70% #2013 - 70% #53 Іван Красовскій (3 част), 6 IV 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #53 Іван Красовскій (3 част), 6 IV 2013

•

Опис епізоду

To trzecia część rozmowy z Iwanem Krasowskim, badaczem historii i kultury Łemków ze Lwowa. Odcinek skupia się na jego zaskakująco pesymistycznym spojrzeniu na przyszłość kultury łemkowskiej oraz na dyskusji o eutanazji, jej skutkach dla lekarzy i rodzin oraz na przykładzie ciężko chorego ojca i jego syna.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сем <unk> процент лем не скова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем
<unk> процент а будете макы цілых <unk> Ви тым вас мили моі
слухаче при мікрофоні Анна Кырпан Юж бесідували сме з дослідником лемківской істориі
Культуры Іваном Крисовскым зо Львова І повіли сме товды же то не
остатня наша стріча Мам в компютері пару годин бесіды з паном Іваном
Част того можеме послухати днешньой едициі Тота част была певне діяня найбільше
дивне і незрозуміле Іван Красовскій Лемко Здошна вчений котрий ся цікавил долгы
рокы лем Лемками брал барз активну участ при орґанізациі товариства Лемківщына будувал
лемківску церкву і тот сам Ваню Красовскій гварит же Лемкы Ту лем
історичне понятя же не мают днес жадной будучности жадной перспектывы Так уж
єст же молодий ся чує оптимістом а старший чловек покус покус сходит
до песимізму Красовскій уж мат То уж поважны рокы но і не
може быти такым оптимістом як ци років То природне Але дивне як
долголітній лемківскій дієц так одраз хоче похоронити лемківску культуру і бесіду Повтарил
же она мусит вмерти і то скоро то неє чого ся забарз
старати Коли ж ішлом думіл пришло мі нагодку же то подібне до
евтаназиі певне вшыткы знате што то евтаназия То не природна а як
бы штучна смерт Коли наприклад тяжко хворий єст в такым стані з
котрого ниґда не выйде а нераз при кім страшні ся мучыт то
його лікар кєд ма такє право ци навет сам хворий може вчынити
смерт перервати жытя Не буду ту ся застановляти на тім шырше і
глубше бо дискусий на тоту тему провадят ріжны специялисты в якій спосіб
хто де в якій ситуациі може перервати жытя чловека В даякых державах
евтаназия гнескы уж леґалізувана Леґалізация дуже змінила в тых краінах Наприклад тепер
старшы хворы люди не раз боят ся вити до шпитаю бо молоды
лінивы лікаре не хотят ся старати кєд чловек в поважным віці а
воліют перервати його жытя зато старшы пациєнты не мают пывности ци іх
доправды будут лічыти ци може одпровадят нолону Аврама Леґалізация змінила мораль лікарів
Тепер уж гейбы не мусят прібувати вшыткы способы жебы кєд не вылічыти
то принаймні як найдолше позволити жыти Змінило ся дашто в стосунках діти
внуків і старшых членів родины старого неміцного можно тепер просто забыти і
то ся зове так інтеліґєнтні евтоназия Перше каждий лікар знал же мусит
ся старати продолжыти жытя хворого а кєд то неможливе то быти при
ним до самого кінця То його обовязок як лікаря і як чловека
В родинах дехтоси был тяжко хворий ци спаралізуваний і долгы місяці ци
рокы лежал в постели потрібувал помочы То мали за тяжкій крест але
вшыткы робили для хворого што лем моли Но тепер маме нову реальніст
маме гейбы маме право Забрати тото што не мы давали забрати од
чловека його жытя Забрати кєд оно нам невыгідне некомфортне Але можут ся
притрафити і омилкы Мы можеме і не розпознати ци хвороба смертельна ци
ніт але перервати жытя Раз ся трафило такє єден сын мал данького
тата хворого на рак Сын одвідувал го в шпиталю Тато уж был
в дост тяжкым стані Лікары повіли же уж недолго Сын з женом
і дітьми заплянували поіхати на море уж зарезервували місця в готелі але
не знатя што робити з няньом А кєд бы так ся стало
же вмре коли они будут на морі і треба буде вшытко лишыти
вертати домів кілько клопотів кілько выдати гроші Скоро уж треба іхати а
татови ани легше ани тящє Сын просит лікаря о евтаназию жебы похоронити
вітця і спокійні оддыхнути на березі Моря Лікар повіл яку інієкцию вечер
дати тому дідови пішол сой домів і думал же справа уж золатвлена
Рано обходит хворых і находит діда барз высолого і в добрім гуморі
Щыро дякує же дали му вчера якєс прекрасне лікарство же першу ніч
витали спокійні спол Ниць го не боліло зато ся чує зрана барз
добрі і просит іщы того му дати бо так му помогло Юж
не знам чым ся тото скінчыло бо не о тім хочу повісти
а о Лемках Кєд маме переконаня же Лемкы бы мали <unk> процентово
вмерти Ци мы маме право на евтаназию Власні такє звіданя давам пану
Красовскому коли мій диктофон лежал уж в торбі а мы уж вышли
з дому Ци маме право знищыти лемківскій язык культуру покай они іщы
жывы бо мам за долго чекати на іх природну смерт Кєд пан
Іван як мі повіл стоіт на такій позициі же вшытко лемківскє мусит
барз скоро ся злити з украіньскым і мерты то ци моральным єст
тоту смерт прискорити Ци може кєд ниє чого ся старати Бо тот
хворий уж долго не протягне то принаймні не понагляти ся го впровадити
на тот світ І но цікаве хто хто ма право признати же
тот ци тамтот народ уж вмер коли жыют іщы і його представникы
Хто єст такым компетентным специялістом же може констатувати смерт народа Ци можна
зобрати такий конциліум же може повісти же народ людж вмер ци іщы
жыє Стояли сме іщы коло дому а мали уж ся розыйти і
ити в ріжны стороны Спомнулом товды в бесіді єдну пані котра по
смерти родиців одраз вышмарила з дому вшыткы іх річы навет меблі Минулы
рокы а пак шкодували же нема од тата і мамы жадной памяткы
Ци мусиме одраз нищыти вшытко што ся лишыло од нашых родиців а
при ці не раз можеме чути же внукы страшні нарічут бо іх
мама ци тато знищыли якысы памяткы діда і бабы а може предіда
і прабабы і нич уж неє Звіданя тото ся лишыло реторычным Кросовскій
не дал мі одповіди чом мусиме скорше понищыти лемківскій язык культуру Чом
кєд нам обіцюют іх смерт не чекаме а нищыме уж тепер На
тім скінцю свій смутний монолоґ то приті лем запрошыня до думаня і
до діяня Бо чом кєд єщы польскы не згіняло іще не вмерла
Украіна мали бы пак одраз вмерати Лемкы Мам надію же Лемкы іщы
кусой пожыют принаймні я іщы ся не рыхтую на цмунтір Я хочу
жыти писати писанкы щастливо дочекати Великодня а пак і Русаля а пак
Яна ну і пану Красовскому же лем многых і благых літ щестю
і здоровю А тепер бесідуєме Я не раз сой думала кєд бы
был такій єктор всяди ходил по містах по селах і жебы провадил
лекциі о Лемках о лемківской істориі культуры жебы был такій жывціл лемківской
бесіды жебы такы лекциі были І а про Лемків чытал вексиі про
Антонич я чытал про Рзі про Лемківску Республику про Окрем і Ресі
на Лемківсі про лемківскій одяг о ни в Кыєві переважно і тудиі
во Львові але при якій одлягуват найду разівш найбільше найбільше я чытал
про Лемків на конференциях специяльных етноґрафічных Кыєві Уж Руді Кракові Псянуці на
конференцию проведут науковці ріжны члены ну то можна повісти тоты люди же
і так они меньче біль ся тото вшытко знают А сут просты
люде котры не знают і кєд бы был такый чловек жебы пішол
до простых люди Они не знают навет де яка конференция де што
ся діє наприклад в нас Івану Франківску Коли зачало діяти Лемківскє Товариство
Вы были в Івану Франківску і чытали таку лікцию історичны факты дашто
в культурі але тоде це раз было ци два Но треба бы
было бы все Были в мене такы выпадкы Се в бережанскому рейоні
вызівскому рейоні Коли я ім чытал лекцию кос буде ци был початок
ці буде кінец світу о а о не в ці по тому
а Одклиц сте цуюш они по лемківскы кажу та я з Лемківсын
ой вынам прочытали дештось наш істориі кажу давайте Думал ся думал мі
ся і а прийду Ялем бы м мал ва до такых выпадків
шя приходил і чытал про історю Лемків Ну ци буду В десятых
роках в шыдесятых роках бо в сімдесятых я вже перешол на роботу
з Кансен то я вже з Лексим не выступал А тоты лекциі
то ся платило за тото ци то якы Більш я чытал безплатно
але там де замовляли лекцю як шу через цуворису зомлявту мі платили
З путятку міні плетили Ян памятаю піся карбованців за лекцию а по
тому коли я уже закінцил університет ту же мі платили грошы же
я ся дал такій лекциі на правах кандидата на уку <unk> і
по <unk> карбованців ноце на <unk> лекций тоту дві три бувы платни
Ну а Більсі я чытал безплатну Другу а дорога то мні завды
платили Командеровусі Што мене посылал завжди То Я Командеровси мал в забезпечні
крім Командеровучни як што я прочытал шіст Лекси Усін то дві з
них платні то я ся додатково діставал за Лекси пару сих карбованців
А цітал я дуже богато цітал є дуже богату лексих за моруз
ку купу по тридцят по сорок купі дсят лекси в місяц А
то добра практика О а по тому дарші же пішол з Ганцим
працувати більше роботы треба будувати там лемківску зону То я вже тілько
на конференциі іздил чытате алже та публичну жена чытал дуже мало Оты
мі повідте яктор на ріжных конференциях на фестівалях дахту повіст пару слів
і часто повіст о Лемках же то субетнос Што то за слово
суб су етносциєнародніст Суверетнос до Лемків не можна застосовувати не бажену зо
різ Але е мі повідте одкль тото слово ся взяло Я взаю
не вважаю але то є абсолютна істина што до ХХ ст не
можна называти Лемків Лемками VI столітя они были Руси Русины вы Русины
були в століті выникы такы етноґрафічны назвы Лемкі Лемківці на це пару
вченых такіх молознавців з Закарпатя і тут нашы Велицю назву дашу назвы
Лемківсть походит столітя Лемкі є просто частина Русинів то вони переважно походят
із Кыівской Руси коли нападали на Кыівску Русь ріжні племена они тікали
в Карпаты і це переважну більшіст Тепершніх Лемків си безперечно і городит
ся на Дніпроси трохі там з інчых з Валкан трохі Шви там
трохі з Надунаю якіс племена заходили але в основному ци були ківскій
Були Русины то было абсолютно признану Тому Влимир Великій приєднал Лемківців до
Ківской Русиному шо се буде дійсне іхня Руска земля і сі Нароци
Булрусины Xинів поруч із симшуни Русины называти іх етноґрафічном назву Івенків Як
ся не можна не мож того часу ці нас Літів перше выникли
така назва Вемкій то початково вона была така забавна прозивка забавна А
ты гірняк а ты Лемку ты кажеш лиш ты лишак Ты вкажеш
боєти бойку ты Лем говориш ты Лемку так мі з собою поцяли
То це лишакы туде жыют Лешакы в Закарпатя выни в они є
Вархлавінці ци долиня верховинці верховинці вничат з Лемками і тому на Закарпаті
назвали не Лемкі але макі Ті лишакі ті лемакы для такого не
озвучся бо то бы напорушло озвучаня якы было лишаків Лемкі ту бы
дуже не злучало так Ож столітю выникла ся назва Етноґрафічна Майже выпадкова
початково як прузывна назва по тому війшла як міжнародна і столітю перше
Вагылевеч вжыл поруж і з тым шыє Лемків такых столітю Вагыле ой
не <unk> то я доволи выгыле ся хочу а це Цей закарпатскій
мувызнавец якій першы вперше вжыл Лемкі ци і тудійше лемківскы не называли
Атиківы Лемківы Лемкі ави Лешакі ави Але то в <unk> а в
<unk> ту вже было оформлено Етноґрафічну же Вагылевич написал на одпрасю Лемкі
мешканці Західньой Руси правдо він помилково выводит декули назву Лемкі Лемківщыны звязал
єй з ріжныма такыми трошківнорідными назвы нищє римской імперіі як сами еміґранты
з тамто Але лже <unk> столітя мы маєм танцю етноґрафічну назву Маслоє
грушы Маслого мац Тепер хочу сказати дальше з як шо мы трактуєм
Лемків жоден несубетносу неєтноґрафічна ґрупа яку мы повинні нацийонально по старому звати
Русинами По нову же посінає ся з <unk> селі нас коли выникли
украіньскы орґанізациі перешли же на захід особливо як было <unk>літя народжя Шывсєнка
в <unk> році там уже кунцерты были украін з там уже піллемківщыны
вважала себе украінцями Як оце выникают ці назвы оці субету зо святі
так само як зараз вперто і я выступил проти але але середакій
єст в нацияні кєрівник він не слухає ся ци насильно кленюют назву
Закірзонь Закерзоня закерзоня Зацілу ну І притеку єст такій час што будут
называти лемківців лемківшну Закерзуню і будут ставити питаня звідкіл взяли Закерзун ци
якій Отас тамґунову істориі вувай так тепер тото слово закерзуваня закерзуваня перше
нихто так не называл І Я выступ проти як была канадска делеґация
ту показували кінофільм і весят Закерзоня Закерзоня Я по тому вкінці кажу
же є каз Закерзоня Но серед ой та це так історично склало
ся бы це был якій Віді Лупа його называли Закерзоньскій та Закерзоня
каже такых Вы субіді Лупа называйте а незнавістю называти землі Лемківскы Зысяня
засяня Закерзонів От отта само входит за самуну колись коли включыт ся
в систему істориі істориоґрафію все слово Закерзоня як осе насильно оце называют
там етнічна ґрупа На фестівалі все од монастыриску на Лемківскій Ватрі завто
повіст пару слів до мікрофона і все субетнос лемківскій субетнос Што такє
субетнос Кєд хочете повісти етноґрафічна ґрупа то прошу повісти етноґрафічна ґрупы Кєд
хочете повісти же нарід Допрошу так але ж то нарід то Русины
частина русиньского народу Русины Ну але я тиж Русина Я тиж не
розумію Я тиж не розумію даякы річы што наприкляд пише Моґлоці же
на Лемківщыні Пряшівщыні і в Закарпатской области і іщы кавальчык взял од
медярів же то жыют Русины Ноты же по тамтым боці Ґаличыны то
не Русины но то хыбай Африканці Но а як то є політиям
дуже помилкова жыют і по єднім боці Карпат Пополудньовым і покы я
як был в Канаді єм мабуть годин <unk> говорил з Маґосін говорили
на дуже такых гарных товарискых тонах годин <unk> Але З одного болку
бариками был Магоці а з другого буку был Кросовскій Єдине шуб вдало
ся мені зробити такій компроміс медже собою і ним ци те пане
Маґосі Як рахуйте Лемкі называют себе Русинны Ну і Украінци называли себе
Русинами В згодні з тым в шукулисци был єдиний Народно за Володимира
Великого після нього до <unk> року коли загарбали Лемківщыну Польща і Угорсі
До того часу я згідний з вами до того часу сы был
єдиный народ Кажу аж осталось під <unk> р все такій ци Русины
створили нові елементы в культурі і спів і великы пісні прикрасы і
своій діалект мови і мы повинні гордити з тым што вниже богато
нового збагатили загальноруську культуру то ви так думайте але справо в тому
што імено списів <unk> р минуло <unk> років тамсот років і в
іх культурі Русинів Карпатжейкі нового збудовно што мы іх маєм полну можливіст
назвати зовсім окрему нацию він з цим згодил ся што шолуны відрывают
Русинів після того як розпала Сківска Русь як пося завоювала Західню Русь
уже іх відрывают же і творят як Укремунацию А вызнайте в Югославіі
істнує русиньска і вызнали Украуй Нацию Кажу вызнайте вызнают і Чехів Укремую
нацию і Поляків згідні дуже радо Справу в тому што коли вони
называют ся не Украінця Русины то вони не будут стриміти до Обєднаня
з Украіною они будут вояльні до цых народів так зробила Югославія залишыла
право назвати з Русином Украінцями то вони весяс бы тягнули до Украіны
а там уны Югославскій Русины і все Памя ты знайте вы так
вы так ме так ме такі такі і такі мене дішли до
осоточну высновку о звінт вроді згодил ся што я правий шо це
єдиний народ был і корень єдиній але за ці великы столітя він
змінил ся на стікі шу він заслуговує шоб його признати окремым народом
Кракы фінанцийовы не розішли ся То годин пят ми спересяли ся говорили
Нима гоці до мене не відносит ся погану Я вам показувал цю
енциклопедію м Хто він репрезентувал Але вертам до того з кєд гварят
То Лемкы то субетнос то на ся передуми якій не знают шо
такє етноґрафія што такы етнолоґія чы кулетноґрафічна ґрупы кулетнічна они впросту жывают
науковы слова і тішыт ся шуни вміют называти назвы іх не обходит
ці воно вірне сы слово ци невірны А шоб його вжыти так
як зараз оце почынают жывати з Екерзоня оно носит абсолютно те семе
што оно не має ніч о спільным Не маєм Лемків як етноґрафічну
ґрупу яка належыт за історию до загальноруского народу о Але тепер уже
нувійшых ся сахсеси на украіньску народу де ся не досягла оця хвиля
нацийонального відроджыня украіньском Але я думаюш усе буде тількы такє як каже
істория не я кажу істория каже тому шусти історично правда і це
ниде від ней неділи ся Добрі наприк Павло Роберт Маґойці Жыє сой
ды дес за вельком Лаком Так думам же не буде такой революциі
робити боюсь по ІІ світовій войні менче більше вшыткы кордоны усталены В
Европі і не буде робити даку нову державу рову державу не створит
бо нихто не даст йому землі створити державу тіж олем але але
робити шкодлу для істориі для історичных процесів він може дуже роктичні Йому
не залежыт на кім Йому нич на кім не залежыт він сой
і так Буде чыници в своі ім домі писати він не політик
він не єст даякій дієч то вчений то выговорите же так аґітуют
люде котрым дашто на тім залежыт Ну але тот жыє так далеко
там сой дашто пише там сідит Владні моє звіданя такє сут люде
котры признают Словациі в Польщы Сербіі Хорватіі сут там поділены Украінці і
Руснакы ци Русины ци Лемкы чом так ведут тото же Тримати ся
свого і не приставати до ідеолоґіі украіньской Яка причына одкаль то ся
бари В <unk> році як русийска армія разом з старем переходила ся
до Карпаты на Венгрів шуб там повстаня Придушыти ту же ту ділу
ни Карпатскым Русинам заплатили великы гроші створили цупархію Мускупів Тото і сюдей
пішло тенти старший вікуды Весь час Полякы не допускали Е Украіньской деолоґіі
Чехін допускали Словаків не допускали Сербя не допускали А селяне човони роблят
в політиці якій єкіґы якійс єцей інтеліґенциі не было не допускали інтеліґенцию
яка в Польщі была інтеліґенция священників трохі было Ота хто мал любити
оцю переду ідею пошырювати Як держава в цьому не тож не была
зацікавна было зацікавно тому жебы таку ідею стримати шуббити в зародку не
допустити нивувати з нима ся таке вынико выникле такє різноцвітя потому з
цього приуду Велику тому шу кажде село має своі звысяі має своі
окремі привидкы в одному селі говорили Ярес другому Ясмінь там Фаселик там
Хустина Но не было цього з єдино єдиной мовы оце зараз де
хто з Лемків вставит питаня створити єдину лемківску мову вірку Як і
створити кожде силово говорит інакше Як і створити так само і в
розуміній сториі Але такы проблемы было може в каждім народі бо така
проблема было во Франциі была в Німеччыні Подібно было выталійскых маленькых державах
было ціло Краіна была поділена і тыж діалекты барз ся ріжнят з
Украіні і Украіні мусили сме приняти кыйо полтавскій діалект За основу деріте
етлонів огнову То бы не была я вас перевю то бы не
была жодна біда в Украіні як бы Украіна все такі хоч трохи
мала в голові музгів украіньскых вывізміт Польщю скількі там розі роздерали скількі
было розбірів Польщі Але там і комуніст ес социяліст і радикализы кожний
є Поляк кожный так само як і в Русиі В Русиі Комуністы
сиє Русияне за Русию а в нас на Украіні нема Украінців єли
є русиньскє комуністы є чортзна які ті радикали і і так дальше
Справу тому што як бы як бы дізне трохи трохи были свідомі
того што был єдиний народ то він бы склял ся так як
складає ся в інчых краінах робит ся малем нас што зробите в
нас Украінці проти Украіны Полякы николи не были проти Польсі Є Росияне
проти Росиі николи не были а нас Украінци против Украіны і тут
скількі хочете мийте ся і рівне субіло лося І криціті шуміді ні
о не вийде лем махне рукою за нашою яка іму різници ци
се за керзонец ци се русин ци се якій такій мініным міся
місце Жебы зробити сой перерву може хтоси з вас хоче піти до
кухні і взяти сой кавеци гарбаты а може і канапку то послухайме
В піванку фольклорного ансамблю Далюша млиян тов Выворити же Украінці часто проти
Украіны але я виджу іщы так же барз часто Лемкы проти лемківского
Я не знам одкыль тото ся бере бо каждий чловек мал бы
Шанувати свого таты свою маму і сын ци дівка шануют своіх віця
і маму але шануют і тоту родину звекы традициі бо іх родиче
но не просто люде а люде котры наприк сут Лемками Выгорити же
Украінці так не шануют украіньскє а чом Лемкы так не шануют лемківскє
Доколи сут люде же барз тотым ся інтересуют знают хто был діє
до хто продіє дознают кусы о тотім селі історию кусы леґенды Але
барз Часто сут люде котры цалком ся не інтересуют і вплюют на
тореба дотримати з дуже коротку істины як што людина з Лемківсины напр
людины з Лемківсины буде свідома того што єй колиже коколишня назва Нацийональна
приналежніст були Русины Русь яку треба дуже шанувати і поважати історично і
што в столітю зародила ся етноґрафічна назва яка є тілько етноґрафічна Якщо
зрозуміє ш він не є закерзонец а зараз він належыт украіньску народу
то все стане на місце Ну і нин не треба тут нічого
такого особливо Треба ты розуміти хто т Уій предкі были звідкі взял
ся Мы бесідували з єдном паньом она Старше уж оно мі повіло
же барз прикро же она телефонує до сестры і бесідує по свому
а сестра не хоче і она аж людит ся впоминати І товды
єй рідна сестра буде з ньом бесідувати по лемківскы і она гварит
нутецьом діти уж внукє в єй сестры тиж а дівка той сестры
то все бесідує по слову она гварит вкєд вы Лемкы выма мали
бесідувати доня По лемківскы меджеродины деси бы там ідете де си Ся
чат як Но там як ны там там є Медже собом мы
бы мали бесідувати по лемківскы а якы мы жыли моі тато і
мамы то буде абсолютно лем по лемківскы радис Помісе а по тому
то рокы рокы рокы проходят Але івыкає трохі Ваша жена тиж Лемкыньом
было А одкаль з його І власні пані гварит Но єй гірко
просто просто прикре она ся загнівала же они до ней не хотят
гварити по свому та гварит то моло нашых предів І то не
інтересує вызнати тілько Лемків чом своє ім брыдкє чом своє ім неприємне
чом ся ганьблят чым причына же не хотят знати свого же не
хотят бесідувати по свому наприклад во Львові такы славны лемківскы різбяре і
рисуют і співают славний хвор Лемковины но вшытко ся зачало розвивати так
різбы ци спів Ну а од якосило бесіда До так того як
бы ся треба гнібити А чом то ви ся гынбити Гнібитись не
треба Але не повинні більше стреміти до того ш обєднати бесіды всі
од ідеє легкы ш не буду шрухувату ці різнорідности треба глибоко любити
свою культуру Лемків не має нічого в культурі такого чого мож нестидати
ся гыти ся створили с прекрасну співы прикрасні пісні прекрасну музыку різьбу
і так дальше Але мола ми нічого не зробим скількі бым не
кричали м мусит мола злывати з поступово музи Інакше быти не може
В Польці коли стеж было цых діалектів з так багато што в
ним і з собоя жоювали а тепер май єдину Польщу єдину мову
і прекрасну ся Айсторів Яйню не можду но як выхоче шуб Лемкы
як бы Лемків были в сянівскому ясельскому і новосанцівскому повітах разом прекрасно
яв яли бы прихыльник того што треба ім дотримуват з єдиной мовы
культурі може навіты орґанізати своі якій выділ Інституту Мовознавства з цурити тосю
як бы были так разом як гусуле войкєдосю Но Лемків по Русині
по всьому світу детількій І ставити мову про те вымусил рити по
лемківскы ни єм Мі так якос дивно кєд лемківскы діяче не знают
бесідувати по лемківскы Тоты діячы знате тоты головы лемківского оно то добре
Він знає добрі свою мову але я чую як старают ся деякы
діяче навді наш Яґломис в церкви по лемківскы тото і інколи цілий
аник до цього выходит чу не хоче сы слухати шлуців говорил бы
або по русийскє або по украіньскє а шуб не путал і не
цей не ганьбил мови Добрі а треба або збесідувати Добрі або не
бесідувати ни А де можна ся навчыти бесідувати доди треба орґанізувати бы
в нас были своі лемківскы священкы орґанізували недільні школы лемківскю мови ощы
шобы зберати діти закінчыла служба Божа лекси з лемківскы мовы навзяли бы
знали граматику а так нихто ніцього никого не учыт звідкіл буде знати
дитина лемківску мову А чом на товаристві я думала же зроблят такы
курны Я взагалі проти того шоб вымагати молого правнука лемківску мову як
він єй николи не сує і николи нихто на нас тій моли
не говорит Я знам же вові прібували такє зробити В голови розмовы
я знаю што я сам был проти того што Ой створити єдину
мову давайте мысе єдину лемківску мову Та як ви єй створите як
кажде село бесідувало іначе В нас хата в хату границі выло коровык
із Дошном В Дошні говорили Ясмін коровыку Ярис в Дошні говорили хустина
а в коровику Фасели Нияк з Крувиці дна не говорили то або
хустина або Высели вы не знаме тежа або Хусина або высели ну
вони тримали свого не слово Но як бы тепер обєднайте єдину мову
Скажме казати хустина Кыровиця не будут проти Яка хустина хосели скажем называти
ячміны ті ячмін ярес не выйде з цього А коли вы треба
дійснит такій такі загально державні курсы Але тут в інтересах це рови
це в інтересах єдиной державной мовы а не в інтересы діалектів як
це зробили Поляків як си зробили Німці хто зробили Чехі і Турхів
О та ту бы жупшвыдцє обєднати мову єдину нацийональну як кажу ціліст
О Украіні це не выйде бы Украіні башти шуруви це на Верховній
Раді і всюди тен Коли в вас дома ся сходили Лемкы Різдяры
Лемківскы і інчы то вы бесідували літературно по украінці і по лемківскы
на тотій улиці Глівова то я на Грівла то ми Бо украіньскій
літературны загальна мово было літерату выся будут байків байків зобовязати урити в
лемківскы было трохи труднійшы байко таку не скорше ніж мы Мусіны відішли
від лемківской мови Ну были такє Лемкы як наприклад кєстякы якєм дотримували
більше лемківской мовы спочатку і я дотриму ся лемківскій мовы по тому
як померли моі батькє як я вже перестал додому до негіздити я
вже пришол дістнуст на літературу таі і писати мні выставу навіт тястє
Труднійше писати по лемківскы як по украіньскій Так так то переходит си
тудні цього дивно бо і то не значыт што людина не повинна
любити своіх традиций свойой істориі то муш она говорит в украіньскій Мы
інакше не будем горити тікі по украіньскій Хочем ме того ци не
хоч ви никого не зовяжете шат років <unk> бо вояжы штату Рускєні
всюди приходжу зараз до своіх односильцян до Дошнян в Міліплолуці в Будиловій
якій <unk> років тому Не шсе говорили по лемківскы а ранійше шсі
по лемківскы мі собою лорили і навіт привыкали деякі Галицяни што з
ними по лемківскы ворил зарозы што в украіньскє голорил выстері помрали молодь
верстає в ся в украіньскій з Що Добре то попробуй тых зоввязати
шуб не перешли назад до лемківскій мови це марна праца І якы
оціните мою думку то вашы справы Але я рахую што треба працувати
там де наша праца дає корист корист результат дає а не там
де вводит заблуджыня замішанину і так дальше Припоминум же бесідуєме з дослідником
істориі і культуры Лемків Іваном Кресовскым зо Львовы Лем бесіда і бесіда
а самой лемківской культуры неє то послухайте як співат фольклорный ансамбль Туденька
з міста Каруш же Івану Флемківской зараземі отра сму ватыва зара смужебі
іщы раз монтрати ва ты розраземі іщы раз потыва твор Уйтецума манди
вербай стари танци неставанци лабін старі танци неставайбі манзы Ой ба сойба
барба чаша сойба Ейця порасує банцює є порасує банцує мама діда любре
там укозу према везаложу діду лоситожем кожуфу везаложу діду Лусицитом кожу суботвы
кырводы вамискы сладаку саля за спорами ас през онаку саном до слабы
ас Але вертом до того як Лемкы ся зберали уж в <unk>
роках при кінци <unk> років Юстя во Львові зачали сходити зберати і
были такы може пару така лемківска інтеліґенция повіме так Были такы такы
пару такі гы наприкляд Павло Юрковскій важку його нас завести до інтеліґенциі
зомушу се але был дуже розумний цілюй Він тількі по лемківскє гурил
І орґанізувал лемківскі хори тількі по лемківскій Хорошо дуже гарну Але як
што людина говорит тількі по лемківскє але якшо людина одне слово говорити
літературно одно лемківскє то о нас потворяє мовто не треба Хор Лемковины
Та значыт хор Лемковины я чытала якы вашы публикациі єдна была татя
Вася о тім як ма быти Лемківщына ци Лемковина Так значыт было
де опубликуваны денарю слові То хор назвали Лемковином правлю назвали томусь чо
Є такє правило в мові в літературній мові што наприклад можна ті
ци інчы як называє ся в тихіх випадках назвы подовнім синонімы надавати
інчым як шыє наприк лемківщына Має быти тілько назва териториі і назва
державна тут не повинно міняти ся Але коли мы хочем приблизити свою
лемківску назву для назвы якой кооперативы якой хору якой орґанізациі мым давати
Лемковина якійс такі синонімні назвы мы можем уже давати так што це
може быти тілько в тых выпадках коли мы называєме кусь культурну орґанізацию
ци як уж мистецку орґанізацию то воно дійсне гарно А от же
слово Лемковином взяло зві самой Лемківщыни было комусі важко говорити лемківщы на
там біше букви бій такій складный склад ци о слова Лемковина легше
лем але ми не называєм гусовина Войковина ци якым Не тіти тамде
можна цей синонім зробити м а смотны якто так же Лемківщыны то
называют тотым словом то зови ся пілнічна част од карпатского хербата Але
наприклад на вашых мапах То і полудньова і пілнічна дуже активна і
Прясівщына пишы пактично сеє лемківсі Най жебже говорити што в середовисі украіньского
народу руского вестило народу склала сыка етноґрафічна ґрупа то вона обняла і
Закарпатя і Словацину то высяні выхоє з свого як люди вдягают ся
які мают Мову подібні з мовы тостю я єздил туди специяльно в
кожне село робил границі цього і я зробил діс нибы абсолютно такій
высмок што до Лемківщыны належыт Словацина Пряшівщына і з частина Закарпатя тзв
зоналсых вымаків Ось тому є спорідні змови звычаів і одяв Багато мы
про все говорили просто Словацийно называют себе Лемками вже тепер называют гум
ну нуж на тах тому там цез я дуже тісно был в
такых контактах з писменником Іваном Мациньскым Він походжыня Лемку то він не
вжывал цого слова Лемко Коли не з ним познайомы сподружыли він почал
писати поезів сам поет Лем в лемківскій і называти себе Лемко і
тамтам вели Но і коли выйшла оце журналі Народна Творчіст і Етноґрафія
оце моє ділиня Карпатну гуцульсину Лемківсину і коли я до Лемківщыны приєднал
Словац з ківкы Русинів і закарпатскых лемаків выйшло досыт солідне питаня Карта
обєдна на томоциньскій тоді як я приіхал один раз до нього вынициталицу
Сетів і в нього была якась нарада писменників А я одкрываю двері
заглядаю а він усых писменків уставайте імператор блі В цім справа а
каже нивил ся ім Вашу карту Нетре тензі не маєм дуже добре
вы зробили шви обєднали в єдину етноґрафічну зону Лемків Закарпатя і і
Вашій Галицини не вас захвали моі абсолютно жодных претензий даруничы а інчы
были такы критичны якыси та были і в най і в наз
іх было Онта же же же же же то не так нарисувано
наприклад може же дахто повіл але вцений а не якый си Офіцийно
я не мал такых заперехінь о то што сказал не было Були
такє зауважыня што не тілько Лемкы называєм ся але мы Русинами переважно
кажута то Лемкі всі Русина Якіруны Ґворці Фішочы Поляківни всі Русины Але
склала ся така зона така ґрупа етноґрафічна то треба вже тут тут
уже і від того выходити яку воно має направду словати ся в
дійсности Тепер бесідували сме о тім же вшытко буде ся зливати вшытко
буде вымішане Але тепер бесідуєме же лемкы іщы сут і тепер в
мене така думка наприклад кєд мы Возме сой тоту книжку Лемківщына тоты
же вышла в Америці ци тоту жы в Львові тиж два томи
і всядинь пише што такє Лемківщына Пише же то така земля од
той рікы до той Же то земля де жыли люде в такый
спосіб Мали такы строі мали такы метла же ся занимали Мали таку
мову мали такы якысы звыкы мали такы традициі такій спосіб проводили рільництво
а в такій спосіб тото і тым ся відріжняли была ріжниця од
іх сусідів і тотых люди на тотій землі называме же то Лемкы
Нопер час іде маме <unk> столітя і Лемкы не жыют на тотій
землі Не роблят каменє до млинців не роблят іх красы за культуру
але не наприклад Не ходят в тотых кабатах в тотых бабы не
ходят ґурсетах Хлопы тыж не ходят в тотых лемківскых строях не співают
співанкы лемківскы лем на фестівалі ци так дома потиху не жыют в
тот спосіб як люде жыли на тотій землі не будуют такы хыжы
долгы В хыжы нароблят такы інтерєры вшыткы маме меньче більше єднаку хыжы
вдома і не бесідуют по лемківскы то можна днес о тотых людях
напр як я і вы повісти Же то Лемкы бо перше было
ясне Лемкы то такы люде же так бесідуют же так провадят господарку
же так ставлят хыжу же так же такы мают причаі же наприк
нарізд ся гмити до потока актины дашляют на вісіли Шого мене порадны
істория створила Лемківщыну Сворила долгы хаты і одяг і пісні і то
всє створила багату по тому нас розігнали Це теж створила істория так
істориі істнує і так є Але выпоказу є тут два томи там
до томи там книжка там написну ничого не порадим то залишыт ся
в істориі Залишыт ся як гадка в Польсті кулись буде теж різны
мовы ґуралі кашулбы дюнзаси і по різному розмовляют тепер всі розмовляют по
польскій нормально але памят про них і слава іхня істнує якых окремых
етноґрафічных ґруп Поляків так само буде і в Украінців памятати сме можливу
гуцулы долше протягнутю не мают територию бойкы теж може долше протягнут мают
територию выняны теж може долше А Лемкы ну склала ся ситуация Мені
цього не зробим тому шо проти істориі ми не підем навіт навіт
о те заміст злюбити Лемківщыну заміст писати наше лемківщыны ци Засяня ци
шокерзоня Закерзоня Та Кырзонце анґлийскій офіцер якій там зробил циюліню та Антант
зробил Юліню то як мож на його імям называти територию територ земли
все ішоли зробити Ну але новці Лемків не любити цього любити свою
культуру тількіту вони збережут культуру і звитя і прекрасні збережут на долгі
долгі рокы і Украінці і Німці і Анґлицяни і інці будут співати
зопозичы ци все хай ты не роблят такых дурниц якшу не дальшы
будут такы дурници робити тоді стояти шото якшто якшу ім шкода што
называла це Лемківсина назвали Закерзоня того Я знам же бы Ламкы гварили
Закерзоня бо Закерзоня гварит кєд яка конференция о Акция Вісла ци што
товды гвалят вшыткы землі етнічны украіньскы котры там за кордоном то за
крызону Засяном Лемківс на засяном і тамтам кусокше же перемышлянсы насяня довікєву
неприємнуй але за цінце гворити за кризоня як мож нагурити засяня Но
так то тоту дурниця О Едурниця того видцього і почынає си всю
І тому тому мы цього процесу не спинему не зумієм спи ми
ламкы ци нє Наприкрад мы сідиме тепер в такій квартирі ту книжкы
такы скульптуры ту такы то недолго хыжа мине облечены так в лемківскых
тотых круваях так мы напр вы мі зрыхтуєте каву а не наприкіселийцю
так но но то мы Лемкы ци ніт Ци мы не Лемкы
то да выпили впише што Лемкы то такы так і такы напр
про себе про св своі одношыня до Лемківщыны Я писал не раз
за <unk> років Тепер мені <unk> і ясно можте быти в певні
што я не зміню свого Відношыня до цього питаня Абсолютно не зміню
Але я розумію цей процес історичний якій непереможным іде проти нас проти
Лемків і тых змітає з лиця землі всі дрібні інуді дуже выгарні
дуже потрібні елементы ріжниці в культурі мові традицих змітає іх з лися
землі але цмо така річ я ходила в ряньску школу І нам
оповідали в школі же скоро не буде жадных народів а буде одна
єдино бідніст людей радяньскій народ І мы дома бесідували же то не
християньскє навіт же то страшне бы было Кєд бы вшыткы народы котры
сут в Рыдяньскым Союзі доникли ся стратили был бы єден нарід і
ясний же бесідували бы по росийскы Но і мыділи же за час
рыдяньской влады Коло <unk> малых народів переважні на Пілночы Совітского Союза ся
стратили доцяп і уж неє і не істнуют то і мы товды
бесідували як тота радяньска машына нищыт народы Дакотры народы просто цілы народы
выслали до Сибіру і там знищыли были такы малы народы же знищыли
цалком і неє І мы думали же коли іщы може долше потырвати
тот Совітскій Союз бо ме бесідували в дома же колиси оно мусит
быти розбите колиси мусит От мы не знали ж так скоро от
але мы є так бесідували Але тота совітска машына знищыла направду не
лем люди але і народы і то было страшне і ріжным там
такы евенкы ріжны ерзя ріжны тоты што шкода І мы думали же
прети Украіна буде демократична Дуже шкода што заміст зрозуміти цю велику помилку
більшевиків комуністів з симовысав до народів заміст выкорыстати єй цю помилку і
піти на єй выправлиня і продолжым дальше Владні як бы ме мали
украіньску Верховну Раду і украіньску державу справді украіньску то нас бы процвитали
і лемківска ідея і лемківска культура і бойківска і гуцульска і нихто
бы з никого не сміял ся ніхто бы на никого негрозил не
показувал а любили ся і шанували ся і разом бы співали цівали
і розвивали свою культуру і збогатови культуру цым самым сього народу Але
в нас не ма єдну сціну шробити і оце так выдку хоца
зараза шырит ся поземній планеті што направду ж у нас під загрозы
не тілько Лемкі і тількі лемківскы культуры Ни услухатя Пришли сме до
кінця нашой едициі хоц то іщы не вшытко Як уж єм повіла
мам в компютері пару годин бесіды і дала вам внеска може найбільше
песимістичний кавалец а мам і весельшы оповіди пана Івана іщы будете тото
чути Днешню бесіду проводити мі было дост тяжко бо пан Іван Красовскій
все повтарял же лемківскє і так ма скоро заникнути і на тото
неє ради Не лишыл мі жадной надіі Коли я ся лишыло преці
при своіх поглядах Думам сой дорогы слухаче Кєд вы вшыткы каждий ден
будете дашто робити то лемківска мова і культура буде жыти іщы долго
Але робте робте дашто обіцюєте мі Ну на тім буду юж ся
з вами пращати З лемківскым вченым зо Львова Іваном Красовскым бесідувала Анна
Кырпан Натім буду ся з вами прощати з лемківскым вченым зо Львова
Іваном Красовскым бесідувала Анна Кырпан До стрічы за тижден Оставайте здоровы Слухайте
сим <unk> процент лем Нескава а зо Станиславова Для вас будут глядати
ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Натали Асатурян Слухайте сем <unk> процент
а будете мати цілых <unk>