70% #2014 - 70% #109 Стефанія Панцьо (з д. Ковтко), 15 III 2014
Еп. 2014

70% #2014 - 70% #109 Стефанія Панцьо (з д. Ковтко), 15 III 2014

•

Опис епізоду

To rozmowa ze Stefanią Panćo, profesor filologii z Uniwersytetu w Tarnopolu, która opowiada o swojej pracy naukowej związanej z Łemkowszczyzną i językiem łemkowskim. W odcinku pojawiają się też jej badania nad antroponimią dawnej Łemkowszczyzny, działalność na rzecz społeczności łemkowskiej oraz konferencje i publikacje poświęcone temu tematowi.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте <unk> процент лем наскракого азо Станиславова Для вас будут глядати ріжного
цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а
будете мати цілых <unk> Витам вас мили слухаче при мікрофоніі Анна Кырпан
днеска мы в Тернополю в Тернопільскым Університеті ту я пришла до Стефаніі
Панцьо Сідиме на катедрі украіньской мовы ту рядит на тотій катедрі пані
Стефанія професор же кандидат філолоґічных наук і то же она оборонила вшыткы
дисертациі то Лемковины бо то лемківскы темы Стефанія Панцю вродила ся уж
ту в Тирнопільской области Селі Лоснів а єй родиче зо Пстружного еона
штудиювала філолоґію в Чірньовадскій Університеті і З осемдесят рока уж робит ту
в Турнополю цікаве же вчыла ся тиж в аспірантурі в Ужгороді Ужгородскій
Університеті і там оборонила кандидатску дисертацию антропонімы давньой Лемківщыны Тепер Мам в
руках книжку Антропонімія Лемківщыны і цікаве же кєрівником той роботы был професор
Чудка знаний професор як бы повісти діалектолоґ і пані Стефанія доднес провадит
тоту вшытку роботу власні єй праца міцно звязана з Лемками Тепер будеме
о тім бесідувати і думам же она кус ліпше іщы себе представит
бо я не повіла о вшыткым то прошу до бесіды саму пані
Стефанію і прошу повісти ци я вшытко да повіла ци даку ся
смилила Витаме вас памячу лемківску бесіду о своіх няня матери а єщы
о мене чоловік із родиців лемківскых з родины панців із села Тыльове
Вступило м лемківскє товариство і мі ся доводило поіхати на Ватру Ждыню
Я брала молодіж нашу лемківску готовила з неме танцы співе і з
музыкантім зме єздиле на Ватру Ждыню Івтовде місяц запалол душу тото вшытко
і барз єм хтіло штоси зробити для своіх рідных Лемків Пришла м
до стружного там сме дале концерт такой біль того потічка з теме
своіми молодыма Лемками якым с привезли стернополя Клонила м ся рідній землі
подивим ся на тоты хыжы якы там іщы сут но уж нашой
хыжы там не было лем ружка стара што мі вказали місцевы жытелі
Клонила ся цмонтары якого неведко было заросненом тырком нашла прадідів хрест дубовий
такій уж зогнилий Куз і барвінок потім барвінку ме шукали децмонтір і
так сме виділи і всі вшыткы діти котры были зо мном молодіж
мали родицю з Лемківщыны то і тато і мама походили з Стружного
і вызнали де мешкали де была тота хыжа так вызнали і вам
уповіли і віли там на місце Га уж там м єщы ся
там зусто был котресий із селян такых якы там мешкал і він
мене познал по моі мотари повіду же я тя познал ты є
варварена дочка ты наню подібна і я ти вкажу вшытко дахто жыл
і як ту ся водило Хтіли бы м повісти для нашых слухачів
же ту в Торнополі в тім університеті пидолгічнім університеті єст барз дуже
Лемків і не лем барз дуже Лемків але іщы провадят ся ріжны
лемківскы досліджыня Но і найбільше власні в стосунку до мови а тепер
лем повім же ту власні на тій кафедрі было зорґанізувану меншенародну конференцию
в <unk> році в квітню тема лемківскій діалект у загальноукраіньскому просторі І
пак то выдали яко книжочку вшыткы тоты статі і цікаве же на
тій конференциі выступали ріжны учены з ріжных реґіонів Украіны котры ся цікавлят
лемківском темом Барз цікавы темы там звучали і вшыткы мали стосунок до
Лемків до лемківской Бесіды си університет провадит шыршу роботу в спілпраці з
інчыма подібныма університами вчеными котры ся фохово цікавлят Лемками Лемківском бесідом крім
той конференциі што іщы ся дієт власні в тім напрямі было бы
знам же дашто ся робит дашто ся выдає цікавит ня ішто ся
діє в Украіні і ту же вашы професоры вашы выкладачы тото роблят
І ци мати якысы контакты звязкы зо вченыма котры сут в Польщы
Словациі котры тиж мают подібны науковы інтересы як ся провадит така діяльніст
гнеска коли уж може більше свободы в тім єст і може більше
можливости Звычайно што такых напрямів досліджыня спрямуваных выключно на лемківщыну на мову
на говірку на діалект лемківскій такых не має це лише мы провели
таку конференцию Але шторазу коли одбувают ся різны ділитулоґічні конференци семінары симпозиюмы
то представляю переважно з Украіны я представляю як раз оту лемківску говірку
В останнім часі це было у Кыєві і знову В Кыєві буда
початок квітня знов буда така конференция дає выступати му з доповідю а
же проділят але на основі лемківской пісні Зараз має такє зацікавленя досліджувати
символику муді образы лемківску єй пісні і лжай мане і даку высмовознавців
з Кыєва як з якыма мы спілпрацуємо зявила ся низка статей про
символику пісень лемківскых про особливості мовы лемківскых пісень і навіт про сама
жонду вер змаітя лемківскых пісень Скажімо тут є і жниварскій і пастушій
кулисковій пісні і субітковій як тема той конференциі Мовно естетичы потенциял діалектной
лексикы у поетычным дискурсі Там я буду выступати з доповіддю Як раз
це выконане такє невеликє досліджыня на материялі лемківскых пісень Церк раз Те
што останнім часом хвилює мене і што я богато вже зробила Спілпрацую
яцінві досліджыня мовы лемківской пісни і символикы і мовных образів спілпраці з
дочкою Наталия Лісняк яка теж дуже цінує дуже любит дуже шанує і
обізнана і з Лемківщыною і вона одружыла совы сльоза замист теж зо
Лемка і вони підтримуют оця родинны обряды звычаі і звычайно шануют нашу
лемківску говірку Як до того Вна закінчыла Філоґічный факультет туту на Сотернополі
працювала на катедрі украіньской мовы а потім выіхала у місто Кыів і
працує в Ківскому Економічнітеті іміні Гетьмана Выкладає украіньску мову Важну річ треба
повісти же Дослідити штоси лемківскє не єст так легко бо неє докола
тілько респондентів Іде асиміляция іде дос скоро тепер однайти люди котры бы
подали взірці доймовы якы можна для мовознавців приняти яко мову якогось села
чысту Тото барз тяжко перше то зрозуміло жыли іщы більше люди старшых
котры не лем ся уродили на Лемковині але пожыли там наприклад <unk>
років же іщы в тім світі пожыли і іщы переняли од родиців
іщы в дома Якій си стандард молы повіме так то од них
можна было іщы дашто записати і можна было інакше проводити досліджыня Як
тепер провадят ся досліджыня з лемківской темы коли такых респондентів якых можна
выкорыстати для такой роботы єст барз мало звычайно што беремо от наприк
і збірку антолоґ лемківской пісні і інчі збірникы пісень так само берут
ся словникы лемківскій якій на сьогодні на явні словник фразелоґізмів скажімо ступіньскоі
чысловникы дуде або спогады Лемків друкувані ци в загороді ци в інчых
материялах але ся бремонтували художні творы в прозові творы хоча деколи быцедували
поетичні творы але мож мож што іноді потрібного потрібного слова важко знайти
в поетичных творах Але я зараз почала окладати словник прикметниковой лексикє в
Лемківщыны то я беру звычайну реконструкция выкористуват ся але як раз я
чытаю творы Модзиляна та інчы крутельно і выписы і прикметникы выходячы із
контексту пробу іх тлумачыти З одного боку а з другу боку я
часто навідую су село тут неподалік Жутневе де прожывают майже выключно Лемкы
де сбіля пятнадцет скількы сіл выселені звіти з Галицкой Лемківщыны іщы воне
у тому своєму Середовисці доволі часто розмовляют бесідуют медже собою як раз
лемківскою говіркою вона дуже відчутна І от в ріжній такій поры коли
є меньше заняті роботами я приізджаю туди і стараю ся через спількуваня
з неми зясувати те што Мене цікавит зараз ся почала робити словни
прикметниковоі лексикы по суті чыровий вариянт умены є і зараз допрацовую над
текстом надраз ілюстрациями до тых слів і над точнійшым тлумачыньом до тых
слід якій стосуют ся лемківскых прикметників І дуже такє цікаве я побачила
што в ріжны місцевости буває што од насловичого одрізняє ся навіт незначною
такою одмінністю наприк тебыткова тебиткове означає вовняникы Шыміровий тебиткова хустина могла быти
тебеткова або Тебетова і отне місцевысте є тебетова а од них є
тебеткова звычайно што я не розмежовую ці місцевости а записуют поруч тебетковий
і Тыбетовитовий Але в батьох выпадках милуют ся цыма прикматниками цыма словами
якій вони Гарні які вони незвычні які в невідміні від рашты териториі
наприк є такій невидмінювані формы прикметників малісі тонісі песливы формы што означают
молесенькій тонесенкій або є такій невідмінювані формы на назразок брид бридкій є
бридкій є брид Тако такій формы або цікавій формы наймиленьший перемилений о
такій прикладниковой формы або высоцкій такого типу то означає высокій але оцей
суфіскы він робит форму таку що высоцкій ци означає высший від звычайного
высокого Може быти такє тлумачыня То дуже дуже цікаве і в тому
пляні утвореня ступенів порівня цікаве вскажімо не твердійшы як літературній мові у
Лемків а твердшій товто суфік шы а не суфікс іш і так
далі Стараю ся ілюстративный материял брати Із народный писент перелопачут дуже велику
кількіст літературы і одякраз і прозовіт кі творы або спогады книжкы в
ріжный час вєдені мамку купмі книжку і Мадзиляна Смадолі і інчых авторів
і особливо бруз загороды з погоды бруз колентаря лемківского ріжных років материяли
Ну і о так стараю си стараю ся о так доберати цей
материял Бо знаєш асиміляция сильна Мен наприклад старші брат старша сестра понад
десят років мене старші Але я володію лемківской говірку і кращы ніж
вони Они асимілювали себе жывутным місцевым населеням а я выйшла заміж у
лемківску родину і батькы чловікы были долго жытеле мы по <unk> років
прожыли і я была в цьому середовисі весь час і краще знай
цю лемківску бесіду Але доводило ся мені і шукати по інтернетах якіс
родинні звізкы і знашла наприклад в Кєрогорадскым Пелічні Університеті выкладат час прізвищом
Моім дівочым прізвисом Куртко І коли я мала нагоду побувати домовила ся
што мы зустріли ся він трохи молодшый мене але на жаль нічого
не міг сказати Сказал што сендес вывісил інтернат то прізвище а він
сам нічого не знає бо баба была Лемкєня а дале він ни
слова не знал што мі было дуже прикро з одного боку горда
была з того шле Лемкє єст такым прізвищем Йож там де вывезли
де вони зупинили ся де внизджали звідтіля але на жаль вони втратили
з Лемківщыну будякій язык і мні не довело ся його повернути до
Лемків ін інчой професиі кандидатну Для тых нашых слухачів же лем тепер
ся долучыли до нас підповім же бесідуєме зо Стефанійом Панцьом з дому
Култко єй родичы зо заходу Лемковины зо Пстружного а оддале ся за
Лемка середньой Лемковины Стиявы Ні навет дакус страшно бесідувати з таком вченом
і поважном паньом Бо то і професор і кандидат філолоґічных наук Она
долгы рокы робит уж в Чырнопільскым Нацийональным Педаґоґічнім Університеті рядит катедру украіньской
мовы но і при тім ниґда не забыват про Лемків Власні бесідуєме
о єй досліджынях котры провадят на лемківскым материялі Радили сме о тым
же днесК проводити такы досліджыня не єст легко бо асиміляция зашла барз
далеко Трудно найти взірці чыстой лемківской бесіды а зробме сой тепер маленьку
перерву і повандруйме в тоты золоты часы коли вчены іщы могли легко
зафіксувати мову якогоси села І вшытко было автентичне Єдным з такых вченых
же досліджувал діалекты як товды повідали Угорской Руси был Іван Панькєвич родил
ся в <unk> році вмер в <unk> Был знаным украіньскым мовознавцьом фольклористом
і педагом Зоставал по собі крім науковых творів крім зобраных писаных материялів
іщы єден скарб взірці діалектів од Старой Любовні до Рахова котре награл
при помочы фоноґрафа і котры были выданы в Празі як товды повідано
на грамофонных кружках Зараз можеме послухати коротку бесіду самого Панкєвича з репрезентантом
Выжнього Спиша зо села Орябины Окрес Тара Любовня то найзахіднійша част Пряшівщыны
Петро Сонь єст дротарьом зато вандрує в сядиль і дротує людям гурці
Дротаре знали барз цікаво оповідати і мали в своім репертуарі колосальны запасы
ріжных видів фольклору Ту гнеска пучуєте лем короткій фраґмент награний в <unk>
році Я тераз буду нотувати летувал дома але буду нотувал для залізників
а подву по телах горті дрібы Як розстрати дома Я розстрам дома
по рускы а це за жмела в концимскы уж бы сколи зділа
Але кєд мам градже льопові сводуме мали А коли засме зватнете ходити
не по селах засме ходити по селах до трьох слідных Для Петросталой
ляку зорабіной Старолюбовеньскій окрес кіска столітя Я буду вари при повітку розділіме
чапорямску Жыв разиден край і вынходів по своій краіні Квіту Веділ же
там не ден ґазда о отым хрони саді тітра го поздралю і
опросил же ту саму першы овоты зродят жебы муж міст приміс на
подарунок Хот ґаза послухал і запамятал собі минуло то пару рокы зродили
то овоты ґаза дяку бірал до красного кошыта на каты овоты Пішол
з готеля на село та же пришол аж до того міста де
краль бывал трітул до того палату ледво пусткірітом і там уж при
самых дверах де Краль бывал там порталь королевскій єонехів Ґрупа Пусті Люпрож
на лепусти прето тя лепусти поклята нерозділиме сил в тым тя краль
обвариє бо тота гуйку ґрупо та зота выдірал Сито му присяг же
мувас половил тут того хто му краль обвариє і пустив онука лісу
друка поклонит ся кральовы листы і траль му варич тові добре принюс
тімом на пити кралю тоты овоты котры сте жадали од мене дяжницю
садів Кральца за ти было жыдати вірній тот ґаздату нему і просил
од него це жебы я Тебе оддаровал за тоту свою дувірну Танит
на ся і світалю нешту лем цуже быдали єну позовту тральця драгувал
але остатньо дав два піл што му зробил Вышол тот ґазда волка
фортат стоістого краля Дайме тераз половинку свого одну выліпіл добры пожолкы зато
настала бідка край вылетіл волка смотрит што тота Явідрука обіло тіту ґаза
розвоіл же акло вындумого слума тот край при своім палаци Кральця барвал
на того другу увагу обюфів а того ґазду найліпы обдаровал А тепер
мусіл подякувати Миколі Мушынці бо власні він видал недавну книжку Голосы предків
о награнях Панкєвовича де Лученый і компакт диск ци як повідают на
Пряшівщыні цидачкы Власні з той платні взяли сме оповід Петра Солоня в
Рябины Сут там і інчы взірці діалектів і як видиме тепер така
техніка же ціла колекция грамофонных кружків Пенкєвича ся змістила на єднім кружку
Но тепер вертаме зо Спиша котрий тиж люблю і шаную до Тернополя
і до нашой бесіды зо Стефаном Панцьом єня было дост цікаво чытати
навет маленьку тоту книжочку Стефанія Панцю материялы до словника лемківскых гувірок Дієслівна
лекцика Для тых хто вчыл ся в Польщы то я мушу повісти
же діє слово то часу слово жбы знали о што ходит книжочка
<unk> маленька <unk> сторінкы Але ту зобрано барз дуже материялу як бы
дахто хотіл пізнати лемківску бесіду чым она цікава Як ма такы цікавы
прикметы то власні тота дієслівна лектлика надає ся найліпше може бо ту
сут тоты формы котрых не маме украіньскій літературній мові сут такы ріжны
Вкорочены формы як то бер наприкто навет як бы дивне як бы
дахто чытал же же цалком не знає в топы лемківскы то може
не міг бы зрозуміти што то такє ид ци бер тота граматична
основа тиж єст цікава але ту сут іщы крім такых як бы
згально знаных слів Ту сут і такы же може рідко тепер мож
нех вчути же они ус тратяты бо може навет неє такой ґаздівкы
як давно значыт може не треба хоснувати того слова бо неє такой
діі же треба робити тото ци тамто Але ту ту єст тота
книжка перевыдана і іщы дополнена і не знам ци можна деси купити
Ні воно не продає ся бо це правдово выдавництві Джура выдавало ся
може маст такє выдовництві є в тернополі Жура Може там і в
выдовництві є Я так думаю Вона вышла в <unk> р <unk> році
то я думал што выдонес ся або в нас є маґазин Джура
у центрі М Терноплі Бесідуєме як бы повіме на цілий світ може
дахто бы хотіл того Добрі же тепер дуже книжок єст в інтернеті
але місяц дає же той неє бо я надала до той ни
Але в тотыш спосіб як не можна купити то можна принаймні тягнути
з інтернета Але той не виділи єм в інтернеті а добрі бы
было таку мати і я знам же люди бы такого потрібували Іщы
раз приходжу того звіданя бо хтоси запукал двері та і забыли сме
якы контакты сут вы такыма як вы Але же Выкладают в Польщы
в Словациі ци в інчых університетах де єст вчыня лемківской бесіды ци
славісти якы ся конкретні цікавлят тым якы мате контакты же якоси спілпрацуєте
Контакты нас в основному зараз на особистому рівні Я контактую контактувала такій
мовызнавец є польскій славістві домі др Нук Януш Ріґер у нього нескатей
словникє Яций словник теж опрацювали ми особисто знайовін приізджал до Тернополя я
його шаную поважаю і назаєм Також і Михайло Лесив якій был участником
нашой конференциі про лемківскій діалект даж спількує ся дораці він приізол на
цю конференцию мал выступ докладный і мы з ним ще зустрічали ся
на інчых конференциях людску з Окрема Коли была конференция теж присвячена діалектам
от контактуємо і з ним Я была знайома з честкою Зузаною Ганудель
З Словачыны з власти лемківской оцієй пілданной Лемківщыны яка також має і
словник посуд кухону ночыням на Атляс якій видала теж я была знайома
і мы зустрічали ся на конференциях і я маю ци Атляс особисто
і користую ся і приношу студентам показую його на парах Дуйчак такій
із Пряшева я приізджала була водогідшому туді факультеті в Пряшві зустрічала ся
з мовызнавцями як раз сме контактували од пані такому наукому А што
до того да придбати Назагол то ми завезлиме будь примірників де може
і більше завезли Інститут Украіньской Мовы Академіі Наукы там є відділ діалектулоґічный
от ме там завезли і науковци якій приізджає тікалици можут собі там
придбати дакому звычайно є доздрувало особисто Дієслівна лексика дуже богата бо це
якій мен та дієслово ци дві ядерні частины мовы І хоц я
там зібрала значну частину але іноді мені до памяти приходят такі слова
што я звертала ся до ций книжечкы я іх там не бачу
а згадую почути від батьківци своіх ци чловіковых з памяті дуже богато
приходит Це стосує ся і того што не всі Лемкы дали себе
під лиси асиміляциі не всі Хто заховувал свою мову свою говірку заховувал
то по буті на ю розмовлял а хто свытко піддало симіляциі то
зараз дивуют ся і питає мене А звідкє выци знаєте контакты дуже
важкі я звычайно іноді вдаю ся і до студентской допомогы Розрубляймо питальникы
яка жущу наприклад такому то селіцю в такій то місцевости є Лемкы
і студенты ідут з питальником і записуют через технічні засобы бесіду лемківску
і такым чыном я выкорыстовит сей материял Скажу такє што я выкладаю
улюблений свій предмет украіньска діалектолоґія поміж інчі дисциплины сам мі вдає ся
і настількы што я в цьому році ведала з рефом Міністерства Освіты
украіньскы діалектолоґіі методичні посібник для проведеня практичных занял власні о тім я
мала думку То власні о тім хтіла повісти бо то вышла тота
книжка украіньска діалектолоґія практику і власні тоту книжку можна іщы купити оно
нове можна найти бо тоты уж є раритеты то по перше напевне
для вашых студентів та для студентів філолоґію але тут представлені різні виркы
всієй Украіны в тому чыслі і лемківска гывірка Це для практичных занять
з такого курсу тут представлены і зл Божаньскій говіркє і Поліскій і
Центральны Украіны тут все представлено тому што розруховно студентів всієй Украіны Такє
звіданя приходят до вас студенты Слобыжаньскы іщы ікысы там доврійскы іщы я
не знам якы ріжны приходят такы же в дома може по росийскы
ся бесідує наприк приходят і вы оповідате ім вымати курс діалектолоґіі і
практику як вы можете ім Вказати ріжны діалекты то інакше фонемы то
інакше шытко як практичні то можна вказати і як студенты то спримают
ци они можут напр за піл рока ци за рік спрібувати ріжны
діалекты но наприкляд прочытати кавалец текта в якым си діалекті Добрі подібно
до того як бы люде котры выросли в тім діалекті Приходит якаси
пані професор Стефані Япаньцюк сідят студенты і треба ім вказати ріжны діалекты
а для нашых слухачів повім бы дахто не знат дахто зна дахто
не знат же Украіна барз ріжна Шылиякы шелиякы мадіалекты і они мают
кус ріжны вшыткы і граматичні але мают і ріжны звучаня Інакше тота
музыка річыня інакше фунемы єдны скорше другы помалы бесідуют они ся выховали
в лісі Ци в степах ци в горах ци якій клімат там
до колано вшытку вшытко вплывало очівидні на тото як ся формували тоты
в ріжных частях Украіны ріжны діалекты може і ментальніст мают інакшы тоты
люди в ріжных частях Украіны де степ де єст сус теп де
ліс і так дальше То опрошу як вы тото потрафите зробити як
вы потрафите нам чыти студенів і вказати дати понятя як они ся
практикуют Япони о ту практику Украіньскє прав Япони ся практикуют Ну є
специяльно звычайну програму за цию проґраму і мы працуємо Ясно што я
выголошу єм лекциі де называю особливости кожного нарідця а потім межах нарідця
кождого кожной діялятной ґрупы ци говору межі пошыреня тото територию пошыреня а
далі особливости на кождому рівні на фонетичному рівні на граматичному морфолічну синтаксичну
і лексичну рівнях то стараю ся як що аналізую лемківскій діалек то
звычайно кажу про те што лемківскій діалект зберіг архаічні рисы особливо архаічні
тому што він был так бы мовити майже скажемо відмежований одгородженый від
загальноукраіньской етнічной териториі і тому він збріг о ті старі такій архаічні
рисы чого они зберіли інчы діалекты но скажім це обнижене лемківскє ы
за якыме пізнаємо хто походит з Лемківщыны і Збріжча ци ы Оце
зберегло ся скажім лемківскому діалекті частково у тых Лемків Закарпатского говору теж
збрігця ци ы та фонема а потім ми працуємо чытаємо тексты тексты
в нас зазвычай за транскрибовыні фонетичны транскрипциі дестрі наголос де помякшыня позначі
і так І очы мы аналізуємо тексты за принятыме звычайно і розробленыма
мною особливостями Приношу му лекциі на практичні особливо приношу суникє різні Скажу
му так што діалектулоґія як наука украіністи ці доволі розвинута Зараз выдає
це дуже богато словників майже кожці на чалі закли выдає словник діятной
лексикы або фразеолоґіі зазвычай це лексикы і тому нашому доробку це є
і мы маємо тут на західній Украіні маємо словник бойківского голору Унишкєвича
Маємо закарпатскы говірок Сабадоша Од лемківскій в нас єст вывникє звычайно лемківскій
частково навіт приносимо верхрадзку якій щы ведений в <unk> році але вони
бачат в записі або дают єм мікрофільмах так бы мовити на екран
показу і материялы цього словника Такєм цінному так працуєму досконали ся в
рахуваючій сучасні вымогы контролю тасту гірізні завданя і так тотащы вымагают ся
в сучасні системі навчаня Нок як напр може іти з Фльобожан кы
і парібукы приты доле ся вчыти і вы можете вчыти по лемківскы
чысто прочытати якыйси текст ци співати чысто по лемківскы ци выможете потрафити
іх так навчыти жебы они так прочытали як то треба Старайме ся
в нас навчали ся і навчают ся ще студенты з Крыму навчали
ся з Миколайской облас Інчых східніх областей і кажімо Кремчане доволі активно
включают си і навит були в нас выпадкы што навчали ся Татары
з нацийональністю мы проводимо ощы такі цікаві заходы імпразы костюмах украіньскых костюмах
лемківскых де співают ся пісні Украіньскє але здебільше гутуємо звычайно лемківскій не
охочет ся спримати і старає важко і вымовити оця ы але вы
не вывчайте історичну граматику і уже там ідете ся про цей звук
Я виджу же ту в тій книжці украіньска діалектолоґія практикум напр студенты
з Крыму ци не знам одкале мали бы наприк Принаймні знате прочытати
такє Пришол бы я до Вас каждий вецір жебы сте мі дали
што бы яхтіл намисучку лену і шварну олену то бым яхтіл то
бы м яхтіл пришла бы я до Вас каждий вецір жебы сте
мі дали што бы м хтіла того сюгеіцька што мачорне оцька то
бым хтіла то бым хтіло то вшыткы студенты мали бы тото знати
прочытати так як треба дак Ну і тут іщы єст такє заданя
за транскрибуйте такт лемківскуй пісні выконайте аналіз за принятую схемою Ну і
мусіли видно бы тото зробити жебы мати добры уціны так Мили слухачы
припоминам же бесідуєме зо Стефанійом Панцьом о єй працях то вчены з
торнополя котра конкретні ся занимат лемківском бесідом і родиме тиж не лем
о лемківскій бесіді яко о цілости але і о ріжных лемківскых діалектах
То послухаме зас взірці діалектів Пряшівщыны Доколи так єст же вчений в
часі експедициі зафіксує молу якогоси села ци місцевости і може быти так
же уж більше нихто не буде мати такой можливости Так было і
в тім припадку коли Іван Пенкєвич бесідувал з мешканцьом села Валашківці близко
Снины Для тых хто не знат то повім же то східня част
Пряшівщыны і ту будеме чути тот валашківскій говір Іван Панькєвич мал тот
говір за найбільше архаічний Барз скоро по тім як Іван Панькєвич тото
зафіксувал целовашківці было знищене в тридцетых роках остало оно війсковым поліґоном І
властиві думаме лем єден звуковый приклад бесіды того села Дальнім і Валяткове
Валява колежыт под выгорлятом окрем зытняны для тепер ка повім єдну приповіду
Была єдна жена худобна але барт мала шумного хлопця а тота жена
бывала коло крайовского двору до замку Так же тот єй хлопец ходіл
до Замку кабали бо край мал тис єдну малу Принцету так во
нідув єдна поділил од малюдка І бави літа і бави літа о
ніта а і залюбилі дул єдна Так як край том доцю барзы
страшні за ганьбів єдна края єканьба єдна худобний бабы хлопец же залюбил
до його принчезны так то край призвал того чы на єй ґучыбі
же му даст єдну одповід язку якому кунців так повіл му жебы
гун ішол ку сонций а сонця ся попросил Де цьому нополыня іде
до горы а полнял дулу Так мунта того барз засмутіл і выбрал
ся на тоту драгу ішол Ішол ішол і зашол На нусь раз
до єдного краля до старого барз што уж рідів світа сліпий был
Так тот края там пришол та його просіт же он іде бун
повідат же йому дал край одповід таку же бы ішол до сонта
А позвідал ся сонцем оно до полудня ідят горы од полудня олдуру
Бой а попросі татами за мене єцьом я дакоє был крайом на
тоні панувал а тепер та я сліпий а не візю цвіта Подякувал
му за нудніст сідал му тот край старий надрагул пінязі і выпроваділо
ішло дале іде іде і приде аж буєному морьой і старе ся
там барт єяк бун перейде через тото морю Но але видіт є
там єдна рыба ходіт по верху по воді Ізжає так украйова айбунка
де же прибліджає і попросит ся той рыбы же она перенесла на
тамтот край Муря Вона му каже же гей уродит го муто а
і позвідат ся його же де ун іде повіже ун і ся
до сонця донес є одповід од сонця же як Яка Яку краю
му надал бесідуєме гнеска і ехоснуєме такы слова говірка нарідця діалект говір
бо маме ріжны тніны ту і зато прошу выяснити бо наприклад коли
бесідуєме про Лемків то маме так во украіньскій науці єст ак же
В стосунку до Лемків бесідуєме про лемківскій діалект і бесідуєме про наріча
до якого ходит лемківскій діалект але нашы слухаче може тоты котры ся
інтересували ци якы може студиюют ту славістику ци што може чули інакшы
терміны коли будут чытати часопис Сватра там буде писати о найбільше західнім
лемківскым діалекті коли будут чытати часопис Бесіда буде написано про лемківскій язык
Коли бесідуєме про лемківску землю коли бесідуєме про лемківску землю західну Галичыну
повіме так бо можна повісти іщы о Пряшівску Рустак то маме і
захід і маме схід і маме середину і маме пілнічку Лукоросна Маме
ріжны части і як повісти тоты части там молова ся ріжнит в
тотых частях то діалекты ци то говоры ци то говіркы ци то
в ріжных частях Лемковины Што то єст як бы треба было фахло
то означыти Нарічця ци найбільше угрупуваня ци по суті сукупніст говорів які
повязані територию особливост ся мем мове культуре в тому чыслі фультуры етноґрафіі
істориі Украіна як етнічна територия Має три наріча пілнічно украіньскій або поліскій
півдано східній і пілдано західній Лемківскій говір ци діалект це синонімы належыт
до пілдано західного нарідця Пілданно західнє нарідчя в силю ріжных історичных обставин
є найбільше такє строкате богато тут голорів і говірокы Ну скажімо выділяє
ся карпатска ґрупа говорів до якой належыт лемківскій говір Говір це меньше
угрупуваня ніжнорідця ци люди певной териториі якій мают особливости свого омовленя якій
має свою культуру своі звычаі обряды історию етноґрафію фольклор оце говір Коли
говоримо про говірку то говірка це найменьше угрупуваня Це може быти мова
двох трьох кількох населеных пунктів якій не віддали нім медже собою якій
однаково розмовляют і мают приблизно однакый звычай і обряд Оця говірка Ну
на териториі Лемківщы не зкажімо там де Село Красно та інчі забыли
так бы мовити за місяци іх называли Тепер ціо термін ци термін
не вжываєт ся зіленьскій запровадил го зіленьскій і оце воне трошкы відрізняли
си од стрівні такій Лемків вони трошкы відрізнали си своім мовляньом Але
воскількы скажімо моі батькє зі Спружного а батькы чоловіка із Теля то
я все одно бачыла ці відмінності Коли вы ся оддали выділи же
родиче вашого мужа бесідуют кус інакше як вас дома ся бесідувало Ясне
же основа загальна подібна што найперше же вы звернули увагу і фонеми
утвящо єй уцілый тай і якысы слово котрых вы не чули і
загально прошу схарактеризувати наприклад тій териториі де моє родинне село стружне і
ближе до нього села вымовляли не ли а вы такє му влоко
ходива там більше на вы А одде телява та вымовляли лы а
іноді сели було якєс навіт ім мякувати Я б сказал на піл
мякєта тыпы залы Домніца кєнула ся в віці то словно фанатикы а
якщы брате до увагы лексику скажімо то Тылявы більше бесідували а тут
дружом більше гварили Я так сказала Гварите ґада А ґадале то тіж
теляви більше ґадали А тут більше гварили Хоц і было бесіды была
было але всеткі о такій кіст нюансы були і райків на славокрамых
рацяй побуту таж Лемківска говірка не знала взагалі то літер гі подакуде
є це гі але не казали гіхами а іхаме істи ани гісти
Оця так майже але не на всій териториі не носий А были
такы слова же вы пришли до родины свого мужа і вы не
знали што то значыт Модоцете наприклад плянний Не знала я што це
такє я питала казала а те конеч конечну конюшыну чорно в стружнім
такынне повідали дале такі примолкы Най ся придкаже най ся не придзкаже
Озавдиляві є почуло батьківчы Ліковичы така примолка такы вставні словає бактів хай
не справдит ся це про што іде мова Деякі такы фразелоґізмы теж
вырізняли ся Пісні на інакше співали нас більше співали пісів од одкаль
соненько сходило Од туры я пямятам і ты родиці своіх а они
такой не чули Я ім співала ту пісню они такой не чули
Ян Ґорли Койбурбы покрематя таку пісню яку співают кунас дівкы на великій
Надыпами його руде не дайте ня мам то моє Ґірде бо вы
його дрібны діти плака же не добро матьо подо другого підня праці
фарту Вер не будеме кобы мод думаме быти поламали но правидны Кєді
поламе то іх направиме то найкрашу паню зробило Дослухали сме іщы єден
з взірців Панькєвича якы были наново тепер выданы уж в цифровім вариянті
і зробил то Микола Мушынко Юж повіли сме же то книжка голосли
предків і там єст долучений тот диск і тоты награня Но і
зас вертаме до бесіды зо Стефанійом Панцьом до катедры украіньской Мовы Тарнополі
Сут увас студенты якы бы а ту то сут студенты якы і
внукы Лемків може сут деякы студенты же хотіли бы далей В лемківскым
напрямі проводити кысо своі досліджыня і може даякы же уж дашто такє
провадят молоды ци вы заухучуєте бож знате тоту тему то вы можете
ввісти а іщы єст єден аспект же Неє аж за дуже досліджынь
лемківскых ду можна іщы обороняти дисертациі на ріжны темы Лемківской части ту
дум можна Не знам кілько іщы написати было в Украіні тота тема
не так пошырена правда в науковым світі Лем вычынают такы шыр ся
досліджувати Ну студенты пишут курсові дипломі роботы дале вони так не розганяют
ся на дисертацию бо і літературы в нас обма і в закладах
наш університету в тому чыслі передусім Скажем так нас так не має
Але я знаю шо Любіньск університеті захыщена є дисертация про фольклор лемківскій
і зараз дослідже муда дослідниця фанатику Ну і знаєму што в Польщы
захыщала ся маґістерску писала яка уроджынка Русийской федерациі Меґіна Аліксиєво так Медіна
Аліксєєва писала і она обрунила дисертацию а маля дочка вона закінчыла наш
факультатів на ґрасию на доволи добре володіє лемківску гібірку і вона як
раз В неє чымало статевна цікавит ся в неє чымало статей про
мікротопонімію лемківскых колишніх сіл Тобто це назвы дрібных обєктів кожного села Она
цей материял зберає і продолжы збрати такым чыном што переважно через програму
специяльно розроблену при зустріча з Лемками або іноді мы вышукуємо з літературы
тієй шлемківскоі де єс погоды про своє село і описуют ну скажімо
як называло ся Поля ци як называла ся Поляна ци Підвищ Нєгірскя
ци Касю Лугови никій з Яр і так Очулювал нас ношы выхідец
з Лемківщын власне його батькє Володимір Борно місцевый наш поет Очулю молоди
зо віком і віст бералду коло себе теж молодых ящы было десок
років там трошычкє Я відповідала за вельо молодіжну секцию я орґанізувала з
ниме вывчыня танців лемківскых І потім мы єздили з сим танцими єздили
іновату в Польщу Ждыню і выступали тут на великому такому концерті присвяченых
раз Лемківщыні Мы наняли специяліста по танци раз по другы мы єздили
окремі села Чортківщыны і записували окремі рухы і разом приходили до того
што воно як оно так само робили костюмы потім різували снеме як
раз на різвяні свята Вертап і з сим вертапом мы єздили ті
куточкы де жывут Лемкы в села напр Требувляньскє ріону село Залавя єздили
утропільскє ріон село Журнавы єздили а також у ту Тырнопулі до місцевых
Лемків хто бы жол О самолодіжний был верте Скаже му так што
по суті кєрувала яцым вертепом кусцюми месіли доберали з власного тукого матря
кій был під руками дешто він може был бідны зовнішньо але старали
си зробити горло Вартап вони представляли лемківскою говіркодю Чловік давал до кого
невличку автобуса і ониц цим автобусом єздили по селах Повіли сте найважнійшы
річы повіли сте найважнійшы жывы робили і тепер ваша робота найважнійша была
Вы представляте што єст тако лемківска бесіда лемківска культура для молодых то
найважнійша річ бо то перспектива і тоты наприкляд вертепы і іщы якысы
вандрівкы на лемківску землю І тото же вы тепер мате выклады для
студентів і можете ім дати понятя як то прочытати як то заспівати
по лемківскы значыт тота перспектыва Што можете повісти яку гнеска Лемкы Украіні
і яку мают перспективу і як зацікавити молодых наймолодшы поколіня значыт внуків
і правнуків тотых хто был депортуваний Украіну як іх заціковити якы способы
якы выхоснуєте способы для того жебы не Лемків заціковити бы то цікава
культура а Лемків діти і внуків Лемків пронуків заціковити же то іх
рідне найперше на сьогоднішній ден треба зберати фак тичы материял чы то
писні чы то інчі жанры фольклору і записувати так саму лемківску бесіду
Записувати ци все выдавати ци найперше найважливійше тому што згодом Лемкы асимілюют
ся І мы дізнаєме ся про них лезо того што видне Як
ме зацікавлює му а зацікавим через проведуня ріжных такых выховных заходів де
дуже часто лунає лемківска пісня і вона насікє мельодийна і приваблива што
захоплює сучасного слухача Такій спосіб це дуже возливит це іх дуже отямлює
Коли выкладаємо іотолоґію обовязково представляємо різні світлине з костюмами представляємо літературу словникы
різні показом называймо авторів і діти таж дуже зацікавлюют ся А як
щы чуют мельодию будяку лемківской пісі то я не раз даю кілька
мельодий і питаю анус га вгадайте де коломейка де лемківска а де
Загаль украіньска От вони вже почынают гадувати бо лемківска пісня також своєрідно
має своі особливости Я тішу ся што мні довело ся што зробити
для Лемків Ну я такы пото кєд думаю што це може клич
крові і поза якя уроджынка уже Тернопільщыны то мене певно єй клич
крові о цього краю де я народила ся бо улюблені куточкы Лемківщыны
я лише маю уяві Лише вони асоциюют ся з чымес Я была
і в Тыляві я была і в стружну Я была і в
Ждені в інчых місцях Ябула Але вно не запало так глибоку душу
бо воно было для мене як факт пізнаня А де мы єй
ходили по яфыри а де пасли худобу а де мале ворот а
якій дерева плудові росли я собі згадую што батько мій обовязково сидил
колохати тотно теропущні Яс Я от над цем так само задумало ся
не дуб не сосну не смераку а ясен Далі куточкы в земліці
єй тернопискоі звычайно вниму серцю моєй душі я як науковец теж зробила
разом з колегами Свойой кавтры яку я одчулю кавтру украіньской мовы Я
зрозуміла што треба што зробити за тым покликом крові для тернопілля І
от мызували си і выдале підутували выдали два фразеличны словникы словнику Дожой
мовы творів топто Боґдана Лебкого і сучасника нашого словни фразелиґізмів Бориса Харчука
Пляне на майбутнє Зараз працую над словником прикметникови Лех Сикія думаю што
до кінця року я до кінця літа до чарля його зумію ведати
і оформлю у специяльні збірни кницкуста тай про мову лемківской пісні То
на тім конец гнецко мы были В Тернопільскій Університеті на катедрі Украіньской
мовы Стефанія Панцьо то барз заслужена Лемків особа і хтіла бы м
жебы про ней більше чули більше знали і зараз як вылучу диктофон
і з вами буду ся пращати а мы будем бесідувати як зробити
так жебы вшытко што она написала можна было чытати можна было деси
взяти тоты книжкы Мы штоси такы выдумаме жебы выли моі слухаче мали
таку можливіст зараз будеме думати А вам може задуже уж ся сприкрыло
то Щестливу при мікрофоні была Анна Кырпон до стрічы за тыжден Оставайте
здавы Слухайте <unk> процент лем на Скракова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян слухайте семка
<unk> процент а будете мати цілых <unk>