70% #2013 - 70% #61 Пряшів, 16 II 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #61 Пряшів, 16 II 2013

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Międzynarodowej Letniej Szkole Języka i Kultury Rusińskiej w Przemyślu/Prešovie, przedstawiając jej organizację, znaczenie i trzytygodniowy program. Z rozmowy wynika, że ma ona pokazywać, jak wspiera się język i kulturę Rusinów, a także inspirować podobne działania dla Łemków w Ukrainie.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте <unk> процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян слухайте семка
<unk> процент а будете мати цілых <unk> ма мо Витам Вас милы
моі слухаче при мікрофоні Анна Кырпан <unk> процент все бесідуєме о тім
што ся діє медже Лемками в Украіні Але гнескы Будеме оповідати о
тым што ся не діє Украіні чого Украіні неє І будеме говорити
о тім власні зато жебы і в Украіні для Лемків дашто подібне
запровадити Наша тема днес Медженародна Літня Школа Русиньского Языка і Культуры в
Пряшові Чом у літній школі хочеме оповідати в зимі Летні тепер охоці
могли бы ся іщы зголосити і описати до той школы Оно буде
діяти три тыжні з <unk> до <unk> черця і то буде уж
<unk> раз рочник четверта школа А мы тепер оповіме о третій літній
школі зато вдеме днес до Словациі славне і давне місто Пряшів Де
зараз ся зачне урочыстіст з нагоды <unk> дня вчыня В понедільок <unk>
черворена а провадит цілу урочысткіст Анна Плішкова Барз важна особам нашій ситуациі
єдна з орґанізаторів той школы більше не буду гворити бо з выступів
при утворіню третього річника школы вшытко будете розуміти хто по што для
кого як і за якы піняхі Мро позитивных стражынь мрых інформаций і
жебы сте одходили з Пряшла з тым зо чым сте пришли сте
Знай культурі літературі языку о ім жаботі літу а Словеци Наш проґрам
выкус змінила Перед тым зреплянувала же утворіня ліктничко будею але чыра кращым
іхла был вызначный ден Ден Русинів котрый орґанізувала росицка Окропа Цу Явил
же час іс вас сте были участниками того дня сте мале мож
познати Кус форм русинів черемам жебы сме повинал вятали на то вчерашній
ден і днесні в святочний ден розпочати русиньску співанку запис м попросила
зрубити на нашым мичы пані Анну Сервіцку із Іом фетом рези брата
сестры Зо серца засбіга А вшыткы тові ногы зтіром інчыма ажыткы тобі
тоты стіґовідчыва Дас Господь была особі на многа далікы па і куча
Посе мешыншыны Малі божескраі осе ваше жыд Слава за совісту Вітайте в
нашым красным пресом вскрас пан Сервіцкій Креф і паном Івасєвы же там
спестрелят вступ до нашого дня і ядба же дальше вечом буде проходити
в подобно прємній атмосфері А тепер бы м хотіла повісти о тым
Чы Ваш чекат по час тых трьох тыжнів якы ту будете на
Пряшівскій Університі хотіла бы м спомянути дакотры факты дакотрых людей орґанізаций а
так дале котры нам помогли Проєкт зорґанізувати і фінансно і покійде о
людскы людскы людскый персонал професийонал дас повісти также бо без того Бы
тяжко орґанізувати такый тройтичні новий едукацний проєкт як бы сме не мали
на стрічных людей як бы сме не мали підпору університы якы сме
не мали людей котры докажут і сут охотны фінансно підпорити едукацным проєктам
Зато міджеляме моєм хотіла примітати представителя Пряшівской Університы проректора пана професора доктора
Петра Коню філософіі попросити Вам о пригоркы же сме на териториі Пряшівской
<unk>Эділ мож на пане чутколі <unk>em вединя Пряшовскы Лешыв Поветовне Охороны Треть
Ручника одной Школы Русиньского Языка Культуры Нєколк вкручне далеко по слово <unk>ou<unk>
Дошло в обновиню офіцияльно обновиню русиньскы народности і русиньского языка адрам дошлол
села сипочный процес русину так многій на топус пародиі скептицків многі справофенів
многі системі доказували громад доднес Але Вяза по <unk> році авторы згодовали
по тому давай о тому то процесу за правду а до істориі
можем побороже дало постарот ся ає князь в сучаском сті ма русиньскій
народ русиньскій язык А русиньска культура певне місто в Етліцкє языкоме культурной
мозайкы страдовіходной Европы А коректора Прошовскых Університеі могло стисі ци праве на
нашым університету у собі устав русиньского Языка культуры працовиско котре єтнізне нацийону
словацку а котре савенує в вілцуваню з русиньскы языка літературы а заробленя
віску му языка а культуры Русинов Дізнам неє є вам прето же
Вдяка Альдека ньому є наша університа ако єдина на слованьску замерана на
віскум а друга зо ушыткій меншыноязыкового культу на слованску але протоже університу
Устава до <unk> Меджнародных сувісу АÎ в тым то детальте области а
уатів котра три ся наша уж достала теат <unk> раз карочнє до
Медженародных сурадництві А тато Ледна Школа русиньскы языка культуры то раса зішла
нашо місце рапує наш університе уж по третій раз вам мож видіти
з участому <unk>art<unk>erЫ до конця дікторі уж по другій раз она аби
приберу трохтіжньовали преднашій опорніков на русиньскій язык русиньску літературу русиньскы дііны а
в шом смысле русиньску культуру Велі мы же ріто в пізньом в
Шециі одійде з Прешла богателів нове познаткі нововедумости і новезнаности о дінах
сучасности языку русинов є то ваш язык ако суз маце поводу азіту
культуру а сам присвяченый же на што ци року допришыла наша єзытура
вітатie цілуш на дальшы рочній кєлотной школі або свого побуду Фрай о
Веля Бетлі зажытков вельоновій ведумости о знаности котры стосуют ся той то
школы на Нашым університі Даковы панові професора Верктора Дале бы м хотіла
выпросити пана професора Маґочя якы Прецедкарпаторусивского Ранчого Центра за тоже як споминала
без підпоры людей орґанізаций і конкретных спонзорів індивідуальных особ тяжко бы было
подрічник проєкту реализувати также правдяка профес Маґодцьови і Карпатрусиньскому Научкому Центру а
тогорічник літньой школы могло прийтидяка штипендиі людей Словацка вісу заграют ся также
і є то велика поміч зато же часми то сут докторанты або
люде котры в будучности професийонально сомрут занимати выхорославянскыма языками а корорахуєме же
в рамках них а і русиньскым языком так же сте баз рады
же такы люде дум молем прийти і зато хочу подякувати за тоту
поміч Карпаторусиньскому Рушному Центру конкретным русиньскым орґанізациям у Спойных Штатов америцкых котры
і індивідуальным особам котры підпорили наш проєкт Але о тім може одповіс
ближе пам проф Маґочы найселют Добрімечо медже приємно ґмілиями ту прями медже
стары новыма приятелями медже ідовыма студентами лем хотіл барс повізли по пешы
перед трома роками впустили сме в світ або зачали сме з експериментом
Експеримент Перший Міжнародны літну шкулу хопаторусинистикы А як тіпірка видиме експеримент спала
о традицию тра Юже думаме пануйме на четверти а <unk> раз бо
тажы суздаці на Не лем раза два трет тото продолжывати А чом
Міжнародну мішку Бо даколи тыж молотити же не лем по Русинови Прукарпатскых
Русинови знают мімо Карпатской руси люди але тіж сут заінтересуваны ду Карпатскым
Русинов Карпаторусинистикы не зацінат ани консвіт в Пряшу ани на словенску ани
Украіні ани Любозу Карпаторусиньска культура належат світу не лем люди якій є
носителем той культуры А мы то добрі знаме в тому розумліні же
не трактуєме карпаторусиньску культуру істою літературу язык як єдинстих різний культурязык і
історичны процесы в Сілоскій І нам дуже щасты же як пан выступник
Рето факульте чувіл же уже вопрос коло Русиного уже ней вопрос виту
ворос русиньскы проблемы ты проблемы Ниґда проблем не был был в очах
в думках інчых але не нас і не дуже щастне же не
можу бы таку лем таку школу такій курс робити про ни лем
про нашых але творчых пис Якій бы зацікавлений завизав Пороту тіж Мы
присвячыли людня бы помогло бо нас дуже важной же Юдизісни реґіонів Зрізни
та інде в нашій буді бывают же іх специялисты учытели інчы орґізаци
зацікавили до того задресувати до того же вымай мож оступити Ясно є
же од декотрых краінах то коштує госі не є а знайти сме
з позворів з різни нацийональности ріжнічни лем русиньско нацийональности май дюді якій
думают же такі студиі важной важной майду і полни студен Головно за
участників з Украіны тєжде малиякы чули другій раз Аспірант ос Німеци ни
якій пішыт вызначным університе писуташну боту про русиньскій язык І тєр я
тепер порю про теперішніх участників є традициі у нас в Америкы Навіт
перед тым же вы зачынаєте проґраму Віл уже участник в того проґраму
ций нам належат ци значыт є тзв лон <unk> лон І так
як традицию з будучні штапівні оловний завжди фурт музы памятати на школу
як і яка ім помогла І ми уже маєме кредицию II рікы
же і вы будете дістати писмо нас офіцияльно Жебы подумати Вам треба
подумати на наступного року і помагати тым студентам наприклад того року зберали
сме скоро скоро тисяч доларів од колишны старшы студенты першы два рокы
якій были Щастливі хотіли помагати новом ступіню студенту бо каждий студент мусит
думати на дальшы ґенерациі так як ним мусит на дальшу ґенерацию подумати
Бо Катарусинистык і суті капатрусит неє вопрос днеска і завтра то є
вопрос на долгы долгы долгы рокы вє Зачали тот процес і мы
будеме тото продолжувати Не якій єщы з нашой ґенерациі але найголовнійшы будучы
ґенерациі Тошытко шы я хотіл тирко говорити в вам Вінчую вшыткого доброго
з того року маме надій же будити Нас і наш предмет Найти
інтересу бо то фактичну нашу історию нашой культуры є дашто ціни го
витознайме витознайте і інчы то знає дуже векли Як пришам профма Ґоджыйови
барзо тішыт той факт же на тым річні літньой школи Мая уж
цілы кількосте студентів половину зо словацка затыжену На першым Річнику то была
може може такє мало <unk> проценту участників Была перва час людей з
загранича хоцій вольтуру десвєтнам зо свойом Штатом амарідскых Скаляны з Австриі і
з Німецка з Украіны Так же змераны же того Є ту Швеце
людей зо Словецка то значыт через заграничных фрекментантів літньой школы поступно і
ґнашы зачынат доходити же може бы было добрі вробити своі знаня з
области карпатороксоністикы з областы Лецтво Роже мимо того самы учыли або вучат
в школі сатизнаты од інчых людей прямо од люди котры долгы рокы
ся занимают высумом Істориі Русинів і языка Русинів Етноґрафы Русин прямо од
них садизнаты шлено в світі карпаторусиністикы так же барз ме рады же
і того року може мам навча нареализувати двоязычно паралельно автоіцкым і русиньскым
языку так же є то інтересне і проштуденты пряшівскы Університе за писме
авізували і дали сме до понкы цілой верси оберовых дисциплин Літню Школу
Русиньску Языка і Культуры і на основі того сут ту нашы штуденты
і думамшы студенты і довіднице інчых Факульт Пряшівской Університе Варскій Так же
може же в будучности буде ситуация така же будут домінувати люде зо
Словакі а до меншыны задачы або з рока на рік особы наретів
залежности од того як інформацию буде те шырити о літній школі русиньскы
языка і Культуры УВАС і о Пряшівскій Університі также Нашо само буде
жебы з Салату Людио чы вписати стали до рамцетновых інформаций а самособу
чысписа Тоты котрисал професийонал за дем русиньскым языком карпаторусиністиком жебы сте своі
роботы котры бете опубликувати в своіх краінах Препустила лем до бібліотекы жебы
сме мали зато же в рамках нашого Інституту так само будуєме свою
власну бібліотекуна цінна кажда ла публикация каждий новей чловік котрий сам зачне
занимати карпаторусилістиком Тажелітня школа може про дакого буде такій ща до той
карєры про такого то буде дополника зпірошыріня знань про такого вылчытя рацийональне
ефектівне вылчытя вольного часу Особным значы зробити про то вшытко жебы тоты
вшыткы факторы довєдна має у своім высліду по тым же робити літ
школу саоплатит має смысел і має то має смысел інвестувати Нерны час
фінансий до того жебы сме такій едукачний проєкт реализували ебудучно сти чого
жебы сем списал нас добрі чули а вже списал ґрандел Окрем того
хочу Вам представити людей з отримана будете приходити до контакту Мы саму
Шту так зознаме Лемкуст але професора Маґочыя уж се мале можно сходенімати
з ним Валерий Падяк маґісткы кандидат наук котрый буде учыти історию русиньскым
языку пан професор Маґочый історию в аґлицкым языку пані др Вратислава Копорочы
ґрупу Б Русиньскый язык Ябу учыти ґрупу А Русиньскій язык так само
окрем того будут будеме мати того року годены етноґрафіі в русиньскым языку
вшыну лемічнику має мету чоловіка Маґістериян Каленяк Спілпрацовник Екстернай Нашого Інституту котрый
буде учыти етноґрафію в русиньскым языку Окрем того лекциі в андойскым языку
во етноґрафіі Русинів буде учыти пані проф Патриция Кравчык з Еблинской Університе
в Своєштатах котра приде додаточно также То сут люде котры будут Вас
учыти з котрыма ся ветоденно стрічати так само саденно будете стрічати і
з пані докторков Дімере шоу Тоты котры же на інтернаті смертницю пикше
дале пані докторка Марта Бенькома А пані Аленсавієндушевыма котра єм залі так
же вшыткы орґанізацийны проблемы кєд будете хотіти рішати вытемати даякы проблемы так
же то як щадей на котрых саможете повернути кєды темати якыс проблемы
теже Тоє вшытко што єм хотіла повісти на вступ іш раз же
прене переправяшы і Палішой іґарда Вырослан і Мачы узітса Штоден зрано в
програмі Были писаны дві годины русиньской істориі а пополудни дві годины русиньской
бесіды і то вшытко в двох языках анґлицкым і русиньскым можна было
сой выберати в якым хотяте ся вчыти може для когоси дивне же
русиньской бесіды можна ся вчыти в анґлицкы а было троє люди з
Америкы котры не знали праві нич по русиньскы і власні ся вчыли
од самого початку По лекциі русиньского языка даколи был свобідний час але
переважні заплянували ци екскурсию ци тематичны бесіды в Кавярні ци То што
ся называт в Словациі творила дівня В Польщы варштат а в Украіні
майстер клас студентів школы вчыли робити писанкы співати русиньской співанкы на першу
екскурсию і то лоґічні студентів запросили Інститут Русиньского Языка і Культуры на
улицю Леґіонарів <unk> Просиме Тадень і Вас ту нам дуже можут оповісти
не лем о інституті котрий орґанізувал тоту цілу школу але назагал О
тім де можут ся вчыти што штувати Русины в Словациі гев мают
право прити і Русины ци Лемкы з Украіны і інчых держав а
оповіст вшыткым Квитослава Копорова Війтам вас на Інституті Русиньского Языка і Культуры
Пряшівской Університы предовшыткым в мені директоркы Інституту котра не могла прийти здравотных
причін може мя легня і у своіммені я роблю на інституті в
области языка в области лінґвістикы конкретно области фонетикы і фонолоґіі лексиколоґіі Інститут
взникнул в <unk> році як наступницкый субєкт одділіня або ліпше повіджене наступницкый
субєкт Інституту Народносных Студиі Чужіх Языків А в рамках тых народосных шумі
чуджых языків было одділіня русиньского языка і культуры з котрого власно по
тому вывстал самостатный інститут Жебы єм высвітлила тот процес чом так а
чом не нараз інститут про Русинів то был барз вызначний історичний момент
зато же Тым моментом в <unk> році Пряшівска Університа офіцияльно прияла під
свою стріху Інститут Русиньского Языка і Культуры і в засаді Русинів і
іх языка Не думам стріху в прямім в значыню слова але в
значыню тым Же перед тым Інститут мал істы претензий усинам і долгы
рокы тримало докы поминула яка така барєра котра была на інституті Пряшівской
університы знаєме чом тота барєра была і все Русины або Русиністика на
Пряшівскій університі Мусила быти якыме способом приліпена ід чомусь то значыт в
даным припадінґу Інституту Народносных Штудий Чужых Языків жебы то повіджме про істы
особы не было якєс неприємне або конфліктне або То было односно з
політичном ситуацию або просто выплывало то з політичной ситуациі сперед <unk> рока
і наслідкы того сі были такы дозвукы або такы просто резонансы істы
і уряшові і на Пряшівскій Університі На щастя Тепер маєме полну підпору
ректора університы і маєме добры условія на свій розвиток в рамках Пряшівской
Університы Тілько на вступ я не хочу долго бесідувати бо знам же
сте мали уж лекциі і може уж сте выхяты Так же тото
был такый основный ступ Я вам тепер лем курто по інчым ся
інститут занимат якыма областями Є то научно педаґуґічна робота інституту Выслідкы научной
роботы має титу пидаґічной роботы сут студенты котрых приправлюєме передовшыткым як будучых
учітелів в школах де робітчі Русины проявлят інтерес о свій материньскый язык
припадно і історию культуру і дальшы етноґрафію і дальшы области жывота Русинів
Так же тото є наша основна задача і маєме і акредитацию праві
на Учітельство учітельско шкільны проґрамы а то як на бакалярскый студийный проґрам
так і на Малістерскій шо не было легкый процес бо новый язык
не были люде котры бы ґарантували істы студийны проґрамы або дисципліны также
але Был то компликуваний процес є за нами так же не будеме
сак тому розшырювати або вертати може ліпше бы было упрямити позорност на
то што мимо мимо учытельской роботы або якы можно спримают нашы студенты
по скінчыню полной высокошкольской освіты Меджі тым може бы м могла повісти
же і Словакія перешла якові з реструктуралізацию або іновацию в школьской системы
і в высокім школьстві і в середнім і основным так же Пряшівска
університа здобыла найвысшый левель в рамках рамках едукациі то значыт здобыла штатут
університы Так же і тото є про нас наш інститут і нас
Русинів барз позитивне мімо основных предметів котры мают в рамках повинных предметів
студенты і котры сут заміряны не лем на языкі літературу але і
на історию Русинів етноґрафів культуру Русинів вытварне уменя Русинів І може де
дакы дальшы области моментально всаны здогадам ци м повіла вшытко історию ем
повіла Видица же вшыткы можут студенты і в тых профілюючых редметах заспециялізувати
значі в дальшых профилюючых предметах заспециялізуваті на розлічны области жывота Русинів Предметы
выберают подля власного інтересу Што затыкат выберовых предметів то сут наприклад специфікы
новенарской роботы в русиньскым в русиньскій среді профіляция на вытварне уменя і
музикоедуколоґію з орієнтацийом на пряшівску русиньску вытварну школу і дале на модерне
уменя з акцентацийом на Енді Варгоа На історию маєме наприкыраны капітолы з
Підкарпатской Руси і дальшы просто мимо повенного предмету істориі Русинів сут іщы
дальшы выбіры предметы котры можут студенты замиручі ся на історию выбрати і
проглюблювати своі знаня з істориі Русинів напрібрати капітолис День Подкарпатской Руси Ту
міджы нами сидит єден вызначний і здат найдуже здатний літерат котрий якось
мапує цілий літературной русиньскій контекст не лем словацку русиньску літературу або підкарпатску
але і дальш лемківску і так дале Доктор Валерий Падяк кандидат наук
так же мы барз рады же сме здобыли такого специялисту на літературу
Но а кєд сме при літературі так і там можут быти выберлы
предметы повіджме з орієнтацийом на теорию літературы і літературы розлічных єднотливых штатів
де жыют Русины то значыты лемківскы і так Маєме семінары і лекция
были браны капітоли з фольклору русиньской і етноґрафіі Но і так само
загорнули сме до выберовых предметів дисциплину котра має якєс застрішыня бы м
повіла ґеоґрафічного характер узначыть оселеня Русинів в рамках єднотливых краін де жыют
і в контексті з майорітным народом і змінолітами котры сут близ них
Я думам же веце Вас не буду затяжыла тій з тым што
шоші Інститут якы має дальшы орґанізує семінары медженародного і домашнього характеру розличны
конференциі научны робит проєкты котрых выслідком сут публикациі але з публикаций може
упрями вашу позорност главно на учебникы про основны середні і высокы школы
А в рамках розличных спотів і розличных проєктів выходят дальшы публикаций то
значат красной літературы русиньской літературной альманах може ся представлю тоту Беляву і
Зелену котра є власно з проєкту Студиюм Карпатору Тенорум то сут студиі
Карпаторусиністикы Орґанізуєме <unk> семінарів каждый рік Студиі <unk>er<unk>e<unk>p то є власне проєкт
корі маме каждорочні нон а забезпечу ім забезпечен на дальші а о
проєкті поведат де ходят на выступити престіжны одборници з розлічных університ або
і Академіі наука або і розлічных працовиск і котры ся професийонально занимают
Русинами або русиністиком без огляду на тото ци они самы сут Русины
або не сут так же сут то скуточно барз цінны лекциі на
котры Ходит і много людей зато же хотіли сме одкрыти нажін ся
туда і в напрямі ґу Русинам котры жыт в Пряшові і близкій
околиці Так же каждий выслідком каждорічного бльоку тых лекций котрых быват сіст
а все выступ є одборник на іншу тему куцю допереду авізуєме З
выслідок того судя ґраз тоты зборникы Норм за каждый рік де є
презентуваный або сут презентуваны вшыткы выступаючі заданий рік Мы уж маєме до
<unk> абсольвентів хоц інститут взникнул лем недавно але перед тым власно был
в рамках того Інституту Народосных Студий Чужіх Языків одділіня русиньского языка а
перед тым был сієден модель не знаю точно як ся называл але
была то проглублена форма студия русиньского языка зато же ся не бы
зминимали акредитацию на самостатнє студиюм так же студенты котры походили з реґіонів
де жыє компактно русиньскє жытельство або тоты котры мали інтерес Русинів русиністику
в рамках своіх студиій на Пряшівскій університі могли собі выбрати предмет русиньскій
язык і література і штудувати його і дістали діплом на кінцю студия
то значыт розшырили собі студиюм о дальший предмет мимо стандардных котры собі
выбрали і выштували Были то предовшыткым студенты котры штудували апробацию перша Перша
і четверта класа основных школ Маєме студентів Русинів маєме студентів з Словаків
мали сме студентів з Росиі з Москвы конкретно в зачатках мали сме
студентів Но уж Не памятам алесі якы сбыли заграничны але Лемкове наісту
не были Є многы проблемы бо поништимує од систему освіты в Украіні
систему освіты пригіром Европскій унііт ся то вырівнє так же уже мож
думати зато є проблемы і з фінансами бо для заграничного студенты <unk>
тис евро Стоіт і годных начыня учашівскым університеті але маєме знижкі майно
добрі знижкы для пят студентів каждый рікі з Украіны Так што думай
мей зо ту проблему же минулого року сме теоретычно вшытко пройшли то
зносит мол же ми може ме лем треба ти жебы орґанізувати Ведеме
тоту роботу теоретично м уже доцілюєме то уж може нагорити же студенты
уж можут приходити з Невс учы туйшо то уже теоретично уже пророблено
кінца Може в контексті того бы было добрі повісти же і студенты
Пряшівской Університет означыт нашы на Інституті Мают перспективну можност бубывати єден семестер
або да кілько місиців в рамках свого студия повіджме на університах де
русиністика тыж є польску польскій у Кракові манярскій на Йгазі і так
само Канаді в Высковным Центрі Карпатистикы де і были дві нашы колеґыні
зато же в Канаді є найбільша доволю си повісти найбільша книжниця ы
і єдній поміщено найвеце літературы з карпаторусиністикы з розлічных области карпаторусиністикы І
можеме повісти же дякуючы професови Маґочійови взникла така бібліотека або Книжниц і
на Пряшівскій Університі бо много з тых тітулів нам професор Даровал также
будуєме і мыту свою власну бібліотеку як научный центр про тых котры
бы повіджме мали інтересы занимати ся професийонально карпаторусиністыком І про них сут
двері отворены ці докторандів вціякы знаучных працовників і наша книжниця є ім
в диспозициі Мож кы бы м мала докінчыти о уплатніню нашых абсольвентів
єдна з нашых абсольвенток сауплатника в театрі Александра Духновича як професийональна артистка
і Сценаристка до кінця написала і якус русиньску пєсу там не знам
конкретно назву але просто театер можно зуплатніня маєме у Пряшові і Музей
Русиньской Культуры котрий взникнул лем недавно і здобыл новы просторы солідны просторы
што затыкать розлогы Но так же і там суть можности главно про
студентів в русиньскым язык істория повідме або етноґрафія русиньскы язык но самособовы
можности уплатніня суті дальшы Спомяну ам си тепер піджывіджю книжкы перед вами
маз медияльну комунікац ців на териториі де власно на народносно змішаній териториі
конкретно повіджме русиноязычны медиі котры выходяты Народны новенькы часопис Русин Інфорусин вжести
іх на істовіді Лем так же єдна участничка літньой школы Лемка має
і такы амбіциі перспективно робила новінальску роботу або і модераторску роботу в
народносно етнічным высиланю Радия Патрія або словеньскій телевізиі высиланя про народносны меншыны
Но самособовы на Міністерстві Школьства Словеньской Републикы де моментально тыж наж єден
студент русиністикы котрий штудувал проглюбленій формі якым способом ся контактує як методик
прорусиньскы школы є ту в рамках або прикріпленой є у методично Педаґічным
Центрі в Пряшові з наплыньом на Міністерство Школьства Словеньской Републикы Он є
Томаре Кай гей є то єден з найуспішнійшых студентів повін є і
учітель русиньского языка у своім не в своім родным селі але дисы
близко свого родного села і власно його заслугов зачало ся о русиньскы
язык інтерес Соваті де дале веце родичів і діти хоц ситуация на
зачатку была барз тяжка за то же В середі в котрій робил
або в даній школі де робил дар може жыли переважно Русины але
была там барз така асимілячна прословеньска прословеньскє наставліня так же на зачатку
зажыл і розлічны повіджме Такы высміх або такы не барзы позитивны годноціня
того же хоче там завести русиньскы язык але дедале з рока на
рік саму голосило веце а веце студентів так же під зачінал Я
не знам з <unk> або з <unk> має коло <unk> студентів або
не значыт учнів школярів основной школы а учіт і на ґімназиі Міджылавідца
детыжмає студентів є то просто добрий учітель Но а власні з його
ініциятивы самоступно орґанізуют і дальшы народносны школы В Словакі маєме іх дві
або моделы він робит і методика і модель тых можности вылучываня русиньского
языка і культуры так же другым з моделів є наприклад русиньскы язык
у словеньскій школі Як повинний предмет або як неповиный предмет то сут
розлічны можности так же взникают і школы значыт єствуючі словеньскы школы сут
а на них взникают клясы або ґрупы дітей або школярів або студентів
котры проявлят інтересу русиньскый язык і учат ся вданій школі Вшыткы власти
предметів русиньчыня Ге Нє Нє ге Ані в народносни школа є су
вшенкы по русиньскій В русиньскым языку су наприк предметі гудобна Віхова набожыньска
Віхова Гістория але подія пісує власнє може бы в Словенціні але во
Русинчыні але є розшыреный о історию Русинов Катекызмы із рамці православны лаґецко
католицкы а власне іх родиця то ано ано ниякым способ сарозовну човсу
ачынігсу а плусы вытварна выховасі всі з акцентацию власно на русиньскых малярів
і повіджме модерне уменя і дальше Я не знам детальы По словеньскы
вшыткы так бы сме повіле а по русиньскы учат тоты шом повіла
вытварну выхову ы худобну выхову русиньскы язык істориі і за акцентацийом на
Русинів на боженьску выху в рамках православной і грекокатолицкой церкви А так
само они комунікуют по русиньскы нормально зато же там є абсолютной русиньскій
валял Так так але гей але предметы повіджме якы я не знам
математика фізика штандардны предметы в рамках словеньской системы школства учат сапу словеньскы
врахувану термінолоґіі вшытко Я не знам я думам же в Міжелабіцах хы
са учыт і дале саухідрусиньскы язык на єдній або аж на двох
школах В Міжлабіцах Вул чабинах є лем єдно <unk> За автобусом ходятi
то выликів успіху лис одкрывала та чыньска школа бо была то перша
конслюенция тыжо психолоґічну треба ту школу творити за то жебы показати же
може быти школа Фактично Словакія пережыла процес укрупліня ци як бы товісты
в старій часы коли маленькі школы закрывали сой всі діти везли до
єдной школы выдаякому центральному силові но і тепер сато робит вынесут фінансиі
і роблят просто з моєму мотивували або З другого боку діти нараз
іх везли у велику школу а она была державна штатна і словацка
і діти втрачали ниже інтерес а можен діли си до Русатаків діти
першы школы котры зробили в чылина того в баєровце вя Зачынали з
того што одкрыли лем першый клас пришли діти із єдного села Всі
Русині а другій рік одкрыли назад першый клас а тоті діти перешли
втужы четре рокы такы експерименты діти ушыткы з єдного села з русиньского
села то зач коли медже суборят по русиньскій Они добрі ся і
уже учат русиньскій літературний стандард так же діти психолоґічно уж готові говорити
по русиньскы бесідувати не стратили тот інтерес не заломил ся тот інтересу
в словацкій скорі під выним я думаю так же кєд вони уже
прийдут у середню школу хоц бы то уж была і словацка школа
Так гейы ясно а в ході саміня мінит ситуация і треба на
ню реаґувати якыми способом мінит ся школьска система і з все з
новым міністром фурт даякы новы річі так же вшытко є отворене а
в стадию експерименту я думам же і словацкы школы то так видят
буде ся інтеґрувати до двох европскых держав То ся ти теоретично деклярує
але напракти си мало іде але є даякій такій рух тоты люди
котры співати перезначали ту університету могли бы із часом іти родити або
до Вы ся ціли по украіньскы А одкаль знате так прикрасні Знам
же хосіли Я тота щастна особа котра походит з области яка была
взята за основу кодифікациі То є перше щастя моє Другє щастя моє
є такє же я і доценка Плішкола сме штудували на Пряшівскій Університі
украіньску мову зато же не была можносты штудиювати русиньскы язык так же
мы штудивали украіньску мову они то брали же мы штудиєме материньску мову
але мы знали же мы штудиєме чуджю мову хоц близку до русиньского
А было нам вшыткым котры сме там были студенткам ґрупа <unk> студенток
было ясне же мы штудиєме не материньску мову але мы штудиєме украіньску
мову Так же ту сме скінчіли а моім щастьом было тото же
в часі кыдя шту довала то значыт в часах социялізму была школьска
система в Словацкій Републиці на барз добрий уровне то значіт мы дістали
барз добры основы із славістикы і специяльно або з акцентацию на выходну
ґрупу славяньскых языків другім моім щастьом было же або дальшым же в
контексті украіньской мовы моя друга апробация была словацкій язык также язык западногоязыкового
ареалу а в тым одношыню я власно была згодом такых щастных околности
чловіком котрий в даным моменті был на справным місци у Пряшові І
власно моі знаня западного языкового ареалу выходногоязыкового реалю росийского языка украіньской мове
мого діалекту котрий зналам же є патреть ґу тым котры сут історично
найліпшы про кодифікацию мают в усобі Захованых найвеце історичных знаків Так же
я была од зачатку од бродного процесу і мы робили на базі
ентузиязму долгы рокы в рамках того же сме приправлювали кодифікачны приручникы ґу
кодифікациі русиньскосписовного языка В рамках того же сме мі тым выдавали народны
новенькы часопис Русин м ін я моі зачаткы были в украіномовній пресі
котра была власно про Русинів як бы котра мала обслуговувати або мала
просто выходити про Русинів На Словакі і мы як там наступили з
пані Доцинков нам было ясно же украіньска мова котров котра є в
Словакі не є така украіньска мова як у Кыєві по перше а
по другє ани тота украіньска мова не є наша материньска мова Же
мы шус інакше і і нам было все ясно так же мы
такой кєд пришол новембер <unk> одходили з тых редакций а ішли сме
русиньскым боком Новемброву революцию сме брали і як надій прорусинів Жебы стати
самы собою і повісти мы сме ту мы сме автохтонне жытельство мы
ниодкы не пришли мы тужыли віками хоц границі саміняли але мы Русины
сме і державотворным народом першой Чехословеньской Републикы то были Чехы Словаци а
Підкарпатскы Русины Може ся треба додати і то же може без Русинів
бы і не взникла Перша ческослованьска Республика зато же про взник Републикы
або Штату было треба і меншыну то значыт главна главний штатотворний народ
был Словакы Чехы І мы Підкарпатскы Русины котры але мали прислюбене од
президента Масаріка штатут автономіі котрий але не был дотриманий Так же але
то є політика неважно тым єм хотіла повісти лем то же мы
не така меншына котра Одпис пришла але мы автохтонна меш меншына на
даній териториі а іщы автохтонна меншына без власной державы Але нам нам
то не заваджат в тым жебы сме ся могли розвивати Условіє державносте
не має про нас якє зрелевантне значіня на то жебы самы могли
розвивати як народ або кєд хочыти народност в рамках даной республикы Кєд
нам дана республика створит приязне условія але нату сме ту жбы сме
рокували з представниками Влады Міністерства і повіли мы ту і мы ся
хочеме ту розвивати хочеме жыти в Словеньскій Республиці бо так сме вырішыли
в року <unk> коли взникала Ческо Словеньска Републіка Могли сме в тым
часі вырішыти і інакше бо можно сте были і інакшы Мы Русины
то добровольно вырішыли і за тым собі стоіме до днис Тозначыт хочу
повісти жыто было в тым часі добре рішыня даний в даных условіях
і політичных і культурных і социяльных і про перспективу Русинів Тозначыт хочу
повісти жыто было в тым часі добре рішыня даний в даных условіях
і політичных і культурных і социяльных і про перспективу Русинів Миловоі слухаче
на тім в нас мусиме ся пращати Были сте гнескы Словациі в
Пряшові на ІІ Медженародній Літній Школі Русиньского Языка і Культуры котра ся
одбыла в червцю <unk> рока Кого з вас зацікавит тота школа Глядайте
інформациі в інтернеті єст дуже а мы більше оповіме Вам за тыжден
Богнеска повіли сме лем такы загальны річы о літній школі і Інституті
Русиньского Языка і Культуры то чекаме на Вас за тыжден а запровадила
Васнеска до Пряшова Анна Кырпан Оддавайте здорови Слухайте сем <unk> процент лем
Не Скрокова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого
Анна Кырпан і Наталия Асатурян слухайте семка <unk> процент а будете мати
цілых <unk>