70% #2013 - 70% #63 проф. Михаіл Капраль (1 част), 27 IV 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #63 проф. Михаіл Капраль (1 част), 27 IV 2013

•

Опис епізоду

Odcinek zapowiada rozmowę z prof. Michałem Kapralem, rusińskim badaczem związanym z językiem i literaturą, oraz wprowadza temat jego życia i pracy. W tle pojawiają się też wątki rusińskich szkół na Zakarpaciu i muzyki zespołu Rokash, ale bez rozwijania ich szczegółowo.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте це процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте
сет процент а будете мати цілых <unk> Ватым вас мили моі слухаче
при мікрофоні Анна Кырпан Недавно былам по ІІ боці Карпат по полудньовій
стороні в закарпатской области Украіны В Підкарпатской Руси пят днів так вандрувало
і тепер буду покус покус о вшыткым оповідати што там было цікавого
Но перша подія на котрыня запросили то святкуваня десятилітя русиньскых шкіл То
О тотых школах о тотім святкуваню буде кус пізнійше а тепер послухаме
маленькій фраґмент того концерту высти перша ти маті а высти праді лобі
поступайте сліванос Лемкі Васеленків поступайте з Єванотані Васенків земці мотуй Русины на
Форі цівропі карпату діти робів закє найможе го наспівай преста Старейме ставы
ЕТы Юж знате бо мы о тым оповідали было інтервю Валерия Падяка
выдавця З Ужгорода він не лем выдає книжкы але єст головом доброцінного
Фондусиньска школа хто памятат тото інтервю той уж зна о цім бесідуєме
хто не памятат може сой найти де си рік тому оно было
і переслухати де пан Валерий оповідат о своім выдавництві выдавництво Валерия Падяка
і оповідат о русиньскых школах недержавных ясна річ недержавных школах школах котры
істнуют лем зато же сут меценаты власні такій Спонсор же найбільше помагат
то Стівен Чепа котрий пришол з Канады то будеме слухати Але не
днеска оповід о тім як ся одбыло тото святкуваня в місті Мукычеві
якій был концерт Дакус бесідували сме з учытелями но і хотіла бы
м припомнути же в нашым радию тиж было уж більше інтервю з
таком учытельком то Мария Бойко котра Вчыт діти в іршавскым реґіоні она
оповідала яка то система тотых шкіль русиньскых якы они діют як той
ціли вшытко фунґує бо то властиві не школы а клясы а ся
зове властиві недільны школы Но то може быти тота школа і в
суботу і кєд ся скінчат тоты обовязковы лекциі даси пополудні офіцийно школа
Хто уж тото чул Тож мам понятя а тото інтервю же давала
пані Мария Бойко было деси в липцю но і будеме іщы бесідувати
о єднім гурті рок гурті з Закарпатя конкретні з Мукачева якоси все
у нас же Мукачево і Мукачево То такый гурт котрий прославил Мукачево
зове ся Рокаш дакому може навет не треба оповідати што то рокаш
Они знают і люблят музыку котру творят тоты хлопці а дахто не
зна то Просиме послухати іх музикы будеме о них шырше бесідувати в
наступных едициях то я так лем анунсую же буде освяткуваня русиньскых шкіл
же буде о гурті Рохкаш рокаш то мадярскє слово значыт гурт Товариство
і тото слово хоснуют тиж і в Підкарпатю Но і тоты хлопці
Они так ся зовут бо они гварят же они добре Товариство і
спільне мают тото же люблят Закарпатскій фольклор закарпатскы співанкы і на тотім
материялі роблят в своій композициі урвала сос труда гуля оддала ся догадів
загудеме тай дружбовый таниц бой дівоцтво вечу тілька боля тілька на пагари
Так за ньо сле хлопци є достьові хымари найбо тоті хымары На
Мосполя циде Айбо то баранну девку на мож наробити вчора монатів А
ти інчына Цорамоты а терена влизко румя Дезвонила клога в жытя малого
додыка молаю епари та за ньошли хлостьори клора мола цомо Цора бола
ани цора мала Цорвы чор а не фе А тепер ні бы
ся хтіло побесідувати з тыж цікавым чловеком то Михал Капрай русиньскій вчений
мешкал през долгый час в Ужгороді тепер мешкат тиж уж долго медже
Мадярами в Ніридгайзі выкладал Нірдгайскым Університеті цікавит його язык і література власні
хтілам більше побесідувати о тім але якоси так ся стало же зачали
сме бесідувати о жытю зачали З біоґрафічных даных і Саме жытя пана
Михала дост цікаве жытя його родины тыж цікаве і може долше о
тім бесідували сме як о його науковій роботі А чом Бо тато
пана Михала ся вродил на самим заході Пряшівщыны його мама зо сходу
пряшівской земли они то были власні тоты оптанты котрых заґітували іхати в
Радяньскій Союз І котры по ІІ Світовій війні заміст Чехів котрых одпустили
домів Заряньского Союза до Чехословачыны они поіхали в тоты села де перше
мешкали тоты так званы волиньскы Чехы люде понятя не мали Што чекат
іх Ведяньскым Союзі Были цалком засліплены аґітацийом пришли застали Цалком інакше вшытко
не мали можливости зараз вернути даякы пак прібували сили яку і част
ся вернула на рідну землю Родиче пана Михала Капрая тиж робили вшытко
жебы ся вернути ім то ся не повело до кому з родины
ся повело а ім ся не повело переіхали село Недалеку Ужгорода і
там уж і жыли і так В жытю нашого гостя вшытко ся
перемішало бо ся вродил В рівненьскій области в пілнічній части Украіны родиче
го пришли зо заходу і зо сходу Пряшівщыны а пак жыли в
Закарпатскій области на Підкарпатской Руси пак ся стало же пан Капраль Цалком
припадково трафил до Університету в Ужгороді на росийску Філолоґію пак до Ленінграду
де Юсь студиювал журналістику пак уж зас был в Ужгороді але юсь
зачал выкладати і так покус ся зближал до того же буде серйозні
ся занимати русиньскыма темами Тепер єст і вченым і журналістом выдає часопис
сповіме так для мадярскых Русинів русиньскій світ його науковы інтересы тыж русиньскы
видал і уложыл уж неєдну цінну книжку барз дуже робил по архівах
провадил ріжны досліджыня і о тім власні будеме бесідувати Просто якоси так
може якус не по порядку а так як то просто люди бесідуют
Мушу повісти же до того зналом Може зо два рокы а може
більше южне памятом кілько часу знам пана Михала лем з інтернета Лем
в інтернеті мы сме бесідували а тепер гвиділам го нажыво і то
было барз приємні Попровадил ня по Ужгороді бо добрі знат тото місто
любит тото місто вшытко цвіло вшытко пахло вшытко ся робило кольорове пішли
сме до замку і пак коло замку нашли сме тиху кавярню і
ту сідиме і бесідуєме Як то все я роблю коли беру інтервю
при столі попросилам в кільнеркы Горня в горня дала хуйстя і в
тото вклалам диктофон но а пана Михала Ток здивувало же я так
роблю ну а я так приспособлена і нихто мі не повіл як
то треба тримати тот диктофон жебы добрі награло так так сы і
подумала же добрі кєд взяти горня но і взяти штоси мягкє жебы
не было чути такого Звуку кєд ся диктофон діткне до чого ситут
так неприємні но то дам даякы хустя жебы было мягідзкє і так
мигідні ге ге О а пан Михал посмотрил на тото і сой
припомнул як він был журналістом І яка была товды техніка Не было
цифровых диктофонів а тот диктофон котрий они товды хоснували в середині осемдесятых
років то был дост тяжкый і дост тяжко было го носити Но
власні з того мого диктофона і з того о котрім Споминат пан
Михал ся зацяла нася бесіда Просиме слухати Яси якым техніком не робил
я был Коли м был новенарьом так як вытепер то была друга
техніка мали сме так попашку то Мадяре выпускали іды компактности так же
я т мусил тримати то в руках Оно была дости тяжка тота
пташка Но перше было досто тяжкы Ексвала яка фірма то выпусталом Тоб
то было як розробка Ґле дале то до дома Мадярам жебы они
выпускаль на цілий лаґєр Всі над социялістично всі новинарі совітскій і несоветскій
мале тоту техніку Ну та я ся памятам то ся называло репорте
Власні Но так же тот ташый репортер был досто тяжкый такє молдес
Они сім кіль Я памятам посліднє было такє компактне легенкє все вже
тоди фунґувало там А і вже бы ґар на касетна на касетах
было бы доти было леж так на бобінах Тоты дос великы бобіны
Да да та я ся то на тій гостил Фяр боле запишеш
інтерю пак позаражо неч не написало А коли зачали сте робити яку
новинар коли зацяли пришли на яку техніку іщы на бобіны Но так
да бра так Я заця налди было <unk> і дале робили сме
на Бобінох а потом же у другій половці <unk> же сме достали
тот послідній репортер же было на касетах так же то было компактно
і легше фізично цистры Вы были кореспондентом з Закарпатской области Ци як
з чого ти ся зачало Зачало ся з того же прийшол на
Філолоґічный Факультет Ужгород пришол єм і з войска так же не знаєм
ани чытати ані писати мож повісти там мі было інтересно вчыти ся
бы м был такым туманом полным анальфабетом Бо спочатку з троє єм
кораблі потом служыл у войску та же четвер рокы фактично выпали з
мого Ну а як з моіоґрафіі та я пришол там кораблям не
было А то тако же я свиткій цяц мала така можніст вчыти
ся там де ти хоцєш до я собі выбрал в Ужгороді было
такє професийно технічне учылище нр <unk> там готовили столярів Коробельник в тому
чыслі не корабельних але столярів з выробництва художніх стильных меблів так то
офіцийно ся называло А Я любил то робити бо мене отицю Майстер
знов з руками нарабляти Но акім любил чытати книжкы та же был
єм так як місцный інтелектуаль та дале мі <unk> розряд то такій
высший якій мож было А потом з тым пятым розрядом треба іти
да робити Та я пішол собі на Механічный Завод в Ужгороді а
він робил меблі на кораблі на цілий Совітскій Союз Мій отец не
ходил фезео не робил мебли але знал выдумати і зробити вшытко Майстер
был од Богас ходил им тоті Но але што то было за
робота То я был як представительом завода Я цьом ся на тото
злакомил бо я міг за державні гросі ходити по світі А так
два місиці у єдному два місці другому місці так так же я
обходил цілый Совітскій Союз Но я я собі тоже кєд даколи думал
за своє будучност так я собі уявлял же піду ся вчыти доль
до Львова там такій был лісотехнічний інститут же то по моій части
Но але Не стало ся так бо кєд єм ся вернул із
войска треба іти даде ся вчыти бо я знал же мушу дале
ся вчыти пришол єм же бже дебы ся вчыти а ци маєм
цім бора він ішол на Хімічный факультет та і моі документы там
поклал Кажый дме вчыти самі ні было вшытко вєдно жы де але
де за два дне до конця той вступной компаніі я зайшол на
Хімічный факультет ам і си не полюбили запахів Так там воняло страшно
та я тепер мам ту пят рокы сидіти у тых стінох а
ту мі буде воняте то я пішол а там праві як раз
боле яка дівочка шо У шкулі даколи ся вціли вєдна она на
<unk> рокы молоця Так же вона мене знала а я і ні
Нота вона мі так поблято як тоты говорили ся то повіла што
є я мені было вшытко єдно кажу хотіл бы м ся вчыти
але але не хотіл бы м ту на кімфаці ся вчыти бо
ту выняє Не выйшло то з хімію но А она каже же
шоти так кажу я бы мені єдну шой Я бы м ся
хотіл вцыти я не мал якых такій пляны строгы нота зачали сме
якій факультет є тотам треба тото нота зайшли сме ся нотому же
піду на історию бо то бо я Но на каже на історию
не іде бо не возьмут тя бо ты не комуніста А то
треба я леж тоди похопил же яку войску бо вкликали ня у
тоту партию такы войку вшыткым пропонували Там кєд чловік знал чытати і
писати тато же свитали ся же то вже інтеліґентний чловік На фоні
тых з Середньой Азиі з Кавказа та нашых хлопців там нараз упартіл
Но такрий такій шіковний был што не мал там строгых принципів Но
Але я як сын ґуляґовця там маєм даякы уже такы даку позицию
думам не было то Но фактор шеник Данела Комертай самособолже я не
продал бы душу дияволо вже м знал же што то є так
вернуєм ся з войска самособовже чыстий чловік так же на історичний лем
не мож было піти но а дейти Кажу я люблю книжкы чытати
кажу є такы філолоґічный факультет кажу та я бы любил такій там
ниц лем книжкы чытаю тото як раз про мене Тут цікаве же
цалком был припадок же выстали філолоґом То было припадкове то не было
заплянуване была яка цікавіст до літературы ци ци до книжок але не
было заплянуване же вы мали бы ыти том дорогом Вы товды може
не думали же ціле ваше жытя далей піде в тотім напрямі же
то буде вас фах Правда же правдаі там де там де я
выруси медже тыми людми так про такє ся ани не говорило Я
знал же я мам ся вчыти но Як вчыти ся я то
стихіну было Я памятам ся м не знал чытати а заставлял оця
матір чытати мі даштом ходил до школы так же то было якєс
я не знам што то было но але така тяга боля Влас
на мене зробила книжка Но так Кєд ім ся овців чытате та
усили были дві бібліотекы такє єдна у сільскому клюбі а друга в
школі Но Але такє як сільскі бібліотекы знаєте што то такє Для
початку выстарчыл Но там волейболо там я знам може бо Пару тисяч
книжок было може і меньше в школі было але я то перечытал
Перечытав так же перше моє інтервю мало быти дес у четвертому класі
кєд прийшла з Ужгорода кореспондентка писати про школу та єй указали дідвака
котрий прочытал сіткій книжкє у селі Але не памятам же бы я
давал то інтервю не знам ци в ний ним было сил ци
ци часу на то Але я бы вже чуди такій знаменитий чловік
бы в селі вказували на мене же тот дід так што перечытал
ушыткы книжкы То село Під Ужгородом назывет ся Великі Лази Там была
файна школа у бывшым паньскому маєтку А пан был знаменитый то же
правда я потом ся дознал знаменитый на цілий світ на цілу Европу
музыкант Мандор Плотиній солісты віняньской і будапештской оперы знаменитий гузляр і Знал
бавити на клявичных На фортепіані на фортепіано але тоды як то другому
Не было ся такого розділу но был універсальний музикант але розбагатіл не
од того же был музикант од тот му дало графскій титуль бо
достал наконец графскій титул Гроф был у селі а розбагатіл бы файно
ся уж женило Женил ся на Леді Маккалистер Евґеніі Маккалистер невино яка
Шотляндка а жыла у Франциі так же він ся там родил персі
діти ся родили во Франциі А потом він ся вернул до великых
глас і побудувал великій каштіль Дотепер тот каштіль стоіт Но і в
тому каштілю є была школя де власний я учыл ся і де
чытал тоті книжкы теж і з того се зацінала моя філолоґія а
по тому ж то уж такій шло не случайного нагодного тото Думам
собі тепер але так ся стало же на конец три рокы вытримал
ем три рокы в Ужгороді на Філфаці мі было бы інтересно докій
я змагал ся же быте такє як другє Ту была росийска філолоґія
руска ці росийска література і была специялизация такой нараз і з першого
курсу я порозуміл же я буду ся занимати языком бо похопили мі
же же я люблю таку конкретністу правдивіст а кєд Учений ся операт
лем на то што чувствує розумієте про што я розумі я мусіл
мате якусь подпору же два плюс два то четы то же мож
дішкурувати Ношайте тот але граматика то власні єст така структура яка досточна
може література мож ніт а власні граматика каждовой як математика Е Владны
тото тілом то і система но точна систем тота система самосоложе Я
тото може не розумім але але чувствуєм же то є система же
з тым ся да наробляти і то має якусь основу під собою
Так же власно з першого курсу я вже ся занимал языкознательством і
же лем ним Але так ся стало же вже на третьому курсі
я вже не мал інтереса до наукы бо я вже уже вшытко
знал Мі было неінтересно бо кєд я прийшол університет так был єм
анальфабетом добже м казал Так же тоті дівоцькє шок до університетата пришли
і школы дівоцкє а я пришол на сіс рокы старше за них
Та мені як бы было інтересно докія доганял іх А же як
єм іх догнал перегнал та же м не мал інтереса ниякого так
же же вопростах стоял же же треба штос робити лишати тот університет
че яку роботу цішысно але на щастя трафила ся можніст же у
Ленінґрад учыти ся в Ленінградскій Університет а одкый ся дознали же можно
так піти ся пришолы Завідуючий катедров был замбыкана Чекайте чекайте будеме для
нашых слухачів точно горити то был русийскій язык бо руській то може
быти ту ріжне трактуваня Ходит про росийскій язык і проросийскій Університе <unk>em
repr ту был ін ту в Ужгороді не кажеме росийскій мы кажеме
рускій бо по <unk> році як пришли освободителі та мы воліли ім
оддати нашы вічне віковічне рускій гім а собі взяти Окремо русиньскы то
сме ся розділили або же ся не путаєме так але про каждого
треба то дати знати так Но так же є така можна в
Ленінграду підеме А міні тото видно душа душа просила тото правда же
я нараз нараз повім же іду всім не знал же де Я
думал же на На Філолоґічний факультет же буду продолжавати Но уж в
Ленінграді мі повіли же то не Філолоґічный факультет бо Філолоґічный факультет то
проеліту то така елітарна Школя там не каждый з полювшын вчыти а
тым більше такє дай провінцияльны вшелиякє з Ужгорода так же повіли же
є мож зчыти ся на новинарскій факуль факульті та я мішом же
доколи іщы тото і ліпше Но не зал же новинарство така панскє
гунцутство жест же то не Але про мене было важне бо я
вже перед тым ся коли м строіл в тотій кораблі та я
был в Ленінграді два місяці так же обходили м ерміташы і місні
театры Не знам то водкє тото было у сільского простого хлопця але
фурт ня інтересували дакы такы культурні цінности так же ял тот чуство
же я єсі не вшытко виділ бо в тому ермітажы єдес три
дни ходил але там я чувствувал не розуміл чуствал же треба бы
ся вернути і так більш системно тото ізучыти так же я з
радостю пішол у Ленінград но а кєд Новинарьска факультата новинарска Но добрі
Но але кєд кажут же не можеме вас на четвертый курс перевести
бо то вже было септембер а ся зачнете Другє раз третій курс
Нашто є ся согласит з радостю Бо же м то дедес чувства
же найліпшы рокы тото докы ся учыш в університеті а не по
ньому Так же я три рокы учым ся уж гольє а пак
іс три рокы была можна бо тоті еґзамены там ся так ся
сталоже Новінарскій факульті ся оказало на много легше вчыти як на філолоґічной
а і в провінциі так же я там был великым мудраком же
за місяц я поскладал сіткє екґзамены што треба боло а мі повіли
же можеш перевести ся уже на <unk> курс бо Тебе не маєш
тых але я уже не хотіл самы рішым же ся єден рік
в Леніґраді мі не похіб і так же єс лише но ей
потом треба было што заробляти бо стипендия была <unk> рублів а кєд
на еґзамены поздала ушыткы на <unk> на высшу оцінку тато дадували <unk>
рублів Но але тото фурт было не так много у такому варсі
великому так мусил єм такде робити все так Но в Ужгородім робил
так і на кадрі в свойой катедрі робил єм лаборантом а в
Ленґраді пошол тож елаборантом на студию при факультеті новенарскому была своя студия
теле студия тай же там робил А вечер єм ходил на телевізию
містну ленінґрадску там у редакциі грошєм зароблял Но та так же прожыл
три рокы в Ленінграді а літєм ходил до Кыєва на зароботкы бо
Кыйові мож было файм заробити Якый спохід Ну як новенари Як новенари
знаєте у совітскій час была така система же гонорар ся платил <unk>
на <unk> процентів гонорарара могло лишыти ся у редакциі а<unk>е было заплатити
поза штатным роботникам сількорам рапкорам і т Но те самособовже я был
на поли готовый новенари І я не мал конкуренцию бо ниякій рапкорций
Сількор не міг зо мною конкурувати та в Кыєві з радости обрали
мене якотового специялиста бо они мусили <unk> процент гонорарара платити дескому з
чужому А ту я быв Я мало розуміл і любил спорт так
же в спортивній редакциі У Кыєві годенний был заробити файну копійку Другы
де в Кыйові засідили на стадийонах ци як жебы писати в редакциях
але само собо вже бігал єм і з тыми іс із телевізийну
техніку уже бо я бы там а і на радиі оправда писає
м і на радийо бігал вім по стадийонах хлоякых в спортивных комплектах
міроприятях Но в тежыфаню было Кыєв Про мене тото така казка Я
там зробно кєд дахто знає советскій час <unk> рублів за замісиц тото
были страшно великы гроші то было веце як мал професор в університеті
він мал <unk>ків был взав катедру Но я памятам же за тото
за єден гонорар я міг собі купати файний фотоапарат машынку то лем
за єден гонорар за єден также Кыєв про мене все был На
так же ішло до того же я ся лишу там на хрессятику
<unk> радию деже робило мі ся такі красні дівкы ниґде в сіті
неє такого як у Кыєві пройти си вулицими а після того волотяного
такого студеного Ленінґрада в Кыєві єс чувствол себе мало ліпше Але стало
ся так же Чорнобыль бухнул дає ся місяц юлий юлий місяц рока
я і з солідарности прийшол хлопці поодправляли своі сімі хто де хто
де мух Казахстану Москву хто як та я же тамєдного новинаря знаменитого
украіньского спортивного він одправил своіх у Москву Таме жели двоє та так
прийдеме з роботы у памятам У коридорі шатя здойме так акуратно покладеме
сме принесли на собі знаєме же шо памятам пили сме много вина
а єле много польского супа суп такє был у Пакеты квохно яко
не зубы а зубы зубы польской зубы змеіли много а позерали сме
же коли зроблений тот іщы до чо апріля <unk> ці поньом яка
датах на дату позерали тоті пакетикы польскій памятам Днес Ей аля роль
Яля ламра я Ей аля ля Вінко Вінко цервеной Яда буде міропити
рокы Уде замі робити ногіву Яра ламля яра ля ей даля лям
ляй амна роля молодой єскы буде копит кітя Кід я буду відомити
другє дя буде він робити жынка Ґалярґа Селіньон Каберлет Ізабеля Музґа Кара
буде він робити буду в світі жыли Яром <unk> буду він робили
буду в світі жыти Хоц буде він робити Яця Добече Но так
же юлий місяц дес на зачатку авґуста Яси вернул в Ужгород Вернул
єм ся не знаєм на ци што з того буде але на
улици стрілим завідую катедры руского языка де власне я три рокы ся
учєл а она потребувала кадры же преподавати комусь треба было Така же
пойґу нам А я мал іти до Закарпатску правду то така центральна
комуністична новинка Боляс тебаля Да облеснота Я з тым дипльомом што я
мовтот то так страш раховало ся же то дафайний специяліст має быти
Но а по перше я не любил новинку бо лінивий я міг
лем і з мікрофоном дашто зробити а кєд сісти написати то же
не про мене боло то я не любил раз а другє в
<unk> році то вже в тому Ленінґраді і в Кыєві люди чувстволи
же вже конец прийшло комуністичным якій ілюзиям Но уж оль протой ся
не догадали то такє заповідник тихо як провінциі но і лаком милиня
правда Бо маєм казали мі не можеме вам дати квартиль а мусите
єден рік поробити десу якій обсєжы і пожыти а потом достанете кваня
Но та шкода лем може а не знам ци шкода ци нє
жем не согласил бо достал бы м таку квартиль бо по том
то ся так оказало же я не мам ниц де де жыти
бо пішол я на тоту катедру а там была пляца бы лем
доста мала така <unk> рублі памятам Но я был сам то мі
было доста лем не было де жыти Та фуртім входити до мамы
в Лазы до місцей с не любило далеко але десят кілометрів одгорода
то не є не было проблему Але може то же я хотіл
быти н Окремо а як то так коломами жыти тея же Но
так же фурт ім жыл в даякых обсєжытях фуртожыткых Но і потом
правда уже поминяла си біоґрафія Серйозно бо женивим ся а родил ся
сын а я уж лем так у служебной квартирі жыю Но і
то ся тягло так то на сяло девяности были тяжкі часы з
<unk> В університеті вже дес на затятку девяностих я стал чувствувати же
же я шос долго сиджю на єдному місті Четы пят рокы то
было перше раз такє бо я ниґде не сиділ долше як два
три рокы а висе два місяци три так коли м ходил по
союзі два місяци у Николяєві два місци у Кыєві два місци у
Москві ци Вастрахані і так дале то інтересна така романтична боля А
ісі змінило ся же тот Совітскій Союз недоброй памяти ся розвалил і
ту зачали ся што сформувати такє аморфны не похопительны Но та я
два раз памятам ходил на выборы тзв демократичні а фурт муй кандидат
наберал лем такде два з половко максимум проценты як Чоловік котрый привык
вшытко аналізувати я порозуміл же ту не має ниякых перспектыв і тот
же час подзвонил професор Удварі такій наш знаменитий русиніст основатель катедры русиньской
і украіньской філолоґіі в Нирідгазі то называла ся катедра украіньской і русиньской
філолоґіі студиювали русиньскій язык на научному уровні бо готовали абсольвентів з украіньского
языка промадярів специялистів з украіньской мови а научна орієнтация і научна діяльніст
роботників катедры боля напряму так як я занимати ся русиністиком често русиністиком
там не подкупило єден дзвонил але я ани не мал телефон дзвонил
до мойой сестры ани не знам як дотепер не знам як то
в ни Телефон мойой сестры уж родиту знали і двонили каждый вечер
дзвонив же Най прийде най прийде гелф сестро же просила ня дуже
же жыз зроб то вже про нас мало тяжко каждый вечер слухати
чоловіка незнакомого з страшным акцентом же унтя глядат унтя просит же пришол
до нього я І так в фебруарі <unk> р пишол до Нєредьгазы
бо тут недалеко од уж гордасів на автобус то <unk> кмше <unk>
коло <unk> км я пришол Нєредгазу а ун мі так з порога
каже я Хоціл бы с у мене робил на катедрі но я
так дотепер тоже не знам же як тото же Кому Нараів повіл
же є такій молодий Може Думам в тот час я был редактором
словацкой редакциі в Ужгороді Заціня Звы як вы іщы якым боком до
Словаків іщы Но так мі ся любила словацкє язык мі ся любил
а кєд єм ся в ціл Ленінграді маєм цимборку спід Братіславы так
же я як філолоґ як славіст но інтуітивно я розуміл же мам
знати не лем по порускє ци поросийскє ци по украіньскє Але не
захибиткєд чловік знає сєдаку но другы моі отец мати сутіс і Словакі
родом так же самособом же єй про тото памятал так же Словакія
фурміволоґія близка як і вашы родиче зо Словациі он і з тых
<unk> тис оптантів так названых Да мій отец із же є історична
особа бы мож же єден з послідніх Русинів в Остурні Оврима самє
Остурнє не вшыткі знают же они сут не Словакє більшіст думат же
они сут Словакє більше як за тых і з біднітри Нокже урня
то захід то посліднє сам захід найбільша західна част Лемків ци ци
як но якє гореме на лемківскому радийо то самособов ніє но то
можна найзападні Шлемкы А то можна назвати Русиный тиж буде добрі і
то можна бы бы і такі такы Я вечыном хосную слово русиньскє
але залежыт вшыткы вшыткы такы зничыт на самым заході маме по тотім
польскым влоці маме Шляхтівску Русь Шльохтова Біла Вода Чорна вода Євіркы А
по тамтым пуці там маме тиж пару сел такых такій може навіт
повісти острів Бы там юж остур то є остров правда одорваный ту
коло то єм половы териториі Словацка ґоральска словацка територия і інтересно же
люде боли такє збальмуцены же не все ани не знали хто сут
власне бо Я лем із свойой родины памятам дис уж же просим
ся од отца же хто я за нацийональну за нацийональностю то мі
повіл же він є ґораль Но так вони там Ждяр отурнят то
Близко єдно коло другой дуже много мали сполечного самособову бо єдно про
пространство і культуры дуже близкє бо сама сама робота на тых копцах
на тых горах детермінувала ізвыкы і культуру ґоральску власну а так же
То было спільне для цілого реґіону Я бы м повіла же неє
такой барз великой ріжниці медже тыма тоты етно ґрупы котры уж не
лемківскы але котры сусіды Лемків барз дужы єст спідно подібный язык подібны
традициі звыкы Подібны кроі тоты І там така мала ріжниця же же
доколи може і чловек і не знати до чого належыт то по
недивны в кім припадку адый і простых люди то не мало ниякого
значыня то є сама слово нацийональніст нацийональне то паньска проблема і нестара
бо <unk> років <unk> максимум як то зачало фунґувати А доты люди
не інтересували ся же хто они сут власны і наші Руснакы ішли
до світа і смішно мі бы было бы в Ленінґраді кєд єм
ся вчевта там першым ректором Ленінґрадского ци Санк Петербурского Університету был наш
хлопец Но также смішно мі было даколи м чытал мемоары Доцькы першого
ректора Санк Петербурского Університета Михала Васильовича Балюдяньского і она пише же маєме
вшыткі арґументы на то же думати же наш отец был славяньского походжыня
Представте собі бо він прийшол та на вопрос же хто він є
він повіл же є мадярскій шляхтець А він был і з нашого
збіднілого грекокатолицкого попівства сын грекокатолицкого попа Але не хотіл казати же то
але пові же мі єм Мадярскій шляхтиць шляхтиц то може быти мадярскій
в мадярскій державі нормальній але може быти хоц до якому народу належати
тонтоно нормально домінувало то же мадярскій у тому значыню же Мадярского королівства
До мадярской держа мадярской державы так тото домінувало тоты чом він не
хотіл своім дітьом поговорити розказати бо ясне є же він добрі знал
же хто він власний є але потому в бо в Рускій Росийскій
імпериі то был дуже дуже серйозна позиция боля у нього він Він
занимал ся серйозныма реформами він был другым в специяльній комісиі котра пробувала
европеізувати Росию Комісия Сперанского і власне зато достал дворянскій цин дворяньскій титуль
достал бодяньскє Но видите мали сме од боціли одышли од од тых
проблем але но же діти не знали же він є руско русиньского
руского поводу Вашы родиче пришли зо самого заходу ту є мама не
мама з Поцні ту Близага зо середу а тато з Устурні О
мамо з якого села Якушовиц Якушовиц леґемосни А як ся стріли Стріли
ся на Волині там де власни жыли тій чешскому селі Новины чешскы
новины Село колгос тато трафил до ґуляґа Такой на <unk> році як
прийшли оці ім ся нараз одкрыли так же втікате назад Но влапили
го вже на словеньску та тых хлопців што были з блицных сіл
та ся повытігали прийшол там староста ци сельсєник та іх забрали а
зо стурні тот то <unk> кілометр на границю Так же одправили го
в Ужгород судили а послали ґуляклябінскым Так же він вернул ся о
<unk> році Значы два рокы сі два рокы тот ся чудо такє
бо не знаймо як застали надавали десят Не думає ся так же
він ся дуже іщый але судили го як і змін Никароді ни
він бідне ся не розуміл ани явскій ани по украіньскій го судили
бо знал добрі по чешскій по словеньскій бо робил у Высокых татрах
санаторі а рускій і украіньскій про нього был в абсуд так же
Я сой представлял як він там сиділ а як він у тым
лаґєрі но але там ріша ненав Як то Але не науці все
ненавці все бы ни так же вернул ся Но фактот же же
в єдному селі жыли з мойом мамом в тых новинах так же
они си там зішли а попрали ся в <unk> році же через
рік Як він ся вернул значыт ваш отец Хотіл кікати вертати назад
то ся не повело Зімалиго і товды зараз был два рокы в
тотых Яґрах і вернул вернул там де были переселены тоты оптанты да
Я добрі звонитам там утіка власны і зас вернул до того села
з якого втікол Та гу а там были іщы родины нота правда
отец мати гум братя Вернул зас стадий і власні там полнал вашу
маму Так так то ся остало даколи Но там ся я родил
В тых чельскых новинах Якый той район Ты Млиновскій район роленьской ци
тепер рівленьской области они то называют А отец мож повісти же вшыток
свій жывот писатил на то жебы ся вернути дум Но але так
стало ся же в <unk> році добра ся до до границі До
Ужгороду Но также в <unk> році ми під Під Ужгородом Тато купил
хыжу Великых Лазок Мо то там я продолжал учыти ся бо в
тых сельскых новинах я пішол у школу Ходил єм піл року перші
піл року ходил єм там а потом уже влязок продолжыл Такы так
ся стало же мож повісти же я до <unk> років жыл у
великых лазах так же чуствол себе як тым ласкым лезкым обывательом лезкым
чловіком А там в тотім часі Чехы юж не жыли они ся
уж вернули Чехы Чехы были мудрійшы за тых Русмаків также самособом а
шот ся стало Чехы волиньскій Чехы воювали і з ґенералом Свободом в
його корпусі словацком Так же они кід перешли вже границю оболи дома
та зачали просите свободу і своє командуваня же помочте нам даяк бо
вони знали же там будучности не мают ниякой так же же мы
воювали з вами довєдна та будте добрі там пустте нас мы ся
вернеме назад на Чехы На што Сталін повіл же я не мам
ниц проти бойові сотовариші але Міні треба заселити тоті села людми міні
треба робочу силу так же можете іти але зробити дашто жебы то
так ся стало то же они зачали аґітувати медже тыма Руснаками котры
не учыли ся Добрі А была така ейфория по тому же наші
рускі та же шост такє было же они ідут до братів до
братіно Але тото братство ся кончыло на границі боділи зараз ях то
єла страшна правда та мож повісти же в тому кєд ішол отец
Та у тому ешелоні стало ся так же умерла мала дітина но
хвороба то не было чудо тоды але чудо ся стало же украли
тоту мертву дітину а хотіли єй зісти а в послідній момент люде
но оти тоту дітину Найшли коло огня де тоті голодні Украінці хотіли
єй зісти рубокажы Но тато такшол Е де то был ґулиньскій Я
думам же то было тоди там уже де они стояли ці в
Дубной думам же в Дубнів вони были стояли там якый час докык
за нима пришли на возах повезли і тле но так то ся
стало так же то была єдна спе Они то нараз виділи як
перегра границю переіхали што тото так з ваґона доли мало інче тозєровали
так же оже через многы містрико найменьший брат брата він тоже втік
але він ішол мал меньше рокы мал <unk> рокы а был Хытрі
ся може мал вицю Серенців бо кєд го влапили та казал же
іде з Німец німецкого лаґєра Лапиле го на териториі Польщы він з
польского боку ішол з горы в свою остурню та там через через
Через тоты землі через Креницю через Та він си лише він єден
тоди в <unk> році він ся єден вернул старший брат них был
ім был женатий а был мало розумнійший офіцер был в Ул чешкословацкой
В арміі так же він не послухал отця бо тото патріархат мій
отец мал двадцет рокы а мал добру службу в татрох Служыл у
санаториі дуже дуже серйозні мал перспектывы але отец повіл же ідеме до
Уска та не міг повісти же він проти Іде і він Як
символ так єден штрих представте собі долго може ся дес тепер бым
найшол на подію нас такій батьові одбаті то панкє належуваня і з
толстоі такой Шкуры зроблені то він з тыми топанками пришол в <unk>
році на волиня де боля де людоідство де де было рабство де
не было нич же всі тоті европейскій екіс де цінности знесєнні боли
але такой фактикы і тоті топанкы там зостали у тото болото бо
волены знаєте то з тыми топанками Привезли іх потомла відім іх на
поді там кажу дес мают быти Як символ того нашого вшыткого судбы
мо под поколіня мого высятой матері Так же сім років я жыю
на тому болоті інтересно же потом зас тепер жыют мам на болоті
А кєд прийду у татры то та та там ся чувствую же
то є моє То трохи такє чудне боя фізыці новроді не мам
до того ниц але та лем там мам то чувство же тото
же я ту дома Но інтересно так же то не Не фізийост
закодоване Я думам же то є в свідомости же там Я думам
же многі Ваші Лемкы так походили же кєд вернули ся і западає
з тых німецкых територий же кєд прийдут у горы свою креницю та
же ім же ім слизати ся а не розуміт же цьом а
а такє то єдна То єпостави пецятьвы має тоту жыти а чом
не знаєме до тебе Милы слухаче слухали сте Бесіду з Михалом Капральом
то правдивий Русин хоц і жыє медже Мадярами в місті Ніргазі Стріли
сме ся в Ужгороді сідили сме в кавярні під самым ужгородскым Замком
бесідували сме о ріжных річах не лем о науковых бо пасувало бы
бесідувати о тім Што робит пан Капраль яко вчений для русиньской наукы
Але якоси так оно вышло же бесідували сме о вшыткым мам надію
же вам было цікаве ну а тепер мусиме ся пращати Мусиме ся
пращати і зато чекам на нову стрічу з вами за тыжден і
тижнову стрічу з Михалом Капрайом При мікрофоні была Анна Кырман Оставайте здравы
Слухайте сем <unk> процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для
вас будут глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте
сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>