70% #2013 - 70% #91 Богдан Коваль, Щавне (1 част), 9 XI 2013
Еп. 2013

70% #2013 - 70% #91 Богдан Коваль, Щавне (1 част), 9 XI 2013

•

Опис епізоду

To pierwsza część rozmowy z Bogdanem Kowalem ze wsi Szczawne, w której prowadzące odwiedzają go w Kałuszu i przybliżają jego łemkowskie korzenie. Odcinek opowiada też o historii jego rodziny, deportacjach Łemków oraz o jego pracy jako rzeźbiarza, który tworzy w drewnie, kamieniu i glinie.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сим <unk> процент лем Нескрокого а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk>
процент а будете мати цілых <unk> Ветом вас мали моі слухайце при
мікрофоні Анна Кырпан Днеска повандруєме в місто Калус Івано Франківской области Не
єст тото промыслове місточко якє це особливе веци унікальне але мы уж
ідеме тади третій раз і іщы мам надію нараз будеме в калюшы
А чом Но бы там мешкат барз дуже Лемків Перша наша подорож
до Калюша піл тора рока назад То была візита до родины Шкымбів
Пришли сме з Наталком перед великодньом зато бесідували сме як ся рыхтувати
до свят а тиж о писанках бо найдя Шкымба Нагловска то славна
лемківска писанкарка Но а єй отец Василь Шкымба з Незнайови то Лемківскій
Народный Конференс є провадит ріжны Ватры і інчы імпрезы в Польщы і
Украіні Муж надіє Володимір Нагловскій зас провадит фольклорный ансамбль Студенка О <unk>
літю того колектива чули сте на сім ефірі як ся не милю
в Березню Переважні Лемкы котры мешкают днеска в Калюшы депортуваны з центральной
Лемковины зо сел Святкова Святківка Коладтань а тыж Незнайова Граб і інчых
О західній і середній Лемковині мы частійше бесідуєме в нашых едициях А
ґнеска Підеме в густі до Богдана Коваля а його родина власні зо
східньой лемківщыны зо Щолного но і назагал мам намір тепер більше запрашати
до нашых едиций люди з того краю бо якій си баланс мал
бы быти в нашым радию Давно уж єм мало на мысли взяти
інтервю пана Богдана Різбара Гончара Маляра славного лемківского майстра Но але все
думам же то колиси іщы зроблю і зачал ня ганьбити Ладик Максимович
Як то так може быти же іщы єм того не зробила Наш
сірий кардинал як видиме рядит лемківскым світом тягне за якысы мотузкы высылат
сиґналы в ріжны кінці світа зводит чужых люди медже собом приводит в
рух якысы тайны просты механізмы о котрых нихто докладні не зна лем
видиме результаты Но і єдным з такых выників тайного діяня явного симпатика
нашого радия єст і тото інтервю Богдан Коваль вродил ся в селі
Щавне в <unk> році Не памятат рідного села Был маленькій но то
знал нім лем з оповіди мамы бабці і дальшой родины Ступил зас
на рідну землю лем пару років тому і як сам оповіл в
друзі до свого щамного мал такє учутя гейбы перший раз іде на
стрічу з дівком Остатній раз бесідували сме з Лемом Мунчаком з Льбовы
як памятате і його жытя кус подібне тато пана Лева был активным
чловеком патріотом вшыткым ся цікавил принумерувал і чытал стоваришами москофільску русифільску а
може і комуністичну пресу і пак мусіл ся ховати од польской а
пак німецкой поліциі Такым самым активным Лемком был і Іван Кіцак тато
пана Богдана Лем тота ріжниця же жыл на іншым східнім кінци лемківского
світа Щавнім в селі котре належало до Команчаньской республикы Зато йому в
рукы частійше попадала украіньска преса нацийоналистичного напряму і тиж мал причыны втікати
од поліциі В <unk> році Іван был забитий а його жена Олена
при депортациі в Украіну записала сына на своє назвиско Коваль бояла ся
Очывидні хтоси з єй дідів придідів был сельскым ковальом Може тоты таланты
кус ся передали і Богданови Але він остал не ковальом а різбаром
різьбит на хоц якым материялі в його руках переображає ся і дерево
і камін і глина і не лем різьбит здає ся за што
бы ся не взял што бы не задумал сий зробити вшытко му
ся вдаст Тяжко повірити же Богдан Коваль принимал ріжных майстрів лем технічне
знаня Вчыл ся наприклад якій інструмент ся надає до якого материялу але
ниґде ся не учыл мистецтва Нема зо собом жадной мистецкой школы То
може мы лем подивляти як тот здібний Лемк потрафил зробити мистецкы річы
такого высокого рівня Мій пар ся сподабал монумент В памят депортуваных в
селі Люпусня де мешкат дуже Лемків то рогатиньскій район Іванофранківской области Кус
подібным і тыж цікавым єст памятник депортуваным в Калюшы коло будинку Культуры
<unk>ear Богдан Коваль занимат ся і сницарством робил прекрасны різьбы ажурны части
іконостасів богаты розкішны рослинны орнаменты Дашто творил Богдан Коваль не лем в
Украіні но і в Польщы то він єст автором памятной таблиці з
барельєфом Никыфора і Йосєй Бюста Музею Лемківской Культуры в Зындроновій Кєд бы
вы вошли в Православну церков в Зындрановій то будете видіти і його
образы напр ікону Максима Сандовича а в Ґладишовій на стіні шкільного будинку
найдете тиж памятну таблицу але уж з барельєфом Александры Вислоцкой Ініциятором того
был Михал Сандович Цікаве ся Богдан Коваль робит вшытко барз скоро напр
жебы створити в камени портрет Александры Висловской потрібувал лем три дни А
памятник великій памятник може зробити за якый тыжден Бо таку ма жыву
динамічну натуру його творы тіж переважні динамічны і незалежыт ци то людскы
постаті на памятнику депортуваным в Калюшы ци орнаменты іконостаса церкви в Кєнчыні
коло Ольштыны Коли пришли єм до Богдана Коваля смытрі лем на його
творы мимоволі споминам і традицийне лемківскє народне мистецтво різьбарскы творы в дереві
і лквены Но а кєд ходит о камін то мы не могли
не повісти о каменярах з Бортного і так зачали нашу бесіду од
Бортного но а пак пришли до Стьомного далей пішли сме на Украіну
і пішли пішли зашли аж до монгольской столиці Улян Батора то поднез
нами Просиме слухати Лемкы мали своі традициі камінярства першы што робили то
были річы практичны то было на млинец треба было же то ся
звал зовнавый камін так Жыновий камен зробити так каждий мал дома млинец
І треба было на тот млинец камін Ну і робили в Бортнім
але не в Борнім Я был в Бортнім Но я ся ходил
смотріти де той камін діставут дякуючы Янку Шолтису бывше в верхівці Буракє
быти коли сте може і ся явні го робил барз мі ся
сподабал і выня добрі примали Я там же в них І він
мене возит в інні в Казво і в жыдівскы были сме і
лженны іх мали і провізня так бы повісти кругом выіхали аж до
Крампной і был в Бортным там єсці єст і ден чловек якій
ся дальше занимат там єст ся тото каміня теше то я ся
звідал кілько тратит на той камін то він мі варил же там
може З два місяці може так так бы сказати він ся так
сильно тым то не єно такій поставлен на яку соку основу на
такси робиш штоси то робит А він такой збудну Мытам я ся
хвитіл Я глядал камінь глядал камінь бо мали сме рубити ємал і
Никыфоры рубити мы глядали жебы то штоси зробити А ґлоць ня повіст
ду Пісковцых І він ме як раз показал той камін шты жыторы
были жорна то є такій пісковиц якій є змішаний з гранітом він
є барз твердий і він ся не старат Но такы його казали
то єст жорновий Пісковец журна робили Мы знам же перше робили лем
журна а пакє кусы тоты майстры тоты ліпшы з них зачали робити
кресты фиґуры на цмонтарі воднім была тота лемківска каменярска школа повіме так
хоц Тото так ся не называли так товды так але уж была
традиция Было ремысло яка ся яка сь ґрупа люди занимала ся тілько
тым ремыслом так повісти Были не то якій певны а мі ся
здават якій былы заказы повісти было потребы на то В не робили
собі якы знали такы своі примітывны інструменты але жы тото было відповідно
повинна бы быти сталь і повинна быти добре закока жебы в тым
капатувати Дуваня того хто там знал та як типер робиш тамиж не
маєш розмаіти ци попідіти то треба знати якій припаяти бы там выкаві
<unk> выкашів то іде добре на камінь а выка десят інє в
тукарну справу приймає ся він Слабий на удар він ся кришыт тиж
якы повіл біше дукіхы алмазне різці ся не напают бу так зяти
оты Якоту скажем робіл з того спіхсковце То він ся добре дає
його добрі мож мят камі Бо він є такій розуміти змішаний зі
Звізняком То видно колись было морскє дно а то і выно те
коли можно видіти навет маленькы муслі Так єст так єст А той
в Польщі Пісковиц він є білий і той Пісковиц єст дикый же
то єст добрі камінь кусу выстріти ци штоси в нього єк можна
з того робити В нього є богато абрезивного абресиву знайте і він
єст інструмент просту сталь зідат болота мали бы быти дост міцны там
до тоску нало то повинно быти добро было сталь Добре сяти еґзгортувати
жебы оно притримало хоц штоси якій час бо то треба посіно Не
ся тупит закруглит ся тіє жена не ватна Алеж Мили моі слухаче
припоминам же гнеска мы пришли в Густі до Богдана Коваля то майстер
різьбы якій жыє в місточку Калус Іванофранківской области а вродил ся в
селі Щявне на сході Лемковины а тепер зробиме музичну перерву Но і
послухаме як співают Лемкы в Калушы то просиме слухати фольклорный ансамбль студенка
вы што сытва со Бабця худела до словацкой границі Пішкым <unk> кілометро
Баба моє добрі бесідували по лемківскы а мама уж бо мамаж памятам
бы є приіхали тут мама є ся были молоды то ни ся
скоро носили по місцевому по тутейшому І практично уж лемківской мови не
было тілько бабсі покы жыли Они бабце выховала Та нітны я приіхал
з бабсьом і з мамом тато был мама Олянка татой Іван тато
был Нешли но так не знати бы тым шык приіхали мы на
Украіну ту уж приіхали сме приселили ся лем я і бабся і
мама і курова І тото шем могли взяти плати на плеці більше
не мали сме ниц бы не было хлопів не было возы не
было количайте зачнем початку то вы вшыткы мешкали в селі Щон І
таты і мама были зыщомнова всі І ся вродили тиж в тішені
Ну видите ріжныма апи ріжным але гейбы гварят же то іщы Лемковина
же кус дальшы юж тота зона бойківско лемківска Но так боєш там
і денесше то ішы бы бойківска Але як ся вірити такє в
сяноку З чавного хыжа стоіт Музею Лемківскє хыжа А як самы люде
в селі о собі повідали они хто як бы Но Лемкы Лемко
Але слова Лемко не хоснували бесіді слова Лемку не было не были
не было тето там тым ся примал Але знам же нас звали
мазуры як сме приіхали бы мыси як поселили нас такє село были
де были вшыткы Полякам Тотых Поляків вгнали до пульсі а тых нашых
люди до тых хыжів засилили де было То єст тут Солодкє Луковиц
то єргатиньскій реґіон току в Бокасівці то недалеко є іду домів ты
ідут Жырона Жыравна іщы <unk> кілометрів на гору єду там і то
близко і з <unk> кілометрів з ти нас пілсела было іщы много
а півсела было тоты натсяня якы сут тут з Підперемышлям То не
нас ло ті началь назвати і Лемкі Бойкы бумы того по сут
єй і не чули того а о ті же знайте не ту
ту бесіду ім было чудна нито і не розуміли сяня мышыли в
єднім селі было чудне же шля тата Абыты місцелы я Я ся
памятам як был такій єден небісі панько пришол Каже Яй гварю гварял
на минец Але так во по тому знаєте путихванько Тыто вже перешло
вже до того І зачали сте оповідати же штоси такє ся стало
і зачали оповідати по тім пережно на штоси Явам Я то не
повідам так особливо того але справа в тому што мій тати я
ношу фамілію мамен было кувальти мамина назвиско бо тому же тато мене
был кіцак і нас як переселили на Украіну маму Inter<unk>er<unk>e<unk> барзя тягало
бо тато ся кус бавил в партизанку І він был замордуваний в
Польщі то коли мамо Inte в де выдали слідство і пришли там
маму пришла три слідства Єж тут на Украіні бо знате бо то
як было Inte до тых люди якы приіхали брали молодых люди там
ся якы тыло Но так убышно звідали ся хто чым заімал ся
там выдлюпили ты все казали Но і вповіли на мого тата но
і маму начыли брати ублава приходила вечер ме были лісы жыли і
маму брали пляш палатку не кидали на груди автумати мам на ніж
вели на допит Я з бабом біг за маму я навіт раз
сам дістав від того шым ся сіпал за палатку был маленькый о
мамо в нуцях маму допитували Мама венесла великы питкы єпитали Хыдрівска жырамнівска
і потім передали букачівску батькє Мучыли Але мама як пришла як началь
за маму входити мама втікла на другє село до такого як не
казали тамтеншых людишы Но і там была яка мускалиха мама казанна як
была східных области Украіны Но і мама не знали схувала ся до
той Селем і та пішла дес там до якого глувы куспу як
бутиш робити Но і той єй порадил глува кугоспуй Каже ты єд
туж равно до той <unk> єви ся бо найду зо стріли зараз
Каже ти з кыж ся доми не было цішо шукали прийдсым дуйся
Но і каже што наруказала як є каже я інче не знаю
бы є звідкі молода выйшла замыж і там ін тамто нихто ніче
Курат ся він проінструктувал і мамы самы славникы виде зявили ся Ідничыли
ся ці вытпиткы мам не признала ся нич ничы не сказала ничы
не повіла потім Худорівскій началь єй допитуват тоже нічы маме не сказали
Передали в букачівскій бы та як ме жывили Букачівскій Гей дабри А
мамо было в Кулоспі Шлемку Волты каже Но Ляна може ти і
Бендєровка ну ти моладец в ріботы ніхто тя не тронят І дали
спокій на тому Маму ниж не повіла казали Ян сам не думали
ше може дес вінше тут переховує ся Такым чыном што як мы
присиляли ся то міні мам не вказала ту фамілию свою путатові кіцик
а так як было коваль так і я приіхал коваль Богдан так
єднес Коваль Богдан о тоту ви же ся цікавил політычныма справами іщы
до войны До войны до войны Я так язнам бы то м
ім ніхто не повідал мам ся бояли десь што не дай Боже
Нов дес так зрозговорил чувшы о диска Ina він там десі вже
і туло по Украіні шастал дес тамткы тыкы Але шебы хтоси там
розказал што він рубил то то то то то то то то
то то того не було в то нихто не говорили бояли ся
видно абы я ся звідал бы я хотіли же знал де бы
колис мама мала лист былни думали што він діс ся переховує в
лісах там і через то рубелы мамы такі допитували ся Але мама
мала лист Написала якась там з нашого села щемного відали ся село
ся задає І вынаддес там тым селі погубли худобу і худи глядали
худобы нешли трох людей розстрільных І были роздівані коротце там были там
всякы іхні документы і то все і нешла фотоґрафіі не шля нібы
мого батька коли все любили фотоґрафію собою сити жен там діти знадиной
нешла мнібы мою Івані і написала мами листа Шымы шли твого Івана
зо Стрільно там называло фамілиі бы там люден был при польскій Пулі
ці по якій при Пуліциі цішы там ці діс при Німецкє не
за іх тробу вбит го І той лист был в ладі то
был Ткій Трикутничок А я взял той пудар той лист бы не
знал бо мали бы знайте гладя тамтка были скринька На лиш мама
той лист не вышмареля і так і так той лист там пударти
был І жыпотні по тому якій видно питкы там давали на окаже
писала мікась там є што вбити єй на той лист принеславний го
там зліпили видно підчытали шы та писалем тоше то і так видно
тоі може навіт той лист мож єй тош повірили што добити могло
Коли то ся стало в <unk> раз Я просил Ґоця шебы там
десь в куманці віна ходит там нераз до церкви яка же моє
ся звідати може знал хто але тот был то всі є відомы
коли уж по войні было они там уж было А тых часы
ся там ся мало хто не зналут Я так ся не довідал
бо я хотіл думаю єтом ладен зробити і плитує напис ся бы
то сам зробил Шыз бем лися в якій знак Ні ся то
не вдало та і так то Ґоч добры добры Але не сі
ясі коли ся хотіл тым заняти то ся были ж може десят
років тому Говорити про тата же ся занимал політиком Но то політиком
то яком Я думам я думам знаты То были Мі ся так
здає што были такы украіньскы гурткы То было дуже так бы якы
нашы ту кажут было уж схід был барз уже трохы украінизуване як
казал нашєвік єден На тотім реґіоні то бшы діяла а активно при
світа і были такы то власні ото хлодат та і то єж
было знати так бы сказати Я думам же то з нашых тотых
західніх рейонів Украіны під проводом уж было но ся заходили ж на
терены східньой Лемківщыны был то найблизше і то ся люди тоты такы
молоды люди котры были такым не байдуже до слуго так доактивны і
ониж началь так бы всказати но там може были які свиі може
вже якусь і зброю давали може ікось пістоля дале так образ накажу
А молодиц вікший дес там скажем пришло де діж там при пістолі
вже знаєте тото штоси Я так си думам але не знам вы
но але фак то што вели уж так бы повісти бы я
наветій памятам трафунок же баба моі виділи дес тоту пістулю і шмирили
досту Во Знате бояли ся же то і тотій епізод шы я
то десь то чул вывай ти А вывай ти хоче баче рыво
рывости зворило сварицер урочлом зло вецеры ваце Як мене бы то нашы
нацян єхали до Польщы бо нашы Лемкы ня не привезли туда ниґде
хот я ім куж то і помагали то а нацяня на серевиш
тикє в кылу ся є то я ім любим на цвинтар куплиту
мы поставили Ну то дуже гадно зробили я тикє хотіл тоже зробити
вшевному але не было кому посприяти якы залже як плиту дістану сам
зробил лем поставити і то не було не было нея і само
же се не дуже такій был активны Не я пропонувал пропонувал тым
своім односенцям якій ся жы жыє вшевному там єден тыкій є активный
Словік Маском менше з тым І Назаревич так бы сказати за ту
вдячніше є зробил і то і в ним мі взяли же не
повезут до ся ного і там нешли якого ся ноку <unk> мацка
він там потелефонувал мне зустріли відвезли показали те як пляз той хыжы
в церкви одкрыли церкву де м ся хрестил Джы пафіров были вім
селі по выселіню Так так А якій то был рік Та уж
десят років тому перешло Я там не памятаю якій то докладні был
рік А так помправду же як єм выіхал там є село бо
де стация желізна дорога ся в не куляшне то єст кулю Мокруго
З другой строны репіт зо два кілометры і ґрасти з два кілометры
од мойой хыжы І як єм выіхал з того куляшного а там
такый серпантин спущыт ся донизу і тото село Шавне ті серпентин сме
ас пят раз так треба было звернути Я там не знал знате
маєм якєсти кє Хвилюваня як дес лист то побачнійшол молод такє буду
знаєте думано і цікаве як тото выглядає файна Тыка річка Выслава гарно
ж ме ся сподобало там майже описнійше якы західнє терены І там
майбіше горы Тейсы Біскід ріскуманці Вяты над ріком да як ся візжете
як я єхал по тій тотій дорозі із Щославо Кулешного то нам
мі ся показало барзгарде бо то коли ріка там такы місы гарды
хыжы все то так гарно <unk> село спылили знате якы высіляли І
проіхал такый фалот дорогы не є нич тілько так знати думал а
то а він каже тото были село тото были хыжы то были
пляцы але то вшытко сполене І там майдальше уж было церква церква
так Мало видно бы то зросло там ходил пут цвинтари там дідо
мене пухуване єст ходил пут свинтари смутріл ся там не зна ся
єм што <unk> тикы памятникы єден бетоный тисефанус так збіріг там штоси
ткі желізне шыстону а то деревяны храса оно іштом но ся вшытко
І заросло лісом грабом та і не Во церква барз мі ся
сподубало знати розпис іщы Ташы было <unk> рока то якеси Кіовскє Товариство
Відроджіня Молювали тото розписали Павло Запорожскій Борис панін Пель Миколай Праз Ницкій
Юрко Криха і Семен Остапчук там написано де си іх назвиска же
они тотут нас я ся посмотрил і пришол бы єм так бы
повісти як я не такій може великій спец опішол до высновку што
церква <unk> <unk> І Я так пришол ту высновку же то розпис
зроблено досыт свіже ся повісти тру Вот я то замітил проблем бо
я то замітил што то доси свіже думаю якно так мі то
сало девне І то село можна повісти історичне бо там дуже ся
діяло коли была тота республика в Куманци Но так ясні вщал нім
товды то был важний пункт бы там Была желізно дорога і властівщым
найбільше были тоты воєнны діі моя бабця небіжка перебів ся казала Го
якє нас было гарде сало тото была быти як не казала быти
быти дорога тоты нібы Вола кулеє знаєте все то было так всо
то знаєте компактно А ту приіхал до так была глушту такы были
дич і бідна бабця ник казала і погоже жебы мсє раз тым
повітрьом подыхала якє то было в нас <unk> роців ще в нім
мышколу понад <unk> люди а тепер хыбой <unk> Но так но там
коло стациі там єст і сіхаты сут там мы так по сновному
от ну того што я такы знимал што мене вудил під церкви
там тоты был мацком Чы він так бы він там і клічмові
церкви відкрывал мі там жебы ся посмотріти і то была нас грекокатолицка
церкви Тепер уж фто православ Я бы повіла же тото церкво борсті
коло І она цікава власні то добрий приклад лемківской архітектуры східньой Лемковины
На заході маме і на обшытипы церкву так вежі маме тоту тоту
вшытку а на сході власні таку такий добрий приклад якій єстя на
тем має три бані І дзвіницю і Дзвіни ся такы звінит Церко
мі ся подабала барз діставем навет якій стыкій си трапит Думам наведеш
то м ся христил ту Знате шевыно так бы міє то незнайомы
етикыйны барзыкы не мают і поітичны душы мен два боят кій гробит
чловік від каменя виты то Вено той тонкой лірикы не варс А
о тум дістал так бы сказати шыского носит ся міні такє незнайомы
были найте што сме так пукку робили Думам же ту ня христили
в тотій церкви знате то думам якы суном і так но я
трудно повісти але якым так Так бы сказати так єм пришол якосєм
ся вернулі так бы до того свойого істоків тых і знати думаю
ти смо си попер ся то мі як бы чужде я тоше
не виджу першій раз Але і то же як бы подумати тут
то я ся так бы сказати но і так от якє мал
цікавый від сітя кісткє трепитне Вы тикы стикє знаєте вызвано мене было
тим і кім з тикым досить мі незнайомым тикым Я был наврик
дуже навіт щестливий шы є то побачыл ся то відвідив што был
Етикє было приіхам там на свій пляц там де была наша хыжа
напротів та ся ехыже лишыла якій был нас сусіда як была за
Польщы така і єст а там де были нашы хыжы там уж
там якысь місцева Но ні наше были там якыс мамін знайомы сусідкы
ці якы не там жывут штоси бы там выморвали якусь хыжу А
я ся звідам студня тота іщы рідна м ся пішыл посмотріти но
дах та єст Во там баба все казали яка спіжарка кумориц што
то тикє Во ты я ся звідал тисі старець то і жновы
Но такы якы сюдны люде не хтіли знов бесідувати вет пришленайте якыс
тикє в них може бы якол же єм Сказал хто єй єст
одкіль є єст то во імто Я так зрозумю же они ся
дума жебы ся не може вертати схочы тіж то світлят і нихти
кількіс вылова тыкаш слухали своі прилове Дякос так бывало же я приізжал
Я прижал є ся барз не робіл о тяжком рубил я долго
не міг быти Я от найбільше пробыл то в Вільховци бо я
там зробил досить богато робіт Но Вас сте виділи виділи тоты Лемкы
двам зробил я ся зробил єднам і я власні Як мал як
было уж неділя то уж кус м на полудил од Янек єм
барз дуже мудячний і бурак там де же в нього а там
в неділю сме ходили в саду церкви а по тому ходы сме
по лісі ты грибы сме зберали бо я барз тоту лю ме
так раз выхожували Пядам зам може дес по пятнадце по більші кілометрів
сме ходили по лісі разе сме там пішли ми так тихо тихо
пане Богдан боіш границя пранеця словаска Там в купа ся дій заісті
катюшы якы стріляли бы то был той великій фронт тишов О смеречне
там котюшы є розбили тоты мы так зайшли в Ліхловце пуди зайшли
єж там під границю аж сме вышли до Вісня Вісня тото село
єст як раз сміриковцем вышли єж там до Вісні там місся не
збил там є файний барз памятник такій хрест барз гарде зрублений І
він там стоіт є там дуж гарной роботы зроблена І так ны
як были уж тоты тикы часы розревкы то Янек мене возил тами
вказал то там і вказал то я так мам можливест ся да
што выділи та бы м ниш не виділ бы ся рано ставало
і вечера є тото риздорла Знати ток ся наробляло Тото робота то
робота той і то і сєм был в Лодишаві там тіж мі
пан Петро от памяти ю єм не памятам якого назвиску Він робит
научытельом в Ґорлиці в вікісі райкесну не знаєш што што хлоджыт жінка
Марися в школі тіж Працює там де тото Александра Вислоцка де рубы
Бівшы вывиділи водны цікавы люде і він правда раз не там путій
ся тині полозил там тоже так Ніхоправда по якых своіх ділах але
Я мал можливіст посмотріти ся Бо вім десід каплиці был там на
тій горі Яві на Явір тавды было барз мокро то так было
так зле іти барз мокро было то ся гедно ген уціло але
так цікаво было Я тотий памятник што м робил ту кулю мінералу
то я власно ту Матір Божу зробил з тотой стороны Бо Я
з Ісусиком так зробил як оно там єно тот мора Но десподлес
на тыктиво дерзя дес стокупу мене дес Але я роб уж стилі
злобу то єта Старал ся так бы мовити під той вой Але
хтіли там власні вказати матір бужу з Горіяв яі з Гориявер як
покровитільницю так бы повісти Но я то вшыткы до Лемків так бы
піднял дуякой так бы вказати до істоків до всього того і духовного
і то Я задумал на цілю ту ловелику зробити матір божы то
я там і зрубебі Новити шкод ся не видал Так от я
як раз і добре шым был лем Я виріжы м знал жем
тото як раз і примінил імну того до того А тотый памятник
шой любил в Лупуж не знати Та але верну верну іщы до
того же памятник коло будинку культуры я власні в тім моменті знала
же тото буде же буде ціле то свято і же тот памятник
буде урочысто таке то але не могло власні окура товды были єм
зындронові бо тото саме чысло то было товды в тім році Два
рокы тому в <unk> році в Зындронові в тот ден было Русая
чого си было в серців і окурат на тот ден но але
мали сте дост дуже гостий і копця до Вас пришол товды памятам
так з Польщы і інчы і священникы і были Дуже Лемків ріжных
но і хло співал і было такы спашо доспоряд там ся постарали
і не лем хвор співал і студенка і діда ей і гостина
была вшытка і бы была гварет же прекрасна была гостина то ту
мі оповідали Не думам же мали сте сатисфак кус бо было доправды
свято Ні ся пытаба то што вы робите такы то такий памятникы
динамічний Не єст застигле не закаменіле оно з каменю але оно не
закаменіле Же оно жыве же оно має свій рух так і мі
ся подават же оно біле біле оно все якысы кус свіже сваткове
урочысте і біле контрастує то все якы бы не было середовиско А
біле коли оно у природі оно і так пак буде уж кус
не біле бо ліє дощ бо кус природа робит своє так але
е і так буде біле Але он біле природі выглядат все як
кусы такы Свіжу повіме так правда і все цікаве мі ся подабыт
і в Лопусні Подібне подібний памятник но подібний не такій бо лем
подібний был Лопусні то єст паролипіпит такый Сут <unk> стороны світа он
смотрит на штырі стороны світа і там уж єст не такій парус
так а єст єдна сторона Матір Божа друга і третя так разум
як оси то депортация і єдна необрублена меньше оброблена сторона і там
лем так як с Пломин єст так бы силуетом невысока різьба рельєф
неглыбокій церкув лемківскы і горы поля І оно так символічні стоіт на
такым місци де ся Е так але символічні іщы Кус дальше стоіт
церков котры Лемкы в Лопусні сой зробили нова церков і там кінчат
ся Іванофранківска област зачынат ся Тырнопільска але то так лемківскы села бо
і тото село і дальше в Тырнопільскій області то там Лемкы власні
сконцентруваный так правда власні на такым місці тамце входят дорогы іщы і
вид і на церкву і на гору і власні такы горы кус
подібны до лемківскы Так но веце бы я як робил на тоту
композицию тамтикій кузик славници І він ми там я там правда робил
тикіскізы бы то не было то была мова так Може бы зробил
но приіхал та мы позвонили Ци я приіхал Но і так не
має не готуючіс не знаючы Пішли дивити ся што што то за
кеміліє єст Во і Бугу коменя а там был карєр Там карєрны
горе Я пішол на току горы Йоуй шішкым бал то він там
бладу выліз на тото ся кус выпил Василь порадві же є можу
тоту зробити Но і я насял там мотово штоси то а видми
зразу той ти Лемкых были дужы діти же было бы бы было
абы на возі были абы то были мі там хто все нагорил
а бы тото хотіл Знате ток вын но я так тово ся
вшыткым высхлухал такой зробил єм такій знати легкый набросок як бы на
то треба скумпонувати жебы то ся до камін тоты єц о другє
діло жебы то был ламятны Не я так вос З тым зробем
ноя при темір робим макєтикы Я взял розмер ден <unk> з чого
В якым материялі сте робили гіпсі гіпсі Я має бы м показати
Як вы робите З початку з чого вы прібуєте бо гіпсі ту
уж відливают Нє я гідріжу ріжу гіпсі як дерево є всі роботы
в гіпсідвати треба ліпити формы тото всякій хто є купом років А
є іду просиме мету деме Я роблю малюнок як што треба там
Якусь форму я навід зроблю собі милюну выржы шаблоны вам показу я
приліпил малювал выризл форму Віткєну лишыли ся мене о тало штука то
мене навчыли Кули є вчыл ся різберя по камені Ям козаря повіли
ся То был жырамівскій рейпкумбінат То был великій невеликій завод был купы
людей любили як тот кумбіна як бы ся звало я там же
памятаю жыравнів райом районку Рубили букрієр діставали камінь там букы великы роботы
то было купы людей присылали діставали камінь зрывали вывозили Бльокы такі великі
якы якы товар більші привозили такі тартакы різили то на плиткы на
всякі а от як попадал ся білий ішол же на всякі вырубы
там і тукарні роботы рубили всякы кулонкы всякє божуры всякы настіл лямпы
і якый то был камін Яж ім казал ани зрити Він шо
він має кварц він ся де різыт нісін діти інструменты Ций камін
практично він тілько гудит ся він дуже гарно полірує Дуже добре блистит
Някы ном Я оброк є мают я можу показати камін Ты має
зроблены якыс роботы од нам Нас так были значыт якы працювали тількы
на пилорамах готували всякі плиткы для ублісовкы в львові ті всякє перило
всякє то синє тіло всякє тіло то вшы з ся каміню зробле
Вон всякій тіли новиннійшым нотів А білий камінь ішол на тукарні роботы
різьбу і в нас было дес певно было ківска дві великі ткій
кімнаты різбарів стулы блиткі но і там працували дуже великій асортимент в
вербу там были розмаіті вробы Робили на стільні лямпы сорлями з медведьми
і з лынами є вшы не памятам бількы і о тоты орли
якы вам казал што там в московскій бібліотеці не раз показуют професора
і там такій білий абошури тей урал туметівы ламперы рбили нас Но
але як вы там ся нашли Як вы в тоту ся наберали
спосібны молодьозы хто вміє шости кєду того спосібний Но там зберало ся
дес двадцет чловік і лишыло ся на звоє І был за каждым
майстром был закріплений так бы сказати ученик Но там были різмеіты майстры
были такі спосібні были тикій шы так трохи спосібны Мен закріпили за
єласкым такій был майстер Він міг самым більше робити бо там были
такы майстры што знали пару робіті зробити Мали тоты лямпы мили зробити
з тым орлом а бы з медведьом бытым робили велику масу тых
медведів білых і там попильниці і розмаіті всяк штукы І от єк
шоты пришол певний той термін того як шо бы был майстертифіш не
даєш І той головний розрублял модель і так певно то же затверджывали
бы я ту зсю систему знає же по тому рубил сам бриґадіром
десят років то я вже сам робил враз затвержыл ті всі образі
взірці і ішло в тырґівлю єздили базы заключали дугура і Прецілували люди
Бачте мені то дало велику можливіст Я же практично был художникы німліст
Я знал як зробити лева не знал як зробити слона є знал
як зробити орла ну практично і я всі в звіри знал робити
якно є б то знал як то дати собі рады з любым
материялом но а потім як же Пришло ся то я вже не
мал проблем з тым Вы барз до того згібны Но вашій родині
хтоси был згібний ци не было никого никого Выбто выділи може коли
як хтоси такє робит іщы перше коли Пришли ну на єд я
то виділ коли міще был маленькій і приносили такы левы Знати левы
были зрублены там грева така была то на такій попільниці лежал тока
грива в нього тото было што знайте тіткы былу Цкови Я думам
ано знаєте страшно захлопил о такых хто свам принюс додому Нє тоты
тоты люди якы робили там назвыді дест хтось кому што си дал
то не еткє виділ то А то золот был близко там нас
там де є жыю тис было <unk> кілометрів Знацют вы одраз по
школі пішли і одраз вас взяли і вы Юсь перше коло майстракы
а пак самы тото робили вы і самы виділи же вам хоче
ся такє робити і ваш майстер виділ же выдо мате то ваше
же то ваша справа жывы до того здібны Ну але пак вы
мусіли до війска Но то ям по імправду так уж было знати
єй ся носитил тотым різьбарством бо тота робота барз тяжка Весибы то
можете уявити же тот треба взяти такій камінь якій єст годен лем
підняти абис годвину і тотой камінь жебы з нього штоси зробити а
камінь не мож так зпсути жебы то там то треба было дивети
ся што ты з нього ани зробити бо камінь треба было розрізати
посмотрісти ся ци там неєднеякых тых ефефектів ци матріссін в ньом А
як шо єст то то уж не ішло то робиш таку річ
куд тобі позволяє выйти аб жебы не было тотых трісин было ся
зломит прасне просто і уж не відпаде Але жебы тото зробити то
так розріжништий камінь А чым тяли Чым могли камінь розтяти чым якы
такы Та были певні інструментивкы ручно різал так як дырва Ручно так
тото ся лем ручно робили так вшыткоручно то ся робили вшыткорічні але
не малам быти з якого материялу Пила ям повіл правде ше там
нема абразиву і пилка ся не тупіт внося той камінь ся не
зыват по Рускы не раз называют го Падялишний Ґіпс то є багато
в ту ві токого каміня він правды має розміти червоний кольорміріти розуміти
то є того батом каміня було в жытовскій облисці Він бар ся
дає пулірувати Він такы має близк То были нас были пулірвальниці было
богаты дівок жінок і якы різьбар зробит тоты різьбар тоту роботу і
тоты роботы заберали єй тоты путліровнішны были за каждым різьбаром заключена якась
пуліровне сє і она брала на знале як уж якій папер взяти
грубий Жебы тоты роботы не пустирати жебы тоты знати буду мужы визнати
ся загубляти во Іорму цістилы были такы то не мали такє бреземны
порушок пуршок был просто і брали тыкляшок з того злену злы ряндя
Е линяны ни линяну І мучыли мочали і брали тоты пурушок протирали
і на полу лучала ся тоді матува гладкы мотувы А жебы оно
облищало бызали там то пурускы звали ізвіст А мі ся здає же
то был то вапну же то было певно бул борний пуршок І
незводили той борний пуршок і він як бы трохи тол кіслютой як
бы веді приідал і він глянул ту тым блашком так затирали же
оно блиссяло так як бы го прямо яйно блиссяло Переважно мы робили
безцінны лямпы не більше бы то ішло так быскаты в продаж Там
були абажуры гутовы вся проводка включаті то знал іх скільку де завертіти
то вшытко было там были люди якы занімали і што характерно што
як зробил там орля ци когось медведя ці што то десь были
очі де ту замовляли тоты очы были такы як жывы та ставил
очы і він так хати были Але то все был другій майстер
Майстер Лем зробил тото з оком такым зробил як му яксналь а
уштой другій майстер уж то око выверців і вставил тото око якє
они мали за свытку рубили ся знал якыл тут зарізо то выкінул
тут выкінулы ЕС Певка была Певка называли ся Швайцага Тотыка вызенька пивочка
там в ней перевалы відерва в тому ш ней зубы были піды
Так розвели іх так І можна было вырызати То наприклад зробил вырзал
пуконтуру Іот ті часті ті частинкі якше одсім одтуди зголова має быти
То же зрізал собі пивку і то від палул то віднайте тут
зрізал І потім свиданьку робили си на ден Треба было зробити дахто
робил два кумпліякты два кумпліякты то по скількы там было по <unk>
штук <unk> слонків Як ся ви то же робите як професийно каждый
ден то ся робит швидко як рокы то може людина Бо так
одписів коли мы не робят і творчі багато має там знаєте ніяк
купа всяку готово там нема нічого Там выробите згідно о цій моделі
і відносно той никуда не дінит ся І то все має быти
згідно того шабльона розміру і быти мушы ті соникы мают быти там
сі пудн Оренчери всі єднаку іх ставіт десят штук і мают быти
як буде Коли уж смеркло і пришол час мі выти додому Богдан
Коваль повіл же дивной якоси же бесідували сме о вшыткім а не
бесідували о мистецтві Не знам як то ся стало але то правда
Але ліпше не бесідувати о тім а самому посмотріти інтернет дає вам
таку можливіст Сфотоґрафувала єм даякы творів майстра для вас Лем оку специялиста
зауважыт ту якысы дрібны хыбы і то не одраз А око приязного
цінителя мистецтва красы гармоніі видит лем барз цікавы творы Більшу част з
них певне каждий з вас рад бы мати себе на стіні ци
на столі жебы лем ся милувати чудувати ся жебы забезпечыти сой на
каждий ден порцию правдивой естетичной насолоды То милуйте ся а я тепер
юж мушу скінчыти нашу бесіду Щыро дякую пану Богдану же так красніня
принял і його жені Ніні же не лем честувала кореспондентку Лем фм
але і зо собом впакувала порядну мериндю Коли найдеде тот момент же
треба уж ся пращати то мі ся подават власні не пращати ся
Бо і так іщы будеме ся чути будеме ся стрічати на сім
ефірі Мам надію і з паном Богданом тиш То припоминам для такых
слухачів же може вшытко проспали і лем тепер влучыли наше радийо же
бесідували сме з Богданом Ковальом фантастичні здібным рідбаром якій вродил ся в
селі Щав недалеко Команці а гнеска мешкат в місті Калус кілометрів на
захід од Іванофранківска Як повідали в давнім Римі жытя короткє а мистецтво
вічне то заохочам кус сой подолжыти ваше жытя мистецтвом і упрімнити ясна
річ Докалуся Вас запровадила Гнеска Онна Кырпан Оставайте здоровы До стрічы за
тыжден Слухайте <unk> процент лем на Скропова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте
сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>