70% #2016 - 70% #201 архітект Штефан Валевскій, 7 ІII 2016
Еп. 2016

70% #2016 - 70% #201 архітект Штефан Валевскій, 7 ІII 2016

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z architektem Stefanem Valewskim o jego życiu, pracy w projektowej firmie Dnipromist i drodze zawodowej. W nagraniu ważne są też wątki lemkowskie, zwłaszcza historia jego rodziny po wysiedleniu z rodzinnej wsi do obwodu połtawskiego oraz pamięć o tych doświadczeniach.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Видам Вас ми моі слухайче при мікрофоні Анна Кырпан нска не ходилам
далеко жебы найти цікавого чловека для цікавой бесіды Нашлем гу самим Івану
Франківску демешкам І не треба долго глядати бо был то Штефан Валівскій
А моі родиче колиси робили з ним в єдній архітектурній фірмі Звала
ся она Діпроміст А кєд бы мы тото розшыфрували то буде збучати
так Державный Інститут Проєктуваня Міст Штефана Ваєвского мали там заєдного з найліпшых
специялістів Был не лем добрым архітектом но можу посвідчыти был і мудрым
добрым кєрівником єдным з кєрівників порядным честным барз скромным і делікатным чловеком
В тотій проєктній орґанізациі діпромізд по серйозній і тяжкій робуті люде знали
і цікаво оддыхати напр ту діял хур а тыж туристична секция і
Штефан Маєвскій был барз активным і хористом і туристом но бо Лемко
мусит і по горах ходити і співати без того не годен жыти
Но і власні як бесідуєм тото же наш гіст Лемко то треба
повісти же він вродил ся в <unk> руці в селі Видакы Но
а в <unk> році родина Валєвскых з іншыма мешканцями того села была
вывезана в Полтовску област Везли деси цілий місяц в такых ваґонах жытьо
худобы не было там якы нормальні сісты лячы не было даху но
і якоси треба было ся застосувати його тато з Досюк зробил як
бы дашюк такы то якоси хоц могли так іхати іхали іхали цілий
місяц і приіхали до Хорола а то Полтавска област і о переселенців
приіхали Возы і на них довезли іх до села Ковалів Но і
приіхали там <unk> роців <unk> уж як пришла Яр якыси втікали од
тамаль Ґоличыну і поселили ся монастыриску де уж было дост дуже Лемків
переважні од Крениці Внеска в <unk> нашій передачы яс скорыстала ся книжком
яку написал Ноповіст бы книжочком то не єст така аж велика ґрупа
книжком яку написал Зоновий Соколовскій зове ся она архітектор радяньску Івану Франківскы
і даяку інформацию беру оддамель Бесідуєме зо Штефаном Вальовскым о жытю о
архітектурі о Лемках але так єст же не годен уж так як
бы мі ся хтіло бесідувати по лемківскы то бесідуєме по украіньскы Ми
пили минастыріскым нес привезли на Полутанщыну не Панщыну притім приіхали до минастерівскы
Тернопільской области І коли было незалежны Украіны <unk> році Но тотоді трошкы
більш языкы розвязали ся і видны із сігды багато Лемків були та
міністерівского рейону то вказули шы хтось выступил і питає А што будем
з Лемкы робити Ну медже відціните назаджеры демінистрискы дате повертали ся Миєк
приіхли на Польтанщыну ты через пару днів пішли зо селы з мамою
Неци бівіл хырыльскій район хыльскій район селек велі ну і річка дем
шсе і деси з Хыля до Миргрде І за селем Пиле вішли
мы зо селы з мами І рівны як стіл до горизунтів І
мецвіт не пляче як звикнути до дикой місцевісти А по тім якымы
ціном знал таців товариш Но як кажут клебы ґыбетярсу лез ны Выні
пипали якімыш ціным мистерискы і він тато і пише приізджайте сюди тут
полякы візжают до Пульщы і залишаєт це хати Є тут є білі
мені од дна хата шєбы і притриму шбы хтось не занял до
іхати приізджейтий і мы зібрали ся як низшы дві сімі з нами
буде в тым селі трист сімі з нашой села Пыпели де однесили
Як долго в бунтовской области мі приіхали мы приіхали мы приіхали в
Высини Ми приіхали высини А тыж а на Высні мы Приіхали в
<unk> Ци были дес на Весніці ци на початку літа А же
на весні Мы звідти выіхали Жы списали си мій тато і з
тым жы министерискы і є не знай якій тем інчы приізджали але
Пепины до міністерискы медже все Креници перейскы Богаты звідти паляків выіхали богаты
хец лишыли сиюсты До <unk> р языкрічко єстиві <unk>eara<unk>niani Вы задоволены же
выбрали власні такый фах Ни треба быти перепрыбувати жебы дикі весны іх
зробити Але є выжейшы ци негіршый вариянтыв сий тыля Єден з іванофранківскых
малярів якуси Такумав Серенців поіхал до Індиі як туриста Подож робили на
него барз великі режімы а коли вернул дум то зобрал вшыткых колеґів
і оплыл што чул што виділ што ся дознал нового і цікавого
Вказувал знимкы з еґзотичной краіны сувеніры был медже тыма запрошеныма і Штефан
Валівскій З той імпровізуваной лекциі йому найбільше ся запамятала оповід як там
в тотій Індиі вчат студентів архітектуры Пред тым як безпосередньо студиювати архітектуру
каждий змріял про тот фах мусіл спочатку ся вчыти музыкы танцю ізбы
і малюваня І аж товды як был так прирыхтуваний міг вступати на
архітектуру Штоси в тім єст і мушу повісти же і пан Штефан
тиж єст тым чловеком же шыроко Вшыткым ся цікавит же не был
запертым лем в тім маім світі свойой проєктаньской роботы Цікавило го мистецтво
культура природа но праві вшытко цікавило І тото вшытко тиж вплывало же
як робил свою роботу видів тото што робит і шыроко і глубоко
Юзім повіла же был єдным з найліпшых архітектів в Іванофенківску в совітскій
часі Товды лем кількоро архітектів могли сой позволити робити своі індивідуальны проєкты
інчы працували лем з типовыма проєктами розробленыма в Кыйові ци Москві І
лем як то повідают архітекты на своім жерґуні привязували іх до конкретного
місця де мал быти поставлений тот дім Валєвскій належал до тотых хто
робил іщы і індивідуальны проєкты і робил такой дост тікалы річы Мушу
повісти же они гарді выглядают актуальны і гневка В тоты часы архітекты
не могли проєктувати сой хоц што Были і писаный неписаны правила был
загальний напрям і того треба было ся тримати Єднак дакотры котры могли
і котры сміли потрафили і товды зробити дашто цікавше як простокутны домы
єднакы як пачкы В <unk> рокы в Совітскым Союзі зачал ся шырше
розвивати туризм і для туристів зачали будувати ріжны туристичны базы пансийонаты реставрациі
готелі Єдным з популярных туристів місц все были Карпаты Замовникы хотіли жебы
ту постали новы гарды модерны турбазы якы бы могли приняти як найбільші
люди Яв ся той роботы і Штефан Валівскій зо своіма колеґами гварют
так бы часто то была колективна спільна робота Єден з такых знаных
обєктів то Пенсийонат Гуцульщына в місті Єремче інчый обєкт де уж більше
зробил Валєвскій і якій в <unk> році достал державну премію Украіньской Радяньской
Социялістичной Республикы ім Шывченка то был культурно побутовый комплекс лісокомбінату в Селищі
Деляты Для тых хто може перший раз чує тоты назвы єрем ци
деятен І не зна де то єст Повім же бесідуєме про Іванофранківску
област Но і кєд бы сме іхали з Іванофранківска на полудне то
вкінци значыт за годину ци за піторо годины приіхали бы сте угоры
в тоту част Карпат яку замешкали Гуцули Проєктувати дашто в горах на
рельєфі може і тяжко але барз барз цікаво Добры архітекты мают прекрасне
одчутя доколишнього простору ландшафту і кєд проєктуют єден Ґімци цілий комплекс то
хотят тот обєкт як найліпше орґанічні змістити в певнім місци звязати з
тым што єст доокола жебы оно не было чудже а было бы
як бы продолжыня Єдным з такых майстрів якы знали тото добрі зробити
был Штефан Ваєвскій Товд він і його колеґы мали іщы єдну ціль
Товды він і його колеґы з діпроміста мали іщы єдну ціль творити
модерну архітектуру але не забывати о традициях наприклад впроводили в новых обєктах
же будували іх на гуцульщыні гуцульскій стиль То было штоси несовєтскє і
уж навет тым цікаве Цікаве і тым же гарді лучыли ся модерны
формы і материялы і традицийны материялы і формы Кєд ходит про материялы
то найперше мам на увазі дерево і камін Тотыновы туристичны базы то
уж не были пацькы ци кльоцкы ту уж лучіли ся докупы ріжны
формы а домінували певне три кудни Єден з проєктів в такым стилю
і то барз цікавый так і не был зреалізуваным мам на увазі
клуб Турбазы Гуцульщына же мал ся звати Колиба Олекси Долбуса На жаль
сам автор проєкта не мал жадного вплыву на його реалізацию акурат товды
в вісемдесятім році барз дуже кустів было скєрувано на Олимпіаду в Москві
на фестіваль молодежі і студентів тиж зато окрем фундаментів більше нич не
было товды збудувано До той едициі хоцу долучыти тыж знимкы тых обєктів
же будете мати можливіст видіти тото о чім бесідуєме А бесідуєме о
ріжных обєктах якы проєктувал сам ци спілавторстві Штефан Валєвскій Єдны зреалізуваны інчы
зреалізуване но дашто пак змінено без згоды автора то єст прикро а
сут і такы же лишыли ся лем на папери ци фурмі макєтів
придумном сут власні три макєты І то церков в селі Добровляны же
недалеко Івано Франківска Она збудувана лем дакус змінена пізнійше Другій макєт то
каплиця же проєктувала ся для селища Делятен але заміст ней пак збудували
церков а тот проєкт на жаль не был зреалізуваний барз мі тота
каплиця ся подабит Но і третє то памятний знак якій мали встановити
в Івано Франківску до <unk> іщы <unk> іщы товды річниці выселіня Украінців
з Польщы Але тото так і не было зроблено а заміст него
з ініциятивы Уйця Анатолия Дуды вкінци на тым місци была поставлена лемківска
церков Ци кыплиц ци кыплицы в Делятині Ці єден проєкты ветой цілий
комплекс в Делятині е Там на цийоным місци де ци мали быти
прибудеваны церкви нци такы неє бы сказати архаічны зреска нам мі не
подобаєте ци был якій модерны Ласне на тому місци де стойте пересняте
церкви якше ви там будете коли сте можете звернути ува ци был
звидни язык біл Ци бы не підписаны Но зомовлиня дядиньску ліпшым мудрий
так буду выкудно ескізный проєкт з мокєтом і робочым окраснєми коплиці З
невідомых причыны реализувано інчый проєкт Як ходит про церкву Лемківску Івано Франківску
То была як бы ідея же то може обєднати тотых люди бо
спочатку на тім місци мал стояти памятний знак то тым же іх
выселили в Польщы і то іщы В <unk> році Івану Франківску мал
быти конкурс на памятник ци як же мало быти там памятний знак
камінь якыйси ци што мал быти памятний знак до <unk> річа Депортаті
Украіны Депортаці Лемків Я Украінці Та І ту ны мал быти конкурс
І треба было подати ескізний проєкт памятного знака макєт і так дальше
і скінчыло ся тым же на тім місци постала церков а не
был тот конкурс є не был перевпроводженый тот коны якыс ци буде
ни выселіня Лемків спульс ни переселіня Лемків спульсі А Украінці депортация Украінців
в З Польщі Є был ден якій пидают Пропозицию по тім зробил
бы глидач з Лімской Політехні але є зем він сам помил з
Крениці і він дапозициі яка бы мали кыштувати <unk> разівнійше ніж лешы
Є да мій мал кыштувати є приклидал <unk> тис То є знаюты
ци зи тисти <unk> тистикы Был якыйсряд проєктів Ны был розряд натіж
был Криницкій і был той автор і шыхтин хто сбыл не были
якыс журіс ради вчыны ічынтей ни неофіцийны были Ім так ся скінчыло
кінчні Но пак тепер на тым місци стоіт церков Не ци мі
зупинили си так і зупинили ся Ци мала быти урна урна жебы
были мы земля і з тых сі якы были депертовины тут ци
два ереґіоны дві кажу <unk> реґіоны ци Михломщына Нацияня Ліна і Ну
і тут си напис Я не наполягаю на тым шыбы це были
а там є це зроби Я просто зробил так єс бєце выявлял
і ага а тут А тут мали быти чавунні плити і тут
проти де насяня повинні были не цівунні плити выписані ці села Преперліт
ціль якій были так чытыри реґіоны і пигені сте повинны были символізувати
полемату дилю Лемків Ни Лемків етых всіхшы Там были лямкы росли і
діти Они плакали сыдочо Бок на правдивий на пришол рочу Рідна стороно
лемківскє слово жоль мі за тобом жоль мі за того Як одижали
з рідной стороны лишали домы лисы і дзвоны О думка было в
Сарданьку моім же ся вернеме южсло дороно лемківскє слово Жоль мі зо
тов жол мі зо тубу Часы ми маю нич ся не верто
Жаль превеликій сискоди мі серце Лем горы нашы свойот забыты залели в
архів смутком накрыты Риднантівскє слово жол мі за тов жоль мі за
то жол мі за тов жол мізо тов Мили слухаче припоминам же
днеска ми в Івану Франківску і наша тема архітектуры бо кулуні сідит
Штефан Валєвскій же правіціле жытя оддал тотій справі Бесідували сме утім зі
у каждого архітекта сут проєкты якы з якысой причыны не были зреалізуваны
І може найбільше мі шкода же до такых незреализуваных проєктів Штефана Валівского
належыт і Комплекс Центро Лемківской Культуры в Ждыни на ветрянім Пули Як
усе так ся стало же лідеры Обєднаня Лемків бы то певно они
плянували будувати такій комплекс Не оддали конкретного заданя што властиві бы они
хтіли там видіти В результаті Валєвскій сам і выдумал што бы то
могло быти і вказал замовникам на ескізах і в макєті Можно повісти
же то была мрія золота мрія Лемка же в такій спосіб пришол
бы на рідну землю по роках розлукы пришол бы жебы створити в
архітектурных формах тото місце стрічы для вшыткых Лемків світа Але не повели
ся Ту вартало бы зауважыти же в <unk> р Штефан першый раз
был в Ждыні зо женом Валентином і Ґілком Ульгом Брали участ в
лемківскій Ватрі бо они співали в Лемківскым Хурі Бескєд з Іваном Франківскым
З той першой подорожы вшыткы мали дуже вражінь Певне з них зродили
ся натхненя до опрацуваня ідеі Центра Лемківской Культуры Можеме повісти же лідеры
Обєднаня Лемків в особі Штефана Ваєвского нашли чловека якій певне найліпше бы
спроєктувал тот комплекс Чом Но по перше Ваєвскій был єдным з найліпшых
специялістів того напряму по другє мал уж досвідчыня і богатолітню практику по
третє часто проєктувал обєкты в Горах ну і по бул Лемком Лемком
з Будаків і прагнул дашто для Лемків зробити Но тоты діяче з
обєднаня такым шансом ся не скорыстали жаль Як пришло уж до справы
то нараз вказало ся же неє грошій Авалівскій же ціле жытя серйозно
і одповідально односил ся до свойой роботы но так як правдивий ґазда
был заскочений як то можна так несерйозно штоси такє великє плянувати Ай
варто бы ту зауважыти же користом гнеска в передачі з книжкы Зыновія
Сокуловского Архітектур радяньско Івано Франківскы бо єст там дашто і про нашого
днешнього густя Вы зробили проєкты для фестівалю для того поя для фестівалю
в Ждыні То был якій си конкурс як то было Конкурс был
оголишеный але в участци крім мене нихто не принял А хто ріс
Лемків в Польщы Вецивы Ними з языкы І з дейкыми Лемкыми і
мені про це сказал як раз тикій е весіль не разом вчын
ся з ним в інституті І він знал же там зберают ся
нібы выдувати такій комплікс для туристів для Лемків якы бы мали можливіст
приіхати є тем і погостювати і взяти участю в тых фестівалях і
перебачыти де сю залишыли ся від Лемківщыны він мені про це сказал
І я запитал ся по тім ци будут вони такєсю збудувати І
якраз єм ци сподубш є сам напросил ся на такы робиты і
залі взял участ в ни конкурс гысит і жебы чым чым більше
люди візме участи тым краше верзице і деєце прошу повісти што было
в тым проєкті Коли же пришли до тышы треба давати ци пропозициі
яка же потрібна потрібна підосновельзична і потрібны подивити ся все в натурі
і так жеди конкретнійше вызначати ся і з обємем і з характером
І в ній прислали мінізи зюмку є перед тым был ужы на
ватрі і є мал уяви про ту місцевіст бо те ветры як
раз приходили так бы сказати в центрі той териториі якы відводили ся
тмішыце цю землю відвіл один власник Лемку якій в Америці на той
час был і він підервал лемківскому Товариству в Польщі ци територию для
проведіня тых фестівалів І я коли приіхал студи то є малжуявы што
такы якы ци териториє І де з них водици І більш мень
якій потребы выставляют замовник до ци комплисы ІІ там є ґрес цикні
прици Та Нєм же не все так скажет приписні довны як там
З огляду на те што завданя на проєктуваня просто не было архітектор
Стефан Валевскій своім проєктом опрацювал цілу програму Тут у центральному корпусі на
першому поверсі передбачено просторі вестибюльку конферен залу кафе бар выставкову залу на
двох верхніх поверхах запроєктувано спальні нры блок секциі Выкористовуют рельєф передбачено влаштуваня
спілочого поя амфітеатру запроєктувано розташываня будинків котеджного типу для туристів а також
місце для влаштуваня на метолгу містечка з санітарно гінічныма зручностями Також передбачено
створити міні скансен де мали быти хата садиба і стодолою стайню і
спіхлір передбачено і місце для церкви яку можно было перенести з покєнутого
села В Центрі за проєктувану школу на потічку выкористовуют ся перепадвы сот
за проєктовано выдяний млин а поряд кузню дарда Укунюшні шоб створити кінні
маршруты розмістили ся в коні вытрывалі для грізкых переходів Цей комплекс мал
бы функцийонувати цілый рік ани тілько на період фестівалів та Лемківской Ватры
На конкурс окрім материялів Стефана Валевского материялів нихто не подал так чонкурентів
не було До Вас звернули ся з Обєднаня Лемків Чы бєм взял
участ в конкурсі то конкретно одвертал ся Тоді є прізвискі Но але
звернули ся і просили подати протны пропозициі рекну пропозицию А де єст
тот макєт якій ту видим на Єм є ім зелишы в той
микєд є привіз си там зелишы А ци є зробил фыты до
того якити Выни были найві здивы виннішы зробил не просто пропозицию а
є розробил проґрамы цілю з чого бы мал складати ся комплексы так
думенні сю все собі вявляли А як інкритизувал там дневскій є хытіл
зробити шы Там ся і конюшнє были де были біліздві коні і
Лемкы приізык дыны хыч і познаємит ся не тілько з цим комплісом
а взялі си з Лемківщыною што можте такій кінний похід зробити правлінє
правліня товаристве Лемків в Польщы Не там был Доньскій тикій ЕТай Михал
Доньскій На евециі выпускал журналь приє ним жебы згад через прізвис до
тишы выпускав журна <unk>ra<unk> Яке были навітіст дивынны шы выні собі не
вявляли штабы ци будівницли якы бы тем мали быти мишы Є навет
тут схіл такій є што я думє выкристати сыбі в Змі там
можна буде теж відпучавати і підєм іх зробити дляскій для ліскій ниж
і выниґы забреш вим якє зробили бы Мы собі думали што як
бы макєт был бы мож было краше собі уявити ници видечінной такій
як єци дочы приблизні то якы там бы мали быти будинкы то
там є перечыслины а тут сбы показати особли корпус кым чытали написано
высоколивскым так осемний корпус окрім того невеликій скансин Цы мал быти яка
выправа цгы і гытень могти І высевичны залеж ды блияк музей архітектуры
і седибі седибі бы мали быти і окрем того зниж церкви Церкви
де мати тыч якыс од ней з перевезеных Згідна на ты місцы
выбних розвалюют си міг шы зібрати тышы бижыти І невеликы корпусы для
ныцілі гостий шыізджали быти диі і на фестіваль і на відпечынок і
як кажу він буде дуже рази вынеше собі думали шы як бы
то был мекєд але ниґы не было ні дісказаны ні написаны Ци
для них были єй несподіванкы Но і на тым ся скінчыло Імы
кінчыли ся бы думали ся шы придице гылы віритем рыбити і всипітовці
робити деци і шы вымчыте нічы языкы ыты не має фундів Є
не знає як сбі думали звідкі ті фунды брати выдіє як гыверили
зміляли Шкода Звычай не єден дим так принял ся шыє там зустріл
сви Краянине тиж Лемкы Він кінчыл промыслове цивнебудівництво в Кыєві Інститут якеме
з тобою будувати раз І выдумали же там постане такій Центр Лемківской
Культуры Дем вшыткы могли бы прити Лемкы ціловы світа ну і приходят
на фестівалі але тому але неє тамтови якы Нижен не має дізупинити
ся конкретні єбы быти ішы не тілько приіхати відвізити край де были
дописы Навіт не він а і предкы його а і побути тем
дихыти тым повітрьом і мжливі знаємит си в Зеніздры той кінний похід
зробити дикій меб з довелины малем нам малем мам малем сой лом
Нич не мом нич не мот не момниц на ном томас Ничлемом
ничом ничлемом нич нам Спонисильством низиством мысиством ниси Сполны си спомни си
спомы си спомниси Юж малам ламж малы примысломи Юд марміт малы Юс
малярмі смавы при Я чытала ту про Вас і ту написано же
барз дуже проєктів єдны были зреалізуваны а інчы не были зреалізуваны проєкты
І такы цікавы тоты турбазыций не зрізнізували тут тікєндаменты зробили А тут
жебы вымірували тырпис сиі дес де Сихбіры тут ни приік не принеписал
ци приіг самі справжні робочы кресли не міли І оц так він
Лібины і потім з ЮНЕСКО Лібины Кыштів стоєм сте єм і меб
зібрали Ни Были такы річы же было зреалізуване то што зробили сте
тот культурно побутовый комплекс товсти ци лищі Деятин так в турбаза гуцуньсына
Другы моі братя Радию Припоминам же сідит кулуня Штефан Вальєвскій же вродил
ся в <unk> руці в Бодаках Агнеска Мешкат Івану Франківску Повіли сме
юж же Лемкы З Бодаків были вывезены в Польтовску област од тамай
хто міг тул Голичыну і родиноваскых тыж перебрали ся до Тирнопільской области
до містечка Монастыриска Там в <unk> році Штефан Юж Перосток скінчыл школу
пак студиювал архітектуру в Львівскым Політехнічным Інституті а пак скєрували го до
Сибіру Така было товды практика же по обороні дипломной роботы студентів скєрували
тади де потрібували специялістів того фаху І там треба одробити принаймні три
рокы Хоц знаме же даякы лемківскы діячы барз аґітували Лемків іти на
все до Сибіру але чого силу хоцых не найшли ся як памятате
Но і Штефан Ваєвскій не хотіл нияк не хотіл тады ліхати тым
більше же товды уж был женатий і вродил ся Мусин Тиж хотіл
найти роботу деси близко до монастыриск де мешкали родичы Дознал ся же
потрібуют архітектів Івану Франківску і повели ся му найти ту роботу Але
был іщы єден фактор горы Кєд в подорожі по Івано Франківской области
Штефан виділ горы а не виділ іх од часу выгнаня То як
бы маґнітом го тягнуло гыл Пізнійше коли буде робити в проєктній орґанізациі
ді промізд радо вступит до туристичной секциі залучыт до того і жену
і сына і дівку буде ходити в горі і в літі і
в зимі Не знам Ци ходит в горы тепер але до недавна
іщы худил Нопер то они з женом переважні ходят на свій город
ага город город но то хотіла бы м тепер вернути до куріня
до лемківского куріня Бо хоц пан Штефан ма і польскє прізвиско ваєвскій
але оно прибране подаруване комуси з предків а так направду єст Лемком
другу співа в лемківскым хурі мусіл го лишыти лем товды як погіршыл
ся му слуг гірше уж тепер чує Нота співат і гнеска лем
не годен уж так вшытко чути жебы выступати на сцені Нопер вернеме
до давных часів ты мам ні Ліні ты і батько є мати
Віхли заробіткы в Списні Штати зустріли ся там женили ся і там
там народили ся моє мамы і зробили выни трохи грошы тре буде
єхати комусь на Батківщыны І орґанізувати будівни слухати не мі жебы них
грошів жебы зышли але треба бы мы ся і заробляти то вырішыли
шы бабци бізказеты Дрежына выіхали на Батківщыну в сели а він залишыл
ся таньше заробляти февроні А такє на феврона феврона А як кликали
те феврон так звертали си а діде Івеном звели ци беткіме а
бетхы та звети Антон а барці є забыл як звет Вы ми
окреме жыли як тато мій оженил ся з того села він пішыл
ды як прими ды не маме Тагде бетатє А таты з Драґошів
такє селы Драґысів ци были были імя такє Драґыш Здає ся Мельдвин
Чырмын был в Ґельшы він был нашым замовником ді примістит ся є
пред Сви єзвели Драґош Николяєвич Жебыли ім є такє шыліциі як буєк
як Хутір Югыци чышы і чый ниґун Драґосів і так залишыли ся
назвы Драґосів села си я А мы єм Быдек Быдек Ци е
ні це мамин брат ци мемин брат ци його сын Ци він
займил ся тыкарской роботию ци был його хліб Він тоціл і потім
ся выженил ся дівціною з Лістіны Лістіны тыкы силы є а там
медже всі в селі займали ся деревоґробныма промыслами і предавели цици віхні
Так він теж ци почал займати ся і оженил ся з дівчыною
Ліщыни ци ми называли сими єм А це а ци татова сестра
ци дівчата Дівчата з села Дроґусів тек де Діды ци Ентын вырусофілим
Німы седим зберали ся такіж еднодумці і якых бытім підчас австрийской війны
вырывали з коренями І абы розстрілю померали з годы і мій дідо
дцейо Антон теж там закінчыл своє жытя Ці в телергофі медже і
телергофі был Але я точ не знаю Онтонскій Таклижкій як мені розказую
мій тато То звідкіл взяли ся ци прізвискы Же прапра якій з
низниньскій Кєрезів пра Значыт той прапра был економом у графині Веливскій І
дуже добре справлял ся своіми обовязками і коли вынепомеране залишыли йому лем
шляхецкій титул і прізвищы Очывидны Ну бы нашы велевскы ты Польскы жінкы
непилюне тиж белівске ны не скійкы ци звязаны трудны сказати Але в
тый же час в тый же час мініі дрижыны ПС пилянскы пиляньскы
а пиляньскій жыблини на Кыівщыні І деж вина была мы танскы липеньскы
замыжны рыды шы вины мали своі кєлимовы фабрыкы І Але шыце не
зыграли так бы сказати неґативну роль Для ниг Коли під час революциі
были еці ноця боротьба між так сказати богатыми і бідными то єй
зачыслили теж до богатых і єй робітникы орґанізували втечу звідты де В
<unk> А баткы Ци так розказую про придаткы дружыны Ты ты і
маткы знаты синці єй Е В лясниці тыйти фабрыкы та не тоше
фабрыкы ся великєрняй не были гы І якыс прибігли сказали што там
в сусіднім селі штос подібне там теж було од таі зерали ци
через стріляли через шы і вникажме зем і выни навантажыли під воды
цимойстам А выни підсий вантаж З дітьми і такіх выз врятували від
мож сказати смерті А баткы дестік він был в бігах іх і
неземекі дворяний дверяны звя і батькє звертали си такі што підвызрюває Дверенцій
і він завжди хыдиві боял ся шы дизліквідуют в Сибір завезут в
тюрму Вы такє были ой там ой то го край долины трава
полі гой Уй там моя Лай мы лейса залюгум Лочмило не влачне
втырай силоци То лем прости богайох ден такымоциі ой то я то
возу ой то явозву Воцмі люде е повідают же посогу мого голову
Волиш мі ся тото дівча Дуже слоно бы Скорбий маєти твоєцекрошка возму
собі дівча лоскій гой ворого Скорбий має тіло єсе прошко возму собі
дівча візму жоіло лачий ся дорогою Лачий ся Барз часты журналісты кєд
пишут про яку знану особу люблят оповісти і історию коханя Місяц дає
же про Штефана Валівского і Валентину Пояньску тіж можна было бы цікаво
написати на тоту тему Вшытко зачала ся з того же коли в
клясу пришла нова учениця Валя єй посадили коло Стефана о три рокы
старшого уж переростка За два рокы дівчатко разом з родицями вернуло зас
до кыівской области але не забыло свого товариша Валентина виділа свого друга
за шіст років уж цалком дорослым і товды зродили ся уж дорослы
пучутя А пак было весіля в монастырискых Правдиве лемківскє вісіля Доклянє такє
саме як на рідной земли І Валентины і єй родиче были зоскочены
трафили як бы в інчий світ де были жылы обряды співанкы такого
іщы не виділи ани не чули ани ся не сподівали Валентина ціле
жытя пак проробила Івано Франківску в музичній школі выховали двоє діти і
щастливо жыют доднес Мили слухаче што то єст такє любов звідуют часты
молоды Писмотне на тотых сеніорів же радо ідут разом доднес І нагород
і до міста і всядиль не стратили того коханя оно жыє і
росне разом з нимакій епізод <unk> рікечев ся гынит О <unk> і
з східньой Украіны люди тікали де пипали жебы від городы не померти
і ск році приз до монастырьскє І в тій сіміі дві діти
дівчінкы хлопчы дівчы старша перша была Валентина і коли не спосадили заперти
то вина была біле мене Ачы як м не пипали То тиж
ци Киівска облист І коли же той голод почал ся то вони
люди шукали якихос звязків шбы выіхати кудись то мушы загрожывали на смерт
І выни взнали шы іх односилец в Тернопівскій области являє ся першым
секретарем Райкуму Пертіі гім кажут Вы звяжіте з ним і він може
вас прихыстит і выни написали йому А він там відповід Доберайте ся
якыс а роботу є тобі знайду Іни там на всякых перекладных над
протягом єхали приіхали і там выли хатишы людей вызили в Сибір вывезили
вергівны рыды і дале ємы стиха там І та дівчынка Велентий не
ліс біле мены на пертіли І мы і мы два рокы так
сиділи за єдной парти і потім выни поіхали не запедякли нише і
прихыстили ся іх від горду перетувели А треба на Батківщыні жыти на
свій Выни поіхали назад ну і там в ріжных місцях працували Ны
І на коли пыіхали туди Валентина Коли поіхали туды Ты написали медже
цільну клясу написане листы дни листа всім уч неписли сти мали хтым
дівчаты тампер дівчат Відповіди я так ниві нихто не ідплу а я
відповіл І так звязали си перепискы і потім я після закінчыня выступил
львівскій в Політехнічній Архітектуры коли мы на другому Курсі поіхали допомагати на
схід Украіны зберати в рыжей ци ци был початок нашу другу курсу
і коли мы вертали ся назад то через Кыів і в Кырвоградскій
облиси через Скыів вертали ся і є зупинил ся в Кыєві І
так мы тоді зостріли ся і з Валентиною а вы напиступили музичні
учылиці після <unk> клесы коли шы сєминистерийскых министерийскых баткы як вернул ся
з войны то привіз гармышку з Німечни Кли мыдли днеш зыберали в
Німеців на роботы Дотато выси стремулится ви не жебы не зим жем
ледіти і в них не будуше і іх обиіх зыбрали в Німичны
ци насильно зберали не рубити Іне звіти прислали гармышку І так коли
мы вчыли си министерскых то як всякі т свята были інтенциювали і
такє нисцені Днесо бы іх заличали до той музичной реґоты не гради
несуднакы ґармашкы были і н Кели закінчыло <unk> кляс выступіли в ківскым
зычыли не бає І так ми з ней зустріли коли є вертал
ся з Кєрви Радщыны Але так мы першы раз печали ся пісе
шести років оце моє мама а ци сестра і друга сестер Дві
першы діти померли дві дівчы померли у моіх батьків а ци вже
буде третє Іж і тіж были хмуры І такы будешы навіт оці
не підкрывали А там через парусіл был якій такій дяк і дя
кін і де Він займал ся такым лікуваньом і псал псалтир чытал
І тата приіхал до нього ціпи пішол пішы дінього І розказавшы і
як і він чытал і сказал Покє ты придеш додому то вина
дужыє І коли він вернул ся додому і стукнул дверима школи зацінял
то мене то дівыці відкрыли І так же сталой крашы краше краше
і на помірне <unk> років Ци персі діти си вижыли Шы потім
вила те Мария Шывижына інна вила І еш пісниту был є Коли
маме померле ци тех таты на рік старший від мене был Маме
померли <unk> рыкы А тато ся жыл тато помер <unk> рыків а
сестра заміж не выйшли ота ся хвиліли В не якыс Хородливе были
Хоцме не вижыли лехвиродливе і такы м так як здоня склала ся
што хлопец хотіл женити ся в сусідню селяны з Бортного а по
тым кними вже єхали він не захотіл єхати Він не захвитіл іхы
хлопец він занишіл ся єй забране в польску армію від свижы польской
арміі женил ся тенспульку якыйс і коли мама померла ты залишыли си
сестра Вы на хвилі таты ім трудно было з самым І я
залишыл тут своі родины і по іхы міністрийскє єден з ними жыл
і епікувал ся ним честви чысує гості приізджал сюди клиє Е Там
бы п так Земля буде білехати І єй сидил і сіял і
евробля і все реште што треба І коли є спірозмовникы но то
што зговорит А то так рукі працуютно і працуют а в рети
нема з кым і всякє гылы влізы єкыс так міні пришли гыкы
лемківскы молитвы О сме т на нас милий быжы На нас Лемківы
сте лемны з нашы близків наний І світі рысі єний Нашы сельы
сперыжніли де є Зевт Ну нашы села сперыжнііли а циркы розвит гни
грыбкы розбете неє кы покрылити гемыж нам мили быжы заыти лихы гыдины
ся в рідны горы і гыдры і ти Лемківщыны Вырныте ся рідны
горы дрыдете Лемківщы ащы вшыкы не родили си єкельшыце не біду з
кым спількувати си єтак наше Горы Зелены і КрДІ Мы збераєме ся
до вас на свяжі так прешыс ІІ ше спитал на шы наше
гызенений не збереме ся до Вес на свя ге ге ты были
єж літы прешлыс і престили книч нас бы запрашет нас Лемківска ге
ге гы тре і спішыме ся до вас Бескіди Забыне єй кривды
біі Цікаве спі спішыме ся до нашы жды Як карыбыт до шверной
дівчы ни Бы на ватрі єст тут двох што приведит Лемка до
дідівской нашой Лемківщы приідеме до лес Бескі Забыдеме і кривды біди Танцивати
будеме і співати будеме і бавіти ся єґма деді і ді Танцыветы
танцю файны Другє а тепер попрошу пана Штефана дашто спомнути з давных
часів Повіл же дост добрі памятат німецку окупацию то пред він з
<unk> р памятат навет тот ден вересню <unk> р коли в чув
зрадиє же ся зачала війна <unk> Є ішыл маґазин шы купити там
в селі был приватний маґазин Ещы а єсм будеме Але што сміє
требу знем купити є ішы е В той маґазин а мама мыє
іщы хтось там через ріку были нашых лю трохи родиців ним были
тамлетили і епишы Ций маґазин зайшол а там стояли ептону взелі маґазин
Стояли кілька чловік были ну і той господар придавец і включний был
тримач а тремеці ты рідко у кого были тоді Але він был
трохи багатій бы інтерґувал Він мы І є та як зараз ся
чує ци як были сказаны Етам якыс были фектрискы ся Німці там
напали і то і Призвучали так выйна выпил єдзуна ну і тамше
є не памятає же єскы зын было дальше Ны мы будем бороти
ся з ворогыми і т і ні дамі ні ґузійка Е такє
мі запамятили ся Ебіг зразу звіти є побіды нашых та мама і
шыхти з нашых шме летили і каже шы якы втікішы мензині і
так буде не сказеновий невіповідзене розплакаш ся тем і знає ся зме
мене заспокоіле мій страшны стали Мі ближ сім років <unk> мій допустил
і є так оцінюют ци Великій примех Великій примех Шы він так
поступил Але ци не сприма ся ци те первны все так спримає
це Мы з мами і были тіль двома і хата буде такышы
были великі сіни такы шыдили і підвиды заізджали машыны заізджали а Вкінці
там были кімната жыля забігає до нас сусідска дівчына і каже Німци
ідут полаві і Пубіны А маме зразу взяли на пилице булевка з
гортокій зняла той з горток І підперину і розгляду лену І чуєм
што там дверів же відчынили ся в тых сінях і маме відчыняє
двері і крає кым кым Ну лем лем не зале по німецкє
але але парослів знале кым кым Він зайшол в нас раз там
стоял глечык з Мелипом і взеле гырня і наливає гырня і подає
йому Німци А він каже я зараз І він кличе ся дру
Німцы зышові другій Ніч маме і юну ны попили м шы ріже
хліб хоці ім хліб дати до Мылика А ций Німец Пнімецкій гырил
ели што с такше были зрозумілы шы треба зерномыти на специяльным млині
він ся як на газеті знайшол білы племы і каже же такій
буде хліб як папір білий мыдяли і пішли а через дикій час
Забігає знов до Нас те дівчына сусідска ішывес шукали Мы кажете нічого
не шукали пішли А каже евнос так шыкане ся аж з пидушкы
пірсипись Хто аго з горды весий был то я теж памятаю хтос
принюс німецку шынелюску Е Чы де зіхал офіцер на дем в село
І ци тым ноці чыты ввечері як то были не знає його
любили Хы стрілял Не так єни його роздягнули є ту а мій
тато сів трых вінык самолукели віншывы курткы чтены там Райдкы бы випити
тоді мыдві принесли німецкы шынилю офіцерску пристрілину Ци Были страшны траґедиі вині
розкыпали все звідкы ташыни появили ся і ты не стали шыкати і
так обійшли ся страхом Мені пощестили ся і такє В нас так
будешы коли в грах вищы нас выпеде дощ то зразу піднимела ся
вида на тым і внес был былай клятка деревяна То дным кінцем
были м наглифы привязаны до ківты зыбли шы коли піднимене ся выдато
оден кінец был привязаный а другій прибывали до берега І так были
такы выданы спидале Спедавы выдаты дізнує нас на місци ставиту кватку і
якраз такій момент был што еда прибувала і сме наказали же треба
гыси наші звезти бы выни пішли на той б Я перешол тій
кляци на той бік і вернул ся а при тым Е Там
з того боку был медже міровесний на рік Мелоці від мене ними
завжды бавили ся ци мені буде тоді Десят років там тыка рівнина
влемі рікы і всякій ігри тем Єй клич він перешол на той
бік Шы Видим бавитись Він каже я быю ся іти через кладку
А єм же перед тым ходил через ту кладку без безпоручня бы
там был і поручі Ліпше безпоручня бо наші гуси пришли на той
бік і маме каже треба были бы гуси насі не задвернути Я
б пришол туди де і гусий перегнал назад ну і цьому кажы
а каже є бою ся кажы то я буду тебы тримати І
він ішыл сперди а є ішол ззаду за нього і тримал єй
вытак за быкы І коли є дивил ся під ногы шебте м
не выступит ся А выда вшыткы так плине і так мі гынві
здало ся што выда на місци стоіт а мене несе є так
ніби вырыває спід ній міні нігы ты так мі зви ділю си
іє хляб і певты виды А такы дальше вили там де наша
хата і дорога ішла але вышы ви тамсквіт кыс был і біля
сусідньой хаты пиляли дрва І ви ни якысь побачений оце што є
там певне крик зробили а мене выдонесе А ви ни біжат всіх
том хто хто был близше тым біжат шым же якой мене не
врятує А і з того боку з того бык же рівны будут
медже звыдує земля І Там хата была біля той виды близка і
жінкы там печули і кинули ся до выды і побачели же мене
несе і в нараз і в ты выды пішла бы бы там
были рівнійше выде розпливали ся і мілкійше была і до мене єба
чышевына іде До мене і думе і нуджена мене звятує і схопили
мене а мене черевик был дикій черевикы были тикішы ні під час
той окупациі німецкой то Не буду де купити што і старі хлявы
брали із черевиків што бєд і робіли деревяной підышли Ін мокры были
нас схыпили зынсык і дми то же медже мене вытягне А він
віры си бы мі слизкій был від видне Але наше зробили два
крокы Іщы раз схыпили зыносик і підтягнели бы лескелі тамтыке Вы не
підтягне до той скелі і сидит а Мушыни там уже встигли підбігти
єй мы неві Же ме несли до тым і бач мамех видит
я і кажу Не прасти маме бені бы мені вже ничы ничым
ни быд Я коли коли ми не швидане слатише Е Ду є
то же пыты но Але што мамети Я был наймиличий І під
час всі дівчаты дівчат і дівчата і тот один квыс на кінец
І товде зыбрали Як маме пережыви мі втрати Але так ме не
вирит вели є впимийми все мем сказавшы шызни Малы слухаче кінчат ся
уж на тым наша бесіда До франківскых Вас допровадила Анна Кырпан Бесідували
сме про архітектуру зо Штефаном Валєвскым же походит зо села Бодакы но
а тепер пращам ся з вами до стрічы за тыжден