70% #2015 - 70% #175 Анна Меґела з Перечына (част 2), 25 VІI 2015
Еп. 2015

70% #2015 - 70% #175 Анна Меґела з Перечына (част 2), 25 VІI 2015

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Anną Męgelą z Pereczyna o jej związku z miejscowością położoną między dolinami Użu i Turii oraz o łemkowskiej/rusińskiej perspektywie na ten region. W drugiej części rozmowy pojawiają się też informacje o nowej gramatyce języka rusińskiego oraz o działalności stowarzyszenia im. Aleksandra Duchnowycza i innych organizacji rusińskich na Zakarpaciu.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Слухайте <unk> процент лем наскоркого азо Станиславова Для вас будут глядати ріжного
цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а
будете мати цілых <unk> Видам вас моли моі слухаче при мікрофоні Андля
Кырпан днеска Музас Перечыні уж знате же тото місто єст недалеко од
Ужгорода оно невеликє але гарде Перецін як і Ужгород лежыт на Лісті
Уж Но і тепер кус повім о мапах Каждий рисує сой мапы
як сой хуче а украіньскы вчены за Лемківщыну мают цілий обшыр лемківской
земли по пілнічній стороні Карпат рівно ж і по пілденній значыт цілу
Пряшівщыну єдны украіньскы вчены писали же найсхіднійшы Лемкы жыют в великоберезняньскым і
перечыньскым реґіонах але лем на правім березі річкы Уж але інчы лоґічні
сут подумали же тота річка не така уж глубока Зато номалювали таку
мапу де лямкы сідят і на лівім березі Ужа ци навет на
берегах рікы Туря Не єм ани істориком ани етноґрафом ани картоґрафом а
лем малярів і ґрифіком а лем мам яко кореспондента Лем фм якысы
своі польовы досліджыня бо фурт бесідую з Лемками з ріжных студин то
кєд м малювали мапу лемківской землі то єй граница лме ішло по
ріці Ветлині пак через тото місце де ся сходят державны граници Словациі
Польщы і Украіны ґуру Кременец і зас потоками долину попри села Стужыйця
загорб до рікы Уж ту уж обмалювала бым файний кавалец великоберезняньского і
переціньского реґіонів з містом Перичыном Вереціні стрічают ся дві лікы зо сходу
до Ужа Пленкус Менша річка Туря Я так думам што села же
лежат на ріці Туря то власні єст східна ци ліпше повісти полудньово
східны границы Лемківщыны В єднім з тотых сел селі Туря Шы вродила
ся пані Анна Меґєла в котрым днескы бесідуєме Она походит з туряньской
долины а єй муж Юрий Миґєля зо села Мирця жележат на Ужі
значыт з ужаньской долины А так як тоты дві рікы Туря і
Уж ходят ся в Перечыні так вышли ся ту злічыли ся побрали
ся Анна і Юрий і жыю ту щастливу уж долгы рокы Не
знам кілько років мам пані Анна бодаму не выпадат о тім звідувати
а пан Юрий тыжден тому святкувал <unk> літній ювілей Але з ним
кустьок побесідували сме товды Він чытал тиж своі поезиі а більше бесідуєме
з його женом ін на то єст причына Панні Анна Медєля ма
што повісти слухацям Лем фм она в Луни уклала нову граматыку русиньского
языка а іщы она ту в Перечыні рядит Обществом імени Александра Духновича
Ту зачнеме власні з того але найперше кусю ся звідати кільку русиньскых
орґанізаций єст Підкарпатской Руси Закарпатской области Чым они ся занимают і чым
ріжнят ся єдна од другой чом іх тілько єст Найпері повім же
нас насєтуют <unk> областных общєст то є прорусиньскій русиньскій Мні ся видит
же найбільшу таку роль одграє Общество ґміні Духновича ци то Научно Культуролоґічне
Общество де мы як раз і просвітницку вроботу все занимаєме і научну
вроботу і по селах ходиме орґанізу імено і такє Общества Духновича є
і у Мукаціві в Вынограду в Усилі при буржавскому друбратові є і
в Ужгордіє но а так найбольше од нашой общество Тепірка облосноє о
Цюлює Юрий Юрич Продан Но Лунс кєрує раю о обществі тотушыє там
у селях є общество што ся занимат лем научну вроботу то ж
істориі они пишут В основномузисториі де то называт ся ся Русиньскоє Народнопрослітницкє
Общество і учує Його Іван Кривскій Кривскій сам науковец бывшый выкладач університету
так Іван Кривскій но а скоординує тутуру буту Народна Рада Русинів І
єй учулює Народна Рада Русинів Закарпатя так ся кличе то о Общество
і учулює Євген Жупан Но тото колиму той проводи мешусь такой зізд
а бло Проводи єт тото фестіваль Червена Ружа та основному в основному
то на ньому тота робота така координацийна А маленькоінчыкє наприклад шмы вже
перше казали общество якє учулює отий Димитрий там ушытко реліґійного реліґійного характера
Кырила імея то ясно же то є общество бурше так реліґійного характер
зустрічаєме і з нима Але я знал же такоє Общество є коли
провадим штось такой великой то обовязково і в не приходят Ну та
я знал што ся Вам повісти є ся Народна Рада Підкарпатска Русь
так Секлиці то Лицович його оцюлює Владислав Лицович унсам жо є у
Мукаціві і были сме у нього там у народному думі в Мукаціві
то вун там хозяін Но як Вам повісти Вшыткы то русиньскы або
прорусиньскы орґанізациі Но може лихо є якась одмінніст Але все занимают найперше
тоты орґанізациі што роблят переважні Обществу Духнович што переважні в Европ Мы
научно присвятити ску роботу мы выдаєме книжкы Проводиме до ювілейных дат проводиме
у селах такы вечоры просвітницкого характеру про люде жебы знали в ненашых
будителю нашых вызвичных люди писателю істнауковцю Ну то такым нашы общу такым
ся занимат Але основной ся нам научно роботано Выдаєме русиньскы словникы ну
тут сме розробили граматику Паншіє напр выдавшой ціли труд дуже великій русиньска
педоґічна енциклопедия Тепірка славяньскій лексикон выдає книжку дяка нуткы слувникы на тисяч
стурінок бо же такій труд великій му над ним робіт надій мі
ся же тепірка вже в кунци літат ся і кунціт уже Тоту
роботу то дуже велика робота І чорвіку такому віці світлоголова на таку
роботу мали бы робити ціли катедры а о сам ся взавіданя были
ідеі жебы в Ужгородскым Університеті вылучали ты што діювали і русиньскій язык
Были такы ідеі але я знам же не повели ся доднес не
повин робити Ци тепер роблят якысы рокы жебы дашто такє орґанізувати был
час што дуже говорили про то же буде русиньска катедра А то
і падяк казал і тото пробивал Євген Жупан бымно облесному рівні там
є депутатом Та каждий раз в уряді урядны міні видит ся же
покы нас не призналит юридично дото тот вопрос не вырішы І то
порумі Расны є Русин на Украіні та яка може быти катедра русиньской
мовы літературу змет они так ставлят ся вопрос і не до тото
тото рішыт покы нас Кыів не признань Мо на реґіональным рівні признань
але то нич тотойтон Французів Украіні Чыжны і Анґлійців але сут катедры
там іноземных мов і ріжных тых і Китайців не Украіні але Украінів
цят кытайску мову Но ведете хоц тых люди не єдо Украіня альсвой
державы то непризнань А в нас непризнань значыт о видете як писал
Єден пан народ не вудкы Не нас І дуже склада же не
уткє та як неуткєти мал то хто жыє митутка і будеме жыти
бо любиме своі Карпаты свою родну землю Вы повіли о ріжных орґанізациях
якы роблят ну ріжну робуту в основному научну культуругі Недавно цалком недавно
был Світовий Конґрес Русинів в Румуніі в деві што два рокы одбывают
ся тоты Світовы Конґресы Русинів і цікаво ци тото робит якій си
вплыв на наприкляд Вашу діяльніст Ци на Ваше общество іменны духновиця одбыл
ся конґрес были якысы там рішыня того конґресу ну і кажды два
рокы тоты конґресы то якосы Ма якійси вплыв на ваше конкретне жытя
на вашу дія Вам повіля же не має Іщый парадоксу тым же
был нас у Мукаціві тото на терні Подкарпатской Русі Бул свій был
такій конґрес вызнаєте так ся та тото проводи лошо І єдных запросили
другє кни запросили была велика бвіда і поза того ся і многі
перестварили І міністер видит же нич доброго нич ниц сте не поліпшыло
не в роботі поза того Іністер видит же неє того позитивного вплыву
Неє І Я принаймні на своій роботі ци якусь помучы Ци якусь
літературу не мі не давут Ци шось там м кажут жала тото
ци тото ниц Хіба кєд там кус был із моіх знакомых та
принюс там даку даякой розпоряджыня або якій там книжкышо там якусь літературу
а такід мі дасте ся познаком А же было такы та ніт
Ні найборше было видно же не запросили ту Мноєхы почасных люде у
нас нас Коли был Коли был на Мукацгороді Горґіі Мукаці Мукацьові так
звыч такы люде же мали бы там сідити такы но і не
запросили тых люде Не вызнайте хотіли іти і ні а наші люде
а не по не маєте запрошыня від гет пришли іх іхы пролий
выне выне делеґат і мы вас не пустиме ту Я говорила товда
і з тым орґанізатором Така то чого сте так зробили А вам
каж я му ту не хоцім мекрику Шом то мало на увазі
Я так знал же то была вказівка йому із боку лад Не
допустити тых кум вони сітали жытой Глади жаданя треба глады якой Ну
нашу єці і не з Кыєва нам пришли товы нишонали жду а
мож ме хоц знали же може і з Кыєва дали таку вказівку
але розуміют ся на реґіональным рівні же хто є хто Міністер ведит
вшыткой на Кыєвів не мож казати же товнинами командуют а командуй то
насі насі люди наші Русины Нами командут але каждий по слугым был
та де я была Я не была і міні было дуже бідно
были Ні я не хотіла бо мене не закликали а буд бы
я перезвонила одразу Ал Машыйови было мун то да было нашым головом
нашого то так кажут запросили вас Михало Іваныця каже Нєтя не малу
того но то кажу та яйний дуй не прушу ся і низвуню
і не дзвуню Бобинцив є кажу раз вас не запросили я то
што Ялем ткоє як частинка нашого того І розпоряджыня ниякой вум поза
того нам не переслал І ниц нам ниц нич нам не дал
і влун і входит у світу Уряду Русинів по моі Но та
мінісе видит же то на папер тото дісто дієня як Бо вшыткы
Світа Рада Русинів Майстер в тыр блуду о такых общєств русиньскых і
прорусиньскых Но кєд не безпосередньо то опосередкова но так буду казати украіньскым
слово посередковым но але має быти якій тут кавлыв А дако собі
думат же ци там якій смы маєме нашус нам грусів уділяли ци
шо ниць тако не є Ниць хочеме шус ци со складуєме або
своій грусі даєме кєд ци не хоціме никому панькати Не так выпускаєме
літературу А вже тото жы утрачаєме своі цяси кажут своі мозґы та
про тото ємо і дякос можеш ускомпенсувати Не тако Як бы в
нашых слухачів был якійси правдивий образ того што ту єст Закарпатской области
з єдной стороны єст так же неє може такого великого тис Видите
ж же сут то ли передачі так Єсы ай і там є
як раз два раз на тыждень Тепер ка было четы раз недавно
минулого року а вже од януара уже лем два раз на туждень
у суботу іде передаця авторк ся повтурює Тойде на <unk> минут Там
Віра Кубулей є головным редактором той нашой передачі в основному на тотове
де зберат материялу такого научно укультуролоґічного напрям краю еда так тоше ся
уситстві новины повязинь Деше ся одбуло кєд она засняла а мы і
є такы запрошуєме же было она Бере од нас інтервю ся кєдлишу
там такоє проводиме Ну тай тото знакомит люди же шо то было
выступало цьо много наші автентичні Ей танці співанкы є наші умільці серед
Русину Смотрят тоту Я Вам так повім же тысаудин у многых селах
ниде не принимат ся неушыткых сел не ушыткых селах мож єй мити
но А наприклад мы позараєме все в суботы і в неділю но
але і з чого я буду казати же люди многі люди видят
з чого Бо а так проходжю та Анны Михалівны мы выслідяли по
телевізору як выступали значіт і люди люди видят Тепер ка перед новым
роком перед рождествидскыма святами я было бы готове ладіти і школы Моя
дочка Віктория робит у школі тоже в нашных клясах та язий класом
IV клясом Колядованя вінцьованя зно колядкы насі нота пушли сме там на
телебаціня а Віра нас запросила і мы там выступали зняли діти на
подуму на диск передали Знайте уж кулі спершу коли вчули же му
пушли бояли сме ся же і будут на нас гойкати але як
виділи тоту передачу Та вшыткы были нашы нацяльство і директоры заучка на
якій умулиці жывут опут готовы нашу школу бо там сте писали же
печыньска школа першых третіх ступенів та горді были з то же наші
діти выступали так То я же пару раз ходила з дітьми на
телебаці Я як волонтерка я тепер ка ним не є не мал
ників років шкулі же три рокы я не люблю я на пенсиі
але як волонтер приходжу тивуцю діти бло Я кажут то є у
міні уже тото є тотко як золтого нашого якы вам казати тошо
повязаной з наш нашым языком то што стосує ся нашой нацийональности Я
себе ідентифікую же я дісно Русинка свідома Русинка так што хоц тепер
ката приходжю занимало ся дітьми чытаєме луцю іх співанкы я сама такы
не співал красно але діти учу Може дахто до нас лем тепер
ся долучыл то повім же сме в перечыні і наш гіст то
Анна Меґєля автор новой граматыкы русиньского языка а тепер зробиме перерву послухаме
дашто з концерта котрий колиси звучыл уж <unk> процент концерта в Мукачеві
до десятлітя русиньскых шкіл на Підкарпаті Віктория Рывар Василій Пираній Захарно світня
Микола Варня Горця Ціберена Наталия Ярославна Макалиц нария Василіва свобо ок Низ
сиґно <unk> Коли сме были на русиньскому конґресі в Укракові то вечір
нас повели были у Курцьму Укракові там были представникы з разных держав
І місц виділ на самому конґресі же мы так не дуже ся
розумієме А коли почали співати наші співанкы русиньскій та вшыткы співали вшыткы
іх знаєнь я ся тота зацюдувал і туту знал і туту і
туту знал співку Йому вшыткі співали то накся русиньскы співанкы як кажут
серед Русинів вшыткых раз є ся занимало і з дітьми то хоцю
повісти же є мало репертуару дітуцю співанок мало є І многі учітелі
ідут такым путьом же вони берут для взросту співанкы то лучат діти
Но бо інчых іх ін є Но там прокуручку было мала баба
курку там і сіда якы такі співанкы були як ушла маленьку інчых
Бо я я люблю так же каждой шому лучы меє учыти што
з дідвака добро І з позитивной точкы зору підвичной я походжу до
каждого літературного твору Ци то єм вершык ци то є оповіданя цішото
є ци то є казка жебы там было добро і зло жебы
дітвак виділ же треба ся учыти быти добрым Но і коли я
почала ся занимати то думу ся Боже там пролюбу там што ся
вберат берет дівучка а там шось о нас ся шось там погнівала
і зо своім хлопцьом тацякы тетаягу і з малыма дітьми влуцю та
я не маму ім такой добры ничли сме тоту мала баба курку
курта не насла но та тоту блідота співанка А тепер ґам я
якыс інчек посяля і знаєте як мож стая Вам зараз на прикладі
двох співанок повім же я зробила і співанкам Я знал же ушыткы
вызнаєте співанкує вина материна Мосилі сте цюля вам по вім персі два
куплеты повім дальше шає На ци у той співанці дівучка як кажут
звинувачує свою матір і тому же она така вусля жон любит робити
лем любит танцювати і обвинувачує свою матір Но і кєд закунціти лем
тум та тоді так бы собі думал а якє то є мамы
недобрі ци шо і так дальше Не было бы позитивного моменту Не
ям зараз то ты два куплеты повім і дальше повім же другі
два куплеты Та як то кажду співанку створює народ Я думал же
я то же представниця народу є мало право на вариянт Но і
там вина матер материна о тоты два куплеты од перекапим ція вина
матер материна рубити нянина в ціля лем ня красно приберала і на
танці заганяла Дівко дівко іде грати путом будеш бановати Не быну і
не буду Я гуляла і гулят буду О так ся кончала співонк
Но тепер ка собі уєвід жебы я тото навціля діти Я гуляла
і гулят буду та шабы мі ні повіли мамы сказали бы панівци
Тілько Ташову лучыти мы кажеме же треба учыти ся рубити вчыти ся
а та дівучка лем гуляля і гулят буду Я думал в собі
ага чекайте мы маленько з того інчак вийдиме Жебы зрозуміля дівочка до
чого то проводит тото єй гуляня Но і я продужу Гулькы гулькє
аж до рана коли сута коли пяна треба в хыжы приберати конай
робит моя мати І другій куплят Што такоє што такоє Ліцьком же
не румяноє жей не хоціт ся гуляти кото винен моє мати Іти
пірка ти бо є кончыля лем так обом не взяла другу співанку
То же бы были матері незадоволе ніяк была незадовольна Бо то ся
продолжує тота ж думка што дівучка Кавна вже недівчка вже молодиця да
вона обвинувачує свою маму в тому шол на іх гулясє дівкы Ну
і друга співанка позитуєм і співаєме то же єдва куплеты вы може
істи знали о юкырті руже посаджена мож знає Но о той ріжні
вариянты я тоту два куплеты вам зараз повім і подуму нашы шло
дальшы уж люствой співанкы Як шолво туй попередньой дівка матір звинувацює то
вотую не дякує Матер дякує своій навце Но тамто дві два куплеты
так О Юкерті ружа посаджена Кажут люде же я не червена Та
ней кажут та я і не журю ся Кому миля ту муй
полюблю ся не кляду на лицьку червенило мене в пулю сонце припалило
припалило спереду ісбу та я собі дівочкыню в руку Оно могло бы
ся тым кунціти Тому шукає позитивне є файне А я дальше дописала
ся два куплеты шо Мене мамка в Зіділи купали хоцю повісти же
у нас діти матери двоят Мамка купали Не купала То же тепер
у Украінців та тыкамут матери А тода у каждой сіміі я свою
мамку уж м старша в семі вказала нау І все м казала
мамко ани маму або мати так як знают казати бо ся дако
каже о Господи ся якы так мене мамка в зілю выкупали колошу
ці так мені казали Спи дітинку спи моя маленька будь роблутна честна
і здоровенька Най бы моя мамка долго жели Роботу ня усяку навціли
шоти ткати корову доєти і пиці і смачно наварити І останій куплят
маленькы сме переінакшыли О Юпулі Чєрешенка рясна Кажут люди же м не
дуже красна то най кажут а я і не журю ся Кому
меля тому полюблю ся І вывіти на кульку той выхувной моменту і
співанкы І як коли сме тепірка на выпускному вецюрі бо моя дочка
мала <unk> кляс выпуск і му дали як раз тото і Там
сме і сценкі сме грали і співали сме по русиньс скі віршыкє
розказували і коли діточкы заспівали тоту дві співанкіно за першой мамы так
посміяли ся дмойтя ст буде а які смє заспівали тоту другу співанку
коли кажут най бы моя мамка долго желя роботу ня усяку навціє
лишу тыткати коругу доєти пісій смачноварити Я повзерли ся на луці тых
мам як они нам красно плескали і коли діти тоту сіли до
них На стульці кєда іх побнимали же внис півали І будум підходили
до мене дякували мініка выдкы вы такы співанкы знаєте тему якус не
так знайде а я ся засміял таґару народ створил Но та но
та так я так кажу што то має быти вшыткому выховний момент
бо діточкы наші мают розуміти што є добро што є зло мают
тото розрізняти і старати ся не злыма быти а быти добрыма толерантным
Але прошу прошу повісти што то є то Євген Фенцик Карпати але
то вы переробили так выправды Євген Фенцик писал на великорускому языкови Я
не мала його ориґіналу і переклала і з словацкой і на русиньску
Хто фактично не переклад тоє переспів то є так на курто пристосовано
до того же бы могло ся чытати і сцены людям на концерті
Мальовані Карпаты Які сте ся сприятелювали з душу русиньской чуловікы Угруз без
Вас видит ся і жыти бы не мог вшыткы вершкы вшыткы полонены
Васі знані нашым пастырям вшыткы єту милой русиньскому серцю І яр коли
многі поточкы грают і біжат із вершка по звистых поточнак і лістя
наполнює путячым трьокуваню а по о границях розлігат ся добрусадний голос ораця
і літо коли вже рулі сманит до свойой прохолодной тіни а криштальові
студникы ліснім лину і ягоду приворужуют свою свіжостю І осінь коли хасіл
ранішый час зывали це з барцями грибую ріжку а осінній вітер смутнувато
завиват і пригынит вершку струму з якых паде на землю крутят ся
в уздусі пожолы і листя І зима коли вшыткой зовмерт і вкрывет
ся білым пукруцьом рікы і поточкы заковані лядом Санко як стріля летяті
з Бершка по блискацю Муцнігли у якому ся в ясний ден одражают
мілийоны сой вшыткы вшыткы єм милой Карпаты серця наші прикованы сут юдним
і неє медже нами ни єдной русиньской дусі котра бы собі хотіла
бусилю дойти на продомнусні медом і молоком запомненій долені Не єм в
світі народа котрий бы был так привязаний од своізнінь Веце як тісяц
руку ісіду приходу Мадяр тужыли наші добродушні предкы Были бурі была непогода
а Карпаты все зоставали ся місцом бываня вгруского народа Кєд Мадяры завоювали
днешню Мадяршыну рускій народ надале зостал ся в Карпатах Надосвятарска навала біля
четверту утіх на Юг но і Батоіщес Татары Перешли і Полці і
Піцініі і Куман і турґі Така дичына А мы все жыєм у
нашых любимых Карпат Правда ни смрах спустил це на наші льовый горы
тискат нас усяка неціст несіт хысі за паскудчой криштальовы поточкы і рікы
а нас переслідує Но каждий правдолюбилый частний чловік мусит признати істину Народ
котрий так привязаний од свому краю котрий так любит свою оцюзнину свой
язык віру робоці то є народ мирний послушний і робутний і лун
достойний ліпшой дулі Кєд ся в тій есцені вшыткє пересвічат дода ся
і на наші Карпаты нанову засвітит сонце і ржены ся мла яку
подают ім недоброжелателі замусюют над нашым небосклом О то дальсі крашыма будут
видіти ся наші мелюні Карпаты То ґда воздух у них буде ся
благовольнійший журцяня поточка веселійший трілкованя соловя притяжлівыйший а жытя солодшый то гда
буде потіху вжыти улоні Карпат Вы повіли же першы были ту якысы
ту в причыні был кляс ци як же вчыли ся по русиньскы
то было так то Сарканич он был новы значений был і директором
на русиньской школы то быле дійсно то был чловік великій патріот Вун
за тото не мал ниякій русі но до каждой копійкы яку єм
виділяли а спонсорували тота русиньскы клясы спонсоры і вун мало за кажду
копійку вал оцьот Платили нам командировочні платили нам якій гросі платили за
тото же мы є учытелями то правда Было о кажды два місиці
провадили ся одкрыті урокы Коли в якому селі дося назвало же школы
але то фактично были не школы то были недільні клясы при школа
Педакы ті школі были два клясы три а насутрічні было і был
єм єден і то я нимкы і я то тым клясу было
вчетілька русиньского клясу то была я Я была такой як рук булам
а по тому не знал яка мацька перебігла кого тош почало ся
розділяти і із бурше як <unk> клясу стали ся лем <unk> клясы
типірка Не знал як тепер бо я вже <unk> руку не є
ци тыку на суперціні не є а лем просто так учудити такой
як бубов кляс Але му то да уклясів ціли не лем русиньскы
язык і літературу муціли і історию Підкарпатской Русі Бо хоцу Вам оповісти
же і на низній час істория нашого краю выдає ся неправдоподобно не
так Не поміняло ся ниць У тым пляні Не є у школі
же є істория істория Украіны і там лем я позерала у <unk>
кляси там де дуалістична держава коли ся розпала на дві державы Австок
тода но там сказано же ухладила дост ноі і головна ішло написано
було заміст Подкарпатска Русь написано было Крайна была нас така Руська краєна
або Руска Крайна Но і знаєте я чєсту случайно попаля на урокы
стуриі бо все мала тоту русиньску русиньскій кляс я мала на <unk>
руці <unk>e но тако єсм діти видали біли А ту є пришла
скорше каже мінє зовут Слухате там о Уцітелян є десв вуз але
Цишо не знал так хочете та можете пойти та проведете саму мі
саму міс уроком та і будете вільні Но кєд це будут діти
хотіти лишыти Я пришляте кажу Оваси Кєюрок авнаси туря а Шолы лучыт
Я одкрывал книжку а то як раз тот материяль якій єст з
дітьми в іншому клясі улучыля у нов тому русиньскому клясі але брали
мі тых діти старшы бо не красно співали знає тых но та
я і іх залучала до того І я позерал хо том входит
Позераву крайна на писм перерахувано перерахувано і дальше крайна Кажду діти а
внекрас мали тоту тему Розпад Авструщын Так таж а ци знаєте будіти
яка то держава крайна О мы перше раз чуєме нам уцітелька не
казала про тото А кажда чули вышол колись наша теперішня наша област
кликала ся Руска Крайня то крайна або Краіна Краіна так писали А
му тото не ціли но таж видикы были кыт написали Руска Краіна
а не написали Крайна вода хто тото буде а я по тому
буду сла дуці тількы другі паралельного клясу та кажу Но позерайте шоту
на пєскажвы а тоты знайте яка держава Я не знал Слухайте тото
міні було тыку аєдну осубіну а даше єм перестали чудувати Та у
нас в університеті не влучат тото Та вже хоц бы на областному
рівні в ціли чому я так слежу Туж я выпуснику Ужуруского Нацийонального
Університету просили з історичного факультету шоу не лучат про нашу област історию
нашого краю Гавника тотошу было дотепер тото є і тепер от так
Видите ну єден дуже поважний чловік выпустил історию Украіну ішол думайте думайте
же там вшыткы тото на пєс ношо мало бы быти Ой тем
так і вызнаєте я знал але я не буду казати кого Хто
знає но та мудро якого знає хуц то най секу най собі
найде Но же кото писал Та мы чекали же як раз тот
період война і так дальше же то буде з новой точкы зору
усвітлено айбо то не так То не так Я не знал жытьом
жытьом муць кали чолит бушу нале я не буду критикувати бояный історик
як осе такій філолоґ Моли слухатся кєд дахто лем тепер донес ся
до Луціл то підповім смнеска в перечыні в родині Меґєлів і то
уж друга част нашой бесіды Тыжден тому бесідували сме і з паном
Юрийом і з Анном Агнеска лем з ньом Чом Лем з пані
Анном Но не лем зато же бабы мают все більше до повіджыня
хлопы Пані Анна оповідит внеска о діяльности общества ім Духновойця а тіж
о граматиці русиньского языка яку она уклала Але то барз серйозны темы
зато зробиме музичну перерду фурта мала якыс єбу айбо інтерес фурта мала
якыс єду айбо інтерес бурка два Жыва масвітьовы скупу ціли дена посвітьовы
скутом Што за тотану Бурмати цілединым послідтьом слуху Томя цілединым посвідтьоми Кіслера
масажы На славы кому тика та і пожели нашла кыкови тика та
і пожелило А што там дальше Вернеме ся до діти Вывчыли діти
в ру то бы русиньска пляса єдна Вывчіли тотых діти вчіли през
якійси час і они скінчыли школу і вчыли ся Чости ся дознали
што си взяли од вас але скінчыли школу А далей як далей
можна лем привадні цікавити ся дачым русиньскым ци як было неє высшій
школы так як бы дахто хотіл продолжыти так русиньской філолоґіі ния неє
але інчых екыы школі того а дали што Здаєте што Вам хоцю
повісти был час коли стояло то питаня чы выпусникы нашых школы можут
ся вчыти у Кракві у Хорватіі у Пряшві і мыла велика агітация
Многы хотіли ся учыти а до кінця коли вже треба было заганяти
дідвака то уже люди ся побояли своіх діти заганяти за кордон і
пошол подяку в сон хлопціку Корватію Не тому же му просто там
запхал бы хотіл го там зепхати але тому же фактично не было
никого На тот час іти не бояли си так маль діти бо
то поза <unk> такы часу треба было давати Но Але я была
ся єй свідком інчого Же коли сме были на тому конґресі Укракові
то єдна наша Русинка з нашого краю домагала ся жебы єй єй
приняли на якраз на русиньску філолоґію але жебы Укракові ай жебы якыс
тото такы зробили бо нала можливости то влацидівчкы сиротаци як тото знаєте
в нас сут ґалаю з грошами в залі Влікі проблемы были в
тот часто тайдальше бо роботни є і я такі незнавциі приняла она
выступала она плакала і му пушливыта я такє не знал як се
рішыли Так што найте гібу на словах Ай ай ай а до
діля колиси торкнете не дуже Та не дуже нота я не знал
же як Я знал же падякви клядає там як раз приізджу в
Пряшви Но як тірка там є бо я менше тым цікавлю бо
кажу же я вже учытельком не роблю бо ся тотору спалю і
я тоже но е не буду токоментувати але вжепірком жебы мі не
пушля бо ся научну роботу занимал раз а другій раз уже кєд
Цовік не робит у шкулі то вже маленько тяж знаєте Мати контакт
з дітьми і з тыма родителями бо першу чару той де через
родителів родителі писали заяву Кажда дітина приносила мені заяву Му там дале
такій зразок же я згодна на то жебы муй дідвак учыл ся
у русиньскому клясі як недільным русиньскому клясі Но я не в неділю
провадила даколи в суботу обушыли в большынстве коли такы легкы урокы діти
мали те сме робили саму <unk> року нам давали русі на то
жебы сме покормили діти Нам тото выділя выділяли Русі но як покормили
діти пеціво варили сме ім чай І было булючка ци пецьо ци
помесяна тота булючка кулько там уходило І то Знали все знали мы
приносили принаймі я так рубила Тоту булючкы на Підносі мали сме там
тото фінджі мали сме де нагріти де зварити і в клясі специяльным
мали сме каждый скатирті де діти постелити дітям у клясі там це
де они лучат сольфеткы рукы дітучкы моли так было як має быти
Не знал кєд ци так было другы коли другі так казали же
івни так рублит бо коли сме были на одкрытых роках я ся
звідали діти діти міні казали же так же таку ці тількы рублят
Но было вшытко і дубрі Але видите много ся баламутит тото шо
і в нас Міністре види мо бы ся вже могли много цього
думати кєд было было тота єдніс медже нами Обы сме были вшыткы
вєдны шлиєным фронтом у доброму розумліні фронтом не ткым фронтом як типикам
є удна уду на Донеці Ніци ци там на сході А у
доброму розумліні домагали бы сме ся то такоє знайте якє євайці Лебісюка
Ірак даколи Отона о тотона з дуже шпотицю Шпоти місяц дає Яку
здалека смотрю з Івану Фронківскы але місяц дає жы неє єдности в
ріжных орґанізациях якы сут ту Підкарпатской Руси і може тото же неє
той єдности і же сут окремы амбіциі окремых люди грают якысы ролі
Зато може не могли сте осягнути вшыткого оцін вымірийоли Знайте многоти то
обстановка яка є Бо раз не хочут признати Русинів русиньскій язык та
то і тоє даку му тото выгодно Жебы то так было но
а другой міністер Ведитя за другє общества не буду казати бы я
неє з нима така близка а в нашому общєст стві Духновиче то
роблят люди інтеліґентні толерантні Мы ся ниґда Не вадиме як даґде так
є што так споряд споряд аж си там знал што там толерантно
тому шо то ті старшы люде то ся представникы утой культуры яка
дякы были інтеліґенты старшу поколі Тепер же маленько інче є медже людми
а то да то як вам казати дакотрі люди котры пришли котры
хочут свою тыку обстоювати тоту свою думку так дуже емоцийно Но єй
такє але в нашому обществі в основному люди такі толерантні Діти самы
діти родиче давали заявы жебы діти ся вчыли ходили в тоты русиньскы
клясы так а діти самы Ци было дітям цікаво Ци дітям хотіло
ся вчыти ся до чого такого Як діды реаґували і як то
было для діти новены было цікаве як учытелька дала гарбаты дала булку
дала печенА тото не за тото єно Але тото тото певно было
бы на інчых уроках Ай не дав ай не дали істі фізику
істі што такє і там вчытелі гарбаты не наливат а ту придеш
маш гарбату маш може якій цукорок якыси такы золчыня так але назагал
цікаво было дітям як завданя вчытеля было найпері зацікавити діти бо твудка
примусу не было ниякого Дітям буду дуже цікаво учыти ся співанкы наші
тот цікаво было дітям буду цікаво узнати історию нашу Історию коли му
поціли бо мовціли я вже перше казали же мовціли русиньскє язык русиньска
література істория нашого краю геоґрафія нашого краю одровной <unk> у мене я
брала лем старшоклясників <unk> клас Были і кляс были ткі діти обдарован
і діти знайте котры у нас соспівували то я брала і так
але в основному я складала собі проґрам хоц у нас было на
пят року пізнійше пут розробили проґраму а яка я была проти того
бо я брала старшокляснику знаєте тото Міні то не дуже але того
ловной шобу мож досягнути ту програму а і з меншыма дітьми котра
было за <unk> рока є старшекласниками в три рокы прекрасну ся вчыл
даль Інаєте як мі тепірка приятну видіти тых діти котрі ся занимали
і зо мнул Біжай до мене Нияк там циє ся русиньскій крас
та кажу ни єй Йой то чом є Просит це нам так
было інтересно Я вот я з дітьми ходиля на екскурсию мы ходили
на екскурсию по Закарпатю по монастырях ходили сме ходили сме надилям іх
до такы люди котрых им знала сама Дубрі же они знают тя
по русиньскій красного ворити каз кы співати колядувати свальбові співанкы Ябра діти
в село мы ся доурювали же ідеме там і там батькы пусяли
і я в суботу неділю ходили з дітьми То было дуже дуже
інтересно Дуже то было цікаво шу узнайте нашто є город перецінен але
нас ту люди говорят по нашому многі говорят по нашому Хоц як
вам казати мені так будут спершу тяжку переходити на наш язык русиньскій
бо я была вцетилька украіньской мовой літературы і особлено мені было тяжко
перед авторів выступати по русиньскій Першый раз я перед авдитургів на яных
выры під дітьми будіть ми а звукы То як раз была у
Пряшові коли м нас орґанізували были зустріч з писменницю Марию Мальцовску і
мы там Зелена Фатамарґана книжку то была презентация той книжкы і нам
дале наєден мы приіхали Віцюр у Пряшы і дале мі нам вічут
чытати тоту книжку Но я як кажу прочытали єй єдным махом і
написала собі зразу ткоєвы Ну як рецензию на ту книжку і я
перший раз выступала перед таку велику авдиторию по русиньскы єст аж завсюдо
олежы мене вусо а чом Кєбы лем нараз поцяля были мі дали
скоро слово тамі нісе видит не получыли ся а в ним ніж
далеко лем же муй якау слуховый апарат настроіл ся нас принятя якажут
звуковую боланкы русиньскых слув І я собі так говорила спокійно а потум
є ся аж сама зацюдувала же нормальном говорила по русиньскы же м
ся так настроіла на авдиту і поза то якусь міні так пушлошо
нормально Тепер ка недавно коли м пришла до школы як раз им
гутувала тых діти на выпускной і на телевізиі та перше раз ем
пришла до них у кляс не знала заходити час бота моя дочка
уці то на перервах а тодан зайшла і почала віз нима говорити
на русиньскій цю кажый єден дітла кругу А она говорит посиляньскій Посиляньскій
говорит та як тото А казали же унаучыт і ґала здаєти з
нима говорити то дашто тако як кажы О вас мамка дома не
так говорит А нас бабка так каже Но видиш а де она
жыє У приціні Но тото несе локажу Та то є город та
то так не мож сказати же то поселянскій і я почала ім
говорити же то так говорили бабка прабабка мамка а каж але ж
прийдите думуте ся позвідайте ци так говорили у вас і мамка вам
повіз тай ціли ся так говорили Вызнайте кули я пришла зну бо
то треба было готовити на телевізию тая Приходила за два місяци так
чыстійше приходила но они тото вже спокуйненько говорили правда кажду наголос ставила
каждому з нима як кажый дітлака я його выправляла спишу же было
неправиль провзносили тоты слова а не по украіньскій а так як має
быти і потым ся так дітьом тото полюбило Тей тыкы видят дня
така коли же до нас прийдете каж прийду прийду лемаленьку Путніш і
тепер найважнійшы річ выбесідуєме про сам русиньскій язык і власні мушу повісти
же в ріжных державах ся одбыло кодифікацию русиньского языка найскорше то было
в Югославіі так о <unk> р а уж цалком пізнійше было початок
девдесятых років были уж ріжны демократичны процесы і зачынают ся тиж такы
процесы В Польщы в Словациі кодифікуют русиньску мову выберают на літературный якысы
єй діалект ци діалекты і гнескы Лем ту де тепер сме в
Підкарпатской Руси доднес не Кодифікувано язык якій хоснуют ту Маме ту ріжный
ріжный тыж діалекты но і жебы кодифікувати значыт жебы мати літературний язык
офіцийний бо мож написати і в діалектах так Але жебы мати тоту
книжну мову треба што зробити выдати словник выдати громатику што треба зробити
надцят найперс Вам повім я дораз одпим на ваш вопрос але повім
вам што другє што многі і з нашых Русинів і науковців притримуй
ся той думкы што наш язык давно вже кодифікуваный на Подкарпатскій Руси
Мало в неправіє малой неправі Тому шо уз поцінавці з <unk> р
по <unk> р унас ся выдавали діяло Пкарпатской Общество Нову Скороцину Пон
якой выдавало книжкы научні книжкы історичну літературознавцю характер і природницю вызяку бо
то дужы мновецьом выдавало у тот част вписали ся на русиньскому языкови
і учулювал його о был директором Подкарпатского Общества Наук Гарайде Іван Гарайде
Лемку Да Лемку Я тепер ка Вам оповім Я ся тым дуже
зацікавила коли му были у Кракові То нас повели были до памятника
Івану Ґарайді Я тох даце зацюдувала Я не знала про нього ниць
бо дай ся лем прим почала ся то далем інтересувати тым і
мені было дуже чудно што Украку Івану Ґарайді є памятник І коли
я пришла геф та почала людям говорити так аж носи видити укракли
пустальну Івану Ґарайді памятник а муту нич не знає ниц в школі
не учыл хто тут кей был Іван Ґарайда і почала поговорити же
было такой Подкарпатку обществу люди на мени кліпы учамал Я мало на
увазі якы люди уч ті які тоже про тото нич не знали
Но му тутка вже проводили по тому муже Пізнійше проводили і Узерійці
і ту Періціні по селях Ягуруже про Івана Ґарайду жебы люди хоц
знали кым ся гордити номна си дуже много такых люди котры писали
по русиньскій у тот час і многі наші Тыпірка кажут ся уже
был того кодифікуваный русиньскій язык буділо научне общество якося Вслуговувало у науці
русиньскым языком Айбо Може охото і правда на тот часы і ціли
внисали по русиньскій але мы розумім же язык то єтикоє Як жыва
субстанция ЄК розвиват си Хой то недавно было <unk> рок тото зовсім
недавну было правда для языка для мов то цілком невеликій строк але
очывидні же не можеме тепер докінця тоту приняти бо гнеска маме інчий
час інчы мови і языкы ся розвину жытя змінило міряло ся жытя
мовы понятя навет і треба заскодифікувати великій вплыв украіньского языка вже на
русиньскій є на теперішній час На тот час Іван Ґарайда выпустил был
граматику русиньского языка на тот час і послуговували ся іменно його граматику
як раз і тому і кажут же Іван Ґарайда кодифікувал русиньскій язык
Але кєд бых тот язык был кодифікуваний та мали бы сме ся
послуговувати мали бы го признавати много чого ся змінило І Наднешній час
мож же буду ся до того жебы кодифікувати його Бо вуденів нас
многі словникы выда лем нам нас многі граматикы вудені Граматику Пысолотици Димитрий
но єлмена а перед нами было граматків дес десят І одкули є
много граматик ту написати што ліпше то є дуже тяжко Кід бы
не было ниякой граматикы то людина котра ся взяла за неє та
бы было єй може тяжко може легко легко бы было в тому
розумліні Же другым не было з чым порівняти но і было бы
меньше тых критиків А коли были многі граматикы і в тым чыслі
граматика Івана Ґарайдын яку ця найблизше послуговували о то од час і
многі і тіпі ся послуговуют но не цілком але послуговуют То ясно
што тепілька было написати гарматку то треба было смілост на себе взети
Я ся спершу не згуджу але міні ся виділо же я тото
не зроблю но Якім зробиля так зробиля тож люди повідять но як
перед нами єст граматика русиньского літературного языка І ту автор Анна Миґєля
і ту пише языкознательна секция то секция общества Духновиця і мам єй
в руках така жолта то прошу повісти чым ріжнит ся она од
інчых ґраматик якы вы мали в своіх руках якы вы перечытали А
я при тым іщы повім же я кусю прочытала не цілу книжку
коли кус прочытала і што повім же я така не барз дуже
до того ся надаю я не філолог але мі дос легко было
вшытко чытати Спимати бо я думала же може мі буде тяжче А
ту якоси легко вшытко так і просто повізено і не ентує кыхси
тыж термінів якы бы мі были тяжкы тяжкы для зрозумліня для принятя
якоси тиж было досит дос легко тото чытати і і розуміти Але
я не можу оцінити так флово то опрошу чым ріжнит ся тото
од інчых граматик якы сут на світі На як Вам повіс яка
была потреба жебы выдати нову громатику на Нова книжка значыт была потреба
была потреба в ту а потреба насамперед знати в цьому на основі
граматикы му зробили єдині правила русинь языка у тому пляні жебы сме
ся при друкуваных мадпечатых материялах жебы сме ся вжемали чым як кажут
хоснувати Бо у нас пишут кажді выдовидство много русиньскых книжок тіпірка у
нас іх художественна література і входит газета І у реґіонах тоже выходят
я наприклад знал уж же на Вынограді в сині там выходит даколи
там ґазета книжкы выдавут многі І вызнаєте мноі книжкы є надруковані і
каждий собі якой думат же то так пише Же то є правильно
так як лун подал для пицяня є много є много розбіжности удрукуваных
материялах І даже такоє є Но позерайте кажут ся даку трішо як
му говориме то такє треба писати Бокі так не будеме писати тому
діст стратиме тото што чым ся найбудше цінит тот будеме казати Звукувала
оболонка слова Со вже тода іншак буде чытати кєд мы напишеме Не
так як говориме І ужо выходит от Я беру там будь яку
книжку бы я собі много полписувала Єден автор раз наприкляд пише Подкарпатска
Русь по тому Пудкарпатска Русь по тому Підкарпатска Русь што то дото
слова што єс ситоє є в першу чергу Рудний язык родний язык
рідний од серця до серця і так дальше але як кажу та
чекайте є язык якому ся послуговуєме коли му говориме то є нелітературний
язык у У каждому треба розрізняти літературний язык і тото ж му
на побудовому рівні Говориме дома то є неєдно І кід ми будеме
так писати ушыткы слова котры як говориме ушыткє є мало на увазі
Тото не буде нейкы літературны тот мого ниґда тота не кодифікуєме Но
бо но одпозарайте і не кажу у нас ся наголос не стали
Лемкам легше был в них на передостанньому складі наголос та єм легко
а в нас ся є такій рухомий і од даколи од того
наголоса мініт ся Значыня того слова што не означає тото як кажут
же треба даколи розуміти што означає то слово кі там непокладений наголос
Но і му много спорили односно того што одкажут наприкатаба написати од
серця до серц Та я не про сор ся говорит тут а
говорит ся про серцей бо там на голос паде од серця до
серця але кажу у першым услові тош єй основной то є серце
а не серце І знаєте я тоже так тяжко доходила спишу до
того Я перечытала уйму літературу Є граматику Івана Ґарадя то є моя
настольна книжка Я сий Тіпірка дунеі много розверталу Але наприкатя не моглапуйти
цілком за граматику ґрайду Коли міні дзвонили коли моі моі знакомыків не
вже знали же не цім я сиджю і ноцямі і в ден
і не малу чыслу а ниґде вуйти бо сиджю на ту граматику
чытаву іму літературу Та кажут ся міні но А Ци за гарайду
граматику видите Но дакажу в основному ай але не цілком Угарайдує твердий
знак наприклад Угарайдує такі формы славы якы уже на нєшній час цілкому
старіли мы не можеме іти за том тому шыяс прийшол І много
цього умужес принимаєме не так наприкладномуслі терміну гарайду з цілком лем даєкій
тыків мене як у нього Но і моі милы слухаче тепер зас
музычны перерва Фраґмент в концертах до десятлітя русиньскых шкіл на Закарпата Сива
ночыноші Стацкій лаґєн Што Ячный Ян вымонка ника неза ночівноштацкій Ванді што
нячерний ян вымонка нита неза Бо співанґесали жалю і гранос Приєвал а
самы заспіван ґе Я не має сой пойде Циє там ци умліте
молівані деє такє рума Мудали слом перед тым як написати ароматику алм
єй выдал насловник русиньскых термін Ліґвістичный насловник Тасі і Уха і Ухай
выдали русиньску росийску украіньску латиньскы словары лінґвісти лінґвістичны терлоґіі і ту сут
просто штырі такы столпчыкы єдно слово напр на якє си взяти г
лайка по росийскы буде рукатільне є слово по украіньскє лийливе слово і
по латині вербу меледі ку Но той де із Лексикы жы До
Лексиці тоже є текіс слова єй лейливі слова но але тоє лем
маленька частина імніс видит кіс слова треба менше водити осторити а ци
де бо то є такоє яс бо культуры культуры говоринь горі культуры
ріці культуры мови культуры ратіоніс Так ну і так дальше Красноязыціє Красноріціє
красномовству елоґвенция елоґвенциє так ну і кажде слово так і выдали сте
такий словник в улони Так но в <unk> році Выдали сте такый
словник жебы одраз можна было высвовати ся тома лінґвістичныма термінами у нашой
громады Ци молодо ся бяли над тыма лінґвістичныма термінами Каждый лінґвістичный термін
му обговорювали на нашых засіданях Му дуже много спорили дуже много спорили
много тошно як я хо як я думала же то так є
то так же то найбольше правильно найбольше потводит то ся многі з
тым згодили і я уже то ма Тото терміны ліґвістичні ввы в
своій граматиці взяли тоты терміны якы якє матя за третє літу выпрацуваны
в кім в словнику Фактичні то дієтіло Комісиі та Научна Комісия кодифікацию
русиньского языка Підкарпатской Руси Ходило сім люди но по тому так вышло
шон То панашы єдному з нас засідань зовсім зовсім недавно Коли сме
уже принимали ну затверджували тоты нашы научны роботы Вуно такой якы звітувал
ся про тото кульку было засідань было денадцет міністрів Дицены Коли приходили
вшуткі коли не вшуткє да коли лем нас троє тотушы суты се
занимали тыма вопросами і му медже собом найбульше спорили были в нас
і такій споршы наприклад на слові пый оту нас кажут пый гев
Такой і іди сюди покраіньскій ся означає пут пут агал А буде
а нас пуйгел Што треба там писати позад пуда треба писати О
ци ос дашком Я спишу неякі дашкы не хотіла даякі никы не
хотіла дашкы Но по тому все такы мозгодили шолдакых слова треба дышкы
Алеперкы коли выдає алмышіє словяньскій лексикон і де там першым і де
слово русиньску є то я кажу а де сут тоты дашкы де
суты дешкы діли І тіперкы коли граматика русиньску літературну буде другє веденя
Я ся постарал жебы по тых дешків было по майменше Думую же
без них це мож быти Мож себы з них убыти кулько є
такых слов у разных языках Шо пише ся так а в говорює
ся так і тото є нормально люди мают звукнути же тото славы
ся пише так а говорит ся так і не мусит ся зацити
на тыма дешками Отіц Дмитрий написал то граматы русиньского языка у нього
ємного дышку І <unk> і над Ой і над <unk> не дуже
може лихо то Я знал ко як приняну многы мі казали же
му вели но мінімаленько то тому му такту не говорима ото увели
сме графему <unk>XО і з Мадярского ти У нас тут ка турядскы
на туряці ні не говорят ус говорят у нас кажут но высме
так як кажут кунь нас укажут а в них кінь І о
тото пришли сме до такого Найте жебы хоц лем на першых порах
была перший час Же бо о ну тако як компромісний вариянт Я
не знал ци то є Дубрі ци то є не дубрі ту
мушо напр на Мукаці сині і Равсині Свалярсі ні і там маленько
дальшы в тот бук опослуговуют ся отым звуком ы ну дуже часно
У нас ту не послугову ся але я а не могла так
тото цілком обминути в нас тут є три може навіт чыты діалекты
і треба было іх якыс тото обєднати помирити обу то было принятне
і куди вкад жебы то было і єм дубрі і нам дубрі
Но наприклад Лемкы говорят у Логолях кажуты наці твердо укунци у нас
со наприклят робит могли сме такоє слово робит У нас кажут мяко
куниц робіт так Я наприклад пушлай шо все такы треба шобы говорило
ся мяко Ну то так мы тото зробили жебы мяхо ся врили
но а там треба тоже якусь уступку зробити Мы не можеме пути
цілым за тым вариянтом бо в нас наприклад на Березянсі то тышу
ближе до Льова там тотоже так говорят уже они кажут і типу
як украіньскє і малі котрізняє і ни уа і там де нас
кажут пушол ом не кажут пішол Уже так говят як Украінці Так
але ни Ты говорят то же твердо но Але все такы я
думушу літературый вариянт найця говорит мяку а там осо тото умляйт му
вели його як графему і яка відображає тоту фонему І Но ясно
што в тых попередніх громадках не було того Отец Димитрий кажут тідашкє
поставил і над і над О і в дакотрых словах на ду
но міністер видит же то што є зо многоста наєдлає оставити держыт
цільком цільком так єшо покы што выговує ся не омите до дуже
такой с В спорны спурні вопросы но наприклад є слово слово так
і в Мухаців Сіні так дальше вряд слів не має слів Я
кажу слухайте Та не можем му писати у тому коли му береме
уже провідміняєме тото слово уже там писати у із двома крапками Та
писітме слусме хоці говорити слів та най говерат слів А писітме о
я м іх уже такы в тому переконала Жбы там дешкынекі не
клястит жебы там уістом з двома крапками не клясти но знаєте то
ся не до вшыткых дусвята граматика тому што то є перви неварят
мой будеме ся маленько перерыбрати Я буду я і сама много виджу
уже тепер кажшо прийшол ру Поза то як му і вывули я
сама уже виджю же дашу треба маленько інчак невзядом поставила наголос Лемкой
іде транскрипция так як му выгувує але не вшыткых словах Є там
єй помилькы такого тикнічного характеру дес пруску ся ля помилка Десяк мі
ні казал єден пан было же каже тему ві написали од Духновиців
другому а Духнович но скоцю так Я навіт не виділ лем же
там од Духновиця а не Александер Духнович Но є там такій такєт
уже будеме другій раз переробляти тому уже сітал но рухуйме і тотошу
будут міні дзвонити ся кєд міні будут люди же а там была
так было а там так было Ну я не знал тоту дадут
оцінку науковці Як то є Ту сут іщы руха правила русиньскы правописаня
якій складен є на основна мойой граматикы Коли чернетку яцьталя тоту чернетку
і тошо ся не скудило Мы нарто выясняли давайте но у чорному
вариянті то покы не было надрукуваной І мы ся так уже на
основі граматикы узгодили сме жебы тото было написано так Ну і так
виджыте вышла граматика вышли прала русиньску праву писеня А о тот словар
лінґвістичных термінів Без того кодифікациі не може быти в нас і купы
словарю Є купы словарю переклядніст Словариі Тепер калу то словар якій робит
пан Алмашы тото Там єст што є унікальна робота яка ся якой
ся неє ниґде принаймні серед словяньскых мов такой роботы неє Знат найперед
ся шом хотіли тым словарьом доказати якы мол бы ся зводи ны
дослі же пише Словяньскій лексико ну тут принимайме назу то <unk> част
я точно не знал але тотом собі запамятала словяньскій лексикон і ся
там шус там є но то ся кажу тосі лун неготовый так
што може быти си і тено мало шус і змінено але нашу
му ся взяли за тоту роботу Тепер кес є многі словариі у
якых шус і была спроба пояснити потулькувати знаціє слова хыто вроді тульковий
словар але далеко не тулковий словар файний такій словаря мні си видит
што на научному Ігор Ігор ся <unk>eo<unk>rati русиньско рускій русиньско рускій словар
так Шот у тому словникови зроблений в дістрічной так як академічной выданя
Дійсно на такому урні академічны і потылковано і значінь слова туткы є
і є перекладено на великорускій язык рускій як тутка пише і файні
такы наведені реціня приклад наведені і здрукуваных материялів же тако сороковых років
<unk> У нас было і Подкарпатскє Общество Наукы до того часу має
в єдну велику таку літературу нашой такой старых книжок Ном словом то
є прекасний словар вытомный словар Прекрасный буде нім мноім на си словарі
Є уже навіты попудову Димитрий Попудав словар украіньско росийско русиньско рускє трьохмовны
Но його і єдшыкє словаріє великіх не бракує Агале а тот то
є унікальный слова У чому я унікальні ся зараз поясню І чомун
нам ся видит же вун є дуже важный для кодифікациі Хотьо многі
нас і казали я буду не называти Як сим не кличут тоту
люди навіт казали нашыткыма дурниця ме занимати дотепер не было і ниґде
в науці неє такого словаря на што то описати Знате навіт было
так мало тото было некрасно такой Яку мы ставлем насамперед доказати што
русиньска мова то є мова а не діалект украіньской То было перше
завданя якой мы хотіли доказати Другє завданя як сме хотіли показати На
основі інчых словяньскых мов усіх словяньскых мов як це тото слово по
русиньскій як оно звучыт як ся пише якоє оно має значне тылкуваня
тут кайде так Наведено приклады рецінь по русиньскій наведінь і дальше іде
того слова одповідникы у білорускій украіньскій руско великорускы языкови польскій словацкій чешскій
булгарскій сербскій словеньскій і македоньскій Ту величезну роботу цю Левік зрубіл І
з тыма словами Ну може тудис і буде яка спамятка шому нюанс
знаєте семанти куслова не дуже влюбили Може такой быти мо не претендує
ме на тото же то вже все то же є не знал
якій там найвысший рівень научный Найдут ся люде якы будут казати і
там може є недолі кідам Але у тому му доказали што то
є тото русиньскы слова же то є не діалект украіньску імову же
то не єй діалект якоіст інчуй словяньскуй імову а то є дійсно
єдна із словяньскых мов яка повинна заняти одповідно і місту серед сімі
словяньскых мув І ту доє тот слова надрукуваных <unk> майже тис студінок
там на першым было написано же кулько тотам єдся <unk> словя точ
не памятал але то є дуже мновы якыйси приклад жетали казати єдно
ци два слова едубрі Но візьмеме слово Уйна Пояснюй си шко што
то є уіна то є уликова жона Но дальше іде прикляд но
там написано што то є назывник як тото як то вун є
по латиньскы тамшеньскій родш які там ідут коли при змінюваны Уами та
І дальше наведено приклад поставленом каждым словом наголос УНка была странна жона
Коли у літі Майте пло она обувала ся в ґумові цьобот Но
наприкляд то я лем такє вам привела прикрад даше іде білоруско є
цьотка украіньско є вІНА русиньской Цьотя польско є УН може єй неправильно
даше прочытал словеньской тета ціньской тета болгарской луйна сербскоє юна словеньской тета
макєдоньской тетка Видите і мы коли тото проаналізували я уже знала про
тот словник і я у розділі граматикы лексика уже м наводила приклад
же буду казати же русиньскє і русиньска мова же то є мова
така як і другі словяньскє мов што то не є діалект украіньской
мовы бы діалектику і з інчой мов А тот словник дійсно може
быти дуже вызначным значным арґументом дяфікациі русиньского языка Хоц мы уже кажу
маєме уж уткы для кодифікациі русиньского языка лем треба же докончыти тото
од слова ун не буде не унесіли мятер кому над ним одраз
частина того словаря в моіх руках бо і моя рука ся тутка
маленько прикладує много ся му радиме же якшо до цього робиме і
словниками много Но і я собі думал же мы же буду ішли
до того ґрадиць ок на выслым уруні же бы уже мож кодифікувати
сучасний літературний русиньскій язык Лем кєд нам Бог поможе те думал же
мы тото зробим Кули бы то могли уж быти Міністе видит же
ся робота кончыт до конця руку кончіт ся тотло них Да Миха
Михал Іванич каже же ся конціт тіж ся до кінця літа но
мінісе видит же ніт Мушут усі дуже велика робота дуже велику і
дуже ся много тра поробити до думал же до круку мали бы
сме го вудати кіть кі Це дашый Сєкід нам дашо не погубит
А дальше знаєте в нацяле девятностих років одколе мурме про кодифікацию русиньского
літературного языка то нам ся многі обіцяют же тоту вшыткы материялы не
повезут у Меднародный комітет де такы Меджнародный комітет я не знал де
же не відсиде забыла бы точно знал І деше там як раз
ся така Меджнародна Комісия яка тото і вызначає І коли она вже
даст добро то насі ся уже ниґы Шляшкыів ся вже ниґде не
діне бо то є сулідна орґанізация яка вызна в цілому світі Но
кєд мы хоцім іти в Европу то єдно з завдань нам поставлено
ту перед кым поставлено признати нац меншыны признати іх язык Хоц про
нас Русинькы якій говорят про нас меншыном то лем даколи даколи згадуй
же я такій Русино і в основному згадут коли хочут што покритикуват
є тото мене дуже болит Як покритикувати ту суть Ай ей ено
выци вите у чому є парадокс Як говорят про політичной русиньство вели
собі тот мі мутачіст ме поясняли то політичной русиньство є а як
говориме про Русину то іх неє но так і тых люде котрых
неє но тото тото придумал тото політичной русиньство Екшо якій предметы цішо
тото тото кото то мог придумати ци якіс коровы тамстата тото што
з там бумковут нев тот бу Ци шла то такой Тале мі
люди Ге мі люди Знайде якій то є парадокс Політичной русиньство є
а я кажу же його не є а от Русину є а
Кыів каже же іх не є Но то такоє маєм Но Але
міні си видит же вже будешол тот час же мусий вызнати і
Русину іхню мову але по кодифікацию мы ся стараєме нам не треба
жебы ся кус другій старал Мы ся стараєме але признати кодифікациі русиньского
языка Кыів мусит Мы ся не дієме на то і іщых просто
хтіли бы м знати кєд бы даякы люде хтіли мати таку громатику
русиньского літературного языка ци такій русиньску русиньску украіньску латиньску і словак лінґвістичну
і терміноґіі ци правила русиньского правописаня якы ту выданы то што ты
люди мали бы робити наприклад бы м чули в радию ту же
такє єст і хтіли бы то мат найбольше выстребо маной істориі Тає
правило русиньского правописа Бо тото треба редокторам нашой русиньской літературы треба там
де пецятат ся кєд будут тоту школу то треба учыти правильно писати
по русиньскы а не так як там так а тамта там тото
а тото є найборше выстребуваный І як будеме перевидавати то буду казати
што не а тото Бо словник термінів тото лем є для лінґвісту
То для лінґвісту Новучна книжка і єй треба Але і ім не
треба ни бібліотеку но єден примірник в бібліотеку косце буде том інтере
Но школу напр не треба є в нима ут граматику А як
выпы повіли правду вы тото пудмитель же м нас чытат дуже легко
бо міні многі Казали Йой каже му бы думали же тото дуже
тяжко што порозуміти а мы як процитали му вшытко і розуміме то
мінімно і то перше і такоє што мені кажут же она ся
дуже легко дає Я тоже коли перецитувала тому слові Юй я вже
было хо такє не написала тепер як товда но тудія знайте была
Бу ту великым бажаньом Шлумну ціце нераз пробуджува лем середнуці і кой
запишал тото слово то має так звятити Но Тепер ка я вже
маленько того шлябо рублю тепер ка над другым же помагалу пану Алмашыю
і з тым словарьом бо то є дуже тяжкоє і кєд му
будемо перевыдавати То я буду казати най граматик треба меньше выпустити словарю
цілком мало бы упустити А од правля правописаня русиньского языка то мала
бы быти настояльна книжка в каждым учытелів каждій школі у каждій бібліотеці
декілька у каждому печатному тому заведеню каждой той редакциі мала бы быти
як настояльна книжка того выдає нито о тото То тото Жебы не
знали то ся там пише так то так то так а не
жебы вышона єднуй і рудний родний і рідний Добрі Але де тоту
можно купити наприклад тепер нас чул дахто жы думал бы Юй то
я потрібую таку книжку тоди і вєд Покы шо покы шо моле
ся пороздавали інте сутот што то <unk> примірнику то є дуже мало
То серед нашого общества Пушло так оддали сме по бібліотеках Ушыткых і
сме дали подарвали му просто подарували е тото А бо ся надієме
же буде ще виденя же урахуєме тоты поминкы якє там є што
переведеме уже і з тыма зауважынями якы нам дадут тото будут другы
выданя дополненой маленько переробленой змінной переробленой Але основа ся лишат тота сама
управлені будут помилкы но де якой будут за важні будеме думати ци
тото люде мают рацию тум што шой скажут же тот акциі ци
селишеме на слум але кажут і брали русиньскы правописаня оно не є
аутуму в маґазинах думшо оно ся тепер каму лем кажу пороздавали газетярямі
сме подавали удрукарні там де выдаву ся тото та покы што так
покы не буде кодифікувано дото великым теражом не є і не варто
выпускати выдавати А по тому я думу же право русиньско правописаня то
пійде будшым теражом Ну а так Я собі так думу я Ну
я так собі думал добре е наприклад буде в вересню конґрес Русиньского
Языка в Пряшові Ци будете там наприклад презентувати тоты книжкы своі угромы
кєд кєд міні не нададут слово та буду Уже мені пан Падяком
казал же запрошуй ня вєдно із тыма учітельками школ хот я і
не є теперка у школі Та но то буду видіти в ситуациі
же як принесу ім принесе мі ім тоты книжкы укажем і людям
і хотіло бы ся же буде як кажут до того вересня уже
смі я тото бодай лем штоси зробили жбы там указати вказати Но
зато Зато бы пан Альмашый хутіл же бысме до Версня і вудры
Но Я шус думал собі же не плойде тото куньця Але дай
Боже жебы то было бы які были вже здвигы у тому вопросі
кодифікациі Приємні мі же днескы мы ся стріли і приємні же не
знали єм до кого іду знала єм же якыси цікавы люди але
не знала єм тепер знам і цікала вас така родина цікава і
я так розумію же і Ваша ціла родина долучат ся кусцюк до
вашой роботы так Ну а хоц вам така і повісти же моя
дочка Світляна тепірка Цях єйся уціцує комо діти троє троє троє наймолодша
родила ся уж аж о <unk> року поза другій дітины Та она
спишує якыс неспринимала русиньскій язык а тепер кы коли ся пошла учыти
то много раз мінів жей горит прото зустрічає ся з Русинами прицікавий
же в нагор до з того же я ся занимал русиньскым языком
і теперкы коли вна приізжала то видяла тот наш словник так каже
боже як каже інтересна та робота Но так же я виджу што
а старша Дуцька тотас приняла взагаліо на мне полністю підтриму є і
рада з тым што я ся занимал тку ґурботы Але і Ваш
внук Вам помогыт А хоцю повісти так што я бы хтіло жебы
вытім повіли буту ой <unk> того Но што Вам скажу має ме
таку таку тяжіст Уродині маєму хлопціка з синдромом Дон Але коли сме
зазвідали ся єднох люде но єдного чловіка чом то ся в нашой
сімі народила така дітина а вы нам знаєте што оповіл Каже Бог
знає у яку сміл давати таку дітину Бо кажу вы так любите
того хлопціка як рідку в якых сімях люблят Айбо любим або є
зашу любити І можте собі уявити же тота дітина якій прорукували же
вун не буде знати єден розрізняти і много набрала мі ні ні
ні ні ні ній на компютері русиньску граматику Я не влюділо ани
приблизно так компютером як мун Як він скоро тото робит хоц правда
дуже скоро змуцює Я годны была як перевдумляти але вмун міні набрал
од першых слов до кунця громати куміні набрал і то дітина з
синдромом давно І мені буду дуже знати я так хотіла жебы там
было написано Же компютерный набоар Євген Прокіпцюк А выйкой си то не
написали такєт буде другє веденя то обовязково буде написано Боязково буде написано
мушу гріхне написати такоє бо то є унікальный як кажут выпадок же
буде дитина синдроном давна набрала ну зробила науку там культу треба приплічати
і в символах глядати і много выправляти я і то кажу з
руской великоруского языка перекличати на украіньскє о так тото субілеєнько не было
то йому тяжко тото робити книжкы книжкы том не написано не написано
дужычко деже написал але мож Єст велика праца Вашогону Так так велика
прац дуже велика прац Я без нього бым тото не зробила бо
кульком ся просила многых люди же будте добрі такойте коє вже в
мене є на чернеці як кучули же треба переключати з русиньской на
украіньску рядати в символь о ня никы не хотіл Алун дубрі бабко
помаленькє му тото на бере Каждий чловек приходит на тот світ же
ма свою місию своє якєсы штоси своє зробити і видити якій єст
значыт вшытку в тім світі єст є касы гармонія вшытко допастуване І
може єст якасы гармонія тиж Кім же я пришла гев же є
ду бы то фактичні было припадково але трафила на такых прекрасных люди
і но такых барз цікавых люди же не думала ани о тім
пару днів тому Напевне на кім хотіли бы ся скінчыти Щыро дякую
за бесіду щыро дякую і можу зычыти лем як найліпшых успіхів в
вашій справі і жебы дале мали здоровя мали охуту дяку робити но
тоті ниві жебы і жебы інчы цінили Вашу працу бо зробили сте
барз дуже Я дяку Вам Красно за тото красні слова я не
розчытую же будут мене цінити або як кажут што уж утко ся
видит по тому через певный час буде буде дана оцінка Як буде
так але я кульку Моана вола тульком зробила прилуціла мс до той
роботы Я дяку вуждал міні якійс розум желаня робити тоту Слухайте <unk>
процент лем наскракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого
шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте <unk> процент а будете мати
цілых <unk>