
зи в якому напрямку треба рухати си для того щебы не попустити
си з ци Щебы просто це не відійшло в минуле без будякого
наслідку топто Щобы так минуле лишыло ся минулым ну а відбула ся
полна асиміляция то якым чыном можна ци попередити просто так уж мы
спілкували ся в програмах Які мож были найтікывійші для тебы такі розмовы
які прозвучали в радів ци найтікывійші спілрозмовникы кых ти памятаєш кє всі
были цікаві Та багато было цікавых людей была та берегыня лемківской культуры
Катарино Русин яка написала молитву Лемкыні з Брушнова осады яка нещодавно на
жаль відішла о вічніст і яка лишыла таке незабутнє вражыня такой кольоритной
жінкы яка дуже палко любила Лемківщыну дуже хотіла щебы не загасла та
культура ґрупувала зберала біля себы людей одпостійно влаштовувала якіс такє зібраня де
можна было богато почути і писень і розмову і споглядів і думок
і вона перше влаштувала Коли мы приіхали вона перше влаштували якій такій
вечір і вырішыли што мают прийти журналісты они будут розповідати стаювати єй
першій з нашых знайомых пришло голову Щу потрібну в такій спосіб і
фіксувати фольклор і фіксувати розповіді людей і мы тоді приіхали і мы
робили запис єдино щу то была акция масова а то бы треба
было окремо потім говорити з тым всіма людми Але єй перші кєшл
гону власне в якому сенсі першый поспількувати з невына перше захочала але
в тому сенсі ся зібрати Тых люде якы дарше є якы можут
дійти і які бы і пісню донесли і спуга донесли о це
таку насправді хотіло згрупувати людей і запросити тых хто міг бы про
це розказати інчы згелі зараз якыс найтяжко перерахувати было бы всіх бо
і якіс подіі згадуют ци якіс люди згадуют си Я смію ся
позгадала як абсолютно так несподівано для мене мі репортаж фестівалю лемківского монастырийскых
потрапи в підручных журналістикы споміж інчых моіх програму брали самы це Но
якыс так выйшло шы лемківска тема яка было для мене в нію
з провідных тем в моій роботі в моіх власно художньо публицистичных проґрамах
Сме такы потрапили в украіньскій підручны журналістыкы і тепер майбутні украіньскі журналісты
мают вчыти ся як раз з Ну зокрема із цього так я
маю выглядати добрий репортаж так потім якщы брати найсвізійшы вражыня то звычайно
незабутнє вражыня у мене про подорож до Ґорлиц де справді я так
навіт сміяла ся што я прошла певну регабілитацию Дійсно мені здає што
ці три здає це чоты три дні перебываня в Ґорлицях будут для
мене одным з такых незабутніх жытєвых завжды Вражынь і спогадів мені было
дуже мило спількувати ся власно тыма людми якій абсолютно жывут Лемківщыною і
володужецкому середовискі Та незабудня настка яка могла бы не переймати ся тым
щебы бывшы пулькою вывцяти лемківску муву а і треба було цю голобу
в намаєну абсолютно тонку жіночу мудріст про те што треба вникати в
культуру чловіка што є важливо што без цого жінка николи не буде
настовит сутків близкую чловіку Може вона ніколи і не буде настоіт сытків
близко леце Але на <unk> <unk> так буде Але це неймовірно добрый
шлях зближыня з чоловіком пізнаня го внутрішньой сутности бы без того Бо
без того він не від того слово коріня власнолемківску Овно полюбила його
Лемку А хотіла бы ся ти на току реабітаці Авнот тым не
провокує Я завжды хоцю ноту з я не знаю може як ме
улиця мі мож на шта просят мені бы ся хотіло ся запытати
такє питаня обертаючы ся до журналісткы Коли ты в Украіні працюєш як
журналіст і тыркаш ся лемківской темы Тебы якій табу значыт твій внутрішній
редактор говорит што про што не будеш говорити буде наприкыті на державній
роботі або просто навіт не на державній але в Украіні це не
зрозуміют які є такі моменты ци жодных тобу не має Ци ти
все як бачиш так говориш Та подаєш мені важко відповідати на то
запитаня тому што вказати што цензура не має Мабути це неправда не
тілько для мене тому што у людины внутрішній цензор выбудовує ся не
тілько в звязку з тым чого віднай вымагают Він у неє є
внутрішній як Соліну Косенко шукайте цензоры в собі Ци цензур завжды сидит
І великой міроє то што я не могла собі дозволити в девяностых
бо мені здавало ся цей чыне тычным Мні здавало ся навіт не
тому щу вымагали То я можу дозволити собі тепер тускій пустила ся
в певных питанях але навпакы можливо поставило менш і інчых Тому цей
цензур він по інакшому вымагає від мене тамту той цензур змінює ся
в мні ясно він гє Стосовно державы я не можу сказати што
це є ну аж настілько небудуваны якій барєры про богаториця і мож
говорити обєктивну про якійс напевно не мож Напевно як бытя передача сказімо
ішла в ефір в Тут нашій державній телерадіо компаніі Всю цю нашу
розмову я мушу спокійно пустити але в нашых гір тут немає нічого
такого што не могло бы там прута прощо не могло бы говорити
ся Но напр коли приізджали до нас у нас был у обмінно
областному радию програм проґрамы нашого радию ішли на радию Ополя проґраму Радию
Ополі ішли на нашому радию одден части припинило си чому Тому што
журналіст радию Упуля дозволил собі програму в якому неоднозначно заявил про претензиі
Польщі на териториі західньой Украіны і подал усе так нібы уся весь
розвиток цуреґіону фактичны завдякы Полякам і Польсті У цьому разі так тут
є якій цензор мабут і внутрішній державний тобто ну ци є певной
мірой однубокый фактаж і великой мірою субєктивний погляд журналіста як представника певного
народу ці певной державы Ну тому ж ту вдавати ся зараз історию
розказувал ти хто з єду Луцівця не має просто сенсу є тенденцийный
погляд Коли цей тенденцийный погляд был полоданый іщє з неуважности прозвуча з
неуважности відповідального журналиста прозвуча в нашому ефірі в ефірі все такы Державного
радю то це быявило ся недопустимым Ім довело спринити в згіль контакты
тому што нас подали поданя Ну я муз ци я зателефонувала коли
почули цю передачу не тілько Нуерені Дура Ґорніци Я зателефонувала тому ш
выглядало так што всі спруды історичнікі Івану Франківску всі якілаікі вершыли ся
в істориі і інчі речі культурні кіснодбаніня Ци все є войскє В
той час як богато якщы уж брати в сказім не украіньскых то
богато тут зробили і Німці богато зробили Австрийці так то туту велику
мірую цирме джере нацийональны мультинацийональны агато нациі прилучіли до розвитку гы топтону
в будякому разі ци тенденцийний был погляд Я скажу про слабы Што
стосує ся коли я десь писала про Лемківщыну в місцеву пресу по
перше мне не обмежували специяльну але просили ж завжды давати материяли коротку
значіт наприкікат відбуло ся ватры написати абзац два і цітко про подію
Было ґазета Молодіжным яку є міні редактор сприял я писала там більші
материялы про культуру кілька разів подала Ну але я завжди пишу про
культуру зрештом і но тому більшу розумію ся Ле коли я напишу
про культуру то я знаю шоце надрукуют А якіс інчі питаня скажем
політичного характуру то я взглі не бачу отусь в Украіні в пресі
телебачні радию шубзглі розглядали сиб розглядали си якій глибокі такі історичні розвідкы
про Лемківщыну Я не бачу ле такых нуткых дуже добрых материялів об
дужі рідку Ну коли ты питали чого стосували ся моі проґрамы про
Лемківщыну і істориі они теж стосували ся Історию однійой рудины Ні не
тілько тули і такі програмы говорили про історию Лемківщыны про те з
якого часу там школи власне етнічне населенчы было потім переселене і про
історию власне выселіня В сенсі загальному не тілько істориі Рудин тото я
спількувала ся на такій історичній темы теж є спількувала ся з істориком
власны якы займали си ційо темом і в дуже мало в Украіні
знают важку сходу ім насказати Але были Но і ти хочуш поіхати
в Бунарівку то звычайно хуцю Я была там ся лиш один раз
я была там один раз проіздом з Крениці власне коли было статом
на економічным муфурумі в Крениці тоді мы дорогою заіхали в Бунарівку ци
целастиво ден раз коли є там было Но може поідим же ти
будеш єхати Тепер так само до Польці Ну але ци тема о
окремой розмові Дореці я буду єхати до Польщы на фестіваль Коли нові
Мосты де од нією Стем фестівалю є депортация власна в цій номінациі
є подола свою проґраму і власне є подолацю проґраму суто про в
основному про тых Лемків якы мешкают у Ґорлицях цюла цідула Ґорлиц і
якы власне выновлювали Руску Бурсу і створювали радийо Лем фм Тобто я
подала трохы в розріст цю проґраму тому што власне фестіваль фестіваль орґанізовує
ся в спілпраці з Обєднаньом Украінців в Польщі і певной мірою я
не можу не розуміти што з мого боку це ну трохи дратівливый
фактор што называт ся я од такым чыном кынула камінец Кынуло выклик
Тружкє тому што мені дуже хочет ся щыб мости были мосталы ани
прірвоми Мні дуже хочет ся щебы люди выходили споза меж власных стереотипів
мі хоціте скахати власных зациклинь чому сне можу інчы слова підібрати Тому
што в мене є своі погляды у мене я не готова ним
поступати злегко Але коли почынают ся взаємні образы коли почынає ся взаємне
неспринятя коли поцінаєт ся відштовхуваня іщы до того як навціли слухати це
неможливо люди повинні вміти спількувати ся полемічно але після того выхлодити і
розуміти што всі люди і взаємна ненавист ну ци просто бомба в
тілу Лемківщыны І зараз мы будему завершувати в мылже дуже долгу говорму
і напевно уже всім нудно з першых тоты хвили Напевно Я не
знаю може тобі якусь пісню квіти жебы тобі было ненудно тішувати яку
за што они співают я може не буду мож заспівати Яку бы
ти заспівало што бы де співало Тот было кілько В родині Муго
тото было кілька пісень якы вважали ся такыма ну нашым наприклад батіж
як кус мені вылетіло з голы ваша стріч од нас них ота
пісня про літо на колиновім мості якій просит вернути ся хоц в
густі Они Полетіли собі Тый краю не моє У верніт си літому
і думану хуть в густі А які ся буде Бо ся любило
Зограймі циґоне старий може найбільше коюсь такую понизливу завжды была оты для
мене і для тата колядка і ды звізды чудно колядка заразниця з
колядок але це была яка дуже дуже така Пісня з того краю
привнесена в снятым де є не співали яка співала ся взагалі том
<unk> здає це голосів яка потребувала той майстерности выконаньской і яку завдякы
выхідцям збонерівкы заспівали в снятиньскій церкви на Різдво коли дес уж двохтис
Як є власне там в селі глибоко Там был і колектив свій
лемківскій здає зараз його не має і там якыс власне гуртували ся
так більше ті переселенці Там Власной в опиніі мешка є родина тато
Человік двойрідной сестры є хормайстром дуже добрым дуже такой людино ентузиястом особливо
вчас коли был молодий і завзятий він дуже тримал то Хотя він
сам не є Лемком він сам власно выходит з тых теренів але
він дуже підніс дуже підніс дуже допоміг тому щы Од вес ций
дух зберігал ся што бы він пропаґувал ся вєздев на котрий він
орґанізувал той колективі він орґанізувал родиный колектив в Мажахтову колективу зі своіх
найріднійшых людей І справді дуже было так потужно Уне влаштовували різні тикы
свята різні з погады на дати повязень з выселіньом Направду так воно
было гарно він відчувал динаміку він відчувал як зробити так щыбы це
захопливо было баці м а зараз м зараз просто з віком він
не може так активно працювати як він міг ранійше Заз ну от
він власник кєрувалы Церковным Хором Бутинігі наскількы знаю зараз має учня якому
намагаєт передати цю функцию Тобто зараз єций колектив просто це все не
так активно ци просто вік бо міні розказувал арест Шуплот якій <unk>
само жыл там што якыс власны силіі оскільків компактно прожывали Переселені туни
якыс долшый час ще тримали якісь звычы і навіт дотепер якісь були
якіс были традициі і ті люди ну і кєдис выіхали і кєдись
поіхали на роботу учыти ся то а ті якы лишыли си той
якой це долшій час тримали ся того Бонерівяне взагалі были такыми што
тримали ся для них родинні звязкы для них рідне было дуже важливе
у них це взаємопоміч взаємний контакт Жытя спільноты было страшенно завжды важливым
І в бонерів власницьові про коли розповідают Дмитро Мацюшек він жывуці з
дружыною з сестрой мого батька в Отиніі Він завжды дес повертал ся
до той місцины звідкіля де властиво вона выросла оци є глибока і
в глибоці жыли До глибокой старості жыли єй батькы сестрами єй бабусі
рідна і єй чловік Роман Суфтисик щы теж был выселеный І так
громада тримала ті традициі так само усняты на Авґуздорфі де поселили ся
полністю майже переселенці з Бонерівкы свого часу ци ж завжды тримали си
гурту ци всі свята были разом Ци усілякі роботы і усілякі радості
теж были разом усе ділили ся на всіх і ци была дуже
така потужна коляда завдякы якій є можливо в першу ціру і пізнала
ту традицию і можливо най в Бога завдякы єй повірило бо ту
ді был суцільний атиіз А колядана АвґузДорфі была така коляда зо всіх
тых радяньскых чесівци была правдива коляда І з звіздою ішли І колядкы
в полноті співали по всіх хатах і діти бігали колядува Я так
скажу такій коментар бо я так розпитую Бо мы знайомі давно зноталкую
але як бы про богату речей мы до цых пір не говорили
навіт в тій розмові я дізнаю ся богато нового і незнаного для
себе од навіт про цюку Люду взгли Дуже спричынил ся до тото
што Бонерівяны опинили ся разом у Снятині мій дід Юрку бо коли
переселяли з Бонерівкы то казали што поселят десь гурту як всім казали
Але звістно привезли і дід шукайте собі дохоціти Спершу моі родиці жыли
у сороках городенківского реґіону дуже добре там дореці до них поставили си
ніхто не казал ім там дурні Лемкы тіж такы Навпакы дореці называли
іх Украінцями за те што вони могли там серед польскых сіл не
асимілювати ся што выни тримали той дух такій І завжды дід хотіл
зібрати усіх докупы зібрати родину зібрати односельців глибоця нам по везловы не
так жыли компактну а Діду власно знайшол ций Авґуздур Авґуздур звідкы выселили
Німці і він почал Збрати родину докупы І такым ціном він добил
ся щыбы поселити ся там і навіт відмовил ся Ну то і
навіт йому давали хату в центрі сняти або компенсували жытло Богатьом компенсували
жытло То він все такы выбрал жыт з родиною вкупі з бынерівяным
разом ті часто бывало в глибокій Ну ясняти тісто бывало навґуздурфі В
глибоці власной мены не было такой близьчой родины Жыла бабусина сестра і
ну моіні тіткы двоюрідні і сестры троєрідні А в Снятині жыли моя
бабуся і дідусь же жыве ся татова сестра і єй родина жыла
родина там і там є бывала дуже часто звістну на всілякы канікулы
завжды туди і то з дитинства єй чула Цю інакшу мову хоц
я хочу сказати в дитинстві якыс не сприймали як інакшу Просто я
знала што баба дідо говорит так є завжды казала дідо і бабуся
бы моне так цьомусь якы се веден Дідо Ніся Я памятаю ці
всі якій Будігера в такій якій трохи ні бы дивня але я
розуміла все тошниця єшовы не кажут зі мною было інакше я не
все розуміла і дуже сте дали си запытати Ег Наша розмова тоє
абсолютно наша приватна розмова вона просто стилізувана під інтервю але очывидно буде
звучати в ефірі ЛЕМ фм і кєтвиі вражінь Того радию то шыс
цілком інчы ніж ты звычайно робиш коли ты побачило што такє є
почула я сказала тобі шу от є тока штукы і я дуже
зраділа цу Мі страшенно сподобали зголоси в першу чергу А голосил для
радию богато аже ты знаєш Я не розумію ся на радию Я
не розвіз нічого Я просто тут етций Сказали міщы я бы мож
робила передач Ну то я думаю якій з патріотизм май будя лемкєня
буду робити Але Ян змі в радийо не знаю знаєш Анчасом тількы
дещо здає заповільным бы я сама дуже вшытка Мні важко быти повільны
Тому часом здає ся але то мабут для слухат ся для слухат
ся ліпше бо слухат ся тяжко коли дуже швидко можливо терадьо для
багатьох людей є єдиною можливістю чути як говорит ся по лемківскы і
може треба часом помалійше говорити чобы было чути зрозумре Так што бы
было зрозуміло може є така ситуация деж Але справа то ну неймовірно
добра єй ціны не має то це збераня людей якій тых правдивых
насіів мовы што єй вже мало є так і залі збераня по
крыхтах Того што лишыло ся це завжды є безцінна справа А плюз
до того што це напросто збераня того што залишыло ся а це
народжыня нового што має цінніст не меньшу а може тя сум думаю
навіть більшу бо це єк при цілю майбутнє От тому які можут
быти вражыня та вражыня найліпші Лем мене было ты памятаєш як мы
навіт з котриною Русин і з інчыми коли мы спількували ся старшыми
людьми і для того шыб це зафіксувати і мы говорили тоді і
ти сказала што ну ты запишеш што одна баба розказує што друго
але мы всел і фір дат ним офізычну бо Нихто не буде
робити таку годинну передачу як дна баба штось розказує Хіба бы якій
особливий выпадок так а там буду купа бабів Тоді просто неможливо це
в форматі такого радию в якому ты працюєш Ну неможливо было нас
найбільша програма з Утій <unk> хвилин Такы менш І видиєте короткы новины
нас специфічне радю бо це є друтове радьо і мы маєме трохи
більше двох годин ну хый скажімо до трьох годин ефіру на дурбу
ци дуже малу І тепер в інтернеті само так в інтернеті зараз
у нас зявили си трохы меньше руку інтернет радю тому для інтернет
радю не чым можна давати окремі програм Але то іщы така річ
як редакцийна політика Ну наскількы я зараз розумію нас редакцийна політика більш
спрямувала нам на таку коротку подачу Інформациі тем на таку трухы на
кліповый фм форма не можу сказати з што мені він подобаєт Є
більш прихыльниця розмовных радюв мені в цому пляні Лем фм близ ніж
весмасив фм радю розважальных дісли єй том легковажністю мене просто інуді нервуют
Хотіла сказати вбывают вывают так Я думаю што я Тебе вжбиваю ся
з тобою так долгу гворю буде му закінчыва і як ти тобі
пришло зар ущы штось Сказате то кзє хіба можу сказати што для
мене слово Бонарівкы завжды здитинство было як абсолютный зразок чыс найдорожцю тобто
так як тато говорил Бонарівка Я не знаю што він казал тото
Бонарівка це што такє было як край для моіх родиців Штось такє
якы земля обітувано Щось такє от як щысной дорогости Як та єдина
перлина яка ся така тут на землі яка от втрачена А ще
найсвітлійше Мініци дуже знайом Я думаю што мы якусь до того раю
вернем ся не знаю в кій формі але мы до того раю
вернем ся і мы про той рай будем далі говорити і буде
му Робити прото передачі Нехай рай буде в ефірі ци якы Ну
і будемо напевно завершуватиме вже богато всього наговорили мы всіх зомлучыли особливо
тых кому тяжко вловлювати што ми говоримо по украіньскым власных Но до
новых стріч Щестливо До побацін До побацінь добре До побацінь Щестливо Та
задума як на радіо кажут до побаціня до пуцюваня до путітя Ну
двай быдум його як бы мы будем казати Оцілюємо ся добре Пучуємо
ся знову на Лем фм Щестливо Слухайте <unk> процент лем Нескропова а
зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан
і Наталя Асатурян Слухайте <unk> процент а будете мати цілых <unk>