70% #2013 - 70% #80 X Світовий Конґрес Українців, Львів (1 част), 24 VIII 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #80 X Світовий Конґрес Українців, Львів (1 част), 24 VIII 2013

•

Опис епізоду

To odcinek-relacja ze Lwowa o Kongresie Ukraińców i łemkowskiej sekcji międzynarodowej konferencji poświęconej roli światowego ukraiństwa. Opisuje panel o historycznych przyczynach deportacji Ukraińców z ziem etnicznych i ich skutkach dla kolejnych pokoleń oraz obchody jubileuszu łemkowskiego towarzystwa we Lwowie.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сим <unk> процент лем Нескрокого а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk>
процент а будете мати цілых <unk> Вы там вас милы моі слухаче
при мікрофоні Анна Кырпан Днеска ми во Львові бы ту дашто цікаве
для нас ся діє В пятницю <unk> серпця і в суботу <unk>
серпця во Львові ся одбыват Конґрес Украіньской Діаспоры і Лемків там тиж
писали Но і то єст <unk> медженародна науково практична конференция Світове Украінство
як чынник утверджіня державы Украіны у медженародній спільноті і дале єст цитата
з Шевченка Землякам гім в Украіні і не в Украіні Сущым То
властиві єст Конґрес Украінців якій ся зачал іщы <unk> серпця в проґрамі
того діє през два дни і лемківска секция Тото єст причыном же
я ту і же роблю з того едицию до радия Коли тота
конференция была урочысто отворена товды каждий пішол до свойой секциі Лемкы пішли
до Лемківской вшытко ся діяло в львівскій політехніці Лемкы пішли свою салю
авдиторию <unk> І ту ся зачало повім так як єст в проґрамі
панельна дискусия історичні причыны депортациі Украінців з етнічных земель та іх наслідкє
для сучасных поколінь лемківскій аспект То тырвало до обіда зіли полуденок зас
пришли в тоту саму авдиторию і сідили тоты праві люде і то
юж ся называло круглий стіл світова лемківска спільнота істория та сучасний контекст
Мушу повісти же яка си істория была но з сучасным контекстом ся
не повело і нихто не оповіл як єст днес і як буде
заран в Лемкови Зараз будете чути о чім ся бесідувало хто выступал
і повім так же не вшыткы мали тот науковый рівен більше то
подібне было на збор Лемківского Товариства а властиві пролемківскє Товариство вечер вшыткы
пішли до Театру Нацийональный Театр імені Мариі Зонковецкой де о <unk> <unk>
годині ся зачали урочыстости з нагоды ХХлітя Товариства Лемківщына во Львові ту
было заложене Імківскє Товариство і як видите Юж мынат <unk> років як
Лемкы во Львові мают своє товариство і од того товариства ся зачали
лемківскы осередкы по цілій Украіні В суботу тиж цікала проґрамы презентация фільму
Мала бы быти презентация книжкы Євгена Місила Акция Вісла але пан Євген
не міг прити бо мал прикры обставины котры не позволили му то
зробити барз мі шкода але были інчы цікавы подіі была презентация екскурсиі
по лемківскых містах Львова но і оповід о молодых ентузиястах котры помагают
ремонтувати цвентарі в Польщы насянє Лемківщыны Барз мі шкода же Лемкы не
бесідували по лемківскы бо сут не Лемкы котры выціковлены котры пришли вості
котры пришли послухати про Лемків то інакше Але Лемкы не бесідували праві
по лемківскы барз мало і не лем на конференциі але і в
театрі де ся одбывало святкуваня ХХІлітя Товариства Лемківщыны Єден хто пришол і
барз добрі по лемківскы та што повіл на сцені театру то был
гіст з Лемковины Голова Товариства Обєднаня Лемків Штефан Глядик Місцевы Лемкы котры
выступали ани гості з Америкы з Канады не повіли по лемківскы нич
барз мі было прикро Тепер юж мам награне вшытко што ся діяло
будеме покус слухати але зачынаме од початку од той панельной дискусиі історичні
причыны депортациі Украінців з етнічных земель та іх наслідкы для сучасных поколінь
Лемківскій аспект Провадит тото голова Світовой Федерациі Украіньскых Лемківскых Обєднань Софіє Федины
Просиме слухати Вітаймо вас на нашій лемківскій секциі Світова лемківска спільнота насит
є депортациі Украінців з етнічных земель для сучасных поколінь Перше вопросимо до
слова Володимира Вятровича дня В цвій інформациі я бы хотіл зосередити ся
в першу чагу влас на історичных причынах і перебігу депортациі якы тривали
з <unk> по <unk> рік і заключный етап заключным етапом якых была
ганабна акциіст в <unk> році Буду говорити не лише про лемківскій аспект
цых депортациі а власти про депортациі всіх Украінців з тых теренів стало
<unk> включно і з тыма Украінцями які машкали тоді на теренах Лемківс
Отже спробуюти не тілько про <unk> ріка почати з десят давнійшого періоду
якого шуб побачите причыны куріня цих депутатів Взайлі Украінці і Полякы тривали
час были бездержавныма народами тарне якых териториі якых было ключні до інчых
держав Більш того обыдва народы машкали на териториі якы были ключні до
них самых імперій австрогульской і русийской Здавало ся б што і в
Квіну потырпали від того само Кривництво ци то автругурску чы то русийску
і здавало ся шці умови має стати передуму нормально налгоджыня нормаль сумкы
між Украінцями і Поляками А на жаль цього не было на жаль
навіть в період бездержавности характеризувал ся супарництвом між обома нациями зокрема супарству
вплывы на імперскій центры Власниколи ці імперіі і Русийской В тогорской розволили
ся на завершальным етапі І світовой війны це супершу перуслові варту збройну
бурдбуду Мушкон з народів і украіньскій і Польскій взяли собі за мету
створня власной державы Обидва народ быдонароды спромогли си створити цю державу але
на жаль Украіньска держава шторон Республика чыто закУнпублика долго непроістнувавше припинили своє
істнуваня Зновидкы Украінці опинили ся розділены медже інчыма державами тепер зокрема і
частина украіньской териториі вішла і до теренів вновленой після пашыствовой війны ІІ
реці посполиті Знову могло бы м здавало ся што Украінці могли розрахувати
напевно розумліня від Поляків якы самійше зовсім несдавно были бездержавным народом Але
на жаль цього не стало і принаймні на державным урівні якого зрозумліня
украіньского питаня не было більш того На державным рівні в міжвоєнній Польсі
Пустіно набувала дедайбільшы популярності і силы як раз ті політычні силы які
ставили собі за мету фактичну ліквідацию украіньской нацийональной спільноты денацийонализацию Украінців як
такых перетворінь іх везвычайных громадян на Польсі якій не одрізняли ся од
інчых Одповідно Украінці в Іоспулиті были з друго боку найбільшу нацийональну меншыну
з другу боку і найбільшу нацийональною проблему для польску крівництву Польска держава
на выдміны від Радяньского Союза надавала якій можливости для політичной репрезентациі Украінців
для іхнього культурного розвитку одповідно тут на таранах якій вводили на до
друг реці посулити все такі існували і громадскій культурі і навіт політичні
партиі якы представляли Украінців Але рівень можливости для самоализациі Украінців в цей
час то зростал то спадал а як горити про других років то
пустіну лише скорочыл ся і в будякым падку цей рів можливости завжды
для Украінців был недостатній Через це Украінці намагали ся бороти ся як
леґальныма методом вновлююч відстуючы сой права через ріжні політичні громадскій орґанізациі так
і леґальныма методом Саме через ся тудів в міжвеєнный період было створену
орґанізацию украіньскых осомлів яка поставила собі зо мету революцийну бортбу за те
абы на тых странах было створену украіньску державу Це протистояня ескаляция напружыня
призвела до того што вже в <unk> році ся до початку ІІ
світовой війны коли Польскій Уряд значной міры контроли ся основнонацийоналистичныма силами на
державным урівні розробляли си спіла доли брутальны пляны тзв змісня польского лементу
в Скій діпульсі якы по суті передбачали рущыня Украінців і очывидно В
них в даякых сикланях навіт передбачало ся тодіше в довоєнны період певні
депортациі і розселеня Украінців до того бы ліквідувати іхы як нацийональну спільноту
Врешті підчас ІІ світовой війны коли знову так зникла польска держава Почало
ся дуже серйозне протостаяня якє на мою думку пересло в справжню війну
медже украіньскым і польскым рухом якы нотымандже були обыдва діяли в підпільным
форматі за тако знову такє буде контролювати ці терены на якій претендували
і Украінці і Поляків Велику роль в цьому протециянів ців ініві відграла
і третя сторона ци то нацийска Німачына яка власны была окупантам на
тых тертуры ци родяньска влада яка намагала ся повернути ся і очывидно
яка было назвычан зацілена в тому што цей конфлік дале крыла медже
Украінцями Поляками тым цей конфлікт послаблял і никы другы Врешті на завершальным
етапі ІІ ситуі війны само радяньска влада ґміні радяньской влады было ініциювано
підписаня уводы з новым комуністичным кєрівництвом Польсі про тзвемне переселеня ци Одміноселен
з <unk> вересня <unk> руку Передбачало се што Украінці мают добровільно залишыти
своі терены на тых териториях якій были які стали же пів післевоєнный
період єднано східныма теранами вновленый після війны Пульсі або тзв териториі якій
в літеру зараз называют ся закрыжыньом Полякы мали злишыти териториі західньой Украіны
Офіцийно переселеня з самого початку голошыло ся добровільным Але насправді лише на
початках цього переселеня можна было говорити про пропавний підступіт добровільности справа о
тому што справді особливо на Хомсині были Украінці якы зголошол си добровийно
переселяти чому справо тому што были Украінці кє походили з тых сіл
Які кілька місяців перед тым у березні <unk> р были знищені загонами
арміі Крайовой Нагадаєш што тоді одбула тзв грубісіньска революция під кєрівництвом кілько
командирів арміі Крайовой в ході якой был злишено канадцет украіньскых сіл і
по суті люди залишыли ся без жытла без можливости жыти і рытуючы
від терору з добровільно зголошу си на переселеня Схоже одбывало ся вже
на початку <unk> року на Ноцяні і на териториі Носяня і Лемківщыны
Тут так само антиукраіньскій акциі якы проводила армія Крайова сприяли тому шукраінці
почали зголошувати се до переселеня Тобто можна сказати што в украіньскым питаню
стало ся досить дивно такы поєднаня коли най такі антаґоністы нібікійкы протосяли
медже собой як польска комуністична офіцийна влада і польскы антикомуністичні підпіля знешли
спільну мову знешли спільну мову і каполяло тому што треба позбавит ся
від украіньского населеня В документах украіньского Підпілля досит детальну опису но про
жахливы акциі які відбудули ся власне на цых теренах на початку <unk>
рвелицязный перелік ци ціли зараз не буду іх называти які были знисіны
тоді загоном Арміі Крайовой Цікаво што про ці реціі проциянты украіньскы акциі
знали навіт в Москві і в ній з доповідных на імями Михіда
Крушова зазначало си што мож зацитувати в другій половині лютого <unk> року
до украіньского населеня яка має быти евакуювана Украін зосусув ся нелюдскій тырур
В чысленых выпадках насельны масовы вбывают майно і худобу масову грубуют Од
Ним з такых прикладів <unk> якій стал символом траґедиі цього часу стало
знисня села Павлюкова на Ноцаня де было знищено з ріжныма підрахунками від
тых зо <unk> до <unk> Украінців і зараз врешті там поставлено памятникы
жертвом цього села Підтримуй ся ти і ініциючы такы антиукраіньскы акциі влада
комуністична сут є закрывала в оці на злочыны антикомуністичного підпіля намагала ся
бороти ся з польскым антикомуністичным підпільом Тому шу воно такым цином грало
єм на руку тому што Украінці залякані Тыром польского Підпілля зголошували ся
на те абы добровільно переселят ся на териториі Украіньскяньской Социялистичной Республикы І
Знов такє проце повідомляют радяньскы документы што власне в результаті цього торору
в лютому березні <unk> року В любоцівскум ярославскым перемскым повітах заявы на
переселеня подали <unk> тис <unk> родин попритежы протям попередніх <unk> місяців лише
<unk> тис бачмо як бісі в двіці зрусла кількыстых людей які бачыли
в переселены можливіст врятувати ся від польского тырору За підрахунками сучасных польскых
дослідників тому шус з украіньском буку цета молися почынає досліджувати ся тоді
за кілька місяців <unk> р было атакувано і зничной міры знищено <unk>
украіньскых місцевый жертвом стало близко <unk> тис Украінців Ідповідно я перекону што
цифры єще недостатньо іщы што зараз ті документы мы новы знешли призвудут
до того што цифра зростає і мы будеме говорити про себечю кількісти
Украінців кє будут різничы В відповіді украіньскы повстанці почали проводити акциі спрымово
ні як проти польской державной влады зокрема протзв плясувок міліциі Обывательскій яка
была одным з активных участників в цих акциі так і проте підпіля
зокрема тых сіл польскых ціли кі были базою для польского підпіля Орґанізована
Акция украіньского підпіля призвала до того што польскє підпілля змушено было піти
на переговоры Такі проговоры одбули ся в квіті <unk> року між выяками
арміі крыл украіньск арміі в сілі селисках березівского повіту і де было
підписано посуті перемиря медже украіньскым і польскым підпільом Після цього фактично протистояня
медже украіньскым і польскым підпілям поступово почало засати а потім полністю припинили
си І в результаті це вплынуло такым ціном што в родянскых документах
є інформация про то што акция переселеня фактично зупинила ся тобто жодного
доброіну переселеным же не буду Украінці якы же перестали потерпати од польского
терору фактично відмовили ся переселяти си намагаючы залишы на своіх териториях Тым
не меньше Полякы продолжыли своі намаганя абы позбавити польскій уряд подолжы сві
змаганя позбавис польско населиня і украіньского населиня і в результаті вырішыл выкорыстати
війтка для того абы выкідати Украінців з іхніх рідных теренів Цистало ся
в версі <unk> руку З довідкы зновид Народного Комісара НВДУС Рясного дізнаєме
ся што ініциятива застосуваня війск для так званого добровільного переселен знов належала
радяньскій владі тото радяньска влада была тієка пістолпувала польскій комуністичный уряд выкорыстовувати
війска для цього так званого добровільного переселеня Одповідно брутальніст поведінкы війсковых што
до цивільного населеня залякуваня то вбивства і сталены в той момент по
сут тіжданою практикою цього нового періоду депортациі Вже нихто не прикрывал ся
тым што переселеня є добровільным нихто не намагал ся якось приховати тій
брутальности і насильства якє здійснило ся на офіцийным рівні У відповід <unk>
вересня <unk> року кєрівник украіньского Підпілля на теренах закерзуваня Ярослав Старох выдал
наказ Віділом УПА про початок масштабной збруйной акциі спрямову назрів цього насильницкого
выкіданы Украінців з Закірзуня Завданя якє отримали украіньскы повстанци це было ліквідация
тзв пересыленчых пунтів це напады на пунты війсковы пункты і війсковы обєкты
польской комуністичной влады це знисіня доріг і комунікаций якій мали завадити переселеным
Зголом ця акция в кінці <unk> на початку <unk> р набула такых
масштабів што в польскых документах почали є называти украіньскым повстаньом Фактично протягом
близко піл року переселеня як такє майже процесы переселиня были зірвані украіньскыма
повстанцями З ріжных реґіонів польска влада доповідала што она не абсолютно неконтролютарну
і одповідно не може реализувати ці завданя якы ставили ся перед неє
што до выселеня Украінців Але тым не меньше Польска влада очывидно в
волудіючы набагато більшым потенциялом ніж украіньскє підпіля почало кідати дале більше своіх
сил для того абы присвячысти це переселеню особливо це стало помітно дес
до близче до середины <unk> р Чому Справа в тому што в
липні <unk> р закінчувала ся дія уводы медже Радянскым Союзом і Польсю
про переселеня і товідно після лип <unk> р зрозуміло было шукті Украінці
якых не будут выселені може залишыти си на териториі тодішній пілденно східньой
Польщы в чому польскій уряд был на зацікавный через остатнім місці перед
лип <unk> року посилил свою світиск на Украінців Підчас цых акций было
вчынено безліч выпадкы якій мают быти квалифікуваны справді як воєнні злочыны і
за якій очывидно повинна быти яка відповідальніст тых людей ци держава яка
проводила ці акциі Одным з прикладів такого злочыну можна назвати Акци яку
<unk> січня <unk> р провели выякы ХХ полку войскопольского цікаву спільну з
цивільныма мешканцями польскых сіл Лібестяны і Пораж напавшым на украіньскє слово Заладком
Рохівскым Біле <unk> зацитую коротку інформацию про цю акцию біля <unk> годины
Сполили банды з войско польского село Заладку Морохівску та вымордоло майже всіх
людей якы там знаходили си Тут не сюдили навіт немолято старых жінок
всіх майже всіх різали багатами в нелюдскій спосіб немовлятам розхворювали жывы выколювали
оці жінкам вырізували груды языкы жебы вкідали вогонь Всі помурдувані были в
католоні страшний спосіб так што годі ся описати Цесолок після цього шекіль
разів было жертвою нападів польского війска і напевно саме через сце дуже
відомый сусідні відомый юрист Рафаель Лемкєн людина яка запровадила термін ґеноцид Власвій
сте ті совітскій геноцид в Украіні наводит саме засело знесене в <unk>
році як один з прикладів ґеноциду якы засосовували проти Украінців Протягом отже
до середины до середины <unk> р В польскій владі важко было встановити
свій контроль але поселиня посідно війсковой присутністы створеня специяльных війсковых частиників брали
участ в цих акциях врешті почали поступово парамувати ситуацию і польпольска влада
почала поступово захоплювати в кунтролі над цыма териториями І знову такє Маєм
безліч інформаций безліч описів дуже детальных описів тых злоцін якій чынили ся
супроти украіньского населеня які на жаль Досыт мало відомі попретены є задокументуваня
маємо протоколы і я думаю што ци дним заданю украіньскых істориків є
пошырити цю інформацию і можливо тоді дискусия яка зараз дуже тым одбыватся
медже польскым украіньскым істориками польскым украіньскыма політиками выбуватиме деше в іншым уформаті
тому што насправді арґументы што до того якых злочыны цинили сопроток більш
ніж достатньо і ця інформация на жаль просто мало відома і нашым
завданьом зробити єй більш відомы Одным з ціл якє было знищено туді
знову такє знищено неякы місце підпільныма структурами неякыми цивільныма бандами а знищено
безпосередньо вояками войска польскоп офіцийной війсковой арміі офійной арміі Польской Республикы Людови
было село Тарка знищене на обше в липня <unk> р За різным
далям тут было жорстоко быто од <unk> до <unk> осіб при чому
знесніня цивильных не было стихіным а відбувало ся за дуже ціткым сценариєм
знов цитата Дня <unk> з <unk> липня <unk> р привезли всіх арештуваных
якых після в тейці залишыли си <unk> осіб з поворотом до Солатарка
Тут зігнали всіх додні хаты в хаті забрали окремо трьох стариків в
названых пріз Після цього відставили на бік дві жінкы Одвіжінкы мали американьскє
громадянство При цьому залишыли ся лише семі жінкєты та діти в віці
в чыслі особы з того буду <unk> жонок і смі дітей усіх
залишены <unk> осіб посадили на землі у хаті і постріляли з автоматів
та позрывали гранатами Це змовы такє хочу наголосити што це робило ся
выяками офіцийной арміі Польской Польской выяками войска польском Але незважаючы на тій
жорстокости пусут є польскій уладі не вдало ся вкласти ся в ці
пляны і до липня <unk> року высел тых всіх Украінців Залишыло ся
близко <unk> тис Украінців які дале жыли на теренах Хомшыны та Лемківщыны
якій дале намагали ся залишати ся на своіх териториях через сцеа вже
баз Вже розуміючы што ци Украінці не вдаст ся відати на територию
Радяньского Союзу польска влада почала плянувати операцию розселенцых Украінців по териториі в
Сієй Польщі такым чыном зародила ся ідея акциі яка вішла в істориі
як акция Вісла Коли проводила ся ця акция головным в пропаґанді якій
єй купушырувала польска Влада головным арґументом про те што чому проводит цету
акция было те што акция проводит ся тмущы для поборюваня украіньской постаньской
арміі і Яка продолжыє свою діяльніст Насправді як бачимо в інчых таємных
документах якій не были пропаґанды о таємных документах польского уряду метой цій
акциі был не придушы Рускій повнаньск арміі а власне ліквідация як такой
украіньской нацийональной спільноты В першым вариянті цієй операциі наша называла ся Схід
дуже цітку вказане завданя якє ставла перед собою польска комуністична влада Одже
цим завданьом цитую буду остаточне вырішыня украіньского проблему в Пульсі Медже мов
не ішла про ліквідацию повсанскых повстанця мов ішла про лікідацию украіньской нацийональной
спільноты Акциі Вісла стала реализацию як бажань польскых комуністів так і радяньской
влады Для першых то для польскых комуністів ця акция было надзвычайно важлива
до того шдубути симпатиі польского населеня серед якых панували антиукраіньскы настріі были
результатом війны Взявшыс зо це остаточне вырішыня украіньского питаня польскы Комісиі такым
чыном намагали перед польскым соспільством представити себе як своі а не якы
ставленикы Москві як ті якы вырішуют власне важливі для Поляків завданя Такым
чыном выступали в ролі захисників нацийональных інтересів Поляків як масник єд за
тися згыблых Поляків в р выныс згыбл від рук Украінців Радяньска влада
підтримаючы цю акцию позбавляла ся небезпекы істнуваня на неконтролюваній най територі доволі
великой ґрупы Украінців якій якы активно підтримували повстаньскій рух нагадаючых власни подіб
вы <unk> роках дній з найктивнійшых В бойвых виділів украіньско повстаньску арміі
діли самы на териториі Закірзоня Одповідно богато істориків высередних відомой польскій історик
Рішыр Тожецкій вважают што ініциятива проведня цієй акциі ініцитива проведыня Акциі Вісла
належыт все такы Москві яка полмістю контролювала терены тодішні Східньой Европы З
цією версию погоджує ся і такій історик польскій істория як Ґжабы Жмотика
якій наводит цікаве арґумент што першою назвою Акциі Вісла была назва Операция
Схід і ца операция Схід Свято Вісла была реализувана в квітні квітні
липня <unk> року на териториі Закєзоня Тоді коли на териториі західньой Украіны
Львой ІванФранківской і Торнопольской области в жолті <unk> року была реализувана схожа
операция депортациі Украінців конад называла ся Операция Захід діло депортувано близко <unk>
тис Украінців за підтримку постаньского руху ся єден важливый арґумент якій мі
вдалося знайти серед документікомустичной спецслужбы молойде пролист Міністра Безпекы УСавченка своєму кєрівнику
в Москву О БОМу <unk> люту <unk> р Отже зацитую го товариш
Крущув запропонувал нашым оперативным і війсковым силам підутувати провести операцию з ліквідациі
банд в прикордоных районах Польсі з свого боку уважают за доцінне провадины
такых операций оскількы банды судію на польскым прикордоні ціни шкоду не тілько
населены Польщы але і рідко переходят кордоно на нашій териториі зістнют бандитскій
напады Разом з тым важайшы опраци мают взяти участ і прикурдонді Віска
МВДы Маємо арґументы на корест того што одным з іцияторів цієй операциі
было радянскій Кєрениздом Безпосереднім ж выконавцем цієй брутальной операциі піс Языкоє з
рідных домів було выкіну майже <unk> тис Украінців стала крас польска комуністична
Влада Єй війсковы та поліцийні структуры понад <unk> тис різногороду війсковых і
парамілітарных формувань были выкорысті для реализациі цій операциі Можливо проводячи цию працу
м інчым кремлівскє кєрівництво свідомо втягувало польскых своіх польскых підопічных польскых комуністів
і надаючы ім можливіст проведыня цієй операциі Такым чыном вын выховували в
польскых комуністів залежніст в себе Залежыт ниді дугістну алеі залежніст в будову
новжена спільній участи в спільному злочін якій чынил ся в супроти Украінців
Акция Вісла тривала тіка місяців до кінця липня <unk> року В суті
вона як раз і стала завершальным етапом депортациі Украінців із іх рідных
теренів Заголом результа за результатами депортациі якій одбывали ся з <unk> по
<unk> рік стала фактична ліквідация украіньской нацийональной меншыны шокомпакто прожывала на своій
териториі яка тепер увішла до складу по післявоєнной Пульсі Такым чыном было
завдано непоправну удару по унікальній культурі місцевых Украінців такым чыном врести польскій
комуністы фактично выконули пляны своіх пляны польскых нацийоналістів кє перед війною плянували
вношули різні пляны депортациі Украінців і створіня однонацийональной державы якы зо ва
рабі го смаси а Мыли слухаче кєд дахто тепер ся влучыл хочу
повісти же мы во Львові на медженародной науково практичной конференциі світове Украіньство
є чынник утверджіня державы Украіны у міжнародній спільноті і же ту сут
І Лемкы тяжко мі зрозуміти кєд то конґрес Украіньской Діаспоры чом ту
вписали і Лемків но най будут міни шкода Але Лемкы то не
єст жадна діаспора Хыбаль може быти лемківска діаспора наприклад в Канаді Але
то уж цалком інчы річ Но як писали то писали най буде
то тырват панельна дискусия як написано тото ся зове історичні причыны депортациі
Украінців з етнічных земель та іх наслідкы для сучасных поколінь Модератором єст
Софія Федена І дост цікаво было тото слухати може не вшытко але
дост цікавы лем шкода же небесідувано по лемківскы і шкода же якоси
было дост коротко люди хтіли давати звіданя хтіли дискутувати бо пришли там
люде котры ся знали на тотых аспектах і ся цікавили і переважні
сідили в салі Власні Лемкы і не лем Лемкы зо Львова а
ріжны головы орґанізаций такых як то в Польщы Обєднаня Лемків і такых
ну з інчых краів але і кусы барз скоро то ся скінчыло
І люди не могли наприклад вшыткы дати звіданя О вшыткым сой нормальні
побесідувати Но може то і добре може то буде початком новой такой
конференциі новых такых стріч было буде видно як было за коротку тот
раз Нопер слухайме далей Дяк його Видому Вятровичу пропонуємо што бы одразу
была тако жы доповід пана професора Мошынкы а опісля буде відкрыта дискусия
де кожен зможе поставити запитаня або высловати своі коментарі Хош пане професоре
просим о высла Не буду Выглушувати яку з доповід про акцию подібну
до акциі Вісла ци інчы акциі але вона проводила ся зовсем на
інчых принципах і зовсим інчому середовищы Де ся про опацию понад <unk>
тис Лемків по суті Лемків Украінци Русинів Украінців Словачыны якы были переселені
як раз в тому <unk> роци тото ще перед акций Вісла ося
акция проводила ся в січні місця <unk> року І дійсно вона была
на добровидных на чала Не было там якого примусу Чому хоцю сказати
Хотіл бы доціло сказати кілька такых своіх приватных думок але перше ніж
приступны до цієй доповіди хотіл бы высловити так бы мовите щастя што
маю быти мают можливіст быти присутным на Святкуваня є <unk> річ лемківской
орґанізациі Цому што я є одным з першых членів цієй орґанізациі маю
квіток но <unk> вашой лемківской орґанізациі так што Е Од самого початку
я был в Звязку ци з Красловскым ци з Схоміком ци з
інчыми Лемками і мы мали багато проєктів до майбутнього але на жаль
не все здійснило ся Але хотіл бы сказати што маю че сказати
вам назвычайну приємну Звідцку што вдало ся мені регабілітувати найвызначнійшого лемківского фольклориста
і літературознавца Орста Зиліньского Мало хто знає што Ориз Зиліньскій был сыном
Івана Зилиньского професора Єгелоньского університету і студентскых років він жыв В Празы
і до передщастной смерти написал дуже богато науковых прац але в Радянскому
Союзу з <unk> року його імя не сміло появити ся З політичных
прицін йому закідали нацийоналісты як цілому ряду інчых але цого робто Академія
Наукы Чешской Республикы Словяньска Бібліотека ваштрувала Науковий симпозиюм присвячений Рестузлиску о якій
жыл підкреслює цілий час в Прази і было вырішено там были присутні
ім науковы науковців з Украіны І сказали што треба видати все ж
такы науковы праксы цього вызначного украіньского обшыного і я сьогодні можу Вам
представити што были выданы Резиньскій літературознавці працы онай жесторикова книжка Академія Украіны
в Кієві выдала такы два великы томы выбраных прац і с фолькористы
Теориста Цилиньского Тобы працы упорядкуваня мною і підотувленє до друку але щы
хоцю сказати што дуже приємну віску В <unk> роци Орозлиньскій здал до
друку найвызначнійшу збірку балад у світовій фольклористици На нашій териториі лемківскій він
зібрал <unk> балад <unk> мельодий до тых бала Хы <unk> моноґрафі одвет
само до друку А оскількы на анаі бажанят ци приказ радянскых орґанів
тодішніх єй было після <unk> куректорской оце скартувано тобто абсолютно все знищено
і вдало ся вкрасти з друкарні оцу четверту верстку тых зміщеных балят
но і мі як раз напередудній визы сюди сказали што же оця
робота набрана іщы цього року вона Академія Наукы Інститутнавства Культуру та Етноґрафіі
єй выдаст Так што це так бы повірте велика моя моє задоволеня
сумі особистий друг лемківскій фольклорист і літературознавец потрапит Пізно але все ж
такы на рідну Украіну тых і в одній в другій є велика
моя писамове про жытя Злинско до мене звертают собато людей собі не
ци не можу продати але мені ні дале Заміст гонорару два примірникы
в цілі книжкы выданий но а в Інститутружкы си рішы так мені
дале десят примірників Заміст гонорару так шо не можу проти ні подарувати
і продати одсутничку Но але перейду до циі В своій доповіді про
оптацию мы так называємо оптацию тым <unk> тисяч Русинів кому што під
такою назв назва пряшывсі є термін Лемко неє не є розповсюджений всі
вони Є традицийный термін русины якы мы тепер утожнюєме з терміном Украінці
і наша орґанізация называє ся Союз Русинів Украінців яку нині оцілює Петро
Соко сидит тут між нами в першым ряді Я был свідком мені
тоді по суті было вже одинадцет років так ся дуже добре памятаю
о цю акцию в тым більше што моя тітка теж была участником
циі цього переселиня вона одбывала ся на підставі а вона оця акция
відбывала ся на підставі радянско чехословацкого догору справа в тому што на
Вылині было кілька десятків тисяч воленскых Чехів оці воленскікы зазнали Радянскы о
ци першых радяньскых гех в роци но о скількы ци была переважно
така заможна верства но так сотні з них потрапили в Сібір як
кулякы оце треба было рускулачыти і так дале так же вони вже
не хотіли чекати другых рускых Так вели переговоры із Бенеш із Сталином
но што він выпустил од тых волинскых чеків до Чехочловачыны на іх
первістну батьківщыну модно сказати Тален сказал так я то бы выпусту але
тым мені не дай Украінців зо Словацин І такым был обмин населеням
была підписана угода про обмин населеням Тых Чехів повернуло ся зо стотичникує
<unk> тисяч В цій першій хвилі потім были дальшы квіты вони были
поселены в Чехі в Жаци мали свою товариство ґазету выдавали і так
то што іх Чехословацка Чехословацкій уряд принял з великою радістю Оця акция
оптациі вона проводила ся радянскыми офіцерами Вони была такы переселенцкє комісиі были
в сімох районах очы то были і нашы то Чехі Словакі але
головне слово мали радянскы офіцеры якы говорили так о Радянскому Союзу тепер
настане новый час ниякых кого спимте Вы можете брати ціле своє майно
куривку і коней збіжя і так дале всі будете поселенє до чешскых
хахы залишают муруваны гурваници і так што Вас там чекає можу сказати
рай на землі якых кого спіл не буде і так і так
дале і так што оці бідні Лемкы з праці вціне якы зазнали
І світову войну і трас казати што майже кожде село было пошкода
новиною воно з переконаня дішло до своіх І з того збіжа З
<unk> мороци то знаєте в Украіні тут закін і в Украіні был
голос Так што половина половина значна частина была розкрадена тым більше што
ім говорили што поідете оце три дні буде тривати дорого на новых
місцяло на кілька тыжнів оце продолжыване было транспорту т ям всеце детально
описано вышло кілька книг про цю аптацию такы найповажнійшу і то всі
нашы книгы были выданы в Словациі украіньскою мовою і словацкою мовою і
вони побудованы на документах Істнує навет енциклопедия о тамків <unk> сторінковословацкой мовою
деє понад <unk> гасль людей свою оптациі так што кого цікавит оце
так тут є джерело дуже богате але хочу сказати про свою причетніст
до з цієй не оптация реоптациі тому што оптация была <unk> році
а реоптация была одчынала ся она <unk> року Я был асперантом Ківского
Університету мене выслало Міністерство Шкільництва Словачыны трирічне стажуваня в Кыєв а тема
мойой кандидатской дисертациі была відображыня переселеня у фольклоры Украінців Східньой Словачі отшо
я мал заробит шанску оцу в Америку в Канадо і там досвіт
од цих нашых люде але не можу є обійти о цих переселенців
якы Были найновійше хвили <unk> році Міні затвердило і міністерство о той
плян Міністерство Чехословаци не затвердила мині Москву або Муслам силе затвердити і
тій мені затвердил Але коли я попросил прошу відрадити мене до Волинской
Робеньскы области Ото Нь заєте то не треба вам змінити тему і
смусили мені най тему але як урлухайте як ся вы мене не
дозволите то я не выконую свій робоці плян Я вымаю шми не
мені дали мене вы Словаці то в прази скажут чому я не
выконал і мені решт реж дозволили Дале навет машыну гусу ми не
был Паспорт інозминут службовий іноземний не буду порізнули паспорт і світни во
всехосударскых мірах ясна річ што то сопровідник якій был Відвыл Росиянин де
Сибіряк не вмір ничого а він мал сопроводити мене што я і
Чех розумію мову перекладати зашлимы до першой хаты до мойой тіткы Ци
рідна сестра Но там зобрали ся все Микола а я почынаю по
лемківскы горити А він Шы што он сказал Кам ом сказали так
дале Я гору слухайте Вы мали мені допомагати вы мені ту на
чорта потрібны вы мені перешкадайте уберайте сий свойою машыною Я вас не
потребую і він дісно убрал ся но потім мени сце же же
же же желены інчыми Я дісно відселя в село єхал і дісно
переконал ся што там о жытя іх не было зовсім не было
такым якым ономалювала ся Справа в тому што від першого дня Вони
не сміли нави лістувати ся з своіми рідными а як што так
якой з такой заувалюваной умовою никого з них не пускали навіт на
похороны своіх най найблизшых і так дадшу было сувора заборона якы звывозите
буд яке Інформациі про них Они вже на другій ден коли прихали
сюди хотіли повернути все назад Мы хоцу додому вы нас обдурили то
муси одцихати якы ім обсяли во ним были заняты з ним іщы
приіхали зо Сходу Росиянам і інчыми крем того повертали ся Полякы якы
теж не мали де же так они теж Так ім залишыли ся
лише якыс залишкы тых чешскых хат но така хочемо од дому до
дому поверненя не было всі спробы орґанізувати масове поверненя акічали ся Сібіром
і так репресиями Так што іх єдиний арґумент на новым місци в
Украі вым не є Украінці мы є Словаків мы переселили ся зі
Словачыны і хочемо повернути ся на Словачыну і навед отце Місцеве населеня
оскількы вони говорили Тым лемківскым діалектом якє трохи відержає ся від Лемків
Польщы но так не іважали то мабут словацка мова так выглядає І
до того середовища приізджає Микола Мушынка нібы записувати фолькор нихто з них
не вірит ше я Записой фолькорці были переконані же я приіхам туди
як озявати іхнє жытя што они в сціли повернут ся назад у
Словаци но тому што леґенды были такі для нас Словачы підотрі квартиры
сей сен Но кінчало ся все цим я написал портце кілька репортажів
навіт так <unk>няків на Украіні Но же <unk> рік <unk> Знаєте што
не мож было писати якыс так відверто Але знов повернул ся трошка
до такых Ящы не был тоді удружений моя дружына єй батько моя
теща была рідна сестра капішовского члена центрального комітету партиі но так я
як майбутній родиц розповіл йому про торит ся на Украіні він каже
Миколо напишы це офіцийного листа до центрального комітету партиі я такого листа
написал він розадал ся не зна рівні ідеолоґічной комісиі і стал ся
до рукы Біляка першого секретаря І єм дісно дозволили потім повертати ся
назад До сьогодні повернуло ся дес тых <unk> тис багато а за
<unk> років вмрало бато ци поженили си і так але повернуло ся
понад <unk> люди за офіцийными статистиками щынеє так мало останя хвили не
хвиля <unk> люди повернуло ся В рамках такой чорнобильской акциі од скілього
ци частина тых была засянута входила до чорнобольской зоны то уряд Чехословачыны
іх Вытягнул знов це все на тут уряд з Кословаци не зробил
велику і при першым переселені шони могли повернути ся Ясна річ они
не повертнули ся з майном і мякы і шкодуваня нихто не е
не давал Але всі вони дійсно дуже великє пополніня было украіньской громады
на Пряшіє тому што багато з них поступило в украіньску ґімназию украіньску
середню школу і До Тодішнього Культурного Союзу Украіньскых Турястых но інави о
ци з якых бачымо тут між собою то є теж і з
тых реуптантів Але реоптанты заснували свою орґанізацию Союз реуптантів Яка тепер очолює
роптан Стефан Кружков він выложе пят книжок про цю роптацию між ними
і той енциклопедиі реотантів так вона называє Вни це орґанізация зареґіструвано міністерстві
Внутрішні справ Словацины і робит дуже таку добру роботу Різниця медже Акциі
Вісла і акц або інчыми в Польщы і од оцим оптацию тых
<unk> Тепер являт ся што дальшы іменає так што єдны майже <unk>
людей маємо імена всых оци в Спискє тому суце введено дуже новы
і радянскє і чехословацкы орґановили точну Евіденцию так што все доступне дослідникам
І на превеликій жаль Чехословачы Чехі Словаци не вони відомы але в
Украіні оця акция майже зовсім невідома Я навіт не розумію чому тому
сю было Дійсно така акция яка была скордовуют частину то мож сказати
што называют навы Польщы ґеноцидом у нас не мож єй назвати ґеноцидом
але все ж такы звільнити територию яка была в споконвіку русиньской руской
украіньскою і заселити єй інчыми і не была в такых великых в
масштабах проведена Я тым кінчаю оцей свій недоповід Але якес таке повідомліня
буду дуже рады як шо зможу одповісти на конкретні запитаня в рамках
дискусия думаю што це нашы зибраня то однес першых де можеме говорити
про ці проблемы якы дотепер были мало відомы Дякую Вам за увагу
Другі моі слухаче на кім будеме ся пращати для того жебы іщы
раз два ци більше вернути до тотых подій во Львові <unk> і
<unk> серпця до IV медженародной науково практичной конференциі Світове Украінство як чынник
утверджінь державы Украіны у медженародній спільноті землякам єм в Украіні і не
в Украіні то уж більше оповім о цілі Конференциі о святкуваню <unk>
літя Лемківского Товариства во Львові котре было першым Украіні Лемківскым Товариством по
стало іщы при радяньскій владі то было барз урочысте святкуваня при Полній
Салі Театру Днескы юсь будеме Кінчате нашу стрічу нашу едицию напиште ні
што Вам было цікаве што найцікаве Ци Вы Лемкы вшытко розумієте по
украіньскы Ци было може Вам тяжко вшытко розуміти о тім бесідувано Напиште
што найбільше было для вас цікаве І я буду з того же
буду тото знати рыхтувати для вас того што більше може Вас зацікавити
Пиште не здодайте ся міна почту пиште майлем а на разі уж
мусиме ся пращати за тыжден будеме слухати дальшу проґраму дальшу част Той
стрічы ну а на разі мушу лем повісти при мікрофоні і на
конференциі во Львові была Анна Кырпан Оставайте здравы Слухайте <unk> процент лем
Не Скропова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого ся
леякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете
мати цілых <unk>