70% #2013 - 70% #75 Ігор Дуда (2 част), 20 VII 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #75 Ігор Дуда (2 част), 20 VII 2013

•

Опис епізоду

To druga część rozmowy z Ihorem Dudą z Tarnopola, dyrektorem Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Sztuki, redaktorem lemkowskiej gazety „Dzwony Łemkowszczyny“ i autorem słownika ukraińsko-łemkowskiego. Odcinek dotyczy potrzeby bardziej systematycznych działań na rzecz kultury łemkowskiej, takich jak letnie szkoły, seminaria, warsztaty, wystawy i festiwale, zwłaszcza skierowanych do młodych.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сим <unk> процент лем Нескрокого а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk>
процент а будете мати цілых <unk> Ви том вас дорогы слухаче ту
зас при мікрофоніі Анна Кырпан і зас бесідуєме з паном Ігорьом Дудом
Турнополя Тот сам Ігор Дуда же директор Тернопільского Областного Художнього Музею і
тот сам Ігор Дуда же редактор лемківской ґазеты Дзвоны Лемківщыны і тот
сам же уложыл лемківскій словник а ліпше повісти словник украіньско лемківскій Тот
словник был выданий два рокы тому в Тарнополю І зас мы сідиме
в музею зас бесідуєме і то друга част нашой бесіды просиме слухати
Рік тому то не рік тому то іщы Першый є чула же
єст така лідна школа русиньского языка і культуры в Словациі є чула
же такє єст же можна ся уписати то было штырі рокы тому
гідна школа три тыжні в Пряшівскым університеті лідна школа русиньского ну істориі
і языка культуры Такы выклады нормальны значыти дві пары рано дві пополудны
а пак екскурсиі майстер клясы і т і екскурсиі в суботу неділю
Я не розумію чом Украіні того неє Чом в Украіні неє для
молодых котры бы ся хотіли якій літній табір на тыжден якій Ци
якысы такы семінары може дашто такє подібне курсы жебы было для такых
найбільшы для молодых жебы хотіли більше знати о тотій землі о культурі
нараз уж бесідувано жебы было штоси такє жебы молоды могли більше ся
дознати кєси мати понятя А може і не молоды хтіли бы пройти
більше жебы штоси дати цілком ціли онакы цілком підтримуют тоты ідеі Але
з такым питаньом треба было бы напевно доголосы украіньского Товариства І спытати
ся ЮНє Нє Ян я не ани мене Ні ні ні Я
не Я занимю мам конкретну роботы Ні ні не Я не так
же чом вы того не робите ци як Я не так Я
там місяц дає же може єй і добре бы жебы такє было
А може вам ся здає же то не на часі Ци того
не треба ци в інакій формі то яка ваша думка Вшытко на
часі Вшытко на часі уж і неє што одкладувати Бо як одкладувати
іщы надале то уж никому не буде потрібно ни той наукы ни
тоты семінары ни тоты майстер клясы там напр хоц мы тоже робиме
лемківы выставкы так каждого року назву двоі тепер Ти нас музей был
же лемківскы писанкы было і мастер клясы лемківскы і писанкы теж было
бы лемківскы писанка має свою свій візерунок орнамент свою символику має конкретно
О так ся треба бы было ци того робити треба было А
чом ся не робит вшытко та штоси ся робит Місяц здає же
то што робит товариство того єст барз дуже але то єст такы
річы котры зробило ся єдно пак зробило ся другє пак зробило ся
трете пак четверте Але якаси тягліст система од того неє барз дуже
вшыткого єст і добрі же фундация выдає книжкы і добрі же сут
фестівалі І добрі же єст фестіваль лемківской писанкы во Львові І добрі
же сут выставы мистецкы і вертепы і так дальше А то як
бы хтоси в єднім місці штоси робит а пак через якійси час
мине час і в інчым місци хтоси другій робит але жебы яка
была система ні выглядат же неє ци то правда ци не одда
система єк разы на цілий рік маме плян роботы На каждый рік
де розписано што в каждым місяці ма быти І в каждым місяці
там штоси якы за фестіваль якы за забава якы за конференция іщы
дашто а одкрытя памятного знаку Видитель церкви будуют ся в тернополі франківску
будуют ся церкви в Львові Южмаме но ся робит штоси і не
просто штоси а такой ся робит а як ся робит то видите
люде хцят іщы веце Іщы веце та веце не быват такло одразу
тым більше лемківскє товариство то і громадска орґанізация і мы Активісты лемківскы
вшытко на громадскых засадах тото твориме нам нихто нич не платит та
газетат з Водо Лемківщыны ну оплачуют друкуваня Але в моій особы редакторі
я не получым ниякых платы за тото за тото выданя Ну а
як то єст Вы редаґуєте і занимате ся том казатом лем просто
так без жадных гроші так тобто то єст Ваша лем робота цалком
за дурно Хот бы і можна повісти но тапе ніж за дурну
А Ядержавній роботі Я Мам выплату платню державну на пенсиі мам пенсию
От і і мі выстарчат тых пінязі для жытя Но а тото
што ся за ним лемківскє тотот дідко Задякую за Боже заплату Але
то єст робота а за тоту роботу може не тілько як вертало
але якуси част мало бы ся платити лем для того жебы чловек
мал часто робити Мал час нормальні редуґувати мал час нормальні Для того
жебы мал час нормальний Редаґувате нормально працувати над ґазетом а ґазеты выдают
колективы якы мают по <unk> люде А тут є єден І не
мате никого Лем вы Лем вы вшытко робите несете до друкарні там
Но правдиво же так до друкарні уж там мытоси завезе і оплатит
друкарні І з друкарні завезе часом і я завожу выложу з друкарні
І вы робите верт куп Ні я наберам ґазету і роблю макєты
Я на компютери не наберам бо неє можливости набрати на компютери макєт
роблю Так як по сторому робили Макєт А хто си робит другій
лем А потым по моім макєті материялы електронны зарашыткы електронны материялы на
берамом він вкладат і на тото місце де я заплянувал вкладат вшыткы
материялы і фотоґрафіі о такый спосіб деска Еде тота ґазета по выткых
лемківскых товариствах по лемківскых товариства Лем по лемківскых товариствах ци іщы сут
і кысай мож Ном по кількопіях Ну посуджували ся продай пемі же
было На фестівали теж сме бесідували тото же сут одповідальны значыты люде
котры возмут ґазеты книжкы і будут продавати на фестівалі Кілько там дві
тисячы наклад тис ґазету тисяч так было самого початку і так ся
місяця О все ся продає Та не барз ся продає не барз
Бо люди так мыслят же ґазета уж з тамтого року она уж
не цікава Хоц наша ґазета є двомісячник і мы ся орієнтуєме не
на штоденны новины як то ґазеты выходят штоденны чытам на тыжден три
разы А новины сут певні желе новины я беру за два місяці
напр якысы новины так жы нецікаво почытати і на другій рік а
материялы там сут і історичны дописы сут спогады про з переселенців Мате
якысы документальны материялы Мате якысих авторів же селам пойшут ну часу часу
пси якысы то так припадковы же хтоси може дати материл свій Сутый
дописа то дописувачыва чы такы Постійно сут чысто час од часу так
пишут то проблемы з дописами сут і то Я піднимам тото питаня
все перед головами товариствы жебы моли бысты же помагали Та неє такых
люди та неє такых Перепрошуй варятів жебы робили тото за дурно і
писали бо ну бы по перше треба то знати написа Хоц я
то одредаґую Як бы я мал чорный материял то я і жы
поставлю на місце Але неє такых люди Кєд бы была яка така
школа молодых лемківскых журналістів А школа школа Скоро научаня лемківского языка треба
з початку зробити А як бы того зробити В днешніх умовах Треба
ентузиясты Ту чловека якій бы знал лемківскій язык якій бы бы научытельом
педагом был бы жебы знал тот донести і систематизувати тото ну і
орґанізатором жебы діти запровадити до той школы жебы єден денно не пришли
і жебы научали ся Але діти не видят перспективы научань лемківского языка
Но то в певні же Як навчаня анґєльской ци німецкой ци польской
навит О то інчы справы дехто навіть росийской іщых церчыти А лемківска
для човий А для чого тото є язык безперерспективний Ну для чого
спількувати ся нема з кым добрі Добре же мы ся з вами
спілкує а так розуміте я Я тыжнями не бесідую по лемківскы ну
хыва по те по потом Помобільці з Роплецкым або з Греницкым бесідую
по лемківскы вы Квітню было єм на Закарпатів Мукычеві і там барз
мало єст тутых русиньскых шкіл Але ну в даякых школах учытеле мают
як бы факультативы І то было десят років тотых повіме факультативів і
діти тоты зробили такій концерт пак было якєс частуваня і просто тоты
учытеле котры самы ся зголосили і котры по кім як ся скінчыли
урокы Пополудню Роблят такы короткы лекциі і не лем языка але істориі
іщыло систем народознавство злове роблят чок роблят тото на Карпатів а Лемкы
Е о Як раз хцу повісти добрі Але Лемків з Карпатя ниґде
нихто не выселил Они жыют там де жджыли тисячу років тому назад
Они там жыли і там жыют то они давно бы мали мати
такы школы значы Лемакы Закарпаты іх нихто не выселил а нас выселили
своіх земель і розшмарили по цілій Украіні А наприклад в Чарнополю Лемків
дуже Кєд ся не мою Тернопольской области єст <unk> сіл де мень
більше компактні жыют Лемкы Но і в самым областнім місті єст до
з Лемків Могла бы быти може даяка така но школа не школа
але якысы такы факультативы в єдным і кымси місці жебы приходили раз
на тыжден в суботу ци неділю згоды могли бы быти шку Могли
Але хто ся возме за єй ревізаца Зазна питаня Бо видите сходит
ся вшытко на тім же наприклад направду з того з чого зачала
єм нашу бесіду же такых люди як вы то іщы треба поглядати
жебы чловек нормальні не лем бесідувал по лемківскы але і знов написати
єбы знов написати статю же такых в Украіні тос мало Часто лемківскій
язык хотят вчыти не лем Лемкы а Лемкы чого си не хотят
От тото дивне же же сут люди ріжных народів котры того ся
хотят вчыти котрым тото цікаве президиі Світовой Федерациі Лемків Мі ся приходили
єздити до Словацчыны до Сербіі Хорватіі і мы ся спілкували лемківско мову
Номы ся вшы розуміли а яком я то хорватскы правдиво не знам
по сербскы тиж не знам по словацкы не знам але По лемківскы
і они розуміли нас цілком розуміли о тому правда же горут же
лемківска мова ну принаймні в словяньскых державах то є мова така спількуваня
інтернацийональна мож ся додати і будут розуміти в світі Но Я то
зауважым в Словачыні в Сербіі і в Хорваці во три державы Польщы
самособом Але про ґазету А пишут Вам даякы молоды кореспонденты бы у
ґазеті не видно кєд пише лем мено то я не знам што
то за чловек ци молодий ци старший і як власні єст з
молодым поколіньом Лемків ци ся інтересуют ци пишут до ґазеты Ци выховуєте
такых молодых кореспондентів Ну Так уж голосно бесідувати выховуєме молоды кореспондентанты Знам
знам знам тото знам бо я старший За віком то я ліпше
тото знам часы як выховали нас єдину нацию совітского чловека О но
не дала ся выховати Най бы Лемка може якого выховала Е Та
Лемкы выховати як де Лемком тож не буде Сут люде котры не
знали о тім же они Лемкы Ім хтоси повіл привюл на якысы
якусы імпразу лемківску пак взял зо собом наприклад Дуждыні І люди як
прозріли Я так навдужыл Я тиж штосим бы чувы выпадкы памятам Але
о молодых кореспондентах то што повім што є мам кореспонденциі вшыткы переважно
середнє або старшый вікы Правда друкувал єм молодых памятам з монастырівскы зо
середньой школы єдна там старшоклясниця написала таку якысу працю наукову там штоси
якыси конкурс был ци што то такє то си конкурсы был написало
праця о Лемків і там были сплогады Было іщы я друкувал тоту
тво на Лемківщыні мі ся подабало Я так дісал Лоты там учылиця
<unk> очыд яко там для <unk> клясы мастрівскій середній школы было давнійше
было такє Моі дорогы слухаче може хтоси власні тепер влучыл родийо і
не зна Хто бесідує і оці то нашым гостьом єст Гнеска Ігордуда
з Ганчови автор украіньско лемківского словника а тиж книжкы лемківскых приповідок редактор
ґазеты Всеукраіньского Лемківского Товариства Лемківщына тота ґазета зови ся Дзвоны Лемківщыны а
так доправды то директор Тернопільского Областного Художнього Музею де власні мы сідиме
і бесідуєме Приповідкы на Лемківщыні Жан приповідок інакше прислівє приказкы на Лемківщыні
был барз пошырены Сігают они силой давнины Было неодлямном частином консервативного хлопского
селянского побиту його словесности Короткы змістовны часторимуваны высловы легко ся памятали і
скоро ся роздітали Народна мудріст про природу і поры року рільництво і
домашню господарку працю і бит гідло і питя повязаны з жытьом каждого
чловека не мож вырізнити іх узку ґеоґрафію аналоґічні найдеме не тілько в
Ґаличыні ай і на великій Украіні примірум баба з Воза коням леґше
Диякы приповідкы Лемкы запожычыли од сусідів з якыми силой історичных Обставин жыли
і спількували ся од Австрияків і Німців перешли ци не найбільше лемківскій
прокльоны шляк беготрафы фраз быгояв Од Поляків взято не барз дуже Явы
окремил тілько <unk> приповідок котры сут поданы мовом ориґіналю і тлумачены Моі
родиці як і вшыткы Лемкы были люди реліґійным Звертаня до Бога было
з правом природньом щыром і повседенном Без Бога ани до порога Богут
дух винен Бог дал Бог взял Хто рано встає тому Бог дає
береженого Бог береже Святы писма церкви і священникы спричынили ся до переповіданя
прочытаных і почутых приповідок Хто ма ухы най слухат мудрий як Соломон
Я про Павла а він про Савла Хто терпен тот спасин Дома
часто мож было почути посиланя на <unk> божых і пят церковных заповідів
а серед них шануй вісце і матір буде ти добрий і будеш
долго жыл на земли Не взивай даремні Бога Дотримуй ся посту не
уж чужого Частыма сут приповідкы порівняня они орґанічні входили народны пісні казкы
леґенды жарты медже медже нима сут барз умовны Іж тяжко повісти што
было перше Певний же приповідкій гіркій як полен пертий як цап дівкий
як ружы влодий як слезы старий як світ При повітках находиме господарскы
прикметы повязаны з худобом домашнім битом і працьом Лагідне теле дві коровы
висы бідна Німина не повіст Сліп до снопы буде копа одкладаний тілько
сир добрий Цілый ряд приповідок розкрываєт духовный світ чловека людскы якости і
моральны чесноты Є люде а є людискы єдно розум добрі а два
ліпшы Дурны дурні але хытрі Скупи два разы тратит Правда в оці
коли Велику ґрупу складают повцяльны приповідкы Они сут заповітом Од отця до
сына науком од діда до внука Порівнюют іх зо скриженями з аповіту
Мысеє Почнеме од сакраментального Спомниш моє слово дале вік жый вік ся
вчий Люди слухы але свій розум має понагле ся але помале Маме
дост приповідок о характеріч шловека його вадах циганство злодійство бортацтво хамство зазнайство
заздріст глупства лінивства пияцтво Брехати не ціпом махати На злодію шапка горит
Од дурного втікай третьом дорогом Для ліневого каждий ден свято Хто хоче
ошукати когоси сам ся ошукат Пяному море поколіня Социяльне розмуваня медже Лемками
не было показовым Може зато спотыкаме не барз дуже проповідок о богатых
і бідных скорше о богатстві і бідацтві Біда не ходит сама Богатство
зо собом до гробу іщы нихто не взял Неє гіршого як з
Дзяда пан Тато был дипльомуваным ремісником і нерідко жывы фаховы приповідкы Ото
деякы з них ремісника золота рука Як тя видят так тя цінят
Сім раз одмір раз одріж Кравец крає як му материі стає Маме
ціле жытя была домашньом господиньом од них я памятам приповідкы повязаны з
домум і кухньом Знала зварити але не знала подати Ідиш в гості
наідж ся Добра господиня як ма полну скрыню Приповідкы сут надзвычайно образны
і метафоричны Несподіваны переносны і порівняльны значіня свідчат о народной мудрости і
леті фантазиі носят неповторный кольорит лемківску бесіду каждый раз дивую ся як
то мож было придумати взял ногы на плеці і гайде пішкы Достав
дзюркус оберянци Меш ти єсти просят не маш олію голову сорока на
хвості принесли Дакотры з них мают наказову барз катеґоричну форму они были
не для обговюваня ци розмысліня были для выконаня бій ся бога не
твоє не рушай дай си спокій пий але міру май Трима язык
за зубами Єдны і тоты самы приповідкы часто трансформували ся міняли ся
слова хоц зміст лишыт ся тот само Уважам же вертуют увагу вшыткы
вариянты і они сут записаны на літеры з якой ся почынают напр
забила кура як цеплятком была Ціт яйце куру розуму Яйце мудрійшы од
куры про тоту народну духовніст мудры лем пупою простішы невцінного Окрему ґрупу
приповідок занимают спостережыня за місцевом зміном погоды у ріжны поры рокы і
дня Природник пиркмете котры давали змогу заповідати погоду наперед з великой хмары
малий дойці Вороне крячут на зміну погоды по петрі по теплі Михал
на білым коню приіхал як квітен зо Зливом то літо зо жнивом
Татой мархіви несподівані я нашол до бірку записаных приповідок більшіст з якых
про погоду В тяжкы часы мого жытя коли м мал дуже непорозумліня
в родині не вельо ся на роботі під упадом на здоровлю здавало
ся же неє выходу я споминал слова свого вітця Все так не
буде неє злого жебы не вышло на добре І за деякій час
так ся ставало Томны вучы зы Елені Зелені зелені зелені там ся
посли єлені Єлені Єлені єлені там мір богаст вам ой мибо ой
мима ойми вам ойми што о смертови лосям єм сой жыто Лытоли
жытоли жыто а леж емі незышло не зышлоне дыжвонедшло лийо кроснойо Йокыя
Дівчы дієвчы што то мож што втомаш што тома што то мож
же фартушкым окрываш ды крываш ны крывашываш ружкы омыкы Думу дам товдого
Кого люблю трошечкы трошечкы трошечкы трошечкы робіт гру горшечкы горошечкы грогошечкы Ко
люблю Тардышком Тардышком тердышком тердышком Дам ґусті бым по гартышком рышком фартышком
ордышком Мам перед собом книжку Ігоря Дуды Вспомнеш моє слово лемківскы приповідкы
Сут ту ріжны приповідкы барз ріжны о ріжных трафунках жытя Але подумала
бы м ай цікавец сут приповідкы же якоси пасуют до журналисткой роботы
до нашой роботы в радию І наш лам такы і зараз хочу
Вам пару прочытати напр Як ніт то ніт Але впитати ся можно
Ци такы Як почынаш робити треба ся застановити Но в каждій роботі
але журналісткій тиж Сут такы глуптакы же ідут брати інтервю а цалком
неприрыхтуваны То для тотых власні тота приповідка як почынаш робити треба ся
застановити Но і то тиж про інтервю Якый сусіда така і бесіда
Язык кости нема Якє звіданя така одповід Но то тиж певне про
журналістів ма ґамбу од уха до уха ма ґамбу як хаяву І
то тиж про журналістів а найбільше журналістів радийових ма язык як лопату
Меле языком як нибіжка з гряджкы Меле як бы хто найнял А
то певне о тім як журналісты ідут на фестіваль ци іщы дас
на якуси імпрезу то напевне о тім повіли жебы брати з собом
миріндю Маш хліб в торбі сядиш і на горбі А то певне
о тім як монтувати едициі Кравец крає як му материі стає Іщы
такы за што м купил зато продаю Іщы не такы мудра гелі
были і вшыткого не знали Іщы ся такы мудрий не вродил жебы
вшытко знал Слово як пташок вылетит не зімаш слухай ухом ани бріхом
Слухай што люде повідают знаш повідай не знаш помоч Не плят з
дуры Не плюй до студні бо будеш з ней воду пити А
то тиж певне про журналискы справы така приповідка зробил з мухы слоня
іщы такы імом тя на слові зімом го за язык зімом го
на горячому Но і тиж журналісты мали бы так робити жебы было
як в тій приповіці і волк ситий і уці ціли То певне
тиж про інтервю з бортаком ся набесідуєш як зо смаркатым наіж З
дурным і свій розум мож стротити Жебы другых вчыти треба самому знати
Змарнуваного часу і коньом не дожениш За дурном головом не є спокою
ногам Ну а то як журналістам не вартало бы робити Єдным ухом
впустил другым выпустил Но а то же журналісты бы мали быти оперативны
Така приповідка Єдна нога ту а друга там Ту іщы сут приповідкы
для журналістів де ходит про етыку напронор дорозці як пінязі Ци такє
гріх іде з ґамбы а не до ґамбы То видно тиж про
журналістів Вчепил ся як пиялка Вчепил ся як рак Ци такє вчепил
ся як уж ту кожуха Ну і то певне тиж про журналістів
бо де сут якысы конфлікты то журналісты все там притім Де двоє
ся бют там третій корыстыт Думам же тот третій єст власні журналістом
вік жый вік ся вчий Ци такы Бесіды дуже а розуму мало
Бесідуєш выберай слова Мудрій голові дост дві слові Мудрого тяжко циґанити А
ту іщы такы річы технолоґічны журналісты знают же якус так треба з
чловеком бесідувати жебы забыл же дає інтервю бо кєд памятат о тім
то зна о цім мал бы молчати а кєд ся забуде то
може повісти власні тото што єст інтересуюче Но і ту власні така
приповідка Правду лем товды повіст як ся помили А іщы єдна приповідка
Правды выйде на верх як олива з воды Но і іщы такы
приповідкы тиж же бы пасували до журналістской роботы Плете ні сіло ні
упало плете як з горячкы плете як нибіжка ногами повіл як з
мотикы стрілил Бовіл як сокыром втял Повідат купы ся не тримат Повідат
пяте през десяте Познати вмовы якый хто голови Но а тот о
такых журналістах же подают неправдивы факты Чул як в небі псы брехали
То тиж про журналістку працю як треба справдити ци вшыткы факты такы
сут як мы о тім чули ци чытали покля не провірит то
не повірит Папір вшытко вытерпит ци папір вшытко вытримат О тыж прожурналістів
Очі мают видіти а уха чути Но і тыж такє так пасує
до журналістской роботы підлежачий камін вода не тече Ци такє Николи ся
не втыдай звідати про то чого не знаш не сохай ся ты
не рак ну а іщы о такых добрых журналістах така приповідка Носом
чує одкаль вітер дує нихто вченым ся не вродил Но але бывают
такы респонденты же хочеш з нима бесідувати но ся не поведе і
уж і на кім конец но то можна сой припомнути товды жбы
кус ся втішыт таку приповідку Не поможе кадилу кєд бабу сказилу Не
ма што повісти помоч Не вшытко правда што люде повідают Не ґань
того кого не вартат хвалити то тиж про журналістку роботу Неє злого
жебы не вышло на добре Наприклад яка подія чогоси ся не одбыла
а то тиж цікаве ся дознати чом того не было і з
того може быти цікавий журналістскій материял Не знаш звідай ся не зімал
за руку не крич злодій не закопай свій талянт до землі Сім
раз одмір а раз одріж треба знати де і што повісти Хто
глядат тот находит Хто пукат тому отверяют А тепер хтіла бы м
прочытати пару приповідок про бортаків Чловек ціле жытя ся вчыт а бортаком
вмерт носит ся як бортак в торбу не робзуй ся бортака На
леді бортак хыжу ставит На бортаку неє знаку Ліпший пияк як бортак
Летит як бортак до суду В бортаком ся набесідуєш як зо смакатым
наіж Глупий глупого найде хоц сонце за гору зайде Бортак бортаком але
в школі ся вчыл Бортакови законы не писаны Бортакови море поколіны Бортак
ничым ся не журит пє палюнку і курит бортаком был бортаком ся
лишыл Іщы кілька приповідок самы будете чути на яку тему Впертий як
Лемко Кыйом того хто не пильнує свого Лемка видно далеко Лемку хыц
бідний але гоноровый Русин не мурил В своім поли праця не тяжка
Тота сторона мі мила вденя мама породила хто Лемка не шанує най
го в дупу поцілює чуже хвальме а слови ся тримайме Наше ма
быти зверха А в Устим чого то ся зачало же вы зачали
робити тот словник Як вам пришло такє до головы Вы тогни мали
уж в руках інакше якій словник пертає наприклад Петя маю Коли вам
пришла до головы тота думка Маєм але я допертає ся мыслів про
словник але потреб не было Не было такой потребы просты А ту
потреба напевно стала при з тоты же треба было редагувати лемківскы материялы
і четверту сторону треба было правдиво давати лемківску і мене с барсы
Шыкує коли я чую суржык Росийско украіньскій украіньско лемківскій о Ян ниґде
не мішам єдну з другым А ну товды треба дати іщы єдно
звіданя А як остали сте редактором лемківской ґазеты як пришло до того
як то ся стало В <unk> р тото уж ініциятором был певні
Жн Петро Сорока напевно І я як член спількы журналістів бояю ся
давны з якого том <unk> р но то прилучы єм ся до
того Я был першый помічник його заступником был його І він давал
макєт і давал якысы материялы а шытко доводил до кінця Ну макєтовку
редагу і передрукову тоты материялы от бы він то занятый был тиж
Был він поеты писменникы теж доценты педуніверситету занята людина Ну а потім
він был на тылько занятий шуж смарил тоту ну а я мусіл
підняти бы ґазета фактично майже рік не выходила Не выходил Я тут
взял ся сам в <unk> році І до того часу єй тягнул
зато все была <unk> раз на рік Ну не все не все
Ні шіст она ма выходити раз на рік але выходит она о
тамтым році вышо <unk> номерів В тым році іщы не знам но
вышло три два два вышы січен лютий так марец квітин май червінь
так ма выйти о то я мам сідити в ґазету а я
не мам часу рока Но там в том то справа же не
мам Не мам часу бо є вам тут в музейну своі справы
і треба уж ґазету робити бо то уж через Сескідчі випец почал
ся ґазеты іщы не Коли вы зачали быти тотым редактором Были якысы
при кім проблемы ци Вам легко было редаґувати вшытко ци Леґко вам
тото ся давало бы вы іщы мали практику журналіста Та же практику
мал за журналісто практику маєм Но і легко ниц ся не дає
Кажда справа як хцеш жебы было оно добрі зроблена то є тяжка
справа А робота зо словом з паперіом то і тис тяжка справа
не тілько з лопатом і скромпачом Кє тота ґазета єст од товариства
єй выдає Товариство Украіньскы Та То то як колиси повідали орґан орґанізациі
той чести орган а єст як бы загальны такы соспільны громадскы ґазеты
то они котры не представляют поглядів нопевной орґанізациі то можут писати хоц
што а кєд яка ґазета Ци журнал представлят якуси орґанізацию то мусит
писати так як тота орґанізация хоче Ци Вы можете подавати вшыткы материялы
ну котры цікавы Ци наприклад товариство ма якысы своі погляды же дашто
мож набрати до друку а дашто Не Очу так очывісні бо каждый
редактор остає перед тым проблемом ци давати материял то ци не давати
тот материял бо часто выходит так але там вкінци написано же редакция
не поділят поглядів вшыткых авторів та такы о є такє І як
часом подают материялы такы же нам не підходят по лемківскы і я
одразу іх одшмарю А што наприкляд Вам не підходит от я бы
наприкляд штоси такє прислала а вы бы поділи тото недобре А бы
бы хотіла знати чом Што Е наприклад повіти <unk>Ды Добре Ново я
мам на увазі от як раз Материялы чысто політычны чысто політычны якы
ся не стосуют бо лемківска ґазета то є громадскы орґанізациі і мы
Не розглядаме питаня актуальны внешні політичні ситуациі в Украіні Я тото не
даю Часом былат такы дописы же смотрит ся м так ци ся
товды я ся питам голов си украіньского Товариство бо він є одповідальный
за тото О але він ну довірят а што я доєдні і
проблемів ниякых не было жебы якысий выну допис был такій што не
є підходячый для лемківской ґазеты Але оцьмарюєме одразу такы ґазеты і ображают
ся авторы Я та я же то пишеме про тото там про
нашы проблемы тотло Украіньскы а нас проблем украіньскых барзут дуже Оа е
Але она не підходит назкаде ціль нашой ґазеты Дзвонули Кєльщыны не в
тым жебы там чытайте собі інчы ґазеты партийны там купа є ґазету
там Інчых тів Інформувати Лемків про історию Лемківщыны культуру про єй мову
і про тоты подіі якы ся одбываютнескы в товаристві Інформатий ціст Інформацийні
ці чысто інформацийні Я не виджу інчоі такой цілі для той ґазеты
Фактичні вы єй і редактор і мусите быти кореспондентом і хати всяди
де дашто ся одбыват і пописати фотоґрафую і пишу інформациі хронік і
пису а як же пису сам і вкінці най ви для того
жебы вам легше было робити тоту ґазету ту зробили словник Тато словник
не так легко было мом мам тю мамицкому я мам тю мамицкому
я нич вы мене не питайте лем ня замушу давайт мам тю
мам тю мамицкому я нич вы мене не питайте лем ня замушы
давай мам мамыцку мо сіді вусідівечы мойо ді вусіді бусідівечко мойо а
іщы ти неє дорогаства жебы тиж замуж по святі вусіді вышдівечку мойо
цю мон мамицкы мо ям цю мамичкы моя лем вы ото нич
не двайте мене выдавайте монтю мам мамичку моя лем вы ото нич
не двайте менеж выдавайте монт мам тю мамицкы моя сідій русидівечко мойо
ді сідій русидівечко мойо треба скринькы дострийти з наголовкы сіді бесідівечко мойо
Ліпше змой лимнокы мени як звоми новы мом тю момичкы Ліпше змы
ноты млени як з двали мом мом мамич мойо ді вусіді вусідівочку
мойого ді вусіді вусідівочку мойого бідсе было деш мыжу лібасівечы мойо мо
монтю мамичко моє мом мамо Ничвыното нич не рвате лем мене зом
ждайте монтю мотю мамичко мойо Ничвыноту нич не рвате лем мы зом
ждайте мом тю мамичко мойо мом мамиц моям мамиц то моя ліпше
з мужом під дернином і як мамичком під тверином мам мам мамиць
то моя Ліпше з мужом під дернином і як мамичком під тверином
мам в Ликсу ни то была тяжка робота то я не знам
навет я ж не знам засмот кілько то а звязы же м
написал тут де то не єст Так о прошлы Перше реченя од
авторя словнику Оддавно мыслів о написаню реґіонально лемківского словника сталом записувал лемківскы
слова а іх тлумачыня по украіньскы Заєдно з приповідками од <unk> року
Фіксувал єм слова котры сут правдиво нашым одміны од літературно украіньскых ци
польскых од <unk> року Не знам чото така дата але правда на
папці мене бы написано <unk> рік і скінчыло ся тото в <unk>
р І выбрали до роботы тыж ріжны інчы материялы інчы словникы а
з якого з них найбільше скорыстали Но як меже самы зберали тоты
слова але з якого з тотых словників котры подаєте найбільше вам бы
ся придало што вам найбільше прим я уж пойде дякую владкови Максимовичу
якій міскови електронны вариянты Бо я бы м вшыткого не опанувал Я
бы м не нашол наприклад вархатского працю про говор галицкых Лемків <unk>
р а яє ся бскуры то і то перша бі ся здає
така ґрунтовна праця выдана во Львові В збірнику на Цроку Тепер што
іщы но повім бы м же Пиртея короткісловник лемківскых говірок певний же
тиж но і я дякую польскым авторям першу чергу Янушю Ріґру Янушю
Ріґру Він ся довідал він в Варшавы жыє він видал в <unk>
р словництво і назымництво Вомковскє Він довідал ся же вышо такій словник
і през десятых люди передал жебы м му дал тот словник і
я з автоґрафом з подякуваням одослали до Варшавы Бо Ярушарігра то є
фундаментальна праця барз добра барз добра Но і што іщы дуро а
о грошак Ярослав словник лемківско польскій польско лемківскій так тиж бо я
ш повідал же я ся старал зробити правопис лемківскій Бо бы того
нихто не почынал нале Но але фонтаньскій і е ну о так
як раз я ся корыстувал значыти хомякы Мирослава Хомяк і фонтане генес
Хонтанскій фонтаньскій ґраматикы лемківского языка О о тото я ся кырыстувал і
я іх подавал о тото є як раз в словниковій частині так
же я Тото спис спис літературы кілько <unk> назвы назвы О тот
я не віг та я навет ся корыстувал такыма словниками як Голоскєвич
Григорий Голоскєвич правописний словник выданий в Америці в <unk> році Голоскєвич Тот
тым словником щы корыстували в двадцетых роках Украіні Новім тот повторне выданя
выданя дзванадцете мі ся попало до рук і я ся крысту там
бы правдивы лемківска термінолоґія мала чыста незрусифікувана Голоскєвит ся навет Но і
само собом я опрацювал Словникы польскій словник чешскій словацкій а навет мадярскій
А мадярскій для чого або даякы слова ся трафляют мадярскы і в
нас тиш Але е ваш словник то єст перший же Украіньскы слова
затлумачат по лемківскы так бо словник партея был в другій спосіб такы
так то были ківсківскы слова выясняны по украіньскы далей словник котрий зробило
ОС словник з села Величнє Тылиць Євгенія Ну зараз поім то тижы
то я не мам тот отак Вы не мате того словника не
слони той дни само але туд не вышол він до гнибу як
пізнійше Пізнішыли тиж словных де тлумачыт ся лемківскы слово по украіньскы Я
зробил з взипы як по лемківскы авзипы новкы зробил і я задоволены
тым што я так зробил Е не перекладам з лемківск А з
украіньского на лемківск Было Украінцям скажем так в Украіні треба власні такого
словника кєд Лемко хоче напр написати до вашой ґазеты і не зна
якого си слова але по украіньскы часту він зна тото слово украіньскє
а не зна як то по лемківскы буде то може взяти ваш
словник і гукнути яхто там і зараз знати І барз цінны же
подаєте ріжны вариянты Іжных реґіонів такы бом Я ся вродил в Нуванчові
значыт то є закєн на лемківщына і в нас языкы кусы ну
та інчы нота є пойдемо бо в Кірниці ґадали а в нас
бесідували Нота іс ріжниця в тым Є і я знам же часом
навет якысы спречкы там бывают з приводу того чы інчого слова Ага
є іщы што чым я ся корыстувал Вы знате же я мусіл
ся копнути глипы глубше до фундаменту украіньской мовы почынаючы од <unk> ци
навет столітя словник украіньской мовы О етомісли самособо самособом але словник украіньской
мовы <unk> столітя зараз розрастути ся по мойму наведіт якій етнічысли украіньской
мовы семих томах О так сімптомів узнач вам достав о навтизім о
сімптомі аперелиста І товды украіньско мова была дост подібна же были такы
слова якы по лемківскы Я повідам тот навіт перед мові о тым
же Як прочытати львівску ґазету Діло вісемдесятых років як ся она почала
то ХХ столітя так річ то она близше до лемківской ниж до
сучасной літературной украіньской мовы но але справа о тім же Сучасна украіньска
мова ся вытворила на основі кыєво полтовскых діалектів і а не той
полтавско діалекту Кыєво приплели уж там то потавскы діалекта нос центральна Украіна
а на заході ся бесідувало кус інакше і тота мова іщы на
початку ХХ столітя дося ріжнила од той же была в центрі Украіны
Зато е і слід єдна мысля пришла мі до головы бы єш
тот як раз повідал Я іщы опрацувал словник інчомовных слів і <unk>
року выдано в Кыєві І мы маме в своій мові <unk> тисы
слів і словосполучынь інчомовных німецкых французскых польскых та найвеце німецкы французкы анґлійскы
Мем мы мы тупу маме та <unk> тисы Боже мій Найліпше зробили
Чехы одшмарили вшыткы інчы мовно слова зробили своі і уж На театру
єст дівавло Дівадло так і треба так і треба Дівадло але е
як посмотриме з другой стороны то Лемкы жыли в самым центрі словянского
світа в самым центрі Европы і не дивне же брали од ріжных
народів слова і такы наприклад як бы цалком лемківскы слова як наприклад
траґар то з лемківского кореня іщы в німецко походжы до німецкого Я
хтіла повісти лемківскє слово німецкого траґін фацелик тишы фацоля то фацоли кесым
<unk> файн то німецкій єст файны І дуже до тых слів котры
німецкых єст дуже Но ясне же были Австриякы але тижну і Голичыні
Східніі німацкых слів Але я ся за голову взял як єм звиділ
кілько маме людзных слів в украіньскій морі Люзных ну непотрібных слів непотрібных
слів скікі Інчумовно походжыня німацкє французскы слово ну бо мож ся обыйти
без них можна назвати поукраіньскы штоси І вшыткы тоты слова не вышли
мі з словникы Хыба же конче знам же они ся вжывали в
Лемківщыні А так то ні Такы самы слова нашы Ну таме же
же не прадрати отримує м переродів Та тлумачыти якых з інчых народів
і єй братів Кєд мам а што было м найтящє при укладаню
словником О Боже Тото што ся робит першый раз то і нетяж
не тяж Я знам може того же філолоґу молознавцю бы было ліпше
легше А я мистецтво знавец і я ся то перше раз взял
за несвою справу хоц тут і пишу в ступі хай ми пребачат
же кравец взял ся зо шефств То моя книжка котру я барз
часто чытам барз часто штоси беру з того порівнюю то книжка котра
Вас часто мене в Рублоті І зато часто до ней зазерам Н
і я вам барз вдячна бо мі такой книжкы барз меркувало Я
так ся тішыла коли виділа же такій єст Просто щыро ся тішыла
щыро же такє такє будумати І щыро ся тішыла коли сой придбала
купила і направду то мі пома то мі помагат Я єй ся
процитую єдно бораз бы домови до того Не глучы ся з тым
же мусиме ужывати украіньска слов украіньскы слова а в Польщы польскы бо
повідают же в лемківскій бесіди такы слів не они сут маме тілько
іх поглядати і барвиста украіньска мова буде іщы благатшом Кєд буде єднати
в собі реґіональны слова і діалектизмы кєд вробиме власну научну термінолоґію кєд
будеме шанувати красний словик Бориса Гринченка выданый з держа А повіджте властиві
коли бы тото робили як леж выробили тото для себе жебы самому
тиж пак того брати то што буде треба в каждий момент Але
Вы робил єм роботу для себе ніг для себе такы роботу для
себе не робота для себе штоси інче добре Але вы робили те
што зробил для тых люди якы выпамятали лемківску і зафіксувати треба было
з ріжных краів А як бы повісти так по просту дякого єст
словни Для тых хто хце назнати лемківскы язык Для тых Но ясне
для я філолоґів Ясне для ріжных філологів правда словяньскых навет не повіми
украіньскых там лемківскых повімы словяньскых напевне вшыткы же іх цікавит філолоґія словяньска
М ін я знам хоц я не контактую стым з пев університетом
на філолоґіі вывчают лемківску мову астернофоли п університеті і навет ім задают
заданя по лемківскых приповідках то не користуют ся тым книжком тото я
знате Милы слухаче час юж скінчыти гневка нашу бесіду але хочу вернути
іщы раз до Торнополя до Пижнього Музею де директором єст Ігор Дуда
і обіцюю же буде тиж дашто для вас цікаве А на разі
дякую пану Ігорю Дуді дякую Вам же сте были уважны при мікрофоні
была Анна Кырпан Оставайте здравы Слухайте семка <unk> процент лем на Скаркова
а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан
і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>