70% #2014 - 70% #110 Галина Ступіньска, «Фразеолоґічний словник лемківских говірок», 22 III 2014
Еп. 2014

70% #2014 - 70% #110 Галина Ступіньска, «Фразеолоґічний словник лемківских говірок», 22 III 2014

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Galiną Stupińską o „Frazеoloґічnym słowniku lemkowskich gwar“, czyli słowniku poświęconym stałym wyrażeniom i zwrotom z tej odmiany języka. Gościni opowiada, skąd wziął się jej interes tym tematem, jak zbierano materiał i jak słownik pokazuje znaczenie oraz użycie frazeologizmów na przykładach z literatury, folkloru i innych źródeł.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте <unk> процент лем на Скракова а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталя Асатыян Слухайте <unk> процент
а будете мати цілых <unk> Видам Вас дорогы слухаче при мікрофоні Анна
Кырпан Тепер мы в Тырнопільскій Університеті неска в Гостях у нас Глины
Ступіньска доценкатедры Істориі Украіньской Літературы запросили сме єй бо написала писловник лемківскых
вывірок То барз цінна книжка ані Глины не Лемкыня але барз єй
зацікавили лемківскы фразелоґізмы назберала тоту цілу грубу книжку і зараз будеме знати
як то ся стало з чого то ся зачало як ся зацікавила
лемківском бесідом як пришла до того жебы не лем зберати материялы але
власні укласти такій словник уж знам же мало помічників ту написано же
уклали Галина Ступіньска і Єрена Битківска Зараз будеме знати што то за
люди просиме слухати нашу бесіду з пані Галином до Прогадня То была
пані Голина але тепер єст іщы друга авторка Ярина Битківска то пані
Голину маме пред собом што то за Ярина то прошу мі повісти
было єй ту неє в тій авдиториі Ярина Битківска кандидат Філоґічных наук
асистент Катедры Іноземных Мов Прикарпатского Університету Івано Франк Івано Франківка та Івано
Франківско Прикарпатского Університету Но власне як што говорити про Ярину Битківску вона
є співавтор словника і зрештою вона выконала дуже богато такой технічной роботы
а також доберали ілюстрациі до словника тото ілюстративный материял з ріжных джерел
художньой літературы дяку писали Лемкы Треба послухачом повісти же ілюстрациі то не
конця якысы знимкы в тым припадку коли бесідуєме про фразеолоґізмы Значыт же
то приклады з літературы з фольклору зо вшыткого де власні можеме найти
тоты фразеолоґізмы як бы в жытю як бесідували ся Оі то оглядала
тоту вшытку пані Ірина Она назберала вшыткы материялы готує така структура Же
подают ся тоты ріжны фразеолоґізмы наприк наприклад такы написано глорнец про горниц
што може быти наприклад як жыдувскій горнец то деси певно Закарпатя як
жыдувскій горнец єй з словом щєз значыт дахто щез як жыдувскій горнец
і ту выяснено же то значыт зникнути безслідно І одраз проілюструвано Но
де то в дябле мій дзиґарок Ага Щез як жыдувскій горнец Хто
мі ту вшытку русял О то то то то то то то
то то то тоты ріжны приклады Ну може не вшыткы то я
не знам але тото зберала пані Ярина Такы тіли дополнят теж што
власновыці приклад ілюстрациі в словнику наводят ся обмежено Они тілько подают ся
для розкрытя значыня окремых русилоґізмі іх синтаксичных звязків і функцийонуваня у певному
словесному точні тобто тут не проілюструвано кожну парализолоґізм А уже коли мы
побачыме словник сам то при ілюстрациях і жывого мовленя Тут назвы населеных
пунктів дают ся ускурочному Выгляді так одкрай тоту з якого села так
Євровы села і з якого з якого повіду а цитаты якы наводят
ся цитаты наводят ся і з художных творів і етноґрафічных материялів і
фольклорных збірників і так уж періодичных выдань і іх супроводит прізвищы або
імя автора або як ваз реґо псевдонім Так Ят мам приклад наприклад
нести нести влогу Высопу і зараз пояснено поводити себе горду пихату а
ту мам зас приклад наш шеф в своій ролі взюл ся найменьше
до будцом карпатской бриґады і голову нюс высоко аж похылену на горбаты
плечы і вказано же автор того Семен Мадзелин Фразеолоґізмі роблят му то
мола товды як мы з того корыстаме кольорова жыва Фразеолоґізмы творят якысы
цікавы образы і товды мы ліпше сой представляме дашто оціл хтоси нам
повіл коли повіст тым фразеолоґізмом мыпше якоси пристане перед нами ци якєси
явиско цых наприк дахто характеризує якогоси чловека і товды фразеолоґізмы нам помагают
ліпше одраз тото сприняти Бы так долго бы треба было оповідати а
так пару слів але барз точно конкретно повіджено і мы одраз зрозуміли
по што ходит Хто з того може скорыстати Може скорыстати і простий
чловек котрого просто тото цікавит котрий хоче ліпше пізнати богатству лемківской бесіды
може скорыстати і дахто студентів хто того ся вчыт хто студиює Дашто
подібне може взяти сой до свойой роботы можут скорыстати з того науковці
очывидні мали бы з того даякій хосен і думам же принаймні моі
знаємы то уж купили і уж дашто скорыстали і дале будут хоснувати
Было барз цінно книжкы для ріжных і тых же фохо Можу тото
оцінити і сприняти іх хоснувати і для простых люди такых як я
в Украіні тоту можна купити в книгарнях бо то выдало Тернопільскє Выдавництво
Навчальна Книга Богдан Але я так розумію же зачало ся іщы скорше
Бо скорше была написана дисертация скорше выпроводили наукову роботу і проводили тзв
польовы досліджыня значыт не доправды в полі але чогоси то так ся
зове філологы мовознавці то не ходят в поле на буракы ци на
што але так ся зове коли ідут просто до своіх респондентів котры
можут ім дати взірці мови же она не змінена і можут подати
таку меньше більше чысту бесіду Но а они гварят же ту они
в поли ведут ну зараз будеме знати Ту кадень выходили до своіх
респондентів і коли тото вшытко ся зачало і насзагал як то ся
зацяло што жывы зачали ся занимати Лемками та выпраціны в Лемків Лемкы
повідают же кыхтоси Хце так розворушыти мовця то повідат Бодай тякачка копля
то так і пані Анна до мі повідає Бодай тячка копля то
я ся так жертуєм Добре Сказати проте коли почало си моє зацікавленя
то вже дуже давно З того часу коли я выйшла заміж за
власне за Лемка бо і батькы мого чоловіка Лемкы і переселенци із
села Высовы ґорлицкого повіту переселені суды на Тырнопідщыну до села з початку
до села Підгороднього а пізнійше были переіхали до села великых ходачків з
чукызівского району Коли познайомили ся спочатку з батьками то мене даєте дуже
вразло бо я маю польскє корінь мама з походжыня польско і зрештою
мені якось так было цікаве што то наголошыня як то наголошуют ся
слова і не розуміла хто то в ней так єдно же потім
знала што то Лемкы І звычайно найте найперше што в мене было
це в мене якыстикы было перед Лемка пошана схыляла голову бо завжды
коли зберали ся родиці коли зберали си сусіде я одписів чули як
от люде Не скаржат ся про тешу од якых пересиляли як вони
полишыли своі тіріны терена як переіхали сюди як тяжко было призвычаювати ся
як тяжко было себе взагалі бідно одхлодити а пресишы залишыли ся залишыло
си коріня там на рідній землі Бо там могилы могылы батьків могылы
дідів прадідів там залишыли ся хаты до речы од батькы мочловікы приіхали
такы діти збудувал нову хату і наветій хаті нихто не жыл а
зараз в Высовій в тіхаті Лісництво Мате чловіка моя свекруха з Коренів
з родины Коренів також вони выіхали залишыла ся нова хата в якій
недолго пожыли і звычало што то было дуже тяжко І найперше Я
от звертала увагу на намовленя так же было тому такому мовлиньому середовисці
што мене дуже цікавило але свекруха моя людина ну дуже така выважена
была дуже богато чытала на така такою жінкою была мудрою І мені
богато хотіли си від неє почути А щы тым більше як што
напрыкату нас сусід дезячувачы сварку чедес якіс такы выгукы певні такі лейливі
Мене тот цікавило і я вже тоді в вісемдесятых роках почало собі
дещо записувати ще навет це было таке знате хоча і свідоме записуваня
але я не знала што воно колис Стане моім такым найбільшым зацікавленьом
і што выновили ци в якусь роботом Найперше што мене цікавило і
навіт потішало все были выгукові фразелізмы Я хочу зрештою сказати што справді
фразеолоґія це є те што гмну деє такє ебоцийне експресивны зыбавленя мові
было В мові вже є слова вже є назвы того ци інчого
предмету того ци інчого явища а фразеолоґічні одыници фразеолоґізмы вже як так
буду мого воворити популярно вони дают по <unk> повторне сцензываня але воце
называня є такого емоцийну експресивного характеру І од найперше што ме зацікавило
це о то было такє привітанє мені подобало ся одколи в нас
дома говорили помагай вам Боже помагай вам а тут ідут люди в
поли і так голосно дес протяжно Щастя Вам Боже дай а там
відповідают Дай пане Боже дай і вам або коли пришли там до
пришли в гості од приходяте слова Сусу Христу слова навікы та перейте
ближе та што нам повісте І то м якось така і мелодика
і он така емоция вына звычайно навіз зачарувала І найбільше од мене
спечатку потішали такы выгуково выгуковой фразеолоґізмы коли оддес люде там сварили сат
у нас сусідка была така ну а не тешу сварили сим переважно
на качок на гусок листеля пешло так каже Деньом там дябло трісло
де едеште псе головати та ед же ед не на палюй мятийко
і так далі можно богато наводити прикладів Но зрешты такій лейливі не
там же шы псе голувати тижа бо кітна Дайте я о собі
думала одчуло што вкладає ся той в образ чому так называє ся
Звычаношы це все тешу оточыт людину што вона може перерівняти одповідно якій
асоцияциі якій спорівня проводят ся і воно так выливає ся выливає ся
в безну Мили слухачы припоминам для тых хто лем тепер ся прилучыл
до нас ся гнеска мы в Тырнополі а у нас в густях
голины Ступіньскы Бесідуєме про книжку котра ся вказала друком при кінци <unk>
рока фразеолоґічный словник лемківскых вывірок Голина Ступіньска єст спілавтором того словника як
і Йорена Битківска Думучыл ся до той праці редавословник і Володимір Ступіньскій
муж пані Голины Властиві то з него вшытко ся зачало бо коли
пані Голина ся оддала за Лемка товды ся зацікавило лемківском бесідом Володимір
Ступіньскій тиж робит в Тернопільскым Педаґогічным Університеті він єст заступцьом декана Філолоґічного
Факультетата на тім факультеті а конкретні на катедрі Істориі украіньской літературы робит
і пані Голины Потім як оборонила дисертацию на тему фразеолоґія лемківского головору
украіньской мовы яла ся окладати словник фразеолоґізмів І барз добрі же тото
зробила бо на Пряшівщыні в <unk> р видали словник фразеолоґізмів а на
пілніч од карпатского хырбета вышла лем тоніцка книжочка Мирославы Хломяк і ту
уж давну анич нового бів чого на разі не выдано Зато тішыме
ся же маме тот словник хоц ма даякы хыбы але не будеме
го критикувати а хочеме кусцьок прочытати Маме ту <unk> тисяч фразеолоґізмів но
а прочытаме наприклад фразеолоґізмы звязаны зо словом Ніс Ніс як нясарів гак
ніс як вертівка ніс як кобаса ніс як крампыч ніс як марцьовий
цомпиль ніс як на польскым выґоні гак ніс як ґурок ніс як
ромпель ніс як труба Сут ту і ріжны проповідкы они укладены і
в одфаріднім порядку але окремо сут ту і темы напр дівок Горда
і подобна лем худобна дівка бідна лем гідна дівка красуля лем надулта
як пуляк Дівка як ружа треба єй мужа До Дмитра дівка хытра
а по Дмитру петньом выту Дурна та дівка же фраєрови вірит Жебы
был хоц який лем бы причалапал і мене посватал За двома стріляла
сама ся зостала і горбата не горбата кєд богата Кєд бы дівка
віща то не ышла бы ґуріща Котра дівка стратит віны в тою
зохышвыжене отец котра ся не бізує най з фраіром не фиґлює Не
біда же мала лем бы не злотива не біда же паскудна лем
бы не нудна Небіда же полна лем бы шіковна Не біда же
хлуда лем бы кров не влода Оддамит ся як ґорлиця лем рогы
єй хыблят Парібкам коні в сідлані а дівкам лем чекані Сукмани заголяти
не треба барз розумувати Товды дівка файна коли ся оддає Укаждой одданиці
своій таємниці Файна і богата лем фрасувата Тепер уж знате якы то
Носы мали Лемкы і якы то были лемківскы дівкы то вертаме зас
до нашой бесіды Было ус фразеолоґізмів а тепер побесідуєме більше З паньом
Галином котра тото вшытко уклало то хотіла бы м такє заложыти же
Лемків єст такє типове дя Лемків як бы повісти Йойня Йой там
такый та тото тото і по Йой што ся стало але то
ціли якы і товды ідут вшыткы фазеолоґізми єден за другым екстресля Але
єй ся няно што тепер робити та штоты та штоты Як но
і але там <unk> міся знає же власніт то лемківскє такє же
ци вы на тото звертали увагу Звертало увагу бо звычані звертала бы
то завжды отак Йой матко Блоцка Йой тадежбе Йой Юж уж наробил
аж тепер єст наробил Звычано тепер де є отока емоция експресия і
одповідно навіт людина в тій ситуациі якой навист стає ніякого Ну я
ну но можу можу навет навести щы інчы приклады одно приклад обуреня
невдоволеня чыміс приведучу выс коли там сварили ся можливо це навет так
грубо буде але то є цікаво поцілуй мя в риц Мам тя
десе мам тя ґева юж бы сперастал конец концем дайме спокій кєй
те там дябл вынюс тобі што до того Што то тя обходит
ет до перуна ет до зламаня карків кєй ся дяб стал кєй
ся дідко стал дідко стал Нете я звычайно то мож надовити богато
такых приглядів але от же якы згадую про свою свекруху дуже богато
на мі допомогла і напевне што навіт наштовхнула мене на ту працу
но наштовхнула неякемес як заохотила мене свойою поведінкою своіма спогадами свойой істориі
тяжкою історию дитины сироты яка залишыла се без матері і далі тыма
такыма тяжкыма дорогами якыма треба было проходити коли выізджали звідты з Лемківщыны
Моя свекруха ци Катрана Корінь з дому Корень з Коренів а власне
вешли заміж за Ярослава Ступіньского з родины Ступіньскє а дідо Андрей Ступіньскій
то был і в Америці і потім повернул ся знову штыкы до
Высовы а дале так же доля розпорядили си што переіхал сюди в
Украіну хоча старшу свою дочку відправил до Америкы дочку Теодозіі Мілы слухаче
припоминам ся бесідуєме з Голином Ступіньском спілавтором лемківского фразеолоґічного словника і пані
Голины єст доцентом на катедрі Істориі Украіньской Мовы в Тернопідскым Педаґічнім Університеті
Певне вартало бы уж зробити даяку музичну перерву але в Украіні такы
тяжкы часы же ани нам ся не хце ниць высело Власні і
пані Глины тепер повіли мі же любит рекрутскы жюнірскы співанкы но а
тота мілітарна тема власні нам гнеска певне найбільше бы пасувала То про
Зелену Лучку співат фольклорный ансамбль Студенка з Калюся весела мельодия очывидні мала
бы скрыти в соне глубокій смуток молодого прикруты номер од <unk> Хочу
сказати што справді од цесловник ци пліт мойой багатолітньой праці Бо більше
<unk> років я Вызберала той материял і пізнійше якій вели зато в
Насторинкыцю восливника Спочатку не думала што то виде словник бо справді це
было моє перше такє наукове зацікавленя є раз повторил што воно почало
ся вже вісемдесяты рокы де я вже дещо записувал дещо мала і
коли пришло ся про выбіры Темы для мойой науковой роботы то звычайно
што є выбрала в фразеолоґіі лемківского говору Мушу сказати што <unk> операла
ся я на ґрунтовній праці на засады вывчыня лемківского говору але вчены
мышы почынаючы з другой половины XX ст і я операла ся на
отоці праци Верхрадзкого Володиміра Гнатюка Зілиньского Панькєвича Зізлава Шібра зновы Матвіяса Жылка
але в основі основ все ж такы лежали авто працы Вархравацкого лежали
працы Зіленьского Далі Панкєвича Володиміра Гнатюка Шарес полтори ся Зіслава Сібера Василя
Лате но безпосередня тіх хто цікавили ся лемківскым говором і вже в
тых працах найдавнійшых працах найпершых Проацих Власне як раз выбудовували ся всі
о тотій особливости лемківского гору звертала си увага на фонетичну особливости лексичні
особливости граматичні особливости синтаксичні особливости і церже мы бачыме у праци верхатского
треба іщы раз на тым наголосити же коли <unk> років тому вчены
записували тоту бесіду она в тотім середовиску функцийонувала діяла вшытко нормальні не
было такой асиміляциі І тото што они записали то цалком інакше што
тепер можна записати од Лемків котры жыют напр ту Темпійской области то
уж трудно внескы в <unk> році записати што єст ду лемківску бесіду
то уж треба добрі глядати жебы такого до кого нати Я думаю
што то вже зараз не мож ницього зробити зараз же неможливо це
записати Я Власне вже в вісет рокы хоча о тотоді записувала але
вже у році коли я же ну же робота одже є працувала
надверзовою Лемківску гору над особливо симопевныма все ж такы я мала начальну
візу поіхала до Сполученых Штатів Америкы власне в те середовищы Лемків на
якых не было вплыву літературной украіньской мовы і якій як бы законсервували
симв такому певному середовищы і дуже богато є зібрало материялу зокрема як
раз у штаті Ню Йорк до Юнкерсу єздила ну і Флашынкел там
такы районы Ню Йорку де власно те познайомили си з Лемками І
тут были Лемкы не тілько і зыкі переселенци і з пілнічной Лемківщыны
але были ісівачы не оту власти з Пряшівской Так там вже під
них дуже я богато записала материялы Все была моя така праца сподвежны
працы і я горджу ся тым бо то было моє такє зацікавленя
дуже великє Я працувала сама для того своім коштом все це робила
єздила зустрічала ся І скажущы однес што інколи навит были боляче бы
наприкат были Лемкы такой орієнтациі русиньской мосвыфіли якы од наприкат дізнали ся
што я там з кыме зустрічали ся і міні відмовляли єщы тоді
того навіт не розуміли не вникала мене цікавила тілько мова Цікавы ле
тількы власне бесіда лемківскы лемківскы вывіркы на те як то кажут не
звертало увагу на такі якысы розбрат між Лемками но але пізнійше мені
як раз так пришло ся што же я бачила што це відбыває
ся Ходила на всі лемківскі зібрані якє де відбывали ся на лемківскы
забавы здила є через потурю де тількы могла мені допомагли выстрічали там
што было найтікавше взагалі штобы выписати дес до той знайти фразелиізм це
як таке днете якій скарб то потрібну мовце од ласа респондента його
наштовыти з тематикы дават тематы темы для розмовы і він розповіда розповідає
і вы ничого не запишете з того не так легко было але
звычайно што я мало перед собою складала якыс певні питальникы І тоді
власне вже від того відштовхували То цікаво од Ям пред Еґыбы до
ня пришли і жебы вы од ня хтіли почути якысифразолоґізм до што
бы мали зо мном рубина А повіджы но но но но но
но бре од я зострічала ся там де буду же прізве ся
называти спадом ПТы были в Украіні а він там по што там
єхате там єм єден раз поіхал так но я же не так
дослідных докторів але кажу зустрін тых своіх ровесників та там такы бабы
што по півторо зубыв в ґембі А я кажу як тота з
початку не зрозуміло по пілторо зубыв в ґємбі а він каже Но
смо якы я а якы тамты бабы і што то його ровысникы
Но і бачете це є такє локальне попілторозубы в ґємбі то фразеолоґізм
він може выр народити ся од будь якій такій ситуациі попілторозубы в
ґембі то означає бы зубівже вони были І тут уж выникає такій
образ жінкы вже неспрацувані недогляноті І од в нього таке скыдає ся
вражыня вінше людина желты чловікы полний сил квітучий в розвіті водит авто
в суд може собі поіхати все побачыти дозволити што хоче а тут
приіхал в Украіну і бачыт такых своіх обезників та бачы те такє
нужденне стражденне жытя І оты оцей фразеолоґізм по пілтора зубов ґємбі звін
народжує ся безпосередньо в бесіды од як людины може окрислити де ци
інче явищы тичытучы іншу людину чы предвести од приходит якані Што оно
хоче Ніколи я не говорила што я збераю фразелоґізму што єщы з
запису єцом ніколи не говорила Я говорила про те што чыловікова тета
жыла а там не тількы чыловікова тета по батьковій лініі была же
на той час коли я приіхала вона вше померла але было богато
родиців власне з чловікові по чоловіковій лініі І так выглядало што от
я хочу запитати хочу розпитати про тых родиців што я безпосередньо єм
причетна до цієй родины што є невістка з тій родины і тоді
же заводили си Каз Бесида Ну і звычано з чого почынали си
почыну як вам тут жывеце Од дегы на рублота як пролиштували ся
а люди так же оповідали Од цікаво такый был выпадок коли я
зостріли ся з жінками двома <unk> році з них одна Ци є
мр єй назвали там же в Америци Мыро а наш была Мария
Мала <unk> рік то <unk> тото вона была з <unk> р народжыня
Так она говорила лемківскою такою мовою такой кольоридной такою богатою такою знайте
емоцийною Я вслухала ся спочатку в мельодию Я навіт не розуміли слів
шого наговоріт поруч была зі мною моя товаришке і вона мене навет
дешто перекладала Яка же Маруси скаже мі з чого на говори Маруси
мі ти тлумачыт тіт она а вже ж пізнійше коли я ввішла
в той ритм мовлинявий коли я вже зрозуміла найту інтонацию то діє
же почала вслухати ся взагалі В текст розмовы в контексту той бы
то я як сиділа зовні медже собою одбули два спілрозмовникы і я
просто слухали іхню бесіду Ті жінкы між собою говорили спілкували ся а
я сиділа осторонь і слухала іхню розмову і вже писали те шы
мі было потрібно А як вы на папері могли писати ци могли
дашту диктофону Я выкористували сий диктофоном але багато я записувала так на
папері Але власне от як хотіла сказати тут высів коли я розповідала
там тежу вони запитут мене Ци выли на лемківскому фестівалі і там
питаю на О Миро зна што то таке фестіваль Вника Ніт не
знам Ой та то така забава Но вже на тій же так
пояснювала бо жінка якій было <unk> рік вона не знала што таке
фестіваль тото Вже знала што такы забавы бато днен не всі Слова
были зрозумілі же лем кам там ці слова якыми вжывали слова іншомо
походжыня літературні слова якы вішли взагалі высловниковый запасы ловця якій приіхал з
Украіны Богато дуже богато записаны в мене материялы як раз В Америці
од єщыра з поторю єздили єщы до Словачыны старала ся до Словачыны
попасти ци моі друзів у Выжурутскым Університеті мі теж допомогли посприяли коли
мы поіхали до Михайльова і там были навіт на різдряні свята І
я багато зысали колядкы і щедрівкы і тут уже відповідно і віншуванє
якы салевни невішли до словника і я вже думаю коли Коли буду
гытувати все ж такы мают на меті зробити словник такій доскональшым брала
материялы богато зібрану в Словачыні а також в Польщы власне коли інсоля
на Лемківскій Ватре і почынаєчы зше з II р Але до того
часу то я ранійше єздила бы моі родичы по моя родина але
внижы вут як раз в Центральній Польщы то мы єздили і перше
раз з чловіком ми поіхали до Польщы же на лемківскє терене це
был дивности рік пізнійше же коли одмы єздили на цю Лемківску Ватро
Ну теж нихто не знал ті хто зі мною были шыяшы спишу
здавало ся всім што я запису і пісні што я запису якыскы
ввідкы примовкы бы сама співала богато і власне наше товариство было таке
лемківскє всі моі приятелі Лемкы то мы багато співали лемківскых пісен Но
і далі зберали материялом тут уже нопільщына Івано Франківщына і вічы на
звістци ще зібраный материяль безпосередньо від тых людей якій переселили ся суды
Ідікова катеґория здебільшого наймолодші од моі респонденты были з <unk> рока народжынь
На превеликій жаль батьох іх уже не має Нерано выни відішли і
я хочу сказати віддати ім о токову данину памяти склонити Низку Волгу
бо были люди якы дуже вже были тяжко хворят зокрем од осыб
із Высове Коли же після операциі він ще розповідал мені од власной
говоры про Лемківщыну і такє оповідкы бы людина была надзвычайно такого тонкого
почутя гумору такій якій сполнений жытєдайной силы І од власне під нього
я так почула дуже цікаві розповіді бо навіть од локальні фразеолоґізмы як
они народжыли ся а він дуже міг дати таку образну характеристику напр
чы жінці чы там чловікові будь якому будь кому І од наприкад
та тоты бабы переіхали тут а такы суд ходит з такыма головами
як вербы в обрубані Голова як верба обрубана Я спочатку не розуміла
його я кажу а што то такє значыт голова як вербы обрубана
А він каже Ну тото дітино зна што нашы бабы то там
звыкли мали кондю на болові а туты приіхали то собі так то
каже то пообстрыгали то волося а не то якы скосы почали там
заукручувати Та то якы то выгляды та выгляды такы голова як верба
обрубона Но бачите ци є локальний фразелоґізм бовно народжыт ся безпосередньо десякомумовленьому
середовисці але вповіду до того што людины побачыли І не кожному буде
зрозуміло так од чому голова як верба врубана або щы наприказ село
таке пют як Цыґляна на висівскій вівси якы ж уяк це пют
як Цыґляна на Висівскій вісі Та а там по сусідству то было
село Цыґла Біля Высова та Циґля Циґлац так Етнословацкым высеною каже што
одного разу пришли а Высово то было таке саможне село Пришли Цыґляне
звідте до Высовы не мали грошей пішли до Корчмы многі кажут корчмареві
Корчмар каже ну давайте пінязі там шобы заплатити а выникают мамы маме
але там каже дес на луці пасут це вівці то мы зас
на ті віці мы тобі віддаєме ти лише нам дай то єй
палюнкы Ну тай так внинку пили пили вже ся напили пішол той
корчмар з ниме до за тыми вівцеми шобы вівці загнати до огорожі
А то не вівці а буйскє бузькы зняли ся тай полетіли тай
оды звідси як народил ся фразилизм Пют нас як циґляны на висівскы
вірці ото топете собі за дармо брате в бург і не знате
То такы дуже цікавы фразелоґізмы Зрештою я бы могла дуж наводити богато
такых прикладів Но зыкрема <unk> від свикрухы це на взначыня коли поверте
од локальны фразуізмы як народжыли си там іти зефаліта іти зыпуртого іти
під смерекы іти під лепы тобто те што было поблизу того цвентря
і люди вже выкорстовували різні евфемізмы слова замінникы шбы не называти безпосередньо
ты слово якы вважали се такым більшы варте так неприємне для людины
што варто його якыс по інчому назвати так называли Детьме крышла Не
южы мітал нижлу Не уж зіріне гено чыльме таку рулю ІІ заразуй
на бу кєдме пришла карта на рокова дай росемой час Стали мыса
Нихто не за єдна заплаче бояі А друга заплаче бо третя заплаче
бо плаґа ти муси бо нарідне бестійного кєдме пришла карта на роковас
Стал я свого даня до сіковас на нюш дивіне нючынь ме таку
волю де за нарасы на ту голойну чужте Тараса Чувая привучала пісня
в выконаню львівского гурту Пляці Ріміі Як видите колиси в Австриі доправды
діяли такы законы же можна было заміст себе выслати до війска до
комунійшого навет рідного няня но а тепер вертаме до нашой бесіды з
голином Ступіньском Фразеолоґізмы то власні не лем просто слова не лем якысы
речыня не в якійси спосіб злучены слова то так чловек видит світ
так го называт так го описує так го одчуват і ріжны народы
мают ріжны фразеолоґізмы бо они інакше спримают і фразеолоґізмы кус інакше і
тым цікавы Они свідчат якоси про характер того чловека в тых умовах
як він жыл в тім світі Думам же тільку перебрати того материялу
то напевне мал бы ся вытворити образ Лемка як він учуват світ
Як він о тотім світі рече Місяц дає же Лемку Но наприклад
навет в злості навет як бы барз розгніваный міцно міся здає же
не повіт може такых страшных слів котры уж могли бы забыти когоси
хто то чує Місяц здає же навет то не буде така образа
мі місяц так здає І што можете о тім повісти ци може
чловек котрий купил книжку фразеолоґічний словник лемківскых выбірок і прочытал од дошкы
до дошкы ци можна повісти же він з того познал якы то
Лемкы Ци можна зробити такый высмовок і ци Вы З того зробили
якысы высмовкы Якы то Лемкы Но Ты перше я скажу шу відповідно
за кождным выясливым Я бачу людину Коли же фразулізмы укладала то все
одно я бачу перед собою тых людей коли котрі в якій молиньові
ситуациі се было Як я почула варто бы згадати і Анну но
надзвычайно цікава людина і дуже забавна жінка емоцийна і она як я
ішла не попри іхню хату то завжды мусила вступити бо вынаш завжди
від нейшой спочую і она так повідала Єю ешла с неє як
бы с дашто на голові несла Енну так ішла повільно як пава
Або там іде так як бы яйця на голові несла там на
голові вона так говорила як бы несла або там наприкат так говорила
та она така баба жебы і зпід дябли яйце вынесла мі де
таку вміла дати образну характеристыку і завжды я оты кажу заходила до
неє бы вона любили ся і поспівати І завжды ну знайте на
што голош такє приємно Як што говорити про Лемків но што в
мні всі люди з якыма є спількувала ся безмежным всім вдячна всім
респондентам і ци вы твористы такій найтенны Образ такых людину ци є
нашы украіньскы наша украіньска нация люде які навіт в якых найважых жытьовых
ситуациях будут жартувати і які не будут плакати а якшы навіт і
плачут то це є все такы з почутям найти якоіс такову вгідности
такой На такого найте самы повагы свы попередньо запитували ци Лемкы якій
такій ну навіт прокльоне чы якыс были лейливі такы весли выповані Я
бы сказала што не дуже так богато єцеры традицийно іт до перуна
іт на зламаня карків ет до дябла там Ци Е власне од
найбільше І коли я од свекрухы свою люде до реци но настількы
толеранция настількы всых старшых людей од тых всіх моіх респондентів то найте
вычутя такы гідности такы настількы вони толеранті што николи я не могла
вывидити Но якій спогані высувы і питай си я свойой свекрухы свойой
мамы кажу мамо ну то повіджте мі ну та гымель в Лемкых
то не было тако такого жебы они якы зле говорили жебы они
проклинали ю дітину та немуч мі дітину та не было та не
было як кажу нияк ну найтяжче то такє было най бы те
подвіря заросло копривом І моя секруха плакала Даєте што це вважає ся
найтяжче бо коли подвіря заростає копы кропивою це зростає це то обрыває
ся куріня роду ци є це вже немає ничого це вже немає
того фундаменту не має під ґрунтя для того што бы там родина
могла розвивати ся што тамшос могло рости што тамшы было буде І
од оцены тяжы Івана плакала Івана каже але дітину прошу ся ниґди
не повтарий тего ниґы не повтары того Пізнійше я вже від інчых
людей же довідали ся лице же были молодшы респонденты што были такы
проклятя Ланце бытя пекле лансебытя пекле там <unk> кервок быса залян фразизмы
лемківскых вывірок а мы знаєме што лемківскы вывіркы а як чув говорити
в загальны про лемківскій выбір це є окрайний вывір це належыт до
ґрупы Пілденно західного Наріджа докарпатской ґрупы говорів і звычайно што богато фразелизмі
є такы які побудуют є в суд на всі териториі Украіны і
не тілько на териториі Украіны але я вже говорила што єй можут
быти на інчых словяньскых териториях з Окремах Польщы чы там Словачыні они
божыт такій загальновжевый є але є і локальны фразелизмы і іх є
дуже богато наприк такій хризулоґізм руком подате Ци є дуже близко рукою
подате так далі ся дзябля ма під шкуром людина дуже зла або
е сокруга моя колишы со там близкє мыс там сперечала ся на
Е та з тобом так заджет з боронами до ліса Або з
тобом ся так набесідуєш як зо смаркатом наєш І тут уже одповідно
о тоті порівняня зычайно што зараз мы невыкорыстовем і дуже мало вжываєме
До словника я намагала ся тобто теж зібрала ті фразеолоґізмы якы богато
вже вышли якых якых мы невыкысовуємо своєму мовлені а зрештою треба ся
сказати што богато вже навіт Фонетичні о тоці особливости вони старают ся
і не завжды мы чуємо о те середнє ы якє бы мало
быти в лемківскых вывірках а чуємо звычайне ы Не завжды вже закінчыня
были такы якы были характерны для злемківскых вывірок і вце все словникові
допражны Были моі слухач а тепер іщы єдна співанка на воєнну тему
од мукыцівского гурта рокаш Власні тепер гурт ведал нову третю уж платніл
білий день але она мі не так ся подабат як першы дві
бо ту не співат іщан Хаус Зато даю тоту што люблю пісня
зове ся Чорна Гора не Орана невном ци то Абстрактна Чорна Гора
образ смут куци напрекат конкретна Чорна Гора коло місточка Выноградів Тото співаньцінне
Чорна Гора <unk>ora стріля Лем куля ви стріля А тій горі го
якы лыжы А тій горі го як лыжы А дни На ним
його коник стоі насико людо філь Чурного Чорны віли сте же в
<unk> р першый раз выбыли сте в Высовій Цікавит ня як вам
тоты вшытку выглядало якы в режіньом были так Перше моя таке перше
подорож до Высовы то было <unk> рік і справдє взайде я отоді
відчула завжды Не коли моі думо іх свекры коли родичы приходили чытамы
сусіды як што дес сиділи за столом то часто співали ту пісню
Горы нашы горы нашы горы нашы Карпоты Не змінял бы не змінял
бы Гей вас на жадны дукого Я тоді стало розуміти што то
такыє знаєте горы наше Бескіды нихто не знат нихто зна за што
вы для нас вартате так Розмійте цеєций Дуже Шемко мы ходили до
сусідів зострічали семы ходили на Гору Явір мы власне там ете старали
ся то обійти але я бачила як боляче было для мойо свикрухы
для мойой мамы знаєте бачыте ту свою батьківску хату як бы она
навіт не хотіла підходити туду Як было щемко стояти біля хаты батькі
ну чловіка мого свекра і для мойой свекрухы це было надзвычайно вына
єхала вона не хотіли ничого говорити І одколи додому приіхала вже там
далі мамо ноякы якота поізка шола а она ну та што там
повідати Даєте но то што там повідати і же отоді бы з
батьком вынишли з там говорит про шось прошось розповідают вона наєте зажмуріл
очі так мружыт іх так як тісно не прижмурює ті повікы і
так мені здає це вона ну той знає той образ знаєте образ
є В юносі ну дуже тяжкы были часы як вона найте часы
німецкой окупациі якы вырвали ся з того што невіддавно поіхала до Німеччыны
ті тяжкы такы дуже тяжкы часы были Но і зрештою розумійте коли
вертає ся люди на Шуцены своі коли вона знає там кож той
потіжы котру ни мысли там Дупотіска і вынакаже отут мы ходили на
пстругы тут ловили тых пстругів там вони ходили на ті на ту
долинку там ходили дес єфіркы зберали там шеходили дес на гуляня і
звычайно там церков од церкви пішли там ци ж мінеральны джерела о
тоті Ідеме по щало як ходили Пощав І ледрізні такы но я
бы одмогла зараз на вылото дуже богато приповід бы власли я най
бы спілкувала си зі свойой секрухы дуже дуже часто і дуже мене
цікавило просто все од як бы наговорила цикаво мовлянь ну і богато
відты від Свекра залез Свекр мій На превеликій жаль дуже рано відішол
засвіти і богато чули залишыли ся недоказаного на етен невыказаного непочутого і
то на превеликій жаль бо ми не завжды можеме оцінити те і
розуміти те што з нами одбыває ся і справді оціните відповідну ситуацию
в якій мы є І вы же сьогодні говорили што лемківскій гловер
так трарчаєме мыркы втрачаєм вони асимілюют ся і нуп не має вже
того безпосеренів такого цісного мовлиньового середовища як дебы не бы могли функцийонувати
Час іде вперед і все змінює си все тече Але ото це
пра давнє своє прадавні своі клорні корень роду свом мы повні памятате
Но зокрема є власне хотіла долучыти до цієй справы свою дочку бо
Єрены Бетківскы єм єй дочкою і те што хоч вона більше повязана
з філолоґіою анґлійскою але штобна м розуміла те што в нас в
Шыциі якраз є што то єй батько і красы з такого роду
походит і вна повинны си сви знати я власне намагали ся дітей
мы намагали ся брати на Ватру до Польси взели Сена і єздили
сюди на Ватру в Зымонастырейскых хоты Сынбу Але для нього щы так
не было зрозуміло ну лемківскы пісні мы співаєме дуже богато пісень мене
свекруха співоча така была і власне і ті сусіды якы проходли і
днас звірникы Ораста Ґежы бо Орест Ґежа то был сусід до моіх
свекрів звідты з Высовы єдна сут є такый дарчий підпису збірника якій
вышол о <unk> роци хочена про Великы Шаль богато там наближено до
літературной умовы Але власне ті пісні я чула від своіх свекрів не
співали ті пісні Так але Знате милы слухаче же я мешкам в
Іванофранківску а то більше як <unk> км з того місця де тепер
сідиме Треба іти домів бо зараз цинялы шмарят з того університета циняту
затомшуй жы Хто бы хотіл такий словник іщы раз повім же зовы
ся Фразеолоґічний сломник лемківскых гувірок прошу мі писати писати ту на фейсбук
ци прошу зголосити ся кєд бы дахто хотіл ту можеме переслати І
мам надію же іщы будеме ся стрічати бо барз цікава была гнешня
бесіда з Тырнопільского Університета з Вайні Галином Ступіньском котра ся оддала за
Лемка і уж досліджює і досліджує тоту лемківску бесіду і видити до
чого дошла же так выдала прекрасну книжку Мусиме подякувати за велику працу
ну і за днешню бесіду найшыткы Лемків так шануют як они Дякую
Дякую будте здравы ідте з Богом одповідают Лемкы ідте бы Дявла А
у Лемків дуже єгарны коли не проханого гостя выпроваджыв знаєте якы зеле
Божытя провайк колико каже Бода я каже не знає сес буде те
думе Господе Боже тя провет а подумкы про себе думе а Дябле
Пхай Но то буде ня пхати аж до Івана Франківскы Хыбаль Так
добрі При мікрофоні была Анна Кырпан ну і до стрічы за тыжден
Слухайте сем <unk> процент лем не Скаркова а зо Станиславова Для вас
будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте <unk>
процент а будете мати цілых <unk>