70% #2016 - 70% #206 Дмитро Ксенич з Незнайовы, 16 ІV 2016
•
Опис епізоду
To archiwalna rozmowa z Dmytrem Ksenyczem z Niznajowej, nagrana 16 kwietnia 2016 roku. Bohater opowiada o swoim życiu na wsi, rodzinie i dawnych pracach gospodarskich, w tym o pracy w polu, orce oraz tradycyjnych narzędziach rolniczych.
Автоматычна транскрипция
Видам вас миле моі слухаче гнеска мы в місті Калуш при мікрофоні
Анна Кырпан і мы ту в гостинній хыжы пана Дмитра то Дмитро
Ксенич зо села Низнайова Завели ня до пана Дмитра його добра сусідка
мешканка того самого села яку выющули пані Емілия Нестерак помужує Чышын і
запровадили ня она знавій ціли жытя і мі рекомендує барз часто мі
так Єден Лемку рекомендує другого Лемка а тот <unk> і но а
тепер сідит коло мене пан Дмитро і зачынаме кусцьок бесідувати Ту повіли
сте же вродили сте ся в селі Низнейова в тріцейтім Руці Та
якоси так не выглядати іщы на тоты рокы Не циґане тиня Не
циґанів А знате чом я так добрі выглядам Нє Бо я пю
козаче молоко Курити не курю і горілку не вжлаю І маю добру
жінку што мене так доглядає О то так быціла бы м каждому
Повіджте буде і два слова про тата ци вас няню повідали про
маму мого няня называли Іван Был незнайови родил ся в незнайовій Маму
называли Марина родила ся вовівци там де маю язінку дзвіти Мама з
дому писала ся як шкымба шкымба Мама была з якого рока з
<unk> а тато з <unk> І маликівку діти Трьох сынів Михайла з
<unk> року Митра то вас так з <unk> року і Василя з
року ділок не было ділок не было І гнас неє ділок А
глас тепер о васі родині Г нашій родині є два сины Роман
і Василь Роман жыє на кыівскій а Василь жыє коло мене Ту
в тій хыжі Так так Іж мают своі родины Мают своі родины
там і вашы родиче занимали ся лем ґаздівком ци іщы чымси Лише
ґаздівком Такій хлопец же мал юж тинайцет руків то о знал праві
вшытко зробити на поли і в хыжы так Коли ходили в школу
то не было там праціловал на городі там ці на поли він
мал занятя учыл ся а як кінцил школу ну нас допустіл з
селі то лишень одна людина поступила выс заведині А більше не поступал
нихто Не было того я знаю як точий Не давали Не давали
Не дуже і дували Мы бесідували тиж от і пані Міля повідала
же така дівка же уж зачынала там ходити на вечюркы она мусіла
знати прясти она мусіла знати шыты кусцьок она мусіла знати іщы праві
вшытку бабску роботу А парібкы што уж такый як уж дораздал хлопец
што такий парібок дакы повинен был знати косити Запрягти коня запрягти дрова
рубати орати треба было Конем дрова відали дрва рубати ци вырили дырва
різати різати пилом нас не електрычну а соячну была пила дочатку яка
така жем так вертикально електа была оперечна Так дує воєй зрізали струны
тримал чловік і зви тримо і так горізали А треба было і
поскіпати Так ед пак далей так Добрі Но то такий уж хлопец
повіли сме же мал якых пятнадцет літ юж кулосив Орате знал кінців
школу товды він повинен был знати всю так але орате орате знал
ты попаняти куня поганяти коня ага заправ його отец евы тримал за
пуры тримал за плуха а хлопец за вічкы вічкы танзывали тай поганял
коня І і іщы якы такы робути но наприсіяти зна оно сіяти
не тяж сіяти нє сіяти нє не дозволял ся батько такому хлопцю
сіяти Ві сам сіял не дозволял си Але помагал орати так помагал
Но тото боронувати тото вжы То вынеска боронували Так Але Кустьюк інакше
як дома Інакше так інакше А дома якы мали сте бороны Бороны
деревяны Деревяны были і желізны зубы так а злізны зубы А тото
з дерева ся было деревяне А чымси іх як бы гружали жебы
они были тяжчі жебы так гвали на потіром або крали ся не
буд так од вас і тот тілант так ся не будували жебы
были тяжкі што кусюкы в землю входили Што небудь квалите такого брузка
доситяжтій писи камін там ци што такували Знам же <unk> років тому
Лемкы мали іщы деревяны плугы лем тоту част цілі землі котра ішла
в землю лем тоту решта деревляны але а пакы пізнійше то мали
цілий плуг желізний знак а якы было глас і якій был то
плуг памятате Я памятаю што у нас был деревяный плуг Выбороны выроны
деревяны не ревяны чобыло деревяне А то решта было цалком деревяны Ном
доведете то іщы такє давне давна така система ґаздуваня Так так неодавна
давна так Мали сте поле в єдні місци ци выріжных бо то
была нас до пустів селі было так Нас были горы тата я
знам та зато век Ваше село было в середині в долині долині
так і в кождому селі была річка в кождым селі то може
тепер побесідуєме кусцюкій про ваше село але іщы хтіла знати Поле было
дасти на рівнім місци це мочыть хата было все слухити ся за
хата было в середині вру так і пас в одну сторону від
хаты тянул ся кілометрами і в другу сторону Іли ся кускій оддільно
там кусочок был за кілька кілометрів там кусочок о такєво были че
І о основнесі рахувало від хаты пац в одну сторону і в
другу а підчас війны нас в селі рили окопы тому мал быти
фронт кожду пересікли поперек поле ас мойому на мойму полі вздолжо поле
зрили вздолжы всо моєм поле было зрите Но товарє коле было в
такым стратеґічным місци так так волностю было зрити окопоми А кажде поле
якоси ся звало правда Так Но і вас як ся звало тото
де гы выбыли і тота час мочны зва домочного Іду домочного Іду
на підполукы Іду на обшыр на рівні одтабло ся на другы І
части села звали ся і якысы горы звали ся не знайові якы
были горы Марешка Зафелівкум Зафелівкум называли Зафелівком Іваша хыжа стояла в якій
части села Бо то былос другє вытягнене Так весні нижній конец ваша
хыжа была в якой части Низньом низньом Но напр в зимі ту
не сіяли ани не орали але робили напр в зимі основ не
было молотити зерно молотити і то молотили руками ціпы называли ся так
ціпы і руками молотили В основны зимую нас неы рідко в кого
булотили што кєрат кєрат одкєрат А так то люде сой самы в
буіску броіли цібы хлопы два хлопы або одденде не было два і
так молотили В основному це в римі робили І такий хлопец і
молотити мал знати Так так так так так так так так так
так так так так А іщы якы річы же треба было знати
зробити наприклад робити дашто з деревом ґазда иде деси возом І а
што ся зломило то мал бы знати зремонтувати зробити таку саму част
влазанам обовязково обовязково Значыт такий хлопец мал мій знати як мій тато
мі тато Іван полностю зробил фіру своіми руками А час то оповідают
же так сой жартували на Андрея же віз розобрали на части і
высадили на дах і там зобрали зас як конструктур Лєґу і рано
ґазда смутрит а стуіт віз і як тепер го там маль достати
так То робили сой такы то Лемко знову і розобрати і одраз
зобрати долю обовязково Він повинен был знати повинен обовязково І тиж навціли
ся жебы як бы вам бы так раптом треба было зробити вісту
выбы тепер зробили Я наприклад Я вміл ся робити Я рахую што
де рукы і голова то повинен ся робити Я ся я хату
побудувал в ляху на Кыпель Но як бы так візбы треба было
зараз зробити ле бы зробили Зробил Каждий вшытко знал зробити але были
іщы такы же вшыткы до них ну звертали ся то куавель то
млинер і іщы якы были якысы такы може дахто был шелц А
може дахто был іщы штоси такє для вшыткых робил то якы майстры
были Нас сєвця не было та нашому селі сєвця не было был
столяр два столяры было нас робили куделі тикісо болотного делі робили гули
два столяр такы черевикы ремонтували булмастер но то шевтс Шефства нот чо
робили матерю голотно робили ткачы якысы были называли ся кросно робили молотно
Але то не был каж іхы зилы Кошты пошты рідко де не
было Але были і такы же більше ткацтвом ся занимали Так так
доп мене не было тых кроацив Явал ниткы до кого си хто
буде рахати гмм такы майстры село не знайола то было село тым
особливе же штырі разы в руці Был там ярмак і на тім
ярмаку продавали тиж і тото што зробили в самым селі продавали бы
продавали Що продавали повідте кусцьок што продавали на тім ярмаку В той
ден як бы мал быти ярмак я підмітал дорогу што было чыстенько
бо ідут люди бо при мою хату дорога головна дорога О шоб
было чысто я все підмітал рыхтувал абы было чыстенько То штырі разы
до рока был більший ярмак а раз на два тыжни меньший то
был головний той ярмак штыри рази в рік тал дуже великій там
было ся што ви тілько захотіли там всього Перше што цім тургували
колиси іщы здавна то была худоба то были волы найперше што можна
было купити што можна было продати худобу Воли тримали То што ся
продавало і як оно на землі тото розкладали хто што продавал ци
як ци были якысы такы як олици што яжыли такы такы як
называли шатра жатра та як стіл і накрыте было Мамулей вкрытым просто
стіл был На земли в по мойму не продавали Вшытко можна купити
было што выхотіли што выхотіли што о треба было тому жку было
купи то можно было і купити дашто якєси ідіня так і якысы
обличыня і і што і якыси може наприк дахто хутіл мотыку лопату
тыж можна было жыти кожно было купити і лопату і вили і
все все все і молоток і цвякы все можно было купи Шовы
хотіли шо вам треба было А што ы діти більші ціковило Бо
як вы были діти ци кавыло найбісі цукєркы Но власні мама як
пішла на базар або тато то дітина саму тату маму купили вы
цукєркы мені найбіше іх цукєркы тішыли А вы просили своіх тата маму
жебы вам купили Так проси А ци были може якысы забавкы товды
для діти ци не было Были забавкы але але дуже мало Наштось
дітям забавкы не дуже купува Но а не было же наприклад доколи
дітям робили маленькый віз ци робили клоня Были яси хлопці у былу
было але дуже рідко Не так як тучу вже допустім на тому
возыку там забаву дуже богато нас є там одна забавка дві то
же навіт через силу А чым діти ся бавили Чым ся бавили
Ну допустім як вам сказати Криликами от пішол там криликы Побавил ся
повтокурятыма лесенкыми побавил ся од так на більшество такыма оречами А ци
святий Миколай дітям дашто приголосил приносил під подушку приносил А што то
было ци то был лем такій пляцок ци булця якєсы ци была
якасий забалка Што могло быти Могла быти забавка могло быти печенєц цукєркы
отеків могла быти яка сорочына Тепер мыдеме до Великудня і ци было
так же до Великудня справляли дашто нове пишыли дітям штосибы што не
вернули Так так было было такє Але в нас нас шоль злюну
ля не было сьо для не шо зльону Ниякой хімі нихто не
русил ну колись дуже было весело ну дуже я памятаю за молоді
і там і дуже в селі было весело Ходили по грибы ходили
ходили по ягоді в нас дуже ягоді было малины черниці всякых тых
было дуже богато Ну од зберали си до пустів молодя ся зберала
на танці от як є тото вечорни і цілы всякы там музыкы
забавы то дуже было приємно тото і такы што тым ся занимали
люди Ходили ны на ту ты фестин он в літі на дворі
робили фестин ці называл коло річкы зробили підлогу і тому бородили музика
молодьосвятом Люде тяжко робили але і хтіли жебы є коси цікаво оддыхнути
Так так робили тяжко робили всю руками робили То неділю вы не
повинны были ніч робити Хіба хіба штось там в вас было якєс
збіже на полі і дож мал быти Одтовды можна было тото привести
А так то было знаєте то было просто стидне штоб я дішол
нагород робити од того неможливо А іщы якы річы же было стыдно
же люде того не робили же были якысы писаны неписаны правила што
было такє же в громаді села тоту мали за гріх і ганьбу
Што Ну єси вас непорядок был Коло вашой хаты єс і был
непорядок то люди ол він такій такій выдаці тато не хоче працювати
тато от от то было саме саме головне што была чыстота і
порядок коло хаты В час покошыну в час збіже зібраны то тра
был на час все робити Хто того не робил то якы якыс
його знаєте уже не такы был якы як были інчы ся робили
встрали На ціть шанували такых добрых ґадых так Ах хто не был
такий цільнивый ци як то його не бар шанували дає не дуже
так не дуже Боміме так шанували добрых ґаздів такых і якых всядит
был порядок а іщы якы люде іх мали зо такых ножеварти пошаны
себе культурно веде Не пє не сварит ся з сусідом своім оче
лаґінно А які знаєте сусід сутом сварят ся причын мацюкаєт ся о
то што жу не сподобал він же славит ся з ним што
ж не так же сларит ся з ним Були такі були такі
люди Не было засіб робів сла выз за сім робів Ясла придумаю
за сіпів я посла прималю Осла кре Про незниґову хочу просто знати
Памятате зараз можете тепер в памяти як бы выскрисыти тото село я
вшытко памятам Я бы обновил так як вона і была тіків правда
В фамилиі я бы може і не поставил так на місце де
вони і были Але ні Але меньше річ як бы поставил Тоде
жыл так гече є была хыжа так Але были хыжы але повідали
кажда хыжа якоси ся звала до того до того так так як
нас называли по сільскому та не фам не по фамілиі не призвиско
Але Там до хыжы так так Но вас брехто а де хто
мал другу зовсім якусь назву тагата мала яку другу назву А напр
до Вас то як повідали До мене ниякой назвы єнчой не буду
тількі Ксенич Ага бо дахто был так він ся писал так а
дахто інакше ци так Але фамелия была так як она і была
так До ясне Але просто хыжа ся звала іщы якоси до того
до того до Вас то просто повідали доксениці вокшеничы А наприкід як
был в селі інчій Ксенич то іначей юс ся звало Так отут
тот друг ксенич ся звал сі я забул як то оно але
якоси до него было так же два раз не повтыряли ся Нє
тікы же наприклад як єден был ксенич то тот іщы могли повісти
до ксениця а другы хойже де жыли якысы тыж ксеничы Ксеничы жыли
але вже называли поінакшу Ідентифікували каждого чловека жы як сказали о тоту
назву яка яку тота хата носила то же кождий знал хто то
є то так было же могли люде мати єднакє прізвиско але святка
догайства м і товды бы одраз повіли і стало ясно А тоты
тоты і тоты зразу людина зрозуміла Хав повін такій видите так мудро
было тыж добрі то незнайова то было невеликє такє село невеликє невеликє
<unk> пят номерів было невеликє сило А не цікавыт оно як бы
было кусцюк Не было на якійси такій головній дорозі оно як бы
кусцюк збоку а видите а такый ярмак был такє што си было
як єсе центральне Е головна дорога все было в нижньому кінці там
де я прожывал Моя хата было то была головна дорога по тому
што ішло Відти з тых селів до тых єнь до другых селів
то як раз через той нижній кінец І ярмарок там был коло
мене О мешканці того села в тух ярмоках так коло мене был
тоже і ярмарок коло мене тог там хатів не було це в
кінци Села То было як бы такє поле на такє поле рядым
была річка кругом ліси вули а тото было безліс і Безліч Опустеполе
там де то ярмак Село было як бы лемківскє было лем пару
Жыґів пару поятів Нас в селі было тілько <unk> склеб Жыд мал
склеб мал Жыд а Тартак Тартак Мельницю мал Поляк і на лісництві
был Поляк Два были Полякы і оден был Жыд в селі Якы
стосункы были медже тыма людми ци люди взаємній Шанували єден другого ци
може была яка неприязнь як самы люде в селі якы мали стосункы
медже собом якы было ям же дуже былогальні мы наприклад на Тартак
возили свій ліс якій нам треба было обробити материяльнаш мы прекасно з
ним жыли з тым господарьом медзмельниці мед домельниці то же мы прегарно
ся відносили тому што мы возили туди зерно молоти Так же мы
прекрасно з ним жыли Відносили ся вони до нас ами до них
прекрасно А якы до Жыдів Тоже прекрасну тоже прекрасно А Циґанів не
было вас Нас Циґанів не было были в циґаны в другым селі
віткі Зінкы воєвцы были Циґаны то як бы повісти медженацийональны стосункы были
спокійны звычаны як звычайны так як бы мало быти Не было жебы
дахто з кымси якы ладил ся о його вызвольня А як стосункы
были в селі назагал медже людми в громаді і самым селі медже
своіма Ну наприклад я з сусідом наприклад з сусідом з одным з
другым коло мене гляну То мы оден до одно по што кождый
день ходили коли мы ся уважали цінили один одного дуже прекасно мы
собі жыли сусідами Но хто подас тым більше тому што мы тыжкы
дальшы від них были м Сваркы не было ниякой задягу за себе
Для тых слухачів же лем тепер донес долучыли підповім же му в
місті Калуш уж певна знате Калуш не раз мы оповідали про тото
місто Івано Франківской области де мешкат дос дуже Лемків Пришли сме до
єдной лемківской родины Но то Дмитроксенич з якым днес кабесідуєме вродил ся
в <unk> році в Низнийові а його жена Мария Голущок походит зо
сусіднього села Зволівци Она повіла же муч ся од мужа на <unk>
років зату з дому не памятат праві нич І нич цікавого не
годна мі оповісти Не думам жебы то была правда просто Лемкы такы
делікатны они такы сут они як видят дакого журналіста то не летят
до него як інчы а воліют рад ся скромно одыйти в сторону
Може коли си долже побесідуєме з паньом Марисьом агнеска по коли ґаздыня
робила своі справы в хыжій в Загороді могла лем побесідувати лем з
ґаздом Доколи штурила два слова і Іх сусідка Еміліян Настерак в яком
певні уж чули сте недавно інтервю <unk> процент То она запроводила ня
гев бо она як і нашы ґазда вродили ся в незнаювій но
і єй голос чуєте докули в тотій днешній бесіді І і іщы
єдна річ злучыла пані Мілію і пана Дмитра они были участниками Лемківского
ансамблю Студенка і навет танцували в парі Но і жыют дост близко
Но то тепер як вшытко уж Вам припомнулам вертаме зас до нашой
бесіды А ту мате Е ту мате мате образойцюк такий Іхороненый він
Втішло священномуціник Максим Ґорлицкій Похороне в Ждыни То певне в церкви вам
давали в церкви Ходите до православной до Грекокатоли До православный м В
р більша част мешканців села перешла на православє До того были то
грекокатоликы но я знам же в селі был єден грекокатолик єден А
то всі были православні єден лишыл ся потім як перешляк Но і
тепер ходите до православной і тепер ходжу до православной Мы ся рохвали
ся православні і нияко розмову розмовы не было То што то поставили
нову церков православну ци то коплица гыло церква церков церков то бло
так настояча церков Грекокатолицка вже такой остала ся сюди них од дивніх
тотам не правили ся все ся правило в православній є памятати німецку
окупацию Памятати Німців памятаю тому шум Німці нас поселил си штаб німецкій
в моій хаті О а мы жыли так як на дворі так
в літній кухні а в основній хаті то был німецкій Добрі памятати
війну Памятаю дуже добрі Тому што я навіть выручіл рускых солдат выручіл
шо наприклад приіхали до нас партизаны Наше село было нентральне а в
другому селі Від Кєсінка Антамбуднімці А в тым селі від нашо перше
село то были рускы чекайте ту вым і повідте Вася же на
Звылівци так ту там ы Білсі Німців стояло тарьох так тамці а
в Васім нентральне было то ізяли Німці то ізжали рускы Не розумію
того наше село было нентральне шоб постоянно там были в нашому селі
покы свяж по тому был штав німецкій а зраз то было нентральне
то а з друго села значыт доізджат зловців доізджали Німці до нашого
села коли не буд як ім треба было што тако а з
того села Рускы доізджали І якы рускы Одкуль они партизаны были Це
партизаны Ага Се был то як його в Розстайнім были артизаны были
А головівци были Німці А наше село ненчальне І коли приіхали партизаны
в наше село на конях і собі поставили на нижньому кінці клоні
коло хаты а самы пішли коло річкы там мриє было видити никє
ло і приіхали Німці а они як побачили што Німці ідут і
повтікали без коней безкон коні лишіли самы повтікали І товды як уж
єх втікали зустріли нас тамло коло ліса і казали хлопці там і
там коні наші є може бы вы нам привели Новы не знайте
пацани любим на конях і на конях єздити тем ся оден і
я пішли туди ані анімці в селі в селі Німці Мы сіли
на конів і привели конів в ліс до партизанів Но але якос
Німці нас не побачыли а як бы побачыли я не знаю што
то бы было Но што то были рускы ци якы ну партизаны
рускы партизан рускы не упа але рускы рускы та І не бояли
ся Ну бачте там знаєте сідво на коні тото З охоты сідол
то уж пізнійше у Вас заквартырували Німці уже як уже уже як
втікали уж назад Німці тогди кварты штабыл в нашій хаті был штаб
воєнный штаб А чом выбрали вашу хыжу на свій штаб она більша
была яка ся незнаючу Чом она пасувала на жден незнаючого од іменно
нашу хату выбрали на штаб А мы жыли так як в літній
кухні Вони ся відносили дуже до нас культурно Я бы не сказал
што они знают дуже культурну Я памятаю я памятаю в хаті бо
я дуже я дуже так солдаты любил розуміте я там коли некій
бігал і то і то я памятаю што навіт дуже добрый был
А самы люде в селі і якій стосунок мали до Німців бояли
ся іх си якосы навет може дахто заприятилювал ци як і ци
чужі они ци они як бы я не можу сказати за кожду
явну так але загально я я зас говорю зо себе Я іх
дуже так і любил розуміти і любил єй і примал што то
є хорошы люди А як бесідували сте як они по німецкы то
як было я ся німецкому лучців школі так А товды язджыли в
школі німецку так Бо то было юж ласі німец польску і німецку
явців То виж кусцю в школі ся навчыли Як яж по німецкы
одмовлял єй і говорил понімецкій писал всю так Тою з часі німецкой
окупациі в школі треба было вчыти ся по німец Так так і
польску му і німецку Выходили в школу пішли сте в школу в
якій руці <unk> років <unk> році іщы до війны так нас в
селі был свій свій сільскій учытель такой з вашого села нашого села
Ґрацонь Дмитро І як в школі ішла наука по якому учытель блязк
як якій был рок чекайте ну ішла наука Я по лемківскы в
ся говорили по лемківскы А пак як пришли Німці то школа ся
змінила не змінила ся Был тот сам учытель так само было так
Але вчыли ся уж і по польскы і уж по німецкы Так
так нас было Ях я напр ходил в школу сім років а
кінчыл я штыри класы першый клас ходили оден рік другій клас ходили
оден рік в другій вже ходили два рокы Хтілы там перешлич не
перешли кождый мол пройти два рокы третьому класі а в четвертому три
рокы кожны голи І мы кінчыли четри класы хотили сім років А
іщы іщы єдно хотіла дати звіданя до того самого Вы повіли же
были якысы партизантскы ґрупы та якы рускы А ци были уПА ґрупы
десси ци ви чули під ся звіни я не чузолпы Не чул
я А повіні бесідувано штоси такє Та повинні бесідувано Повинні были деси
в околицях села Были ґрупы уПА мали сте м колиси з нима
досправы колиси деси іх виділи ци як Нє нє Просто бы чули
таку бесіду так так Вы чули таку бесіду же даси они там
сут в лісі так І штоси там роблят Не знам што што
што они робили Назай што партизанты робили наприкляд рускы партизаны што робили
Я не чул Но лем знали же они сут алек так Вы
не можете повіти якы Лупати ж не можете повісти жебы штоси такє
зробили же вшыткы повіли Ото лупівці зробили Нє нє яничы Лем знали
же такы были часы там такы были такы істнували Добре То тепер
отім як Красна Армія зачынат ити допереду Німці ся софают од Станінграду
зачалит егнати іх і они ся софают і Видити якы як уже
Німці тікали так наші ужы гнали то вони одде Німці тікают і
зразу з село выселяют наперед себе в Германі Полностю полностю селожают на
іхні на іхні транспорт а хто мал свій тот на свій розуміти
і все анали в Германію Я такого не чула не што было
такє незнайома а під незнайома то было так Уже два раза зайшли
Зайшли Німці і сказали готуйте ся бо будем ват высиляти І не
встигли не штили А якы село встигли Тоті том Ростайны дошли ся
о тотіло всіх уже якы Німці якы уж ся софали повіли же
Будут выселяти вшыткых мешканців до Німечы так так так так так так
так так так так так так і всіх выселял полностю силу полностю
Хто не мал свого транспорту вони сале на свій о значыт як
посадили на світ транспорту вони вже в Німечыну іх відвезли А хто
сідал на свій то по дорозі ся лишали ся там деякому родину
де хто ся тікал і там од до нас лишыла ся родина
з жыдівского ся лишыло родины по дорозі як іх Юд зоберал Манашы
з селояны знавці два ци раз уже пришол по селі зберайте ся
бо будем Вас выселяти і не встили рускы інови не встигли Вшыткых
мешканців наприклад трову выбояло полно ся ниодного не лисяли в селі Полностю
Певно хто втіх ся міг стіхнути і розуміти десь на столу єсю
хто встиг це я памятаю прекрасно І што люде мали ся зберати
іхати до Німичак так вони на свій транспорт сажали На свій Німці
І той котрий сіл на той транспорт попал уже в Германію точно
А хто на свій або десь з села там десь на сторону
то ся той ся затримал І люде пак ся вертали ци як
Потому ся вертали так але через я не знаю там як вони
ся вертали нуднайше ся вертали І вшыткы вертали син вшыткы як выло
Всі си вертали всі свертали То видите я такого не чуло наприкли
мі перший раз повіли такє ж ім Я памятаю як сьогодні опадок
сьогодні А як людям повіли чом они мают іхаты яка того я
не мож вам повісти Ну як бияка причына чом не можу повісти
На чы з Дулкулизніх сел же выіхали да они заіхали Певнен не
барз далеко як наступало росийскє війско Красной Арміі Не знаю як не
я знаю што сажали на світ транспорт і ввезли в Германію А
кохто на свій транспорт сіл то десь по дорозі Вышовсі А хтосів
на іхній транспорт то же законно попадал Герман Но тепер іщы такє
в селі был фронт Нє не встили Офо фронту фронту ним не
было ні разу не выстріли не было А в жыдівскым то русинів
же фронтом дальшы то стежні слом табуре А жыдівскє то было так
незнайово розтайне і жыдівскє Но не дишло до гедійшло села Но окопы
порили в од мою землю сюзили То як бы рыхтували ся до
того же будут быти актали так Але не были встили Значыты ваше
село не пострадало так одвійны но як бы прямо Нє нє Ці
не бомбардували там Ред наіздяли в одягнал корову пасти і єхали нашы
рускы єхали солдаты там машынами фірами і налетіли самольоты і кєдали бумбы
єщы ся під хвіру слово Памятате якы пришли Рускы Та не памятаю
коли бы было же вступила Красна Армія а в Зымі нє В
січни в лютым <unk> р бо на весні нас выселяли пришли і
повіли скоро же будете ся выселяти Я не памятаю як было тілько
я памятаю што з села вже в сіблы від незнайови <unk> кілометрів
было до Ґорлиц Уже всі были на вокзалі в Шолоні а мы
моі батькы од дні ся лисіли не хтіли єхати Я памятаю як
сю оні корову як я пустил она бігала по всіх стайнях і
там і там і ревіла відчувала уже а по тому через два
дниці через скількы тоже не памятаю приіхали Полякы на філяс погрузи на
фіру і туда Коли то было в лікі Ні на Лесні На
Лесні Іщ дехто уже посадил бульбу а хто ще не садил але
богато же посадило бульбу то было в маю так так деся Но
той посилили поселили нас в вагон Товарняк в одному кінці од вагон
В одному кінци худоба а в дру кінци мы хтоси пришол і
повіл же мусити ся выселяти як то было Я тото не памятам
як іщы тілько я памятам тоше вже ся всіли выселяли з села
а моі батькє не хотіли Лишыли ся водні в селі а потом
приіхали Полякы погрузили і відезли там де всі Там выстояли я не
памятаюто доси того што мы єхали місяц місяц а нарняка жыли ни
єсти ни худобі бо мы ся врали з хто собой міг там
одну корову взятий о то місяц нас везли нас привезли в донес
Но ой чекайте вы мі повіли же ваша родина нияк не хтіла
приізджати не выселяти ся А інчы што вшыткы хтіли радо пішли Ям
Не знам тот но але цькайте але вы уж были в такым
віці же кусцьок памятате тото як то было то інчы што вписали
ся раду хтіли до Совітского Союза ци якы Да Я не знаю
слухайте сюди я не знам штоб хтось я так тобі тепер думал
штоб хтось Своі маєткы ся люди батькы діды прадіды старали ся розуміти
купляли хаты поля купували нас кождыма в богату поля шото лисіл за
дурной де зіхал Я того не хочу повірити як там розказут што
самовільно Я то не хочу повірити же не міг чловек по своій
волі по своій волі лишати свя поля так так Та лісы кожно
лісы были Лізбу ж был маєток то не то што єй в
одсьогодні я не має ні ліса ні полічы нима а дома я
мал поле мал ліз мал хато мене хата была два метры должыны
то вы не вірите же тоты ґазды же штоси мали могли самовільно
піти в Совітскій Союз де они будут єдзяды так Я не знаю
тото як оповім як то як нас привезли Вы тепер повіли же
Ваша родины єдна была же так повіли же не підете і клони
на так а інчы што хтіли радо пішли ци Я то не
зна низо то не можу сповісти вам Ну та бы є выповіли
же выід народина же выни хтіли ту інчых тіли Я вам щы
раз повідам я не можу то зрозуміти што людина лишала свій маєток
і єхала десь Вылишыли скажіт мені буд ласка выблишыли Ніколи Я то
думам што є тож были лісы земля была тож не то што
было там вынічыны мали ліс такєво тож не было там пору тамты
то гысіву шутушу ліс земля было гектарами землі бу Як люде візджали
сідали до тутых лоґунів тырвар якєс Разом на худобом По дорозі тож
знаєте місяц єхати тож єсти тож нема не ма і не было
што єсти і в худові ве не везли одну коровину тож треба
было десь по дорозі том шукати штось як стояли мы дуже стояли
по вокзалах часы привезли на лист тагівску област А так Старобешівскє район
сел там хуторлюбо Котиківло Приіхали на вокзал нас <unk> родин пят родин
нас завезли в той хуторок Нам дали квартиру одну кімнатку я знаю
скількы там было три на <unk> вісє певно б не было Але
мы до той кімнаткы шым нам попасти то мы ішли через коровник
там стояли коровы пер ся попадали в коровник той а потому отворали
двері до свойой кімнотужкы до туй Мы спали там двоетажны іск робили
бо не було де спати нас было скількі нас было пят чловік
І значыт зразу сол хос на роботу По тому я не знаю
з кількім там жыли ци три рокы ци два рокы з той
квартиры нас переселили але як знов мы попали персі кімнаткы мы были
а в другій были квартирати шолжетам зіли в тій квартири То вонихо
ішли через нашу кімноту до свойой попали то же незручно было што
то в Кулгоспі што то было што там Робили хосохо цем солхоц
там была вся ярина там пшениці не было там ярина вся была
га та родуєме зразу мама нас ся взял залал досухоц з роботы
Я памятаєме ци буду там зберали Там брат пішол сторожувати старше брат
сторожувати на поле пішол По тому пробули мы <unk> <unk> <unk> ік
голодовка страшна была голод страшниву голод Нічого не было Мы ходили по
поли там буде была бульба там уже То річна Мы копали і
зберали тамтаку сухеньку знаєте о тото якє я низна же не представляю
собі як гоно навід выглядало Сох ся розумі і тото выберали землі
тото єли пропилу розкрыли там солхозі буряк гни на полі там розкрыли
з кіпця Він такій бласині згнили ты Як вхопите буряк то я
не знал і оскоты в стороны єсти нилий буряк Выли рады с
же хоц тото може че там г найбіше там траву всяку волотекєву
А тоту отрупа оды шол зыз зерна тотло Хліб пекли што не
мож было вписок взяти лем люде дуже кололо того выхліб пекли По
<unk> році в осени страшний голот <unk> голод страшний і мы рішыли
переіхати в колыш А як переіл на окзаліт сісти на поіз то
неможливо было Ач якой сме ну не знаю чого а з собой
ся узяли чумадан чымадан ме дісячом взяли єдну валіску єдну валіску і
яко сме зі дібрали ся на вокзал сіли на поіз о пят
чловік і в шепетівці значыт вночі там пересадка была до Хмельницка областа
І значыт нас там обявили што буде уборка і мы значыт на
улицю выйшли мама і батько і мынастроів Ну з чомы єсти хочем
ти ішли дес толо а мама так коло себе десь тым тымала
чумайдан тыло і вкрали чымайдан То так вкрала же уж не мали
сте нич Нич І там ся будут документы всякі О так І
значыт приіхали мыл калуш ну тут были знаюмі Сусіды нашы были знайомі
сусіды з дому так сусіды з дому такы близкы сусіды і вони
нас взяли до себе на квартиру о мы там были Ну што
єсти не ма што грошы нема нічонима Мама мене дала зразу на
службу як ся услужыти тут де А в каосі голуду не было
То што вы робили Но службу то што выхойте сюди єм вшы
розкажу значыт так вы ся якой згодили <unk> рублів вона мені давала
на місяц <unk> а єй чловік <unk> годин працувал і сполучал <unk>
<unk> на державній роботі получыл <unk> а я <unk> што є робил
<unk> годин А я робил <unk> годины я робил А ты тілько
спол А де ном на господарці На господарці Я робил все і
жал і косил і ну всю о там худобу мали богату стайни
то ся было своі поля тутно напечату так а в стайни в
них была худоба богато было полно станя было гісти в ней было
і сінка была таму Втім як комерций сінка была все вісім бритланок
была на неділю пекла хліба по тому што робітникы будут робити в
ней Лемкы будут робити А мені дала Солдатску порцию біль ся я
не мал права і ничого Солдатску порцию Явили золтарівку вона біль ся
мені не добавила вылизал О я ся такє быв щестний што я
не міг собі не позволил собі рушыти там не треба не можна
было взяти яйку росінесы яйце ти випити там в чайниці што Неділя
неділя я мам роботу Рано До обіда корову пасти было на колохати
одну тримала паску рову і після обіда тоже А в обід могло
мі сказати і іди додому трохи том подвісіны ма то мамо іди
о то я міг тото зробити Коли жену корову на поле ты
так диви ся смухы на дорозі Тея так ногу а там де
стека колбатси шынкы не шынка а кышка найте то роблят як свиню
заю кышкы тотіла Кышку сокышкі Ямуху зіброл зігну і тоту кішку я
зіл Тышовы бы сказали Е зіл тоту кышку А в ней сянкы
в комерциі були Ісой хлібсім бритвану на неділю воно пекло І не
добавило мені николи Не раз яс памятай як сме пішли на поле
о рати ну то там під вецірок правду він брал ну то
знаєте він Йомусін я тепер думам як я думати я же міні
знайти істи я не ледзю так наіду як зло і хочу єсти
тото так само і він він він він він він він він
він він він думал за роботу а не заіду А я роблю
з ним і думаю коли Ты дашто ту під выціром А він
забул Не раз забути і же єдем на філі додуму же темну
з поля Ты колай я забу під вецірок доти О те я
собі думаю тото ся не пізно даяд єм не дал Ой так
так так так так так так так так так так так так
так так так так так так так так по тому через літо
і через осін а на зиму єм уже не потрібно бо робити
не могли іде куди хоч то я туцикє фезело было я поступил
фезелу О на кого вціли сте ся на муляра Кінціли ФС по
тому нас нахально тоже нахально забрали в донесне выставлены шахты І там
правда я <unk> років пробул на тій шахті попрацувал то не лис
ся є нас было <unk> тисловік а де де де де де
де де в якій місци Донецка областя Макєівка І по тому пройшло
пят років Забрали мене в вармю такой Донецка вармю мене забрали І
три рокы ся варний был в Білоруси одмаєте і товды аж вернули
сте ся до Калуся Но і дале як і вывернули ся з
арміі і пішли даце робити так пішол робити я да нашли рубу
в Під гірках на Цегельном там де целю выробляли Я там будувал
цех і сушылу там был бригадиром мал <unk> чловікы бригаду Комплексна бригада
там плотникы шыкату малериі тоты всі буду вкупі І такло по том
відти же передали нас на хімів всю хіму там побудувал Хімію тудаяту
ся звалой позабыло як то ся поназвало По всі хімія До <unk>
року о <unk> році я пішол на пенсию і вже не ішол
на роботу лідеры Але вы пішли до ансамблю Товды з першого дня
Так і вы пішли до ансамблів студенка і од початку были сте
в тім ансамблі Так так І жінкой мы разом з жінкой были
там было нас што пару сімей такых чловежінкы Зараз отра слуватива зама
слова землі іщы раз ватыва обі танци неставай панциянци неставай манзы ойма
сойма барба чаша сой май лем часу є банцює трасує пам панцує
Мама діда любле там окозу бубре безлозу діду кусідом возуфу вез замозу
діду Лусідом ґлазу рисутвокы окрема сладаку саля то спорами ас брат бреслаку
сом то сланы льосовосы золобу о солодівані солодый <unk>ene лобі Вы долгій
час брали участ в ансамблі Студенка ту в Калушы в Домі Культуры
Мінерал так од самого печатку в тым ансамблю Ци то такы Лемкы
вшыткы здібны до того вшыткы співают вшыткы то так Лемкы дуже співучы
народ Танцювати люблят і вы любите танцувати Нож танців в ансамблю Віл
танец вод моя наперниця Пані Міля была вася ставала з вами до
паре Сперм моє жінко было Як я почынал чом жінка уже перестала
ходити до Буломіль А коли были сте Молоды деси танцували з Жаном
то было інакше А теплі інакше як створили лемківскый ансамбль і вы
проводили в танці свою Зану як то было Якыси інакшы учутя І
як выбыли молоды вы певне ходили на танці ты лемківскых танців не
было там де си в клубі ци де Но як не было
на лемківсці ні было Танці А ту а тут не было Ну
не было То вы зачали тоты танці же были дома аж в
ансамбльами за перепогана <unk> Я Вам поім як то было як нас
Кавалер кавалер Нас на танці не пускали школьників котры до школы ходили
не мал права на танци появити ся то не мал права Ну
я скінчыл школу В школу я скінчыл товди я мал право піти
на танці Тоди мені старшы парібцы давали танец я мал право то
іщы дома Дома То не міг хоц хто ыти зой танцювати а
уж гу принимали до парібків Як бы был такій но обряд не
обряд але принимали го до гурту парібків як він уж был старший
з полків є школы кінці в кінців што єй мал право танцювати
Ходити на танці і на бесіду То в якым віці коли тоту
школу ся кінчало то коли бы бы мы не знаме через <unk>
кінчало сім клясів кінчали мон то кілько мало літ <unk> рокы В
пятнадцет років туж мож было як перепчыти ци ярічыти Рати Я зявил
ся єсли мені позваляли же після пятнадцети років я мал право появляти
ся на танці значыт я Заказую то не кожний міг заказувати кожным
котрый мал гроші грошім то треба было платити музыкантам то як было
як дакый хлопец перший раз приходил своім жытю на танці То якы
выглядали як го принимали до гурту та нічого ну позваляли му Хлопці
тепер вашы танец старшы хлопців же так обявляли Хлопці тепер ваш танец
І товды прийшли ся та ліси тоды танцювати А што з початку
танцували Ну в нас што то Полька і фокстрот то было саме
головне Фолька і Фокстрот і Валец так Вайвалец так назвали Валец То
як то выізджі Краковяк был так Припоминати Краков як Ну гу А
як были танці были якысы гудакы яка си капеля же грала до
танців то о хто єй просил і хто платил Заказу хто заказувал
ту тоту музыку хто заказувал заказу о ден в почас самы почата
треба было добесідувати дах та самы почата Агато вшыткы давали якысы пінязі
так А як часто были тоты танці В літі то было дуже
мало бы було роботы тави роботы не было так іщество уж в
зимі А у літє такє там фестіваль бы там дзьо было такє
такє было всякєстины такыны А де молоды дівкы парібкы де ся вчыли
танцувати Мене батьку вчыл в хаті дома вечері вечері веці уден не
было часу роботы а вечері під свист Маневхай но най найпы Як
як засвистал і так з рестол мельодю свистал і танцювал о мене
вчіл І тату вчіл жебы сте знали як пя і так не
ганьбили ся так я танцювати танцювал так сильно танцювал є <unk>or<unk>e ну
краковяк і вальц вальс То было само основне А іщы были якысы
такы Народны якысы Были такы танці танец называл хлопці же спілоси співанку
таку яку тыло І на той голос музыка заграла му танеци долкола
ци як він заспівал залежыт од співу І той ішли долкова То
якы такы могли быти Памятати якы о тото доходу то тиж пісня
Ну ну ну то тиж можна повісти же то пісня заспівал співанку
але і роблят якысы рухы такы то тиж можна перейти переважно але
як ішли до ходу то обышли доукова і перед музыкантом кожы Так
як іх было шіст члові кожний перед музикантом біже співал співанку і
музиканты тото заграли на той голос што він співал м то цікаве
Я наприклад заказую танец іду перед музыкантів і співаю пісню Заграм і
гудачку на тонку струнячку найси вытанцюю свою фрайрешку І тоді я роблю
круг довкола од самодин і беру собі кого я хочу з хлопців
Хлопців з хлопців А наздівок Ні підождіт А спер вас з хлопців
і робим скількій я набрал ти хлопців робим круг Так годен за
другій взял ся за плеці і так робим круг а потом стаєм
коло жінок і кождий собі бере кождий собі бере жінку кождий собі
бере жінку і тоди же танцюєм танец Но жінку як дівку дівку
дівку так Як вы з тридцетого рокату іщы кус парібчіли істів дома
Дома так так так так так так так так так так так
так так так так так так так так так так так так
так так так так так так так так дома парібчів Но оден
рік парібціл я дома оден рік барз коротко тото зостали Дуже коротко
<unk>ora як молодий чловек то хоц війна хоц не війна Тиж хоче
жыти тиж хоче якоси чує ся молодым але то кусцьюк інакше як
такы обставины Може Німці може і не позваляли Я знам же за
німецкой окупациі ани весіля не робили такы пишны якы перше Ани так
не чули ся як бы то были і за Німців были же
так зберали ся на тоты танці то ону уж не было так
може не были уж тоты выцюркы уж такы як перше може не
были уж тоты танці такы як перше Бо може ту уж выєнны
часы не могло так быти як колиси як бы не было так
не было так весело як было до війны Бо дойны то в
нас дуже было весело в селі дуже весело Ходили зберали ся зимою
до одной хаты там жінкы Пряли І хлопці і там орказкы розказували
всякє ото кєво бесідували о то было дуже так заведено Заведено Така
традиция та так траса дано традер В війну не было того же
было дуже меньше дуже рідко было Але було але дуже рідко А
до війны то было частенько І такий хлопец як скінчыл школу міг
приходити на танці і міг приходити юж на весіля так А до
того рахувало ся же то діти і на весіля не ідут тото
мы з вами тото бесідували так Значыт діти весілня навит і не
виділи як оно выглядат Тане він не виділи то было забаваня дорослых
Да доростих Ну так было заведено што не мала дитина котра не
кінчыла школу появляти ся на весілю на музыці не мала права Як
выдумати ци то было добрі ци то не было добрі От вывозьмі
зараз От такєво Мелесинкє і такєво все танцює то не повинно так
быти то дитина не повинно быти В же неєсаді кайоно там саді
ку танцює і учы чытали зі всєнкольно на забаві на музыці не
повинно Не повинно Чула єм такє же Японці одріжняют барз же в
Японців єст так же яка пісня для діти і то для діти
а якы для дорослых то для дорослых І же тоту пісню яка
для дорослых там пролюбу ци што то діти не мают права єй
співати Такій в нас было такій нас был а ну повідте ви
як знате так было Нас дуже было на што то заборонено Те
старші там діти не повинны были Слухати того всього Для дітей забава
могла быти оддільно а для дорослых оддільно А співанкы Такы же співанкы
як бы же дорослы діти могли то співати цінні дні Ясідила на
печу за комином І слухам як співали і шом тото мотала сут
для себе абы я знала гм і моі сестры Але не пасувало
дітям і співа Е нас было нас чутого заборонка сказати де старші
там діти не повинни ся находити То было так з поконвиків заведено
што не має права дитина находити си там де доро Де дорослі
мают як бы своі дорослы справы Так так так так так так
так так так так так так будут заведено А тепер видите нові
сіля ходят і цалком маленькы і новенькы великій якій хочте і там
розмовляют всякы слово Розуміте непотрібнійшы дитинові в Хол нефайні а того не
повинно быти Колиси уважали на тото жебы дітина росла як бы в
чыстоті жебы ани безкудных слів може не чула ани може якыхси безкудных
річ не виділа дуже ы Оберігали то шоб дитина тых слів такых
і всякє того шлована Не чула і не бачыла Дуже оберігали Нас
люди были побожні ходили діти малі ходили до церкви молодьож ходила до
церкви а у нас такого не могло быти шоб молода дівчына чы
хлоп шоб не пішол до церкви тако не могло быти Здає ся
же то просты річы але того тепер неє Не є тепер такых
бра Неє неє Неє Неє І мабут не буде Не буде то
важне Звертали увагу на выхованя мы зычали і з тых танців і
з того вшыткого але в тім вшыткым было якєси выхованя смотте вас
вчыл танцувати ваш отец А уж товды коли уж вы были кусцьок
бівшы і треба было вчыти бы выж выросли і могли деси танцувати
на якых си там забавах ци як і то нормальне же родиці
діти вчыли підшытко вчіли і тото тиж вчыли вшытко ґаздувати так і
тото тиж Лемкы братя Лемкы жлізнами зробили же нас вшыткых Лемків З
Карпат выселили З Карпат выселили та по цілим світі Тепер ся нам
трудні і з каждым видіти Розышли з мезя як дашечкы з гнізда
юж ся не зыйдиме До купочкы ниґда Наша Лемківщына лісом заростає нихто
о тім не зна Єден памбіг знає Нихто о тім не зна
і не хоче знати докаль Лемківщына буде зарос стати Заросли на Нашы
стежкы устыма кряками Кади сме ходили босыма ногами Кади сме ходили більше
не будиме Нашы Лемківщыно мы ся тотя ниґда не вернеме і с
Як бы так тепер повіли бы ту Лемкам же як хочете вернути
зас на Лемківску землю можете вертати ся як бы на нам приклад
такє ну оголосили же можна Ци вы хтіли бы вернути ся може
там до свого села ци до сусіднього ци до іншого місця але
на лемківску землю хтіли бы сте такє Як бы было скорійше то
я бы хотіл ну зараз уже є Мені уже рокы підішли уже
знайте Уже є Нє гм рік то вже нема куда Нема куда
і там там от в моім селі пусту нема нічого ні хотины
ніч поле зрите особенно моє поле Были вы своім селі виділи як
тепер ме выглядат Я бывше кілька раз сось коло сем разів в
селі своім бу Уж тепер так такій коли тим оден раз я
был сімой з сынами своіми был я показу о там де я
ся родил землю вшыто Оды оддес семи раз уж з ансамбльом Тут
выповіли же поіхали в те ціла родины Тадель І вы сином вказали
а як они на тото реаґували ім тото іщы штоси ім рідны
ци ім чузє ци то і другє поколіня Я бы казал што
што так як бы нерідний вы ім показали тіж показали отує ся
руадику тує жыву ту тото але там неє села там лем што
там но поля рами вышыряти поля і лісы і все так І
поля позаростали лісами лісами позаростали Но зато оно і не видно тым
де просто отул ци тамты тамты тама оно вшытко травате і на
приказ ял же дойшол так нас назва мочны там были чересні нас
такі чересні тут такы я ніде не бачу як муляд черешні А
якы то там были чересні Черешня была така Як ялина высока і
ігрува така як ялина О і такє черешні были дуже солодкі великі
де такє гіркє не было солодкє дуже але дикы Та дикы дикы
але то не выглядало што то воно дикє Не выглядало Чут ся
я ниґде такой черешні не бач То алже дальше там ся було
поле то же я не міг пройти і дітям показати бо кажу
же чут позарастало ся лісом Серешыня то такє не видя як там
унасули А дітям тото было цікаве ци ім тото былояко якы цікаве
было цікаве Цікавы ті горы тоты там де річкыло і там де
хата стояла Цікаво был Але так што Я іх не питал ци
вытут хотіли жыти вошыни я і тото не питал Были моі слухайце
неска цюлисты співанкы лемківского фольклорного ансамблю Стуленка з Калуша а тыж бесідували
сме з єдным з його долголітных участників Дмитром Ксеницьом Пан Дмитро вродил
ся в Незнайовій сподівалем ся же іщы доблі памятат як то было
вдома і потрафит утім оповісти по лемківскы Перше цалком ся справдило і
для ня наша бесіда была барз цікава Але другє ніт і мі
куш шкода же пан Ксенич не оповідил про лемківщыну по лемківскы Але
тепер при кінци красні йому дякую бо дознал лам ся направду дост
дуже нового І на тім прасім ся докалуся запровадило вас Анны Кырпан
Оставайте здорови до стрічы за тыжден