70% #2013 - 70% #72 Юрій Прохасько, 29 VI 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #72 Юрій Прохасько, 29 VI 2013

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono krótkim radiowym miniaturom literackim autora i odczytowi jednego z takich tekstów. W przytoczonym fragmencie pojawia się opowieść o Tokaju, winie i krótkiej, tragicznej historii.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте це процент лем не Скракова а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем
<unk> процент а будете мати цілых <unk> Вытаме вас милы слухаче ту
Наталия Сутурян і Анна Кырпан і з нами ІІ наш гізд знаный
Украіні прозаік Тарас Прохазко Не Лемку але Лемків любит і шанує і
о тім гнеска тиж будеме бесідувати Длякоголоси Тарас Прохаську то автор популярных
творів Длякогоси авторитет ци навет ідоль а для нас наш добрий товариш
Мешкат в самым центрі Івана Франківска зато часто го видиме і все
ради го стріти І не лем мы дужі люди люблят прохазка бо
то барз простий доступний для вшыткых скромний і погідний чловек і ниґда
не робит зо себе звізду Прохасько пише і більшы книжкы як то
Романы але міся здає же найліпше му ся удают меншы річы На
початок попросиме Вас послухати власні такый кавальчік то текст колиси специяльні написаний
для Івано Франківского радия вежа Тарас прохасько колиси пару років тому каждий
ден писал єдну картку там могло быти хоц што і три мінуты
чытал тото в ефірі радия Фм вежа Тоты мініятюры барз ся людям
любили Деколи были спровокуваны подіями котры товды ся одбывали Але переважні тоты
рефлексиі не мали жодного стосунку до актуальных подій Каждий кавалец ма лем
дату напр тот котрий зараз будете слухати зовис ся лютого Ци істория
коротка як і кожда траґедия яка відрізняє ся од біды і драмы
самы часовым параметром власне свойою короткістю Траґедиі не тривали іх наслідкы в
ни можут діяти дуже долго Але тоді уже не траґедия Отже ця
істория є траґічна Была настількі коротка што навіт ся не стала істориі
і жодні істориі не снуют ся хіба в уяві Тыкай Дивовижна земля
чыєю кровю є найкраще вино Тыкай такой сте тіны ма утомній Украіньскій
Радяньскій Енциклопедиі Украіньскій Загальній Енциклопедиі Тритомній веденій у тридцетых роках у Львові
Стомисловю Колимиі є такій артикул Звычайно внещы ничого не знают про траґедию
бо жодна енциклопедия не може передбачыти траґічной выпадковости яка стане ся через
<unk> років Тож токай медже анґлийскым філантропом Тойбі і Токантінс рікою в
Східній Бразилиі <unk> км зовдолжків В мадярскым містечку біле піднізя Ґєдарі нищы
зернемо цю стыцтю <unk> тис мешканців славны вымо Надзвычайне біле вино Тепер
ґєдярі Архітовый гірскій ланцюг што тягнет ся від Пряшева до Тыкаю <unk>
метр зо лвышків На збочах винници Тыкайску винограду ци Украіньскы Загальны Енциклопедиє
Тепер з того самого року выдавництво Ферляґін лярін вылятіл дас Бід дерде
образ землі новый Атляс уста стрінкых моб Тыкає як раз натис натисы
яка тыждень тому стала мертвой отруйной як тисячі мішків потолченых сливовых кісточок
вмерли рыбу мерды Руслины і Крениці Бул Тысу а дале в Дунай
вытыплецияніды В маленькому засніжному містечку Бердієві в Словачыні недалеко від Пряшева де
почынают ся ґідялі якы закінчуют ся в Токаі Є середньовічны вуличкы девному
з будинків мешкы винарня токайскє вина <unk> сортів на розлив <unk> мітрів
<unk> корум то значыт <unk> гривен дві гривні вітра найвартіснійшого соку землі
середньой Европы Чоловіків під чыщы іщы шклянку медвяного вина плакы Слухы чловіку
казало ним Там утыкают на березі Тысы через кожну другу хату гніздо
Бузька Шо они будут єсти нашу отруту та они помрают і вымрат
теж це вино останнє на кілька років наперед Не плакали і пили
і молили бы го аби як найскорше біда минула стекла Аби як
найменьше істориі выросло з неі бо тут у середній Европі все дуже
близко В нашім ефірі прозвучала єдна з мініятюр автора з Івана Франківска
Тараса Прохазка Подібны кавалкы він писал і чытал в ефірі дес зо
піл рока Радо спілпрацює з медиями сам єст знаным колюмністом но і
ясне же єст і автором книжок а то інсі дні Анны Непрості
лексикон таємных знань З цього можна зробити кілька оповідань порт Франківск і
інчых Мініякюры для радия о котрых власні бесідуєме тіж были выданы яко
книжка і назвали тоты выбраны рефлексиі про хазка Маличына Тарас Прохасько тиж
брал інтервю в цікавых і знаных осіб але то были дост долгы
і докладны бесіды про ціле жытя респондента і з каждого такого інтервю
пак постала книжочка Тоты книжкы як і творы прохаська были дост популярны
были но і суд В Украіні выдане певне вшытко што написал Тарас
Прохазко Дуст дуже выдано і в Польщы напр выдавництво Чарне выдало інне
дні Анны незвыклі з теґо можна зробит кілька оповісти А тото остатнє
в выдавництві Зуркамп выдрукували тыж Німці Дарол <unk> І то єдна з
тотых річы котры мі ся подабают більше од інчых Выдавництво НЕМ Род
выпустило тиж Спальоне Лато і книжку Украіны написану спільно з інчым знаным
украіньскым автором то Сергій Зядан Прохаска кус перекладали Словакы кус більше Чехы
дашто можна почытати по анґлицкы і по росийскы але глядайте більше інформациі
в інтернеті а мы ліпше сой поґадаме зо самым автором Кєд зачали
сме уж од радия то спочатку побесідуєме о тім як прохазко робил
в Фм вежа з чого вшытко ся зачало і што бы давал
до ефіру кєд бы мал своє радийо і полну свободу А пак
покус перейдеме і до лемківской темы Добри ден Коли ти почал працювати
на радию ты вміл я б ту робіт сити знавто ци подобали
ся тобі весь час писати якій кавалок і його потім чытати ефіріч
ци в записі було як то было Страшно было ти боял ся
мікрофлона цінє Нє я не бояла ся мікрофону тому што моє на
справді радийоістория моя почала ся значно долнійше і она почала моя активна
радийоістория Тому што пасивно я был слухачем радию шы почынаючы з дітячых
років тото Мене были навіт якістикі кілька такых щільных років там коли
мені было <unk> штна <unk> коли є кожного дня незважаючы на завантаженіст
сякыма ріжныма інчыма справами домашніма і позашкільными є кождого дня приходячы додому
зі школы передовсім слухал по нетакому приймаці татовы якій він купил за
рік перед моім народжыньом в <unk> р спідоло тыку і та Спідоля
функцийонувала ше і в вісемдесятых роках і я слухал ріжні так звані
голосы І це было моє з того часу я так зрозумілшы од
радию воно повязано з якым з вільною бесіды тото Цо понад но
як тоді говорил той то радийо свободы поверх барєру Так нам програму
повяжыли по тому коли є Пішол до війска то Я потрапил власне
з інчой стороны радия Туто ябу В середюкій коробі ціта Ябу в
серединю тій коробіці звідкє ішла ци вся трансляция топто ябу як то
называли ся начальником мобільной радию станциі мане был такій Бруньик такій панцерник
з антенами і з радийостанцями ріжныма і я єздил в ріжны місця
світом ци называли ся мобільный звязок на той час мобільный звязок означал
то што передавач єздит То це така машына і в середий ніта
і в середині радийостанциі то і оно мні якыс дуже відкрыли дуже
богато це жытя з етромы дуже мні воно дуже сподобало ся я
побачыл одсиці перемовы неперегукуваня сиґналами я побачил якы радийо структурує якіс там
цілі велетеньскій інституциі такі якы выднут структуру арміі чы там війско якы
кожен кожен підрозділ має свій голос і свою якусь чыстоту позиву і
як но все звязано у цьому знову ж такій поверх барєрному і
нематерияльному здавало бы ся світі у такій вузе я тоді зрозуміл наскількій
радийо о ці хвилі радийо хвилю на скількы выни є повязані з
хвилями людины тото наскількі радист є включений в цю вібрацию велику світову
етерову і наскількій твоя енерґія твоя твоя відны вона передає ся тыма
всіма хвилями як можна налаштувавшысь самому робити якісний звязок і як можна
при умовах якісного звязку не будучы самому нормальным провідником звелити ну і
такым чыном радийо мені было близко і я собі завжды уявлял тых
людей якы є з того боку якій чуют тому же я переважно
чул під них відповід і тому коли я пришол Сюда на ци
радє то мені не было страшно Язвычайно мі днал же в той
час дуже не подобало си то што почынало наростати якыс така специфічна
професия Одлас на такых на высілях такє быває ритм машынкы такій фальшывий
барабаншы включают ритмы тенды наході Музикант тількі там пу пу пу пу
шыз заграє а ци електронны машынкы од мені не подобали си шы
у якомусь такому соспільному Думали носі в соспільным розкладі оцей так званий
діджей чы той хто говорил він перетворювал ся власне на таку циколку
на таку друм і тому мені не хотіло ся власне підтримувати тото
же я казал там про Внутрішню енерґію яка забезпечы радийозвязок але це
якыс фальшывка ци якій такій вібратор просто мал бы быти якій постійно
шыстым ры бадьорым голосом Краєно вставай краіно легай криіной си де туд
зайди сюда все добре Хы чудесно жы хот як може буде што
знечудено тоты і тому моі присутніст урадьовны може не выглядала конвенцийной чы
не выглядала можна так навіт сказати професийной але мені подобало ся той
період што тодіщы можно было пропонувати ріжны інтонациі ріжні темпы і якым
корыстал ся по тому пристало То было локальне радйо Івано Франківскє і
ты перше міска Фстанция муніципальна Ларто скатати што це был останні дні
Минулого тислітя можна так сказати коли оно почало тот то был кінец
<unk> р ідеце протошо од швидше цікаво про цю тенденцию коли почала
ся якес така індустриялізация інформациі тоты Всі речы якы стосували си інформаций
они почали якось так індустриялізувати си і ставати на конвер правдоподібно што
в сусідів ріжных нашых західніх то было ранійше то дес было на
початку <unk> років і на кінец деведесятых уже ци все розділили си
все ціннійшы Были одтикі были сикій і были альтернативы а в нас
як раз тоді намацали од власней конвер і як то в нас
часто быває вже як поставили ся на конверту выно іде незнищенною якою
такою дорогою і што дотепер мени выпорзили си на то штобы альтернатива
якась стала полноцінную Складно было наштодень писати ті тексты Тот добыто то
штоденна в такому неправному ритму І скільків то тривало Но тривало дис
<unk> місяців приблизно насправді не так богато Але не было складно тому
тому шя писал то рукою справді і то было зовсім інакше ніж
од я тепер коли скємо сідают до компутера ци том колис до
друкарской машынкі дивлю ся на цей порожній аркуш і знаєш його треба
чым запомнити І выно якы зовсім інакше вплыває на голову А коли
в собі просто жыєш ден а по тому уже што почал про
што думати і бражлюват складений в четверо папір і ж вшыткы зопису
што очывидно што то зовсім інакше то што спороджує си такє што
не выглядає на роботу Ци є потребы зонотувати а не і руко
є копишык вно спілпрацює з думкою якы плевечы тыче і воне то
діє союзниками і все выходит дуже природньо тым більше шо ци три
хвилины чытаня ци є одно сторінкы дехту не было богато Но і
справді дуже добре было то што можно было што не было обмежынь
хоча обмежыня є завжды коли робишы знаючы што це до когось є
якє звертаня то дуже файно казати про такі речы коли Знаєш я
пишу для себе ну шеєты кішы пишут для себе і для бла
або для себе і для істориі Чомондроховиц пише для того документам звертає
ся в думках до адресата А ну гы Ци дуже легко тоді
такє писати Але коли власти звертаєш ся до якой авдиториі ты собі
уявляєш шона є же там дес вечір будину кількасять людей то слухати
тоді звычайно зявляют ся обмежыня тым мушу ты уже тоді намагаєш ся
сказати Сказати так жебы то не было якій суі тількы асоцияциі чы
якістом суі выгадкі а жебы з того хтось мал якій хосен жебы
ну то не было просто такєшыс пусте Ну а зробити з того
всеу книжку то же пришло буті Тато то просто уже коли набрали
си тых богатоты выдавет си один на штутешні то він власно запропонувал
то видати книжечкою не думал про то што це мало бы быти
такой але выявило ся шыбы в напевной най дальшых книжкы Моя тотывна
была найбільшы накладом выдена і Лешы далі Выє і свыє ся так
і напав будут нові наклады і называли ся Фм голи <unk>ene дуненько
<unk>eйліпші на думку выдавця на твою думку тексты на кожній стрінці є
тількы дата коли то чытал ся і той текст Дивно што од
будуце радию з того стала ся книжка быва і всякі метаморфозы Але
то дулагарно думко гарно ідає і справді выно никікє слухали ся добре
щы і гарно чытают цей думающы будут чытати ся А тепер послухайте
іщы єдну мініятюру з тотых котры штоден писал Тарас Прохазку до іванофранківского
радия Вж а тепер іщы раз прочытал для радия лем фм Вічытя
Батківщыны включає дуже богату понять З наймасштабнійшых це державы соспільство народ мово
земля істория люди міфы культуры і все якыс так складают ся так
усеостаннім часом якысь прямує што надійным справді украіньскыма і незродливыма залишают ся
лише міфы і звычайно земля Покелічено понищена і засмічена але безглуздо прикрасны
Почынаєш розуміти Індіянців почынаєш розуміти Чечанців якыє хоц тому што залишают ся
хай самы каміня Такє вражыня што незабаром і наша справжня Батьківщыны залишыт
ся власне нерівні землі І ця земля не перестає быти рідною твоєю
незалежно від того якій державі належыт якій люди нею ходят якою мовою
говорят в якій культурі купают си і якій істориі молятс На цых
украіньскых ландшафтах навит лишайникы на мертвому дереві ци розколиному камені залишают ся
вірныма нашым міфом якы вміют тримати си хоча б вітру і што
нічого інчого вже не буде Ци все цілком недавно є відчул побувавшы
в найглухійшому куті колишньой Лемківщыны Колишньой бо там уже нема ниякых Лемків
нема навіт лемківскых пісень лише прикрасны пусткы нерівности рельєфу якоі зафіксували на
завжды інтонациі лемківской міфічной космолоґіі Ций майже безлюдний кут поділений медже пілденно
східньою Польщою і пілнічно східньой Словачыною зберегла ся топонімікы імена місц Маґура
Бехірів Конечны Гладишів Горлици Баници Криваво Ловец Низкій Бескєд Залишыло си тешто
незродливе горы доли і потоків Залишыли си антикварні сувеніры нібы і сірників
складині церкви типові хыты не называют ся хыжі долгі і лагідні під
ним дахом жытло і людей і худобы бидла Залишыли ся талісманы стижкы
між горами долями подоками церквами і хыжым Людей дуже трохів У нас
нема такых малолюдных місцевости хіба ґурґоны Але люди не ті тых зыбрали
до одного щы в <unk> році Дехто по тому штоправда вернул ся
але вернул ся вже інчым Тут на каждому кроці можна вылчати дві
дисциплины як руйнуют си невжываній деревяні будівлі і як на покєнных людми
териториях відбывают ся процесы природнього дісовідновленя Але незважаючы на весь жаль за
цыма нашыма горами якій вже формально не належыт нам найперше выникає дві
думкы Номер перший Оце справжня батьківщына на тому незродливому рівні землі і
міфів номер другій Добре што там залишыли си сомня земля і міфы
і ничого інчого жебы іх могло знищыти чы образити і поскриптум Якшо
у нас тут буде уже все чуже останні украіньскій індіянці Маєт для
відступу заповідну лемківску резервацию Коли ти на радию намагаєш ся чытати якій
текст ты бачіш лише мікрофон і не бачіш тых тіх людей які
там єк тобі було ти ну віцювал ту сю авдиторию Тобі було
це комфортну нормальну ци Тобі най про це не думал си но
як я вже казал проце што я цітны дуже відчуваю цю єдніст
взглі одной з моіх такых найважливійшых світоглядных речей є тако все є
в світі повязаны і нічы не ма такого штобы робило ся В
якій пустці ци порожниці чы якы бы робили ся в ізолюваному чомусь
вырваному но я не вірю о дискретніст світу Все є якым чыном
повязане і то саме радийо з тыма відчутями коли ты Навіт сидиш
о якомусь бокси закрытому перед мікрофоном то всодно ты відчуваєш што тым
прилітає кудас і там дес єци точкі які працюют і які приймают
іх то што ты тут говориш там з запізненьом хай буде на
секунду ци на піл секунды ци на скількіз там не знаю в
технічных даных теперішнього радию звязку але воно дес всеце присутнє і тым
є домененны оцены были кыс домотый Тым більше кажеш Молужників той арміскій
досвід был дуже цікавый тым што цямує Радийостанция часто мала такі зо
дня як то называло ся буйові зо дня коли доводило ся скажімо
од цым екіпажом той машыны то це нас было двоє людей і
мы были по тыжню по десят днів дес у лісі чы в
горах стояли і одтам собі жыли І весь час провадили цей звязок
і ци розумліня того што туты є тепер у цьому абсолютно відірваному
здавало бы ся якому з місці у цьому закрытому броньовику посеред лісу
де ніч нема навіт мусиш брати з собою гіджыня не ввести і
часту мушы нихто тобі не принесе зубы чы шатон чого з якто
у війску приняти Але разом з тым ты відчуваєш як все чон
чунжу все відбуває постійний ций контакт і в ріжні бокы усю працує
і більше того коли ша такє оце розумліня повязано з тым што
коли є ці пантены в сітсві розкладинь і ты мусишы залежно від
свого знаня де є якій кореспондентчы респонденты был же як то называют
ся з кым ты маєш звязати ся то є абсолютно вшыткі способы
розставляти антены так шбы остроівы діло так тому ліпше чути а по
тому коли ты вылазыш і всеци перемінюєш у лісі ци всіды железні
дроты трошків інший бік то мушы треба шыстому сказати і коли ци
все єтыка єдніст цього звуку неба космосу рук тіли то вночы дуже
кым кым простым і природным Ди каже што пішла здорова тенденция з
фмками Коли ті дідеі мают што завгодно просто говорят дурниці або зыполнити
ефір вны гутові внынны вымовляют половины приголошных звуків А наприклад приходит до
Тебе скыму якій твій колеґа і він каже Я маю гроші я
маю все Я хочу зробити в тому місті НУфм ку І маю
всі засобы для цього Але це буде як твияти мож там робити
все што хотіш Придумайте ци буде шобы це было Єн не знає
насправді што бы це могло быти бы могло быти просто якым єстикым
просто говореньом з ріжныма людьми і говореньом неповязаным з тым шбы Ци
все гарно выглядало шбы вно укладали ся в якій рамкі параметры проблема
комунікациі є одной з найважливійшых проблем нашых і часы єдашого народу віддавна
і Нас усе было тяжко слухати є тяжко нас дуже богато непромовленого
недумовленого Нас в нашій традициі спілкуваня є дуже обмежене простір для того
щебы говорити одверто і щебы сказати тошто што справді хотіл Ну тото
ци од нас Є траґедиі в згрів богатьох нашых люде якы ціле
жытя прожыли і тількі вмераючых частина з них може собі позволити сказати
то што вына хотіли А я зараз дуже плавно поверну до темы
Лемківщыны тому што дуже часто буквально было так як деказі Всю дужі
часто Бикє говорили своім дітям і внукам шумы Лемків же буквально там
чут не на смертному уладрі також ци було од нас непрогувореных тем
і дужі часту так було оц было абсолютно закрыте навіт дошу мы
зараз про це говорим шум я говорим з інчыма респондентами і тле
і так далі Це проговореня того што не было прогуворено десятлітьми і
выкликало комплексы выникало від чутя меншы артисті выникало нерозумліня свого характеру своіх
потребы своіх якыхмінностих богатьох людей і власне тому што было не прогуворено
Все має проговорювати си всеважливе має проговорювати ся обовязково але мень важливе
теж хочу запытати што у світі все так взаємоповязано і не істнує
дискретну світу Тут дочка зору твоє територия єкій практично переселень і выселинь
Що роблят з цим світу Це не тілько лемківскыну але в тому
чыслі Лемківщыну яка была просто усійою свойою жывой частерною выдерта і відправлена
кудись на інчі землі Якым ціном це змінює цей взаємоповязаный світ Я
коли быває на тых землях то я Я бачуш што мож цеце
єст правді якій такій дуже специфічний специфічна територия то мушы попри то
што вона є выпорожнена але там од будь хто навіт той кого
туда скажімо відправляли по тому якс ту всих люмпинів якістам якым казали
там польскых якім казали од прошу засиляйте тут все робіт тоты то
навіт ті люде які не є научынны чы не є у тому
сенсі чутливыма выне Відчуваючы што це є дуже непроста ситуацию з той
зимою вневічы што то не є одпустка віку з нотом якій не
зна нічыйна земля куде можна в собі прийти поставити слуп і сказати
што от я тут першый і тут мене буде тобто ця выпорижненістна
є наполнена якыми страшенно незрозумілыма і глибшыма речыма і відчуває це же
ця земля є штучно выпорижны насильно выпорижны і відчуває це разом з
тым што дуже богаты речей там є такых якій які не можно
было зобрати перевести зруйнувати спалити і одси дотыкат дуже дивне відчутя же
є розумліня што там была яка іте івна же там была яка
ціла цивілізация івна Незважаючы на выпоружниня вона залишаєт ся там у дужеякєсне
не простых дужеківыстикых тоншых матерях та матерях то ну не кажучы вже
ну про тікістом речешы Свічы чы навіты ты навіт часом од напустци
якій видно лже нема ані фундаменту ни нічы але што єкіст такій
дивні лініі ґрунту якій показуют навет той поділ як было там якєс
обістьок коло обістя ци судибы коло судибы Но ци я говорю же
про ті найекстремальнійшы такі выявы тому шы або очывидно шо є є
місце де Де є Лемкы де є ті люде які там жыли
будут жыти А в якій спосіб Лемків ся на твоє жытя уішла
оптулеца проз Луцяло вперше коцявис паршы Запришло там просто з відвіданом на
териториі ци ци ці вже навпакы єхали ся туди коли Ня то
выявило си што воно пришло помилково Моє жытя то быщы Якы так
было што я через певні однеточности і через тошы у моій родині
не было ну ту тото мойо родины поіхали з тых місцы ранійше
на богато ранійше бо Лемкі не і одшы дуже циково про ту
промовленіст і непромовлень з пройкутыкы Залешы скажімо оті Лемкі якы єхали добровільно
Зы з свого краю ци в Америку чы Шыс то воне вони
были інакшы в него інакше говорили про они были пелні свого лемківства
том ци не оховали того што выны Лемкі і я знаю што
навет мій прадід якій в Америци был Священником Ты він богато писал
про то што было богато Лемків якы просто настількы настількі почували себе
відрубным од цілоє той грекокатолицкой украіньской церквишы они просто тримали си осібно
і Не хотіли ниячого спільно то вони будут дуже певні себе Як
бы оно не было іколи навіт здавало ся што были вымушені трудностями
жытя Але це был це был свобідний выбір знал што ты ідеш
у рызык але ти ты не розрывал контакту зо своім краєм Тут
то власны справді было як тыкєно оды внот такє же дуже парадоксальны
коли ты знаєш што од ты вмреш але лишыт ся земля на
якій вмерли твоі діды і на якій будут жыти твоі внукі і
такым чыном ты не вмераєш а тут Но людина не повинна умрати
скорше ніж земля А тут якій такій был же страшенно глибокій архіпічний
такій удар ту мушы од высі жывіні бы то так але все
нема землі той нема того краю але єщы верну ся до Гы
того ну і моі Ті предків они поіхали на Голичыну сюдано Східню
Голичыну мій інший прадід і пробабци же перед І світовой войной тому
же він мілшытом робити з нафтою і він єздил то высокій Бориславы
і Долины Битку і всякє інчы такєць Але виявили се што ци
всі через всю всю мирніст циі ситуациі я по тому дольшый час
думал шы шя маю спільны власти з Лемкым але то не были
Лемкы то были на самій крайній межі Лемківщыны і Бойківщыны то были
ниды за устрыками доліжными были іхні Байківщыны і підозріваю што бракувало кілька
кілометрів даякой законного кордону та все все стає ся тумошу по тому
я скєм выріс Удилятины і выявляє ци все собі думал што Гуцульшыно
Гуцульшына а выявляє ся шы Вуцищыны за декєб дале выпочынают це з
десят кілометрів же діздоры а быше звідкіс і так само любов до
Лемківщыны покєнут єй добровільно ше в якому з там кількох колінах переді
мною вона выявили си помилковой Тому то сумнівно Лемківщыны то ше може
Мене бы ти не признали Ну ты нетиповий Лемко нас не телебацінь
у нас радю такшу я скажу жыно Лемко не выглядаєш по перше
ты выізді від Середнього Лемка будує ти більше подібний до чахы Ізвисти
чести і прізвистю маєш тяскє бы не зразу до Лемка признали але
тебы думаю скоро бы якый там Вдарця бы в довіря я думаю
Я на відміну від людей якій є дуже привязаным скажімо отно в
якій є в якых є все так надійно з походжыньом зо всіх
сторін то што Я походжу звідту чы што тым я походжу звітуты
Мене є інакше ситуация тому почынаючы вже від моіх том дідів батьків
всі якыс з ріжных місц і тому я не можу навіт як
бы том навіт тіж устрыты тількы один з моіх продів звідти і
то є особисты рисы я Ціную всі ці джерела але цінуючи всі
ці джерела я не можу выбрати чогось одного і сказати што я
є там з устерків до ріжных або шя єст Кристинополь дей Христинопуль
нібы недалеко чы я з трускыл ця чы язырафенців з Надністра але
ті всі потічкы збігли си тому я не Лемкы не гуцуль нешакіск
Та є Я не хочу шбы ті люди якій долучыли си до
того што в кінци кінців ци все стекло ся умені шбы вони
были якойс забуті Я розумію што в сі ці місця не коли
обєднуют ся то з того всього выходит яка цікава річ А я
шытакы хочу згадаш о теперішні Лемків якы жывут уже скілько <unk> років
поза Лемківщыною ґеноцит ті якій тут є на Франківщыні вони вже також
не можут од власне відвідрубати відцікты якой порідны нострічы зачаплености зы цю
землю Навіт якшы оце були земля для них болюча через то што
было тяжко і через то што весь час они собі думали про
свій рай про свою Лемківщыну втрачену то все одно людина є так
укладено што навіциі біль ци смуток він стає рідным і тому ци
одласно протошы якє є поєднаня тото теперішні Лемків они уже також є
заражені і якою спорідненістю з тыма землями на якій вони мусіли посилити
си підозріваючы ті якы залишыли си нодизного дещынь то воне також вже
незважаючы на тошы одещы на меньше подібны на рідный край як Франківщына
все одно вона не може якы старти То зрештом Я знаю же
навіт моя бабця яка было долшы рокы на Сибіру вона не могла
уже з ненавистю говорити про той Сибір тому жы на тым жыли
і в натым пробували вчепити ся в ту землю і же шос
том одбуло си Но земля всетакы вно потягнула тым Не до кінця
лемківскым ци не лемківскым коренам але кореном якій дес близко до тієй
териториі ч то выпадково стало знищу туди потрафу і де там была
власнич то єхал сыс прицілом відшукати якій там Нє ністрашенно ну од
мніцы о істория была зрешто Устрыкы хоча выне не були В <unk>
році о ту західню Бойківщыну щысали все што не вдало до того
в <unk> році коли тзв ріняня кордонів кыче Выно вже не попало
під ту під ту повоєнну акцию але Всеодно яну оцийнів чы це
знаня про насильны насильну втрату і землі хотя знову што такій каже
то стало ся з моіми предками на богаторнійшей в добровільний спосіб але
од знаня про то што з тою землею так было вчынен но
мнікы дуже через то оно было якой такой одной з частин мого
такого ну якой то што называєц історичной памяті і так само івно
пошырювали си а госкєдкі я помилково думалшы то все разом тым но
пошырили си і носі лемківскій землі аж до крайнього заходу Лемківщыны і
тому коли є там опинил ся то я просто Дуже тішыл ся
шы Я нарешті є на цых землях Та траґедия зрештою всі ті
землі обєдновал Ну всіх тых переселеных обєдновал Не стали цімс єдиным такуж
тій свій пережытій так єст зре Я розумію што чужа біда хоц
кажут же чужой біды не буває але чужа біда то не своє
Але я ся знаю такы речышы скажім я в тому жделятині выріс
коло місце якє не было ні Лемківщыною ні Бойківщыною просто собі такє
сільце Лух якє было також пятцетых роках запаковане все вогоны і вывезены
при тому навіт не на Сибір не в звязку з якыми цыма
репресиями з партизанкою а просто там вырішыл зробити якусь війскову базу і
тых людей по просту высе ве гей або так само як тут
з нашым коло Станіслава так просто І тому од всиці речы мні
якыс були дуже дуже зрозумілым і внедля мене емоцийно є дуже вагоны
о я ся до того ся є консерватором тужы сыном Я розумію
што в мене выникає дуже сильно привязаніст і мені выдає ся што
своє місце це єщы надзвычайно важливе і я не хочу його ні
втрачати ні покідати ніякудаз від нього бігти і тому можливо я шакы
з такой емоцийной силою являю собі Што одна з найбільшых бідика може
быти ци коли просто Тебе зберают Тебе зберают той світ якій якє
вже казал мал бы быти вічнійший од тебе Припоминам же у нас
в гостях прозаікс Івано Франківска єден з найбільше знаных авторів в Украіні
Тарас Прохазко Хто перший раз чує про прохазка і іщы нич не
чытал то пусиме на пробу послухати фраґмент есею і одраз будете мати
понятя о стилю автора о його способі смотріти на світ способі описувати
своі учутя способі выберати важнійшы деталі Перетнуты Карпаты цілком выіхати з Гличыны
потрапити в міфічну Центральну Европу Цісту вечері до потяга іщы перед світанком
коли єдеш узимку выйти з вогону в Ужгороді Не побачывшы через ніч
еволюциі рельєфу Бескєдів Боржавы Ґорґанів Полонины Красной і Свидовця Не зауважывшы Бойківщыны
Лемківщыны і Транскарпатіі прокінути си в місті од якого все значно близче
Карпаты тисут Дунай Словачына Прага Відинь Будапешт усе крім Івано Франківской і
Кыєвы Поєзд приізджає пілно <unk> навіт для Закарпатя де вседенне жытя почынає
си швидше ци щы надто раня годины Саме час оглянути ті місця
якы найкраще выглядают без теперішніх людей Для того щебы зайти в Старе
місто треба перейти через уж Річкы посеред місты одна з найкращых европейскых
выгадок через примхі течі гірской рікы місто столітя ме перескакувало з берега
на берег тому в Ужгороді центрів Кількы Зрештою всіх іх видно зі
стародавнього замку на горі Стеразнє Вуличкє Градчан угорскє Середмістя ческій парадный рейон
видно радяньскій мікрореґіоны рукавы Ужа величезны териториі старых одноповерховых віл Карпатскє Передгіря
горбы з виноградниками та найновійшы судибы на місци колишніх виноградників видно самі
виноградникы сады подвіря городы і окремі дерева Відмінніст у флорі тут перевершує
навіт відмінності в архітектурі в кожному дереві відчуває си захісна роль карпатского
хрибта якій одгородил Транскарпатію од пілнічно східных холодів На кождому кроці теща
у нас є небаченым еґзотом маґнолія етыс буксус плятан персик сакура плющы
справжній каштан абрикос Утенічному саду між замком і річкою перелік середземноморскых анскых
і персидскых рослин ще більшый і не ма сумніву што выниколи звырвут
ся уце місто Лемковый Ужгорд предбачає Каву каву якой неможливо выпити в
жодному інчому місті Украіны Оспіва на львівскы выдає ся фальшывым напоєм порівню
з тым што тут продают по сорок копіок бобці з кєтайскых термысів
на кожній вулици Лемковий Ужгород предбачає десятків сортів хліба і булок іщы
різного інчого печыва якє неможливо назвати корыстуючы з рідной мовою Лемковий Ужгород
знає місце де чужыниц може почути мельодику тых гір які місто позберало
в собі Місце де співочы діалекты выдают ся радістным дитячым говоріньом а
найпримітивнійші штоденні діалоґы угорской спримают ся як таємничы бесіды про што страшенно
важливе де циґаны цитуют алхімічны трактаты ци фраґменты опор У цьому місци
зберают си Украінці Угорці Словакі Русины Гуцули Росияне Німці Бойкі Євреі і
Лемків а ще в приізді з Лівщыны Румуніі і Прикарпатя Приходят сюди
з чымос або по штось хоча насправді для того щебы мовы перемішали
ся так само як і плоды привезені з ріжных місцевости На продуктовому
рынку в Ужгорді пахне пілдним куди пришли купці з пілночы сходом на
якому знают захід заходом щы жывит зо сходом і пілніч яка обмежує
і втихомирює пілдень Окрім безліч інчого неначе узагальніня транскарпатской кухні багато бринзы
богато паприків багато коліня гріхів та грибів багато вина Остає час пробувати
те што може быти причыною справжньо неаматорского туризму Наймолодше виноды зріло зовсім
недавно З того винограды якій кілька місяців тому перетворювал кожну вуличку на
духмяну печеру Тепер чудесне виноє кєше на видниців компус були ґазів Продає
це тут і там по <unk> копієк за шклянку На початку сезону
особливо гостро відчуває ся різниця у смакові з умовлены найменшыма відмінностями в
освітлені удобрані сортах догляді протяг обрізувані выцікуваній воді відчыті світловых днях і
розі вітрів Послідовніст усіх видів вино предеґустованых на уж руцкому базарі може
створити ілюзию выконаной програмы огляду недосяжных за одден ден вызначных місц місто
якє одні авторы подорожніх нотаток называли найкращым а інчы найгіршым містом у
Центральній Европі Тым більше што зимовый ден короткій а для того штоб
доіхати до франківской ночі необхідно встигнути на поізд о <unk> Залишают си
спостережыня якы не мают жодного стосунку до наперед прочытаной істориі Ужгороды і
Залишают си знаня противижну історию непідтверджены жодныма спостережынями Залишає си місто відмежоване
гором якому ты не можеш быти потрібным Залишаєт си памят про намір
потрібний тобі боважко без усвідомленя досяжной можливости хай навіт неє николи не
скорыстаєш ся Ты і кых звых Лемків знов рытнал ся з ними
што стефанівска перекладал твоі Творы Польскану є зо стефанівской зноси і бутом
вы тому одному з найбільшых сіл де єй є тото звідківной ціля
і цита Аж окрем того я богато разів был у Чорным і
в Волуцю там де зымешкал Андрий Стосюктон шелишыли си крім тых паґіярівскых
люде які приіхали і крім той варшавской інтеліґенциі котры том собі побудувала
хаты кісты но тотом же было кілько такых родин якій вернули си
А також я добро знал такого нагача Мирослава Він хоча і писал
польску але він не лемківскій писменник все вызнавал што він насправді одласне
є Лемко і як я был на його могылі по тому же
і бладко коли той церкви І з тыма людьми з його родины
там никой бачу ся і я розумію што справді так шы такє
лемківство ці як тывно наполніли його незважаючы на то што він писал
літературной польскою мов якы стрічали си вы якіс мали контакты што зразом
робили як то было Ну мы з ним были такыма ну приятельом
мож скрыти мы кілька разів мали ріжні місця де мы перетынали си
і коли с він приізджал сюди і мы єздили разом на Шадскє
Озера там были якій час по тому было тыкє шыной у Львові
перетынали ся але найбільше коли є жыл у Кракові три місяци він
там як рос докош бувал студіювал і він дуже часто приходил до
мене Не говорили шпацирували містом і полями мы почували один до одного
велику симпатию і то такы справжны то не было выкликано ниякым часом
контакты єти кєшы так выпадає або так мус або добре бы было
од што погы а ци было якісти кєшы скєбы він міг приходити
до мене і лежати на ліжку і дивити си телевізор Ну ци
был такій той найблизшый кістикій прихыдно акрем того Я з часом од
тех ты говориш про говорило про непромовлены я з часом выявилшы дуже
богато моіх но не є дуже богато дын але досит богато моіх
друзів дитинства навіт ци такых друзів зі школы чы шеєків з якыми
я долшый час якыс контактую выявили ся шывоны є власны Лемк і
тепер вони про це говорят і тепер сте є зрозумілым мені часом
які речы які были незрозумілым в іхньому поведінці ци світогляді ше у
дитячі рокє Перміс ся стає на своі місци або я розумію реміска
Но перед овсім Я скажу про найочывиднійшы речы перед овсим то є
відчутя того щы яку нас называли Лемків насправді нихтож не казал Лемків
роды казали переселенців Тобто одперше це відчытя од того што выросли серед
чужых так бы мовити і з цым певным тавром пришельци прибульци Зрозуміло
што прибуде з прибульців нас зустрічают з одного боку з тым шого
треба його побудувати там помогти А з іншого боку прибудец усе є
прибульцом і він займає якє з місце якє міг бы займати ты
і тому ци є двоякє І якшос не так то чужий усе
буде перший винен ніж свій Но і одсце товротыкє што од сюда
цих людей привезлий тым які тут желе сказало то не тепер будут
тут і выбудут друге ци освоє віджытя затаєно і циє знаня про
якій сіоны про ту втрачену землю і воно выявляли по тому выявили
си што Шы воно є богато поверховымым тому шкыявило си што не
просто такій якій жаль за свойой Быктівщыны а веС дуже богато якій
економічных речей выникло топто выявляє шы богато люде якых сюда приіхало голі
бусу і якы якій З сороковых років ледве дыховали до школы своіх
дітей выводили в обносках і не знати чым годували являє ся што
то все были великі ґазды і вынимали чудесні думы пуля і соды
і худобу крім того шытромы втраченой землі тобто Батківщыны ше і од
ся траво абсолютного перелому просто уставлены до жытя бы ты одбыл господар
якій принял то господарство ше від попередників ты го розвивал і тут
раптом ты якы кєд не робы лишыл си без ничого і просто
голий боси ішым поробиш Но і таків речы крем того я ци
фонетичні якій почал з зізнаньом того шыце з Лемківщыны буде почал відчувати
ті говоры якіс інтонациі і фонетичні звычаня які навіт коли людина говорит
нібы то літературной загальной мовы вно Коли ты не знаєш того то
ты можеш цього ци пропускати але коли ты вже дізнаєш ся што
тохто діти О ся тоє на своє місця то ясно што ты
буде Ну а ше выявило ся што Лемків були на богаты які
с такі богато цивілізуванійшы европеізуванійшы від нашых людей і в іхнім оставленю
до роботы до працы до сякых такых ріжных речей до знову штыкі
до облаштуваня господаркы были трохі інакшы підходы як нашых тутешніх більш тыкє
як бы скы австрияцкє тыкє стали ідным Європейцем всі То одна а
інчы шы є якыстикы антрополоґічны рідшы Мені здає ци што Лемкі є
од тому всьому рядів незалежно від того чы вони вызнают собы окремы
чы вони вызнают собы крайньой гілкой украіньской але в каждым разі в
порівняню з Всієй Украіной Лемкі єкіс найделикатнійшы тыкы чыстины люде то кістикы
най найчутливійшы до найделікатнійшыны є них найменшы хыжости якой дякую за Мили
в Мухаці час уж завершыти нашу бесіду у нас в листях был
прозаік Івано Пленківска Тарас Прохазко Велику приємніст бесідувати з ним Мале Гнеска
Наталия Асутырян і Анна Кырпан До стрічы за тыжден Оставайте здоровы Слухайте
<unk> процент лем Не Скракова а зо Станиславова Для вас будут глядати
ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сет процент
а будете мати цілых <unk>