70% #2014 - 70% #134 Андрий Тавпаш зо Святковы Великой (1 част), 20 IX 2014
Еп. 2014

70% #2014 - 70% #134 Андрий Тавпаш зо Святковы Великой (1 част), 20 IX 2014

•

Опис епізоду

To rozmowa z Andrijem Tawpaszem o jego lemkowskich korzeniach i życiu w Świętkowej Wielkiej, oparta głównie na wspomnieniach z dzieciństwa. Gość opowiada o dużej rodzinie, pracy na niewielkim gospodarstwie, handlu drewnem oraz wyjazdach krewnych do Ameryki.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте сем <unk> процент лем нескова а зо Станиславова Для вас будут
глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk>
процент а будете мати цілых <unk> Видам вас дорогы слухаче днеска мы
во Львові в жыдівскій реставрациі ту Сідят не Жыды а Лемкы я
і мій гіст Андрей Толпаш і хочеме проводити бесіду чысто лемківску але
з жыдівскым якымси граньом співаньом акомпаниментом Так не будеме в кусцьок як
бы кус якых Жыды Но але еы чом мі пришли на гадку
Жыды Повідают же лем Жыды ы На Лемківщыні тургували гандлювали ци но
робили кєй си гандель більше же Лемкы до того ся не надают
Але Лемкы так по правді то надают ся до вшыткого і маме
перед собом чловека котрий рядил великым підприємством і робил тото барз добрі
бо нашы люде дошыткого ся надают як найліпше і был барз добрым
меценатом для вшыткых лемківскых справ котры ся діяли во Львові Зато закликала
м го ту цідиме ту в такым барз приємным місци ту годят
свічкы світят нам і вшытко в жыдівскым стилю но а мы будеме
більше о Лемках То бы ся вродили в селі Святкова Та бы
была іщы Святківка Так Святкова мала так в якым было році тото
было В <unk> році Юж єм розмінял <unk> Дашто памятате з того
села Добрі памятам Што памятате так з дітячых років Ну з дітячых
років шмы жыли чудовому прекрасному чарівну місті як і вся Лемківщына в
горах річка Свіжівка называла с бо сусіднє село Свіржова Руська І мы
в тых горах біля той річкы жыли І як і всі Лемкы
займали ся як в нас казали ерництвом пасли корів уці козы І
як кажуты вкорми і курей і гусей і все што треба бы
в нас было практично натуральне натуральна ґазівка Добре Повіджте ы два слова
про тата маму ци влико была ваша родина Так была дуже велика
Моя мама з родины смерека ниців ци знаменити родина значыт це было
село Свіржова Руська від того місця де я народил ся десь пару
кілометрів народила ся моя рідна мама і єй родині было <unk> дітей
І всі братиі і сестры моєі мамы кажд розіхались по сьому світу
і в один з братів Микола оселил ся в Америці І там
створили родину і то же в його родині было <unk> дітей однадцеть
хлопців і одна дочка і всі отримали быщу освіту і як кажд
найсли знайшли себе в жыті Батько тоже яка і він <unk> році
поіхал першый раз до Америкы а потім уже <unk> раз поіхал і
там робил в копальнях і в тій копальні і загынул В Америці
Дідо мій І наша родины як і всі лемківскій были мала ґаздівку
одповідно мала землю вырощували все што можна што могло родити на тых
недосючых ґрунтах в горах Мали як і корів і конеі і всю
цю господарку і все робили як кажді в нас казали гарували з
ранку до ноці і тинжыли Найбільше як што заробляли то це дерво
врізали його на сягы значыт везли з Мигорід або в Ґорлиці або
Вясло там продавали і штось купили тошо не можна было зробити бе
на цій нашій ґаздівці Я горджусь з тым шы я народил ся
в тому чырівным місці в тому селі тому што близко з нашыма
селами од Свіржова Руська де в нашому селю было ґаздівкы і статі
не было ні одного Поляка ні єдного Жыда Жыды тількы мали корчмы
але вони приіз приізджали з Змигорода і так як кажут гандлювали в
нас ци мали ті корчмы і привозили то што потрібне было людям
Мамо называли Рузя Розалия Діда маминого батька называли Лука Розалия Люкіянівна І
она ся село Так І пришла з моім няньом створили як кажут
свою вездівку і такыли в нас і нас было шестеро дітей найстарше
было Юля потім был Михайло потім был Василь Анна Мария і Андрийя
Як і всі діти бавили ся Купали ся в рідці одситловили гыбу
руками Были пстругы морена найбільше Зберали грибы яфыры пасли корів овец вівці
выганяли через гору в Залезля і там ставили такі літні стоянкы де
вони были все літо І так дальше то і з ранку до
вечера была робота якою займали си дорослі і дітей долучали до ційой
роботы Ну робили коли мы дітьми були мы робили пискавкы пискавкы із
вербы з вербы значыт молодоі вербы робляли значыт вытягли середину і Робили
такі пискавкы потрафил бы Такы Такі мячі Не такій был бай шмат
Та рянте звязали докупы мынали і так бавили ся Так Вшытко было
скакавкы робили такій скакан перескакували значы хто высше перескочыт через ту скакавку
Всілякі были такы забовкы Потом в школе явцівці там першій другій крясі
на вчыня в нас проводили украіньскою мовою Мили братя для тых хто
іщы не зна што ту ся діє бо лем тепер до нас
ся долучыл то підповім же то Андрий Талпаш наш гіст оповідат о
собі о своім селі де ся вродил на Лемківской земли а во
Львові вшыткы го знают бо рядил фабрыком світить Кондитерска фабрыка де робили
прекрасны цукоркы прекрасну чыколяду Но і тепер зробиме музичну перерву но і
не знам што бы мы послухали може львівску ґрупу же так ся
зове Чыколяда ци поукраіньскы шоколад вышырокы є простоля не смыл чом злоням
на прихычка почому з напрых Ягадта Бачка і звычора Аж до раня
свичкай нас гасы Чому зна приходи пани Як шапна водан та не
такаіна Я простала Чом зноя на приходы Ничка була мытка Чому з
на приходы парадны леґіо Яка шак на гей там Коли почала свойна
то з війны я найбільше запамятал бы село значыт хоц дукляньскій перевал
хоц дукляньска бойня де загынуло <unk> тис тілько диск Червоной Арміі І
це най страшна подія була але це було дестак кілометрів <unk> дальше
од нашого села і мы спостерігали як там літа самольот летит його
Стріляют в нього носит розрыває ци залишає ся дим і деколи быва
такше і падає і то буде страшно а потім уже в січні
<unk> року коли Німці уже ішли в сторону туды Горлиц Чымало технік
і тіма видами транспорту єхали мимо нашой хыжы Дорогы ж не было
то было такє болото страшне і то все розбили через свіржову было
вісім місточків деревяных бо річкы так тетляла І це все розбили і
то страшне страшне было вони в тому чыслі жыли і в нас
хыжы в нашій Німці і нас выганяли мы спали де попало а
они спали лже в нашых кімнатах То были страшні рокы і коли
Затлосили вже про закінчыня війны то мы тоже раділи але мы зрозуміли
што тілько же тепер після того коли після війны уже стала ся
ося страшна траґедия з нашыми людми з нашыми Лемками Украінцями якій попали
під цю страшну значыт траґедию депортацию Якы може найстрашнійшы річы памятати з
війны і што вам як у малій дітині хлопчівску было може найбільше
страшно бо што было такє же но може найстрашнійше што было кінця
сіцивы десивкі Кали ци было так же нон што было Были якысы
такы епізоды же было но фронт не ішол през ваше село был
кус дальше Но але выділи виділи тото і стояли Німці в селі
то Было што такє же нож вы ся бояли же было страшно
страшно было было просто страшно неімовірно тому што значыт шум гам возы
техніка ідеі мы прятались буду тыкє што брат мій дес там з
якого воза німецкого взял нарти значыти і хотіл тікти тото за ним
стріляли нас такых Нарків не было якы якы якы Німці мали Стіли
Пробувати як на такых нартах можна зізджати в зимою посігу Початок війны
мы знали тоді коли дуже богато Самольотів пролетіло них бач як вони
летіли на схід во то всі говорили на дорослі сказали злото почала
ся війна значы Німці пішли на схід на Украіну на Росию Значыт
зміной то было <unk> рік З початку не было нас Німців никого
не было значыт была тілько партизанка значыт на конях де коли появляли
проышли на конях і мы іх тілько бачли А так не було
бы мы трошкы наше село было трошкы дальше від тых подій выє
войсковых В селі вони дес нис не зупиняли тількы мычыли іх на
конях або так проходили іх Нє товны то были з украіньской повстаньской
арміі Два Ну то было уже рік Нє та Ну то нам
розповідали дорослі было не за Коли почала ся до ці знищыня сіл
страшыня людей што вымате выіхати бы вас як ся не вийдите то
всерівно Вас примусило выіхати Все было і того страшно пережывали всі бо
ті слухы доходили до нас про те што о там спалили пілсела
там частину села там побили людей там І приходили ті аґітаторы Давайте
выізджати давайте выізджати бы вымайте выіхати бы це обмін мол населеня і
вы мусите звідси іти Вывісти мі топу річ Даякы Ламкы в Польщы
мі повідали же Тоты ж пішли на Украіну же они вшытко самы
они вшыткы самы хтіли ити они самы ся описували они самы охочы
были іхати рады были выіхати Украіну де ту єст правда і як
васі в селі аґітували як то было Ци люде самы летіли ся
убисувати жебы іх вывозили ци як люде сприняли до тых аґєнтів котры
людям оповідали о Совітскым Союзі Были такы в ріжных селах же скорше
выізджали напр же самы хтіли Були такіше выіждали і же побули там
деякій час повернули ся розповідали якє то там це колгосне жытя і
тому добровільного переселеня добровільний не было А тількі підсилюю тому што значыт
чым Дальше приходили і аґітували то тым більше погрожували і казали як
што вы не вийдете добровільно то буде так як стало ся з
тым селом з тым селом де там Хто найбільше был Противил ся
цій справі його заберали і він не вертал ся І страшно приводило
людей до того што не спали ночами думали як то быти І
дійсно дехто уже тоді каже давайте звідси тікати мо тут згынемо і
нас тут постріляют Як є само гробазала Як є само гробаль наза
Пришло Тома Шаляна пришло Тома Шалама Пішло тома на кіче рушален Пришло
Тома Шаляна пришло Тома Шалана пришло тома на кіче рушален мало оці
мало звис мало звык Повятало же мяс єст поґатало же мяс єст
поґадало мы на уж кошымя погятало же няс єст поґатало же мяс
єст погятало мы на Ушко Шымяна лем за оличком кусело лем заличко
кусело куси Лем за оличком кусерло лем за оличком кусело Лешко кусельо
куси Асла тарте розбира Ано личко нічого ано личко нічого Ановычку нічого
не зна лечко нічого ано личко ничого Аноличку нічого не знали слухаче
то было ґрупы шоколад зо Львова А тепер зас вертаме до нашой
бесіды з Андрейом Толпашом І слас страшенна боротьба Воті Орґанізация де Качковского
знайце були Москвофілы єкі хотіли переконати людей што рускі ци Росияне і
в нас навіть было так што між святковой великой і Свіржовой стояла
таблиця то было так што было написано свіржова руска а были такійшо
выставили Руска Русі єдну буку дописа І це русофільство принесло величезну шкоду
бо тому штой нарід ті люди Моі прапрапрадіды як перепонує істория жыли
на тых землях споконвічно щы з камяного віку там же были наші
прадіды і це землі были завжды значыт рускыми украіньскыми землями Не было
не было в нас была чытальня Значыт было значыт той ґрупы качковского
такой не было сильной было найбільше значыт так страшыли це енкаведисты які
зберали Кождого тыжня значыт до громады ходил такій ріг был тому розібы
Была записка і было і было перед другой Передавали што такій то
од тій то годині бы мати быти в громаді і запрошули туди
і там з початку значын малювали што там буде прекрасно што то
такій край куди Вас хочуты переселити а Потім значыт чым долше все
тягнуло тым більше страшыли при чым страшыли тым што што мы вас
тут хочте не хочте і показували на прикладах інчых сіл де вступали
як кажут окружали село і до того што всі почали боятись і
бояли ся і тому значыт же потом были такій штавайте бо бы
мы тут сийне моі все Ну це было уже в <unk> році
це был червень В <unk> році і нас значыт выгнали і Сказали
што маєте быти всі в Яслі А від нас до Ясля было
<unk> кілометрів і це <unk> кілометрів пішкы З одным возом З коровою
ішли і тому це перехід од села до Ясла продолжал ся двоє
дві добы А потім же коли в Яслі на станциі залізничній і
там ще десь два тыжні під відкрытым небом значы стояли і там
і корову мыже мали і было так што старша сестра же з
молодшою пішли корову ж треба шісти давати і дес там водного поляка
понарвали той травы плахту значыт а він выйшол з вилами і за
не за ними і єдины шолже по том той оды з вояків
якій был на станциі значыт сказал же як все ти будеш дальше
продолжыти і доганяти то я тебе значыт застрілю Но короче це были
такі мытарства што як кажут што люди там были навіт такішы там
згынули в тому Ясрі а потом коли мы дочекали сь уже Зычыт
коли вже вагоны подали ті телятникы значы то поселили по декілька родин
выден той вагони то один на другому сиділи там же ж не
можно было То было страшне і звітам провезли нас до хірва а
в хірві знову з вагонів выстли і мы ся в гірві десь
два тижні знову під відкрытым небом начы стояли в хірві і чекали
на інший траспорт Добре же было літо і там уже стояла війскова
частина і перше там побачыл коли на Повісли ту екран плахту начыт
там кіно показували же війскові то є там перше побачыл той То
кіно Тото Але тотакі метарства по тому коли нас уже ще на
вагони же в Хірові то мы уж єхали до Львова значыт через
Самбір то было не было де Навід Ночыт помістити ся в тому
вагоні така была тіснота то я памятаю коли мы деякі реці ліжкы
деревяніті значыт закріпили дротами прикрутили на верху на даху на вагоні І
я значыт думаю то найкраше буде на вагоні сісти я зліз на
той вагон а він коли сме рушыли з хабора то значыт так
почал хытатись той вагон Што я думаю тут буде кінец на ци
тия тоді ліг наш війт рукы в сторон ногы в сторону і
так протримал ся до наступной станці шыяв же зрізы більше нікому не
гене не бо не бачыл што не рекомендувал штобы хтось студи не
поповторил одсюмуюці і мій пустубок Де замешкали на новім місци мешканці села
Святковы наш ешелон вес вывезли на Донбуас і нас розмістили в Сталіньскій
Тоді в області там нас завезли на станців дружківка ці гроз поділили
по ріжных селах нас тілько три родины попало водну водне село і
там нас завезли така курява страшна пидюка була і нас до одной
бабці там а в той бабці была тілька глинянка Значыт не было
Дах был тількы такій літній значыт і мы там Значыт не могли
навіть ні від душу ні від чого І потом нас перевели ся
в інше селоми там тоже значыт та годин на другому Нас розмістили
і нихто нами не цікавил ся і ніх никому мы там не
потрібні были і самы то шо мали з собою жера Почали розгублювати
корову же де залишыли і так мучыли ся пока не почали думати
як тікати звідтам і вертати ся домів А вже домів мы зберали
єхали лже на не вагонах а в одкрытых пульманах єхали і на
вуглі і на металі то не доповід як долгу были сте власти
Мы там были пілторо року І там робили в колгоспа в колгоспах
Я памятам якычыт думали то мені на уборці дали грабліті металічні коня
і я тілько грабал солому і граблі двертал і такій робил цель
І один раз цей кінь монголь такій был Йому шли та шлия
на пошкодила шкіру і ті ово де ті мухы не давали йому
жыт вырвал ся і його три дні не могли зловити того коня
то был Такій епізод Страшний якій я ніколи Не забуду Я не
зробил той роботы яку давали Я не знал як то буде даче
цим то ся закінчыт все А потім ся памятам такє што згарно
вывозили дружківку на станці залізничну І мене малого хлопця брали на машыну
ка была полуторка і зерно зберали в мішкі а вже на станциі
яті мішкы стягу по тому ґузови а другій чоловік підходил брав на
плеці і лже ніс склад І зерно так же така така дам
робота была ложками насопа з грушками з рушком з грушком яде чыят
Чым тебе шты гуляте гулят напитане сы я Чыя я ложкам з
лом парто з рушком З ружками з рубушками з рушком о дечыєночыя
Чыя дичыя дичыя Чыме нажде гулят Гуля де гулятка Ну мали слухаци
тепер зас вертаме до вас спу музичны перерід вчули сте ґрупу Шоколад
А тепер припомином же бесідуєме з Андрейом Талпашом зо Львова то власні
він рядил Фабрыкум де робили славну львівску чоколяду то фабрыка світоць світоч
то єст бренд світоч то найліпша чыколяда найліпшы чоколядовы цукоркы вшыткы знали
же найліпша чыколяда во Львові Як я была Маленька Ямишка лату во
Львові до нас приходила єдна пані Іона робила на славнім славній фабриці
Цвідуць І она приносила все свіжы цукуркы Прекрасны Такы же гнескы зроблены
а не деси долго лежали же она одраз я не знам як
то люди товды крали ци як но але все приносила і то
не якыси просты цукоркы А якый си спартак Якы сы такы чекульодовы
з чімси При Красным середині ріжны ріжны Коли она пришла у гості
то все штоси нияку дітині такє смачне принесло З тотых часів початокдесятых
років памятам тото слово світуць мам таку асоцияцию з чымси прекрасным смачным
таємничым І слово ся запамятало Я памятам же я іщы была маленька
і думала што бы тото слово бы я його не розуміла што
бы тото слово могло означыти я яку дітина думала што то такє
єст тот світоч мі і оповідали што така фабрыка робит куркы чыкояду
але што то такє тот цвідуч і якы смі выяснювали Но очывидні
не могли товды добре выяснити і ужы тепер коли я уж доросла
я ся дознала же така фабрыка діяла іщы до І світовой війны
же были якєси маленькы такы фабрыка же она діяла пак коли перешли
світы то они продолжыли штоси робити на кім підприємстві Но і чытали
єм же то анґлицкє слово може быти но може быти і украіньскє
такє слово може быти і анґлицкє выбрали на тоту назву но і
барз мі было цікаво коли я ся дознала же власні Лемку рядит
том фабрыком котра товды для ня была так важна як і для
діти То з котрого року власні якій то был рік як ся
так стало же вы зачали робити власні в тотій сфері бо з
печатку то зачынали сте не з цукортів своє уж доросле жытя правда
з чого сте зачынали Коли смы пережыли ціль Неймовірні мытарства депортациі выце
жытя в Донбасі вці колгосне жытя Потом повернули ся і мы не
меньше мытарстве бо мы не зупинили ся навіт у Львові а єхали
батько єхал дальше до Саамбора Самбора хотіли ся туди нада на Борислав
на друго і перебратись через границю і попасти назад нас на свою
домів на свою рідну землю Але то ся нам невдалы ми зупинили
ся спочатку біля Санбора на гірне такє село а потім части частина
нашой родины была В кульчыцях і ми в тым в тому чыслі
на кульчыцях жыли тамтрошкы а потім в Черхаві значыт одну зиму значыт
перезимували дуже в дуже тяжкых умовах нашы всі дітими брати і брат
і сестры розішли ся як кажут по по людях і што там
кажут служыли людям і за цеми нам давали єсти і мы якось
і вся моі брати і сестры Брат і сестры значыт на жаль
мало учылись тілько до середньой освіты єй єдиний в допомогой всієй родины
значыт закінціл технікум спочатку а потім закінчыл уже сам пробиваючий і Вечірній
Економічный Факультет і Юридичный Факультет Львівского Університету і такым чыном я як
кажут проберал ся ну відслужыл від них в арміі три рокы і
після арміі три рокы значыт посувал на львівскому поробозовы норемонтному заводі і
післярмиі Пару років ходил в тому одязі в якому єдным былизові з
армиі а потім уже поступово як кажут добы ся якось положыня в
жыті Мыли слухаця тепер зробиме музичну перерву припоминам же гнеска мы в
жыдівскым ресторані жыдівскій реставрациі В самім центрі Львова на улиці Старой Єврейскій
а бесідуєме ту з Андрийом Толпашом зо села Святкова Велика бесідуєме о
ріжных річах но і ясне про Чыколяду він Зна найліпше як ся
робит чыколяда бо рядил великым підприємством то была кондитерска фабрыка львівска же
зови ся світоць Тото підприємство не потрібує жадной реклямы вшыткы знают яку
смакоту оно се продукувало Світит то барв в мачло як барвіном корос
А сам не барвином Нысагалява Горомы гна Но тепер засвертаме до нашой
бесіды І от уже в <unk> році я на конкурсі і основі
Бо перед тым я займал різном роботом в тому чыслі значыт громадско
державній роботі є был і Ничы дослужыл до того што я уже
міг поздати свою кандидатуру на кєрівника на Світоць і коли нас на
Світоці оголосили конкурс то я моя кандидатуру была серед тых конкурсантів на
цей Я пройшол по всіх підрозділах по цехах розповідал про себе Значыт
люди задавали питаня і коротше мне на конкурсній основі обрали головою правліня
ты а світоч назва сама Це была така мода В той час
<unk> рокы коли почали обєднаня створювати Промысловий обєднаня больвів завжды был такым
торговым найперше торговым центром бо він в такому находит што як раз
передні шляхів медже заходом і сходом меж Пілднем і Балкієм і тут
завжды была така ділова еліта а шо стосує ся в той як
раз Світоче то нас були прогрес назвало це взутя выпускали маякы швейне
трикотажне промінь бу і коли уже ж шукали яку назву коли створити
бо у Львові спше в ті рокы довоєнні было десяткі а може
не десяткы а до сотні дрібных підприємств маленькых підприємств якій выробляли продукцию
о то шо мы сьогодні называємо середнім і дрібным бізнесом тото все
было Але радяньска влада це все знищыла і пройшло обєднаня обєднаня то
єст Ті більшікы підприємства обєднали водно і назвали його Світоцьом Світоць бо
львівска продукция была найнайкраша в Украіні і не лем в Украіні і
коли дахто іхал до Москвы то там просили жебы львівску цукуряду зосміти
ся привести ци штоси такє львівскы цукоркы Я знам же І одколи
уже почали ся высікосмічні польоты то для космонавтів і для Кремля найціннійша
продукция была кондиторскых цельскы Цікаівско світ Як то космонавты то в Космос
ідуч теж робили для космонавтів Аж для космонавтів шоколад шоколаді цукєркы там
де води іх центр підготовкы То для той центр космонавты заказували найбільше
сві продукцию світяча чому она була собом Брали безперечно шоколат це такій
продукт якій дают всім хто іде під воду під водою повітры і
так дальше це є найціннійший продукт якій был і мабут назавжд залишыт
ся цінным продуктом сам шоколад боєм має такі властивости такі складникы што
они дуже потрібні для людины Як нас технологы казали Шоколадка світоч цедан
заміняє біла гру Но я не знам ге Жбы наша рекляма не
зробила шкоды бо може дахто буде купувати Але мі ся здає же
но я не знам Тепер люде гварят же тепер коли підписали з
нас тє контракты до <unk> і так не помагат То правда Не
зовсім Не зовсім Значыт чому в той час коли я пришол на
світо была найкраща львівска продукция Ци першу чергу тому што вына тоді
были кондиторскі фабрыкы в кождій області якых было там <unk> і фабры
і фабрык было в Украіні <unk> кондиторскых і всі выпускали практично одну
і туж продукцию а львівска была найкраша тілько тому што у Львові
радяньска улада Була не з <unk> року а з <unk> і тут
більш люди порядні біль До церкви ходіт так дальше они знали што
не можна красти бо то не колгосп колгоспах навчыли найбільше красти і
так даче і так дале Мыли слухаче на тім очывидні скінчыме нашу
бесіду з Андрейом Толпашом Барс дякую йому за час за бесіду барз
приємні было з ним бесідувати ту во Львові Жыдівскій Реставрациі при мікрофоні
была Анна Кырпан До стрічы за тыжден Оставайте здоровы Слухайте <unk> процент
лем на Скаркова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого
шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян слухайте сем <unk> процент а будете
мати цілых <unk>