70% #2013 - 70% #50 Поляньска Гута, Вертеп, Різдво, 26 I 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #50 Поляньска Гута, Вертеп, Різдво, 26 I 2013

•

Опис епізоду

Audycja opowiada o bożonarodzeniowych zwyczajach Łemków na Zakarpaciu, zwłaszcza o świętej wodzie z Jordanu, kolędowaniu i dawnych wierzeniach związanych z oczyszczeniem. Druga część dotyczy Polańskiej Guty, lemkowskiej kultury oraz zachowanych tradycji kolędniczych.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте <unk> процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталя Сатыран слухайте семка
<unk> процент а будете мати цілых <unk> Хрістот ся раждає Видам Вас
милы моі слухаче при мікрофоні Анны Кырпан Уж тыжден як мы принесли
домів юрданьску воду Сваты уж за нами Вшыткы рідкы і подідкы посвячены
ціла Земля тече святом Водом Арданьском Коли сы на тото барзважали і
по Ярдані бабы долгу не ішли на ріку жмыкати ци ліпше повісти
полкати Бо знали же коли перся з них замочыт в ріці навет
мале хустя в тім моменті вода буде уж не свята а звыкла
А вшыткы хотіли як долше іщы перетырвати в тотій святучній атмосфері тотій
чыстоті так бы повісти святочной святости і не так скоро ся забабрати
гріхами Нопер уж о тотых гріхах Коли тепер єм было Підкарпатской Руси
єден чловек мі повіл же у них на Йордан даякых звон мусіли
купати ліці Не знам што то бы значыло і зато юж вдома
взяла м книжку Етноґрафія Закарпатя Михайла Тиводара і прочыталам потім Ту Ту
написано же люде вірили же коли священник Найордан лем дітнул ся до
Воды Крестом то з рікы втікла вшытка нечыста сила То на саме
бы выявленя коли Йомусь посватил воду в ріці даякы ся одраз і
купали Переважні то были тоты люде котры ся чули барз грішныма Цікаве
же в тоту студану кімпіль ткакали сміло і такы дівкы же нияк
не могли ся оддати Чом Но бы єст лем єдна причына Жыдівка
не годна ся оддати То врокы ту шкладит нечыста сила Може робила
єй тото така бусовка но і ся купали в святій Воді Бо
такій воді вшытко нечысте мало бы згнути Може і даяку бусовку товды
шмарили в рівку Но так для профілактикы Якосме се о бабах і
о бабах То повім тиж таке же святый вечер перед Йорданом ту
на Закарпаті ся зове бабин Святый вечер ци бабины бо по вечері
дівкы і бабы сий ворожыли Тыжден тому бесідували сме о Лемках во
Львові і в селі Зрічевы же єст в речыньскым рейоні Закарпатской области
По тім селі мы юж чули в нашых едициях оповідали сме о
нім бу єс маленькый лемківскый скансель єдной хыжы і Три фольклорны колективы
з котрых найславнійшій і найдолнійшы найстаршы золи ся Лемківчанком В Польщы отім
не барз часто ся бесідує же Лемкы сут і в Закарпатской области
Не єст іх дуже бо то лем даякы село в великобривняньскым і
перечыньскым реґіонах Кулиси они жыли в єдній державі зо своіма братами по
пілнічнім і пілденнім Блоці Карпат то было єдно ціле з Пряшівщыном а
пізнійше границя одтяла тоту малу част Лемків Долучыня Закарпатя до Радяньского Союза
было шоком навіт для тотых хто мріял ся злучыти ци то з
украіньскым ци з росийскым народом або і навет был комуністом Єдно мали
щастя же іх принаймні не депортували І они доднес жыют на тотім
місци де жыли іх діди і предіды Зато іх бесіда культура традициі
ся заховали ліпше як наприклад тотых Лемків котры были розшмарены по цілій
Украіні Зато і я приіхала м накарпатя жебы видіти тоты традициі в
тым выпадку різдвяны ци кєд бы шырше окрислити традициі різдвянного циклу Власні
о тотых традициях і звыках оповіла вам тыжден Тому Люба Пекер директор
музею з концену Лемківска Садиба То тыжден тому скінчыли сме на тым
же бусом едеме на коляду село Поляньска Гута Ідеме едеме і нияк
не придеме автім бусі сіди майже цілий ансамбль Лемківчанка Дочули сте товды
пробу колядуваня лемківчанкы зо села Зарічево Пак буз рушіл з місця але
Заричувці дале іхали і колядували Скінчыли сме едицию акурат на Коляді Нова
Раді Стала яка ту ма свій вариянт тексту Просиму тя дуже Маленькый
Ісусе даруй рочкы Щастливіі Підкарпатской Руси Просиме тя царю небесний владарю дар
літо щастливіі Сему господарю Сему господарю і його родині дар літа щастливіі
по цілуй Вкраіні маліта і таля одвіде голові гір да ір да
коля лібелі варитя літя я ти вели Так кольодуюче пішли сме бусом
по правім березі річкы Усь а о Переціні мы повернули вліву іхали
юж попри річку Туря то дорога на Саляву так і приіхали до
гірского села Поняньска Гута Ту власні як было повіджено <unk> січня одбыл
ся Різдяный Фестіваль Вердат <unk> Власні товды ціле Закарпатя і село Поляньска
Гута засыпало снігом То маленькє село можна повісти єдно улиця в узкій
Кісній долині річкы а докола дост Высокы Горы Школа поставлена на горбку
і з того місця можна было оглядати прекратны краєвиды Доколи ся выдавало
же вшытко докола не може быти реальне же то казка ци сон
Ци може якій фільм до днешній едициі будеме слухати фраґменты того фестівалю
Ми раді витати всіх Вас шановні жытелі Сла кулемскы Уды Гості на
святі верде <unk>re орий Баразданцьовскій Вы принимайте в церфону поля знасли мойовы
зас мою ради роди зала трой забресє вроди Не вы Вінкы понаказут
годины це хоті придумати зостало си зо ти два камары друго А
не твоі волі в церков на Поклавах повітекам твіту же та Радіса
Слава до Фольклорный колективні вроку зміста перед ці зустрічайтем Панове ґаздови дозволите
нам колядувати колядкє співати і села вашых сверадів Дозволяйте Но гладны оправо
дали полядувати буде севы На світі сут ріжны мапы на тоті котру
мам пред собом тепер вказано же в перченьскым рейоні сут лем два
чысто лемківскых села залічево і новоселитя а більше лемківскых сел то уж
в великоберезняньскым рейоні Кєд бы сте хотіли сой ліпше тото представити то
писмотте на мапі на річку Усь там де она ся зачынат жыют
бойкы а кусныжі Лемкы а цалком в долині Долиняне Ясне же дахто
повіст же тото не мат жадного значыня же тото навет дурниці бо
они вшыткы Русины ци они вшыткы Украінці а може навет вшыткы і
скомну рускіє Але для ня тото важне хоц в часі глобалізациі тота
ріжниця не така выразна Лемківскы села все злучала докупы ріка доокола котрой
они лежали ріка была дорогом но і попри ріку плила дорога Села
доокола рікы все были міцно медже собом звязаны Селами сусідньой річковой долины
котры лежали загірскым хербетом Все было меньше контактів Села єдной рікы мали
більше спільного бесіді звыкых в Троях і ся одріжняли од сел другой
рікы ци інчых рік Здає ся же ріка ділит але ту видиме
же переважні горы ділят рікы звязуют Вереціньскым реґіоні сходят ся дві рікы
Туря ся злучат з кус більшом ріком Уж і так сходят ся
дві культуры ужаньской і туряньской долин Уж повіли сме яка то ріка
Уж выжньой части выйківска пак лемківска а нижей Перечына Юждолиняньска Написано же
більше Лемківскым берегом Ужа все был правий тот же ближе до Словациі
На схід од Ужа теце медже горами рікы Туря Саме тото слово
припоминат же на єй берегах колиси ходили Туры Над тым ріком і
села так ся зовут Туря Пояна Туря Быстра Туря Пасівка Турі Реметы
Єй меньша сестры річка Туриця докола той річкы тиж видиме села звязаны
з Турами Туричка Туриця Ріка Туря то уж не лемківскы рікы В
книжці Етноґрафія Закарпатя написано же в туряньской долині як і дооколений жыют
перечыньско березняньскій долиняни але они бесідуют верховиньскым діалектом Я не є експертом
в тотій справі не знам досконалі діалекты і етноґрафічны ґрупы Закарпатя зато
од себе не можу ниць повісти Єм су і думала же верховинці
долиняны то не тото саме але ту чорным побілім написано же ту
жыют такы долиняны же бесідуют по верховиньскы Но Томушу вірити Ай поблескы
Ай розкажу вам люде добры єдну історию Заєте були цісу коли не
дуже мож было ситу на ситу віцерю сідати вічери тис молиту і
свійску нолю Піште добрі чесу і сами першы раз моя жонаміні каже
все ґаздо будеме так ситивецю проводити і празднути так будеме як то
было коли Но і жоладна ти коло пяца на кухні а мы
діти ми ходиме коли цілий день коли не і ходиме а дикіс
ході такы сме уже єли але ма нам недія покажеш до така
традиция Но му ходили ходили але ту мали і каже Няню Я
ом так уж і до розмеджы умру Ужу я тіхінько єдну годюну
кров Давым мол уму моли поіл но ту пришол час уже выцірати
мы ся зополили сме свідску ту ся молити а я з то
оци з горуду си од пережываня слова зобу Уже меня жоналор конедже
кажу же наш не мож спомнити зругы Но як смо помолили Сесили
выцірати на час на істі тіточкєцьонни хоц ти морикаль Я не хотіл
бы мініняю одґівну жыдов Венеурку рід граня вілка друний голос но але
знаєте же якій сме полний ґлаци но а мала лізова попусту лізова
перевернула стул Свідка загасла посоре си розумяла Но маленькы сме си посмііли
поставили сме сполно місцо сіланько посорів місці Боро напляцує повіт сідали сме
файно айпотовы сме файно заколятували Венає новин рато пає три тороє Як
бор рая мади бо ти туделя ритля баба при багатя на ній
выла пригатя притла багатя на ній выпротила не одподаю лем оцюй мене
бота ная нідка бота ная нідка зай для мене выда ная нідка
бота ная нідка забой для мене А той ван год подал приняти
Тайна ґада ду амтайна ґада ду антобати Тайна ґада кувам тайна ґада
дуган путкати баґы мадір воют нали воли бара нею вони пара нею
на коли но пали воли бара нею вони пара нею на коли
но пали мати по дві дула призла бідного присла бідного на ніс
гула призла бідного призла бідного на ніс гуртила рады ноцювати маю я
ся тайне маю я ся веце маю я ся тайне маю я
ся веце Не подю не охотю ветє ронькє твоє Єрґе опоте мене
Ґільґе опуте мене дота Єнкє твоє Ірґе опоте мене Іне дота Єнкє
твоє тавай докы буде спати на жальта Єнкой над найдирґа за пала
на жальта Лемкой на для жальта Лемкой дирка запала Кєдон такоди є
мі та оди єда валя мате дідо валя мате єтуй да радий
важа мате дзєдо важа мати єту радит лила біленькым обрутом лила була
тате лила біленькым о брудом Якби выгала ся до матір тила була
відпутила твоє ладна ложа була ріпу тела була відпутила твоє ладна ложа
мале ми під поробом Ама дірна ліжко ама дірна ріжко твоі дыном
богом ама дірна ріжко ама дірна ріжко твоі дыном богом Проти мені
мати ты мою провину Ідва ти два лове на твоіном і два
вина ти два Отовина твоі богтином Лемом чыкато Коли треба вінцювати я
до нього годувал ся сідку взял і крысно брал ся дай пришол
до вас до хаты ся десяткы вінцювати перше ся друга ритва Хай
вляє кволь дах на материялы рід прийде ся на вець вік а
мо до хресів Бозі благодат Свою хыжку позят де пораду знимати А
по сякых мом роті хардін кроті хай модут коорди тем і кордоми
і лем дяку добру діло фарот вону вінцьому давам грай так Не
была тот діле богат добра я дорогы лем тала роде мадте мале
давта хлиба і вер най вам то готувы нитькєтка там дале хлопцік
і дівтя най може підходит до вашого дому Выдят мене роді новому
Пелени Але вони кєдади вони Кєй імяєм дати Ямо імям дати дале
мало кєд любила одлюбила дякате Лемра Ваны пане Ґадунку і варто вден
быдувати варті файно вам повінцювати дном рогом даріт мом круглом Вам привітати
вінтюрмом вінчую панове Ґадю буде насі ґумі уважму мустакови вінтюм вам добра
буде здорова родинонько ся вінцю вам ся тяй у цьому році дастя
сю вашій ґуморі у важні водой ле овеси пшевиця кукурудза іхы соля
на бандах солонина і в лордовах половина всю кухливі на вашу дя
влаху добінка всякы всю важы курівунька на рід мале три разы приплід
сюпкур кокытали свині ся будували ся ваші коровыці давали молока полоні єниц
Досте тіну о броді бух і борну на воді Добро Вам поярувати
особлизбе боружа зберати бджоли рой медну лепай го вас мудрі в коросиє
гуля і каждому року гувасі в тиі было по дитині Всюд вечер
же добро смірны цирко креуля додому приносит фуросмі радости выставя лавinля дяйте
здоровя му хай те не жыталте ді я вам бажаю благо діжете
во те навати діде хай бы поморе ябу та было На сценіцка
Ним двом крифым новым роком Край вам ся стит за кожным кроком
Кай Маджір Боже вас охороняє А Господь Бог здоровя посылає Потіньте смуток
радіст нині Кристос родил ся в Яслах на сіні І нині між
нами він пробыває Десвятым великым Кристос ся рождає Добру вам не цем
новину Народил ся мыє вю хвилину Народил ся Яслак на тіні Тож
кєдайте свари ніве і спишіть усі з поклоном до Ісуса до дітяти
де вхелены повіля Христа Божа Мати яну за Віску Голоси світу зірниця
Зродила сена честе дівита В тайни зродила в яслах повила ціном прикрыла
люди вкормила Божого сына Мария Автофактыря лісяю до ємяют Дют пишали до
ніх припадали поклінли дали і прикали жывого перте Ни також нину покліндлі
відаймо і радом з небенным діваймо Лязуля фету голови ми раді Сядте
при нові Болиму стижы мені Бога вітайте видній дитині і оте мили
до мене бага но Татарі не може дати Но дальніший над лем
Відмира де біля ґмертя Певсє найбоже ми нахід Украінци Як новыра хриплю
молотит в міция ся примосит під головна гладе і дя то хуті
тьомне гриба колома колютя Бул неє для дітиле малой Ани шол і
пелем якой Як путьоли на дворі чата Як де ває румати діятни
коли діли поле гаєм єднами подля лем попертакы дібками І мы йому
при благому співаймо Сядя долі уй тым людям благаймо Але як так
по просту повісти то медже людми котры жыют в ужаньской ци в
туряньской долинах неє великой ріжниці Ріжницю можеме найти лем в деталях а
наприклад святкуваня різдва барз подібне хоц кажде село ма і своі традициі
Для цілого пересіньского реґіона властивы різдвяне представліня бетлегем він барз подібний до
тотых котры вказуют в Пряшівщыні На фестіваль пришло достотых бетлегемів Цікаве же
ту ся затримали дост давны формы того різдвяного театру Бетлегены на полудньовій
части Карпат кус ся ріжнят од вертепів в пілночной части На пілдні
різвяна драма простійся сюжеты не так розвинены ну і меньше осіб берут
участ в кім спектаклі А так як посмотріти як то выглядат то
оно не так як кольорове оно біле бронзове кольоровы лем басанункы і
тота шопка Бетлегем зараз для вас выступит колядницка ґрупа Села <unk>rea<unk> роди
ся ді <unk>o Пришона литын бор народи таю во не возла та
неваля там як гоймы Як нестятний народ затє во гріху первым бы
Як жалосно розум людскій вытяжости тужыл Ци вой ходили вотяжости згорбили вета
рого вез пастыря блудили ходили войтяжости зґорбили вета рого вез патыря блудили
цю преґаду порядку не рівн здоровя ні такы перевлаты дріврароскы вертал доцікли
брал мене на тоны треба нам кінцяти одых треба і Кристафіном прославляти
Очывидні колиси тексты бетлегемской драмы писали священникы ци дякы учытеле певне писали
по церковнословяньскы бо то был товды книжний язык А може был то
язык народний но а лексика церковнословяньска было тиж Даякы певне ст років
тому были писаны тзв языцьєм з русизмами а тепер тоты тексты часто
тлумачат по украіньскы Зараз Вас выступитницка ґрупа Дзі зайде Яю Бога і
вас перепрошую щебы тотлу хати прихожу і не тілько тамту моі братів
маю якых нити не могли в далекым краю питаєте мене што я
зоєде потивят далекого городові плиєма ми принести ту девертепту плеєвкы котры того
долише бы опустили Наконец бы он проставил од Бога вєднійшый міру сплатителя
Єдвоти і вішым віл якій стой сте родил все то м розповіл
Видіти сыно я ом дашо повіл Отом сонопорід бою ся зо того
Хто ся серед поях коли роздивлю ся Чудесне світло явили стередоно І
той чудесний світ прошыл мене так дуже оты тыкали не внорят там
тебе І явил темє яко шумстрений оці міні катют Не знаю по
кошту буйство мою єшто терзвычайне наперед чустую Дени мій оже но посерте
мойом німо Яс то облизнул станет вы не може буде буде на
выр Лемків доведе нас туди де молина турніфа дефеєма был дехо плоти
чорником Найме так жолтку каметом своім фуртом порожати айты фурты были ворчы
за дваты раз благо погорти Мудый жалю час я прошло вышыли мен
Христиантіаны Ісусу опіща мой Жыді Як добре спуцювали єм на тій Соломі
О пойменя люблений мій о подаме то хто прошу я від Тебежде
єднізівямо є Кудвыва єдвяти крекій Боже жытро товди тем роди прий оде
та любо нерво тала нерво та Кристияне добры чешні люди котры нас
досли пустили желай то што вам потребо што вад гоходы славого небо
даго вод Встим Вам вашым дідкам внукам маленькым радо сте веселоти вити
просуджати бого Желамот о признадок о них перебывати другых доцікло і врадости
веселости намагає і благая літа Різдво то всяди Різдво і в Офриці
тиж Але каждий народ котрий принял християньску віру принял народженого во Выфлеємі
Ісуса Христа свою хыжу своє село ци місто свою культуру Зато Антонич
пише в своій поезиі Народил ся бог на санях в лемківскым містечку
Дубі Лемкы приняли Ісуса тыж до свойой лемківской хыжы і до свойой
культуры очывидні барз близкой для нашых прадідів была тота част євангельской оповіди
в Різдві де діют пастыры Бо і самы они пасли уці по
горах по убоцях Для нашых преідів певне барз важным было тото же
пастыре першы ся дознали о народжыню спасителя і першы пришли кувертепу ся
поклонити царю Всисвіта Не так важны для них тоты Волхвы і інчы
а власні пастыры Тепер можеме зрозуміти чом найважнійшы в бетлегеміі сут пастыры
Ясна річ важны і ангели котры несут вістку о різдві Але фактычні
ціла пєса то у пастыря В переціньскым реґіоні вказали нам безлегемы де
діяли переважні пастырі два ангели і діду Чысло пастырів і ангелів певне
не єст ограничене може быти іх і більше рідше можна ту видіти
чорта ци смерт і цалком неє трьох царів і рода Вояка Абрама
Сары Циґан Властиві ціле тото представліня то дивний трафунок в жытю простых
пастухів але ту злучены і высокє і низкє боже і людскє небо
і земля Тото низкє людскє навет повіме конічне найбільше сконцентруване в єдній
особі то єст Старший пастер баця ци як вшыткы го зовут дід
баз ся ріжнит од молодых пастухів котры позбераны як і ангели вшытко
біле дід Позбераний небас Елеґаньску в старім кужусі ци гумні навет в
Подертім зрозуміле же дід ма бороду І не барз зрозуміле і зато
цікаве же даколи ма і маску і то дос страшна машкара Тота
маска то переважні кавалиц крірячой шкуры де сут витяты дві діркы на
очы І тота машкара підповідит же колиси можі дідо был дачым інчым
Мозє духом предків певне не был кумічным лем поважным серйозным Знате же
і різвяний сніг зове ся дідом І пастыре і ангели мают парз
высокы білы шапкы кєд можна повісти же ангельскы шапкы то принаймні цалком
непастирскы опасаны і перевязаны през плече шырокыма басанунками Ангелы носят шупку верте
бетлегем і тото зроблены навгір місцевой церкви в селі В єдным вертепі
до пастырів і ангелів ся долучыли медведі котры вчасі того спектаклю робили
своє шалено скакали падали ся бороли і дзвонили пастушыма дзвинками То мі
было кус дивне бо я зналам же такы медведі ходят на Маланку
но але прецінь был ден святой Маланіі На назем двято завітали Івазі
Циды Выстрицяйте коляднику ґрупы села Туря Поляна кого А не пам тіл
лай Кы ледже зем далекы край Векре то бой дідуй є там
перевали до новых погоро ґабы огдарути Ад вікры о поді горди ге
горы вшыткы выдольо дви аль <unk> буд народи раді гріха присло то
што мати наробити гріха Людия гріха Людия мася Радіст назви да на
землю зишла ци на госпола є радіст назы да на землю зишла
посыла і будут господі посв жытель та Людині ся Богдома ся у
нашых церях ци Божыє воры Бодам нам ся нашыт ферта ци Божый
гели мороти Радів настала ци Божы народи плит оря Шай лясід Беслід
освятий шай лясід Бесід освятий Яві син пожываро радістли кас і блюдя
пришла Той што наситне робити в ріка на ся то што наробили
гриха Добрі мі было в селі Пояньска Гута Добрі было на фестівалі
вертеп <unk> То был маленькый але цікавый фестіваль можна было видіти і
традицийны навет дост архаічны будлеґены де берут участ лем переібкы і теперішнє
колядуваня де уж вшыткы радо співают і віншуют Вшытко ся одбывало на
дворі на ґанку місцевой школы і не годнам зрозуміти чом я не
дме ся здавало же былам в дакым байковім світі Але кажда казка
ся кінчыт Зато Юс ся дякувати фольклорному колективу Лемківчанка зо села Зарічеву
бо они не взяли зо собом на районный фестіваль Коляды час дякувати
і Любі Пекр директорці музею Лемківска Садиба котра запросила на фестіваль вертеп
<unk> кореспондентку Лем фм і не лем запросила але і чыстувала і
вина зо собом дала Уж дома ся вказало же тото домашні вины
просто прекрасне Тож будеме ся пращати На Закарпатя Вас запровадила Анна Кырпан
Оставайтен трове Вінцюйм вам высельово нового руку Дужыти ся до наступного веселости
благая і благая діта Слухайте сет процент лем не Скрикова а зо
Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия
Сатыран слухайте семка <unk> процент а будете мати цілых <unk>