70% #2013 - 70% #70 Ярослава Галик (1 част), 15 VI 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #70 Ярослава Галик (1 част), 15 VI 2013

•

Опис епізоду

Odcinek to rozmowa z Jarosławą Halik, Łemkinią mieszkającą w Jaremczu, o jej książce „Łemkowszczyzna, kraj naszych przodków“ i o potrzebie opowiadania o historii oraz kulturze Łemków. Z rozmowy wynika, że książka powstała z rodzinnej potrzeby zachowania wspomnień, a zarazem ma przybliżać Łemków osobom, które niewiele o nich wiedzą.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сим <unk> процент лем Нескрокого а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сем <unk>
процент а будете мати цілых <unk> Вытом вас моі милы слухатя при
мікрофоні Анна Кырпан Днеско бесідуєме з Лемкыньом з гуцюльского краю пані Ярослава
Галик мешкат в маленькым курортнім місточку Яремці Іванофранківской области а до того
жыла ворохті тиж курортнім місці де ідут туристы і в зимі і
в літі То прекрасний край В Яремці горы до Свисокы кус подібны
до тотых высокых Бескєдів жел Поляків то ся зове Бєщади Спід самой
говерли найвысшой в Украіні горы вытікат з джерела ріка Пруд Теце теце
а коло Яремця она уж дос шырока Бруд ту творит єден з
найцікавшых і а може і найбівшых в Карпатах водоспадів зове ся Пробій
Вода ту падат а ліпше повісти плины кучеряво гейбы по сходах бо
то водоспад каскадний з высоты <unk> метрів На мозді метрів над водоспадом
все стоят туристы смотрят фотоґрафуют А туристів Яремців все было дос і
уряньскы часы з цілого ряньского союза ту приходили і тепер не лем
з Украіны а і наприклад з Польщы і з інчых краів Більше
як то років Яремсє єст центром туризму Вшытка рекляма для туристів оповідат
о тім краю яко о гуцульскым на тотым гуцульскым все ся акцентує
Рекляма обіцює все туристам же кєд придут гел то ту ліпше пізнают
культуру мистецтво кухню гуцулів Зато вшытко то мусит быти гуцульскє принаймні для
того жебы чымси притягати туристів Пані Ярослава Галик вмутріла на тото смотріла
і прикро єй ся зробило і гірко Як то так Гуцули мают
вшытко а Лемкы нич у гуцулах вшыткы трублят а о Лемках не
чути Гуцульска культура ся розвиват а о Лемках в рокы ряньской влады
ани слова не вільно было повісти уж і Украіна незалежна постала Гуцули
іщы більше зміцніли а Лемкы котры тиж мали своі горы сідят тихо
мов свойой ся ганьблят істориі не знают І товды пані Ярослава постановила
сой написати о Лемках книжку Як знала так написала Даколи наівно просто
але щыро Зове ся тота книжка Лемківщына край нашых предків выдана Івану
Франківску в <unk> році Муж повісти же мі стыдно же аж тепер
тота книжка ся достала в моій рукы Чогоси Не зналом у ній
але тепер як перечыталам варт мі ся захтіло побесідувати з єй авторком
Но і гнеско она пришла до Івана Франківска мы ся стріли а
тепер слухайте нашу бесіду Добриден Ідея той книжкы ся зродила з того
же мама захтіла оповісти своій дівці про цілу свою родину про вшытко
бо мала такє одчутя же юж недолго буде на тім світі І
мама зачала оповідати ґілка зачала писати тото вшытко і так ся стало
же за пару днів мамы уж не было а пані Ярослава сой
постановила же мусит написати о своій родині і не лем о своій
родині більше о Лемковині жебы Лемкы знали і не Лемкы тиж бо
в Украіні маме таку ситуацию же барз мало знают о Лемках Навет
самы Лемкы барз мало знают о собі І я уж о тім
оповідала же часто Коли я орґанізувую дакы лемківскы культурны імпрезы мушу брати
зо собом мапу Лемківщыны люде ідут до той мапы смотрят як най
на даякє чудо і першый раз видят де іх село ци назагал
де тота Лемковина Попросту не знают де то єст І треба писати
треба інформувати жебы кус люде знали жебы мали зелене понятя Но і
тепер будеме бесідувати пані Ярослава то Ярослава то такє мено рідко было
Лемків а то ціла істория чом пані Ярославу так назвали То был
такий Ярослав же його доля была нещестлива бо Лемкы то яксы вівкы
переважні інакше ся зовут а якусы Ярослава тоє кысы такє незвыклы Так
но але перед нами пані Ярослава і то дос романтична і смутна
істория як то было же она стала Ярославом Певно троха почну з
того же вродива м ся в родині лемківскій і тато і мама
обоє выходят з Лемків Обідві іхні родины і Ґаликів і репели они
были переселены Мама репели іхня родина была переселена і з Розтокы Велькой
а тато Крис Крижывкы того села єдну коло другого так Близку близко
а то села так міцно дозлучены медже собом звязаны бы діти з
єдного села ходили до другого школу і до церкви та за коростока
то было більше село зато ся звало же ростока велика а кризівка
хоц оно было кризівка значыт Так дорогы ся сходили якы кризівка але
было меньше кус меньше Рипели были переселены на Полтаву спочатку а потім
о тамань втікали на західню Украіну а ґаликы бы зразу переселены были
ту в село Торновиця Пільна славівской области Коди ся звалу Станиславівской области
тепер Станиславів зове ся Івану Франківск і тепер мы сідиме в тім
Івану Франківску туда і бесідуєме бесідуєме Но і я вродила си ж
в тым селі Тарновицепільна Ну і до пят років то Мы в
хыжы ґадали Я не знала же істнує деякысы інча мова же то
є украіньска мова Але в пят років я дуже скоро почала чытати
і в пят років пішлам до бібліотекы в сеі і просила м
книжку она ся так здивувала на мене але далам мі книжку таку
дитячу Я тоту книжку як єм почала чытати я зрозуміл же я
недобрі выґадам на діалекті о тым мі уж пояснили ну але так
чы інакше то наша Е як бы родина наша сімя То і
тато Лемкы і мама Лемкіня і В нас было шестеро ай маме
народины то репели то іх было з дому девятеро якы пані Ана
тераз повіла же імя было рідко але Серед сестер бы то было
<unk> братя рипели і <unk> сестер і была так Варвара была Мария
была Стефанія і найменьше была Ярослава а іщы Войка то пят сестер
браты Войка А найменше власти называли ся чогоси Ярослава тіж в них
вроді Але моє імя то такє троха має такій якы претекст Бо
мамо колиси іщы там в Руслеси як жыли мали кавалера же назывил
ся Ярослав Серед хлопців то было популярне і не шыроко І якы
заходило упа то зыбрали хлопців і тоты хлопці іх сторуждали ім зброю
хлопці сторожували покляв одпочывали тоты воякы А якы воякы вынадишли рускы і
воякы втікали а зброя ся лишыла І в єден ден бы тато
нашой мамы Рипела Петро был війтом в селі Русто Кавелька Ну і
тота молодіж ся зобрала в неділю по церкви зобрали ся радити ся
тыма збройом робити І тут хтоси уж на тот час донюс і
пришли і арештували всі пятнадцет хлопців як были в хаті Ция добрі
зрозуміло Німці уж ся софали ряньска армія наступала ішли зла Німцями УПА
украіньско повстаньска армія одходила за Німцями так за Німцями і пришла в
село Ростока яка си част арміі УПА они были уж змучены і
просто пришли І повіли жебы вшыткы вшыткы парібкы котры сут в селі
жебы пришли і ім прочытали тоту клятву присягу і они вшыткы мусіли
присігати і дали ім якысы автоматы ци што там дале І пустили
і повіли дали розказ жебы стали деси доокола села бо зближыт ся
армія совітска Так і так они рады ци нерады хтіли ци не
хтіли але нараз в тім моменті ся стало же они як бы
ся долучыли до УП і мусіли тот розказ сполнити так і они
пішли доокола села а уж Ішли уж были близко части рядяньскы арміі
Червеной так і ониж ішли до самого села і уж вступили в
село і ту нараз ся стало так же пришла армія совітска і
нихто бы не знал же ту было упа але хтоси дунюс хто
сидонюс хтоси был такий Паскулда і хто Сидонюс як то было і
же ту пирібкы мают тоту зброю Но они ясне же є сховали
нихто не дефілювал по селі з тым І повіли жебы вшыткы хто
мал якуси бронь так жебы пішли і ся замольдували і оддали но
нихто того не зробил бы тыжни глупы Тогды стала ся барз траґічны
подія Як то было Но то южым пові же по церкві зобрали
ся в дмі в репелів бо они мали великію хату не были
багаті оли хыжу і то і сіклицю і зобрали ся тоты молодіж
тотата парибкы тоты што з тым робити як з того выйти як
си дати рады де тоту подіти радили сідили мы медже собом і
ся радили як як тоту дету діти тоту зброю І на то
лем ся двери одкрыли зашли рускы воякы солдаты і сказали всіх іх
арештували зразу навіт ся ничого не допитували І як іх пятнадцет было
так іх пятнадцет всі арештували до єдного Ну і як іх арештували
то іх зразу інтернували до Радянского Союзу і в Сибір То з
тых пятнадцет хлопців то были маминка валя він ся назвил в Ярослов
і так уж был найстарший брат мойой мамы Михайло но ту і
його забрали То з тых пятнадцет хлопців то наскілько я знаю то
род нашли ся лем троє То Микола якыси зуз Борова Я так
добрий і не знам і наш вуйку Михайлу вернул ся на щестя
Іщы такій Йосафат шафро Тот Йосафат приізджыл до села Микола не приізджал
Ну а войку Михайло ся вернул за аж за осем років Навіт
він долше бы іщы нецілинуде сіздил як го пустили з Сибіру а
я за Ярослава так і не нашл ся його фамілия його была
смерек том все нашы мамы плакали і собі нагадували за него і
така доля його невідома може даґде родина І тоты смерекы може і
знают за Ярослава Смерека але ми мы ся неди знали мама нашы
не знали І все казали же о смерека забила смереку бо смерек
так повіли хлопці же гпала на лісу в валах тых в Сибіру
же на него впала смерекы І так він загынул Але яка справді
до кінця двоя то не знаме а по тым як ся поженили
Мамаю ся по тым як вчули же жыє нема см до Ярослава
жыє так не жыє те і по тым ся уж оддали за
мого тата за Івана Ґалика Но і в Тарновици сме жыли І
як ся вродил по перше была Мария Галикы найстарша сестро моя а
потім ся вродил Петро але мамы хтіли назвати Петра Ярославом ну але
тату были мулоды і то троха так як бы заздрили нас заздростили
нату і не назвали Але ся стало так же через якысых дво
зо два рокы нашу маму арештували тоты ястрібкы і называли такы по
рускы называли стрібільны і батальйоны были бо почал ся голод серед переселенців
бо місцевы люде мали з чого жыти або каждий мали кусову ґаздівку
а в нашым селі были самы переселенці бы є два місцевых лишыли
ся з місцевых Поляків і переселенці не мали што єсти Переселенци не
мали ниякого рода не мали господаркы бы чысто голыбосы поприходили бо так
выішли се севами і зорвляли про тамде даде трошка мукы троха Хто
што дав якой якых грудів якєчого о і як Почала ся уж
уесін а заставіна было страшно строго же з поя не мож было
ниць взяти І як почала ся Уесін а тату опухли выіли в
ободу єли кругу коприву што могли а тато не могли тоту єсти
почало іх тоту нудота сильна і почали пухнути і якы Мама вечер
з там якысыма бабами і щыту іх там ся зобрало з осем
бабів І так ся договорили же лишатко єдний ґрулі серед поля підут
вечер возму Но то пішли вечер пішли вечер і знов якысым чудом
тоты ястребкы іх звапали Та як звапали почали стріляти включыли з машыны
фары світло і почали стріляти по них Но і як мамі коло
вуха акуля пролетіла так мам пали мы меджеряди тых той тых ґруів
І мали в тым відри навіт меньше як піл вітра туют іх
ґрую Ну і маму засудили зато на <unk> років Сибіру тых таборів
совітскых радянскых Ну і не знали як ся од того нуш Што
зробити Но і почали помалу помале якысий адвокат в тлумачы порадил татой
спитал ся тата чы не є тота жынка Засуджема чы не є
часу мыва в тяжы га тато ґадают же ніє Ну то добре
бы было бы кобыла в тяжы бы дали бы єй таку оцрочку
жебы вона іщы не ішла а там буде видно Ной якы на
то часы было же тотова рідна сестра яка называла ся Галик Мария
а мама была Галик Стефанія але товды паспорти в нихто не мал
І попросили тоту сестру но і она жытям ризкувала тіж і своім
і могла тіжду таборі пітизату але пішла і записала ся же Галик
Стефанія бо она была даґде зо зос <unk> місяці уж в тяжу
і дали єй таку справку же Галик Стефанія в тяжу ну і
такы мамі одтермінували бо мама мали в осени іти в таборы а
дале одтермінували покы вродит тоту дзеску Но адзеска іщы близко не было
Но і ту тым Дзеском мала стати я І як уж мама
знали же мают діти до таборів то як як уж зашла Втяжу
уж нарешті дулше не мож бы уж доправды Уж доправды те пробыра
то перше в циґанила пак треба было або ради же направду Но
Як на весні то нихто не знал же Сталін вмер або то
не было найрадіє іщы хтовты в селі не было нич не было
Але дивлят ся гіде кагибіста а то по тым по тій справці
ну то уж мала вродити они думали ж уж гіду зыберати маму
Но але бы він приіхал тай был тіж з переселенців Знесяня якы
як не роблю помылку такій чайка был в пішу в кывісти І
тот чайка приіхал і почали вытам троха шоси гостити і помалу помалу
він ґадат я приіхал до вас з страшном новином Ну а яка
страшна новина забрати маму Ну і такы мама уж ледве ствоят білы
і чысто тато тіж Но і наляли му кілішук він выпил ґад
стоячы будеме пити бо вмер тато народил а то вмер Сталін то
был берзен марец <unk> ру І А то іщы снігы были Ну
доси то же він як повіл же вмер тато народил Сталін Не
знали што ґадати надо Но але потім уж зіл тай ґаґадит Жде
же Ну а тераз мам для Вас одрадну новину бо дали амністю
за тыма Хто має нетяжкы злочыны перед Тродяньскым Союзом Ну і так
же мам і дали амністію Ну а я ся вродила після того
аж в серпни І як єм ся вродила ся дівчынка бо товды
не был узведе нихто не знал хто ся вродит но то як
ся вия вродива ну ту мама повіли же якы нема Ярослава то
най буде бы яка же так само мала м быти в таборах
Є мій кавалер Ярослав Як мене Бог вратувал од того то най
ся терез назывет тузецку Ярослава бо Ярослава ну ту єрослава так мені
б дал ге воднак Як єм росла то япентрушка чула на собі
таку особливу увагу певным бо все мі мамний веце розказували про Лемківщыну
Мама нам оповідали з маленькых діти І все што бы неє робили
і де бни ішли і одкаль бы ся не вертали а все
собі таяк зрівнювали таяк о та што ту Ота вдома Е та
ту не так А дома то так для нас тото дома Для
мене была така фантастика якысах казка Я не розуміла де то в
дома бо то заборонена была тема в радяньскій час в Украіні не
можна было говорити про ниякы переселіня про ниякы депортациі про Лемків взай
Як хыба є мама коло як уж радийо ся безявило в селі
но то коло того радя як співали сестры байкы но то мама
так летіли бон підкручували аби бы послухати лемківску пітун так переважно назвали
закарпатска народна пісня або украіньска народна пісня а рідко тото слово звучало
лемківска Але мама кілько жывам кілько себе памятам то все так як
мрію мали Тото в дома і дома і дома якы были горы
файны дома якы там грибы росли як коровы яфыры єли як білякы
зберали і за бабцю нашу Марию мою прабабу і за цілий рід
і за діда за Дзюбіньскых бо они была баба была Теодора Дзюбіньска
Они цілый час продоґадали Все І мы меньшы были розказували і о
єдно старше розказували другє Але просто я коли Руасва то тому не
дуже такы значыня придавала Я навіт не могла зрозуміти я не все
вірила мамі Бы м думала Ей то певно мамошоси придумуют декіси там
не знати што бы тумно ни нич не было ани єдного слова
про тоту Лемківщыну то єдни же сме виділи же мова інакша Но
і мам повісти же манера поведінкы культура поведінкы інакше О а тепер
власні о тім хтіли ім повісти як Лемкы мали кус інакшу натуру
то вшыткы о тім споминают же вшыткы гварят наприкляд місцевы гварят наприкаличане
о наприкляд там в нашым селі пару родин Лемків до тотой якысы
они кус інакшой натуры Вы в своій книжці утім барз коротку але
барз добрі уповіли Вы оповідате як были тоты може найтяжчы рокы Юж
в незалежній Украіні в <unk> році <unk> То може были найтяжчы рокы
ту водили купоны переводили тоты грошы на украіньскы на гривні і зарплаты
не давали никому і люде просто но просто ся казыли бо не
знали як своій родины якоси утримувати і іхали хто міг деси іхати
было страшне власні в тотых роках І вы оповідате же вы взяли
з коліжанком де си поіхали до Ґорлицкы стали на базарі мали в
торбі єкысы порошкы до праня єкысы бату з любы цістити іщы дашто
такы найпристійшы річы і навет поіхали а не знали де ноцувати просто
стали на базарі продавали і яка си пані учула як медже собом
вы бесідували І пак взяла вас на ніч і приняла так як
рідных люди І я думам же то власні єст лемківска натура приняти
так як рідного Виділи же то Лемкы і приняли як своіх Але
прошу віл ся о тім оповісти памятати добрі тото То Адамякы Меланія
і Василь і Сын той пані Тувла Іван был старший а другій
был Ігор Іщы в них была дочка а дочкым ім є зобыла
Але ту направду было взнати же сме обі обі потім плакали з
том Меланьом Адам як потім я за неі питала ще Лемків они
мешкают в самых Ґорлицях Горці Ґорлице Як што не помяє ся <unk>
листопада іх улиця ся не зі знате то така направду была така
незвычайна істория бо знати як приіхати до Польщы было з зима то
така якы ся была весна з зима весна Зим і мыдві стали
і тоту што тамтым тургувати сякє дзядулство сме мали Як се пришла
пані така собі цікава і так коло нас походила походила штот ся
попытала А я так слухам і чую трохы якы Зразу бя впізнала
же є лемківскій такій на цент є такій є та О і
я то я ду ней а я взяла і дуный по лемківскы
зы з ґадавыґом пані не є Украінка О она так ся втішыла
і домя ґадатно тага Украінка Але а я зразу я ґатовы з
Лемків А она ґадат так Я є з Лемків і я з
твердых Лемків ну і она взяла і на нас з домів взяла
єзды нам давали Іван тот старший сын полетіла за Іваном нас домів
завіз машыном навіт бы сме пішкы не ішли з тыма торбами О
і завіз нас домів І тот Ігор там бідний што міг нам
уносив купувал приносил дуже такій поважний спокійний тот чловік Василия Дамяк Гадали
мі же же же же же же же не знати ци они
іщы жыют але як бы жыли то я бы хтіла бы мя
вчули бо на направду Іван робил деси на Німцях єздил на роботу
по том якы з якыма холодильниками як бы мал справу Але така
дуже добра і така як вам сказати інтеліґентна найдм повіял проста але
інтеліґентна родина І они так так щыро нас примали і ту потім
іщы сым мі єздил до них они дали запрошыня потім іщы мій
сын Андрий єздил до них тіж і так само примали Што бы
м хтіл оповісти же по тым єм перепитувала за тоту Мелянію Адамяк
то мі повіли же то є дуже тверды і дуже активны Лемкы
же всякых фестівалях участ примают же хлопці співали в ансамблях но бы
почало ся з співу то все з Лемковины там на Лемківщыні на
справжній Лемківщыні Ну і тоты Адамякы же они былисами оповідали же они
были выселены тіж під шльомску границю але же ся вернули і они
самы были з Баниці нібы як я добрі памятам але ся вернули
бо не мож было в Баницях ся там ім не дуже давали
Влада місцева А і они хатину купили собі ту в Горлицях і
ту в Ґорлицях уж жыли на тот час то як єм єхала
і тота пані Миланя Мні взяла і вытягла з скрині хустку І
така хустка бы як турецкы але сийні краі такы мала І я
привезве ту хустку і повезом до мамы Бо ґадат мі тота пані
Меляні ґадит мі Но та вашы мама бы я вказ же мама
такы бы хтіли приіхати не такы ани раз і мами не были
там на Лемківщыні як іх з того часу гіг о тама вышмарили
А бы пані Милані ґадат нуту одвезте Вашій мамі хустку од домя
де буде таяк з Лемковины І я тоту хустку привезвал мамі нуту
кілько маме до церкви ішли і переберут хусткы бо мали тых хусток
троха переберут переберут а тоту вберают Я ім раз гадам же мам
од чого ту все тоту хустку выберати Або міс так здає же
м в дома побыла як єм тоту хустку завязала Ну і як
уж старшы троха были і все мідали Як бы м так вмер
бо они все ся рыхтували жебы коли мрути так скоро вмерли бы
не пожыли долго ґада як бым так вмерла завяз мі тоту хустку
тоту хустку з дому і так сме завязали Так мамо в тій
хусті і одышли в тамту світ не знам чы ліпший може ліпший
де барзу Лемковалю так небесну Лемковину пішли Так же за тых тихя
дамяків то така Е чысто выпадкова была зустріч але Але така памятна
Знате же Лемкы по перше же они єдны другых она могла ся
не признати она могла мі нич не повісти А она так щыро
нас приняла Ту є певно така лемківска направду така особливіст Лемків така
токариса є душема Вызойте в тебы Лошы сойшы се Дорогы слуха кєд
дахто з вас лем тепер ся долучыл до нашой бесіды то припоминам
же у нас в гостях Ярослава Галик з Іванофранківской области з гуцульского
місточка Яремче єй родиче з Захолоду Лемковины тато з Крижівкы мама з
Ростокы Великой они ся побрали уж в Украіні О своій родині і
покус о цілій Лемковині пані Ярослава написала книжку Лемківщына край нашых предків
о котрій власні днеска ту бесідуєме Пані Ярослава не єст якымси специялістом
по лемківскій темі Она мадичну і біолоґічну освіту але не писати не
могла бо ся слухала свого лемківского серця І так постала тота книжка
Нопер зас вертаме до нашой бесіды Не знам як так ся стало
же я не знала же єст така книжка же вышла така книжка
і аж Недавно ся дознало тота книжка ту ту зобране вшытко но
по перше то єст оповід о родині пані Ярославы тота родина єст
дос велика она ся так поголузила бо было дос дуже тых репелів
і тотых Галиків репелів більше репели То барз така шыроко велика родина
в книжці тыж Лемківщыны край нашых предків єст і оповід о самим
тым краю сут факты і історичны і ґеоґрафічны і ріжны ріжны факты
жебы чловек котрий Возме тоту книжку в рукы мал якысы загальне понятя
што єст Лемковина може кєд бы м была такым поважным строгым серйозным
критиком то бы м повілит же пошто в книжці де ся бесідує
о селах Ростока Велика Кризівка о істориі єдной родины пушту в тотій
книжці давати і якысы загальны історичны кысы інчы факты бо дост єст
літературы лемківской но але тепер Думам суй же простий чловек може ниґда
і книжкы о Лемках не виділ І може они ся продают переважні
на фестівалях і якаси част літературы ся выдає в Украіні але цалком
меньше як Словациі і в Польщы Зато пересічний чловек в Украіні пересічний
Украінец не зна што то за люди Лемкы одк ся взяли і
напевне зато мусіл быти такий дос великый вступ жебы перше оповісти што
тото за земля што то за люди штото За бесіды што то
за культура што то такє і тут ту єст дост велика тота
част же ся описує выяснят тото вшытко А далей оповідит ся о
тотій родині лянят то дост цікаве Бо родина сама цікава Повіли єм
же о ріжных людях з той родины описано і же я не
знам никого з тотых люди вшыткы они для ня чуджы але мі
было барз цікаво о них Чытати цікаву представлены тоты люди іх портреты
як бы жыли придомном і цікаве наприклад пише пані Ярослава про свого
няня Ваня же барз любил клоні тепер гварят же пес то друг
чловека але колиси перший друг чловека то был кін Кін был другым
направду другым товаришом і часто ґазды любил коня А власні оповідат про
звуняня і депортували вывозили вшыткых і нефіры складали вшыткы річы вшыткы тоты
маєдкы де до стациі вывозили вшыткы добро і він якы забрал і
кобылу ґаця і тоты вытоты коні якы так Зробил же як бы
не можна было іх брати а іх забрал зо собом і барз
ся тішыл же взял з дому тоты коні а ся не повело
бы зачали робити колгоспы і треба было вшытко оддати і так му
было жаль так му было шкоды Як завязували кул гос бы то
ся уж нихто не питал то забрали Забрали і тоту пару коней
і то был бы молодий коник такій выни То з того лошака
зробил кін тиш І тых троє конея як забрали на брияду на
кулку возну тоту ферму но а він страшно так любил тоты коні
він коних ходил він давал ім єсти він давал ім пити він
іхы часовы мыл а ту забрали і там деси хтоси має коло
них ходити ци не ходити Ну то так было же мамы оповідали
бы я тот не можу памятати бы нищый не было бо то
в <unk> певным році заберали то ґадала мама также летіл дуку оспуноту
ферму летит обходит іх даст ім єст даст ім пити походит прийде
до омю не спит Несквіт знов іде в ночы і деся дивити
што ся з нима там робит Ну то ґадали на мама же
же не могли ся на него дивити шпочорніл так так ся з
гризты ма кінли і так тоты кугыспину і так мусил муси му
тоты кулоні ся лишыли в кувыспно так з ненавидів страшну і тоту
тоту колгос і і тоту тоту ферму І то же по тым
як міг так втікал кусбу і так і втюк з початку пішол
в нібы обєкловцьом по тым як бы землиміром а потым помалы помалы
як завязували в селах орґанізовували тоты крамниці склепы якы вдома ся называл
а нашы театры Іщы за Польщы такым хлопчыском были мали пятнадцет років
і якы пришли Німці то в Крижівці зробили склеп Ного склепу пішли
татурувати Они мали голову до того сі страшенну Так же нам повіли
же дівкы ви нихто не підете до торгівлі бы до того головы
не мате Но мы всі пішли та хто выме медикы хто учытелі
хто вы філолоґію хто де а тато мали голову сильну до торгівлі
Ну і они там торгували в тоты часы окупациі Німецкой так І
як приіхали ту і як пришли потым зновы кагібісты до села і
почали гадати же в кого бы в хаті зробити склеп не было
навіт того приміщыня для склепу і хто бы тургувал ну тотато ся
зголосили І взяли домів так же першый склеп першый магазин Перша Крамця
в нашым Тарнові ту было в нас в дома в Ґумори І
тату тургували Но і так тато потым тургували ціле жытя в селі
а по тым як ним не могли уж турувати бо часы ся
змінили троха і не виділи очы втратили то потым пішли на хлібну
машыну і вшытко єдно в Тургівлі ціле жытя в Тургівлі І найд
як ім треба было на пенсию тых пару років же они тургували
в Польщы то написали і ім пришол тот стаж ім прислали же
они до пенсиі ту тых пару років мали Но за вшытку тоту
ж я описую то я завдячую тоту вшытку нашій мамі бо тато
были малоумовны Ну они могли што небудь розповісти оповісти але не так
а мама оповідали і оповідали мы так жыли як на тых лемківскых
казках Я думала же то казкы Але як єм выросла мам зновы
мы любили бы маму питати што то якє тото і часы ся
змінили жбы <unk> рік якы мам вмерли Но і мы были на
Рыство в дома і пришли сме бы вночы бо то сево Тарновиця
Пільна то глибокє підпіля реліґійне грекокатолицкой церкви Ім вночы як привикли правити
вчасы підпіля так і по певне і погнеска там правлят вночы Но
і так так і так все раносема ту міш вдома місця службы
Божой Ну і мамы дуже ся тішыли як мы поприізджаме же ми
ідеме до церкви вшыткы мам мали іти як сме спали і не
хтіли вставати бо так поз вечера сідят а потім хті хтят спати
то сідали і плакали Потім єден другого лиш штуркне під бік Вставайме
ходны бо мамы плачут Ну як мам плачу то вшыткы ішли Ну
то сме пришли з церкви рано ну і мама скоренько там штоси
на нонстил почали нам квасти хвостити то ну і так слово за
словой зашло знов за Лемківщыну Уж тато не было на світі на
тот час А вна мама Стефанія і в третій ден свят Стефана
ной ми вся позізджали маму поздоровляли той што сме там ґадале І
мамы почали знову розповідати А взял першый раз за вшыткы рокы видите
то дуже ся єй в голові дес лишыло Бо то такы вшытко
што з дитинства певне ся лишат такє якы ся такє сокровенны такє
душевне же мамы ґадали Але я взяла собі таку записничоґ і почала
вам писати блукмотик а хлопці ся почали з мене сміяти а маме
ся так на мене уважно ся подивили і ґадают пиш славцю пиш
бо хыбаль ты може даколи тото опишеш І так вышло же то
было на рист <unk> мы поіхали а<unk> січня мамы не стало бо
дистали круговили в мозо краптовій Но і я по тым з тым
ходивам з том думком Долше но але то не было в тот
час ниякой літературы то не было про Лемківщыну нич Я поіхала до
Франциі пойде на роботу В Парижы чысту выпадкову зустрілям таку пані художницю
із камады в Марівсти Ромку Но я і розповіла же я є
з Лемківщыны моій родичыні бы походят А вона як єй бібліотека пришла
до Парижа з Канады як розберала книжкы і кличе дзвонит мі кличе
же хоц хоцте ту Пані Слава Ну ти я пришла на мі
ґадати женате і подає мі книжку Лемківщына І том Унес ся называла
Лемківщына Історикы етноґрафічны досліджыня видоны І <unk>ret<unk>o<unk>Ў Так Я потым купила II
том Ані міні по тым як виділа як єс тым тішыв подарувала
Но і я сте з том книжком приіхалам домін но але писати
же як єм ся вернула додому дум напишу ну ну напишу хож
тото же мама єднала же так напишу з уст матері я так
хтіла написати Но але думам си мамы оповідали і за якысий табір
Талергоф І оповідали за дідичів і єдну такы всякы істориі Но а
я си думам но може мама помилкы робили А може я недобре
запамятала є мала страшны сумнівы і я хто вышо роблю добре жем
трохи грошы є завило за кордоном то зберам ся єду до Польщы
єду но а лем знала же Крениця знам назвы села то і
єду до Крениців Догоры ошы з того віку Там были лямкы росли
літи Они плакали сыдочы Бок на правдивий напришол рочу Рідна стороно лемківскє
слово жоль мі зо того жоль мі зо того Як одижали з
рідной стороны лишали доми лисы і дзвоны О думко было в сарданьку
моі же ся вернева южсло Ридля стороно лемківскє слово жол мі зо
тов жол мі зо тубу Часы минуют Нич ся не вертот Жаль
превеликій всискоды мі серце лем горы нашы забыты залерхы смутком накрыты Рідна
лемківскє слово жол мі за того жоль мі за того жол мі
за того жоль мі за тов Приіхам до Крениці в санаториі купил
вам на пару днів на тыжден собі путівку і глядам глядам питам
ся в тых же робят там де што і люди по малым
і Полякы нашвам навіт з Лемків з походжыня адміністратор чловік там был
І як вшо мы говорили перше за Лемків Видите вывели мене на
таку Марию Мікуш же робила секретарком в Креници вывели мене навіт на
Володислава Гробана котрий є в відомій так поет і писменник та він
пише і по лемківскы так так І вызнате же я была так
приємно вражена Якы то приємны люде Знов ну я чысто чужа нихто
мене не зна то і тота Мария Мікуш скілько мі оповідала вшыткого
цікавого про Лемків вшытку же могла А тота Мария Мікуш як ся
выявило же в танця Ґалика єй мама колиси жыла на кумірным Кій
світ тісный Та і Іуламанця велика того мого діда Татаня так мого
няня не тато Єй мама той Мариі Мікыш жыва на кумірным в
мого діда квартірувала та бо в них была хата велика Ну і
і так знову і така така душевна така знаєте відношыня такє душевне
цих людей і особливо Владиславы Грабан його дружына Олена то мене закликали
додому і гостили і примали і оповідали і надарували мі журналив І
підказали мі яка література є і на польскій мові ну я пішла
єй по перше жем нашла іщы нашу хату мого діда Петра Репели
іщы хата в тот час стояла в ростоці Розтойці вели дітак Уж
тераз єй завалили два рокы якы єй Полякы звалили Але тамто быва
так неєн звели ґаювка там гайовий Поляк жыл і она як бы
быва в волудіны державному не приватному Ну то я наш вам тоту
хату ну то я вам не можу розказати Я зараз місяц слезы
на очы навертают якє для мене было великє путрясіня Я не могла
собі навіт того уявити же деси там справді є тота хата де
ся моі та мама вродили де вуйкы моі тети ся породили де
ся декотры з них женили Де жыв мі діду де жыла моя
баба я як в тоту хату зашла то так єм ся трясла
як і плакалам як ма выдзыску Я то котру кільком могла є
мала видо камеру зо собом і трошка м кільку мого познімала і
пофоторафувала і потім єм не зразу а на другій раз як смі
іхали уж мзяла на другій раз і дней гали до Польщы і
мі взял брата Взялм сестру з родинами сме поіхали на тот пляц
іщы знову іщы тота хата Петра Репевы Стояла а потым сме нашли
і тати в пляц в Крижывці Гнеска є бым недавном был лем
там знов на тым пляци То фундаменты така велька была хата же
фундаменты лишыли і на тым старым і на Півниця лише Полякы поклали
малу хыжу чучували Лемків з Ґрижывкы то попозаізджали з другых сел і
порозберали тотату хату нібы мого діда Танця Галика розобрали А фундамент і
пивниці ся лишыли то як уж заіхали тоты другы Полякы же іх
там поселили то они си на тых фундаментах поклали хату але ба
дуже меньше То так певно третя частина бо тоты фундаменты видно як
приіхати то явила мі то Так же нашли сме і єден пляц
і другій пляци сме нашли і нашли сме церкву в Ростуаци тота
церков св Дмитрия стоіт вешы Так так лем Полякы собі такы мают
якы яклосцю так Ну і товды м нашла і школу навет На
тоту школу же ходили і тато і мама до той школы ном
вытоґрафувано так є в книжцита А уж тераз як єм было останій
раз тоту школу уж тіж тіж розвалили і уж там збудували якы
сут нову Так же мам щестя же м іщы застава і хыжу
дідову і з чым застава кісий Кавальчык той істориі лемківской і в
Ростоках і в Крижывці Але на днешній ден ту як є уж
єду то навіт троха мене сертат не троха так сий дуже мене
серце боли бож лишыла ся лем церква лем вспамятнуй тоты фундаменты старой
хаты Тото церкви то найважнійше не лем для вашой родины але для
вшыткого села так і добрі же лишыли і в середині Е вшытко
як ту цер іконостас тот старий і Я такы тут в книжці
повтарфоатер з єґємостані раз была тото так подрібно єдине шум нашле іщы
могылы мого прадіда Івана і Івана і Марию рипелил тота і мама
мого діда Петра рипели Но то іх могылу нашла і стоял такій
камінний великій хрест То як єм два рокы тому приіхала то хрест
зломаний Ну і з лемківскых могылів на тот час той лиш і
пят ся лишыло Неє там тілько Лемків жебы там пропильнували то нема
нема в тым селі нема никого Нема самы чысто зробили ся уж
польскє селота Так же заставам дуже ну так же інакше Але я
нашла свою як теразы буду так модно называти малу Батьківщыну Але тота
мала Бетівщына для мене така дорога та як певно найнайвекша Бетівщына Виджу
яка то година А година пізна пізна зробиме так тепер Вам дякую
дякую за нашу стрічу дякую за нашу бесіду І я так думам
же долгу бесідуєме і мусиме юж перестати лем для того жебы зачати
іщы єдну бесіду де выясниме іщы якысы річы о вашій родині о
ріжных реалиях лемківскых бо дост дуже цікавого ся лишыло за границями нашой
бесіды бо не дошли сме до того або обминули і пішли дале
хтіло бы ся іщы не о єднім повісти а єст дуже вшыткого
мусиме на чымси скінчыти Мам надію же будеме іщы о тім бесідувати
а тепер мусиме кінцяти жебы мы вам ся не сприкрыли Хтіла бы
м корыстаючы з той нагоды подякувати на наперед пані Ані зато же
мене запросила і виджу што так заінтересувала ся тым же я зробила
же м написала такій скромну тоту свою працю але також хтіла бым
приповитати вшыткых Лемків котры нас слухают і хтіла бым аби ся Лемкы
братали абы ся любили і абы Хтіли знати за край хтіли знати
пісні хтіли знати нашу культуру хтіли знати нашу історию бо то є
дуже важно для того абы новы поколіня жыли і абы мали під
ногами тверду землю Мыли слухаці на тім гнеска мусиме скінчыти нашу бесіду
у нас в гостях была Ярослава Галик Лемкыня з Лусільского краю з
місточка Яремче же єст в полудньовой части Іванофранківской области Оповідала о своіх
родичах зо сел Розтока Велика і Кризівка а тиж о своій книжці
Лемківщына край нашых предків Постановило м сой зас ся стріти з авторком
той книжкы бо в нашу бесіду нешытко ся вмістило о дацім бы
іщы хтіли ся поґадати Зато гнеско пращам ся з вами але мам
надію іщы почути пані Ярославу на сім ефірі а од себе лем
додам же барз приємні м з ньом было бесідити поґадати і дві
годины мі злетіли як пят нінт То до стрічы До стрічы за
тыжден при мікрофоні была Анна Кырпан Оставайте здравы Слухайте <unk> процент плем
на Скаркова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого
Анна Кырпан і Наталия Асатурян слухайте сем <unk> процент а будете мати
цілых <unk>