70% #2016 - 70% #222 Богдан Тихій, Бережаны, 17 IX 2016
Еп. 2016

70% #2016 - 70% #222 Богдан Тихій, Бережаны, 17 IX 2016

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Bogdanem Tichijem nagraną w Brzeżanach, a w tle pojawia się opis miasta i jego zabytków. Bohater opowiada też o swoich rodzinnych korzeniach związanych z Łemkowszczyzną i Żegiestowem oraz o zainteresowaniach sztuką, muzyką, poezją i nauką.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Витам вас моім выслухачом при мікрофоні Анны Кырпан Гнескы мы в Славнім
місті Бережаны найбільше західнє місто Тернопільской области Місту барз цікаве Ціли місту
Як памятник ціли місту давны цікаве ту на каждім круті памяткы архітектуры
то замок Старовинний і інчы такы барз цікавы річы акурат тепер якли
єм гев зашла до вірманьской церкви яка назберегла ся в кім стані
в якым колиси было але зазернуло До середины были якысы майстры якы
може пришли дашто там ремонтувати але цікаво было зазріти і до церкви
пс Труйці де были єм колиси на літургіі барз барз давний тот
храм і ту єст більше того то ціле місто як музей І
пришли єм до такого чловека же барз барз любит тото місто же
барз дуже для того міста зробил і навет назвали го почастным громадянином
того міста Непростий чловек был колиси Інжынєром мал такый технічний фах а
пак ял ся мистецтва яв ся музыкы поезиі Ял ся писати єст
і публицистом і науковцьом днескы найбільше певно науковцьом і дня нас цікаво
же Пан Богдан тихій А власні о нім бесідуєме для нас цікаво
же його тато походит з той землі а мама зо заходу Лемківщыны
Думаю мамо походити з Жиґістова І так само дідо і бабы внихали
З Донбасу Но але з Донбасу не одраз з початку жытє столат
Може дахто не зна де тото може треба повісти же то на
самым заході лемківской земли село якє мало тото щестя же было курортом
зато лишыли ся і зато розбудуваны То єст такє село стоят над
річком Попрад яка розділяє Словакію Польщы Но я знам же вшыткы лемківскы
села прекрасны же всядень прекрасна природа Але повідают люди бо я не
была в кім же ґєстуві але повідают люди Же такой красы як
Жыґєстові то рідку де найдеш такє село як там А што там
єст такє прекрасне Были сте там деколи Та был єм три разы
То такє село між горами а в доли річка попрад і такє
мальовнице І та річка як осе так крутит така вено так крутит
така гірска річка чыста вода І друга строна то єст Словация Але
не доправды жыют там Словакы но і Словакы тыж але жыют тыж
Лемкы по другій стороні річкы яка єст границьом так можна повісти же
барз часто річкы хоснуют і як границі і річка Покрот не знам
кілько тамтых кільометрів але тыж єст границьом І вы мате там може
даяку родину ци просто приходили в тото село жебы видіти яконува іщы
жыє трох люди з того села Такій червінцякє островскій іщы якы сєден
другы І там єст такій курорты і там як на диптаку така
вода як щала і там пют воды То уж <unk> років деси
тото село єст курортом Іже моя баба выпрацувала на курорті вырили єст
Оповідстте якы мало номено баба ну і кусцьок повістте про вашу родину
ну баба Мария Місячку дівоце Місячко Призвис так цікавой як місяц дідоє
братичок Міколи был машыністом паровозу воды в поты од Кракова до Новосон
Е тото Дахто робил на колеі тото было тото тотовы якысы были
паньство і якысы такы то непросты люде тото як дахто робил на
колиі то колиси колиси таку мате державну роботу то было то был
он простий чловек рідку до такого ся доробил і переважні давали тоту
роботу Полякам А он такє збудувал хату называє си Віла Анка даси
старшой дочкы той моя мама Ідевять кімнат буду деревяно так І там
приймал гості так само якій оддыхали А тоте віло оно там стоі
Як звало ся Анка Онко Онко Ту на чест Як мену дівкы
Як мену дівкы кільку малы діти Троє старшого Ганны другы Віры а
третій Михайло Тунк єси родил ту на Украіні В <unk> році в
Литемы южы тоты старшы діти помоголи зостал сы міхолинє професор академіі академік
Є в львівской політехні ся робит зовкафедрыновтий гоз і над його синтом
працує старший То выповіли ж Вас дідой Миколинь братича і баба Баба
Мария Мария і діти З бесадкых бы она серодили в Гымерити приіхали
до краю в Полю якы згынул єй тато З мамом Катерином приіхали
за ты Ого вернули сме в шахты його засыпы Коли Нюйорк місто
Пасай Твы мали бабу Американку Але родиці Вашой бабы походили тиж з
же кєстуло Так ґіду зібестоло Так так сама тото тото з єдного
села вшытко а родина з єдного села Зіли там але ґідо як
провадил тоты паровозы тото де Доіздя выга злізд в дорогы го То
такы де си ішол там на желізницю выдовозили там де си до
вокзалу од Якуро Значыт і ваша вшытка родина но Мамина была пересылена
до совітской Украіны Як было в Жыґістові як было з вашом родином
коли они переселяли ся коли выселяли до совітской Украіны з Жыґєстола з
Жыґістова выжали в <unk> року і вывизіли Погрузили на выгоны і приіхали
там коли Сомборы Вывезли до станцию сусідові цікули Старого Сомбора і тримали
місиц А і дехто зо столта арешта повезли на Донбас Олинівкы коли
донєцкы І тамы прицилави Діды Рік зробил там ґенератор світлиня того села
Він был зо старшы довавроботы своім дносільцяном а потім через рік втік
Як дородил ся Молодчі Синин втік близче до граници был хді вертати
додому І до Тернополя доіхал І дві неділи там спали біля церкви
під одкрытым небом Шукали когонибудь Але в Двідовищы Підгайцах єст сусід жыве
Пілторакы і тоді поіхали до них Але там были недолго переіхали до
Брижы Справ тому што переселы ня відбували добровільны в <unk> уроди І
я собі думаю тепер а може я неправильно думаю шутаро деле выіхало
в <unk> або в <unk> ниц сіма І самы до них выни
приіхали то єдины родили што там былы з того села Як высіляли
до совітской Украіны з Жыстоло Ци была можливіст лишыти ся ци дахто
ся лишыл коли вывозили Но то вылишыли ся трох був напевно были
такі обставины один червінчык то він был же над женил ся на
Полячци то го залишыли дины Островскій якій робил на станциі там по
поіздах то очывидно не были заміны таж його залишыли Іщы одыкій был
на той момент певно по Австриі то він вернул ся і потім
женил ся на поляциі і вже там дотепер жыве Арешты всі были
вывезны Вывезли ціле село до совітской Украіны ци іщы лишыли ся такы
же вывозили пізнійшо <unk> році Бо Я думаю сусі я не знає
достоменно про це нихто мі не говорил Для ня то перше в
як повісти Богдан Тихий то асоцияция перше што мі приде до головы
То пісня Попрады Попрады яку Не знам хто выконує але я чул
выконаня якє мі ся барз подабало гурт якій локальный гурт якій уж
тепер не співат Лемкы Кыйова І в іх выконаню чула єм тоту
пісню і барз мі ся оно сподабало і то перше як бы
што приходит до головы Але што є хтіла знати Я не знам
того композитора якій науклал тоту музыку мельодию і одкаль він єст хто
він Я так зрозуміла же він і до інчых вашых як тото
пісня про Бережаны то тыж музыку він придумал Іван Іван Бескій з
Біржан сам походы родом Буці І він жыл в селі медже Лемками
І тут він працує в музичній школи в Чіт Акырдион Баянри і
він такій колеґами разом з ну зберали ся часто і він завдовоєно
пишу Вас така яка творча дружба так А не тілько єтму принесло
вас бурштына там выоднувал Лемкы він теж написал пізню Ви тоту пісню
посвятил ту єс посвятат є посвятите ладу все діду і бабы хотіли
повернути си такє єй мі присвятито Они бесідували у кім Зыты Бо
зоставили там іх хату і все одно але не могли в жадний
спосіб як кусцы одробити так же бы лишыти ся Та не могли
навіт не могли поіхати за жытя ни навіт не были ниразу там
Де і малы не были цьотка была єй вуй Выкуже бров тот
кутом сеструды твого голосу гых неєдного гі проде попроде Миківщы све ге
ге гельо бо злого Ныно барно воды бо зогроды золи Вірных молити
вод мой сти золи продачого слово Де ге ге гетій гыді Но
і вту в тотій пісні такы барз смутны слова неє твоіх діти
што ти на то речеш ріка мала бы дашто повісти Повісти в
такій ситуациі в якій мы ся нашли драматичній і написано ту єст
так же не вертают Лемкы бо неє до чого Повідте мі коли
вы вернули коли выіхали до Жыґєстола То повіджте ци там неє до
чого вертати што выділи Вы знали тото з оповідиі што выділи ци
не є там до цього вертати ци тамы Дриіха в Зыґістова Підчас
фестівалю в Ждыні під час Ватры так точно такы зовто постанку зыдеш
вернеш до правы Ну все зышло ся так по розповідях навіт хату
знишол по розповідях але не повірил і мусил перепитати Поляка вернул си
він точно та сама хата як іде знал Ну я хотіл попасти
в ту хату діда але там мене не пустили там То бы
жы тыкі Полякы піякы якде І той Поляк не пускал аж як
змер той Поляк на третій раз то Полячка де два рокы то
вже пустили разом з своім сыном а сины то же такі пякы
шухаты не ремонтували з тых часів як ся дідо збудуют Але можна
было зато видіти як тота хыжа выглядала давно бо якы были добры
ґазды то вшытку перебудували нє Не помалювано было там фарба лобова зелена
мени фотоґрафі Як чули сте ся коли виділи тоту хыжу Такій як
бы муразкє там одины Поляк прийшол якого я питал то він жыв
мішы Лемками в ті часы і памятал де хто жыв то він
такій єдиний показал ходили ме до церкви там Божа Матір было дуже
тіжістово Лемкы єздили до Америкы на заробіткы і привозили грошы і купили
такій дуртіні камень короны Матері Божій і та Матір Боже стоіт але
деякы камні вебрінь і тепер пише ся костели він унав в бойківскому
стили збудована але вшытці кавы шла Туюжы дцяты рокы туж надоны лемківску
церков ту вітры жімы то мы дзєрелобє были в церкви то мы
копійкы кєдали украіньскій шы істі што было мся вхіло Ну та я
то такы писал оценока до креници то єсты співаня прошу Ну хіба
якій куплетик Де можна тоту пісню почути Ну Не знаю покатій Юро
Восенко казав шо підготує гы концерт чыно ватру але покшы не готувал
Добре Ну то прошу прошу бы на разі прочытати Однока до Креници
ішли дівкы чарівници През ті горы і потокы Гей явой Дуже красні
чорноокі А за ними два леґені Якарпатскій олені поспішают нас догнати Гей
Явый Лем гандлят ся зачыпати До Креници Жыґістова іде дівка гоноры босы
ногы сиви очкы Ей я ой то іж єс моя парочка нигі
никід не ганбтеса Лем на дівцят посмутте ся лиш лиште верхы і
мочары гей єгой На де тако найте пары Там де білы там
червены Час приде іща на мене Бо де дівча і любости гей
єгой Прийдут діж весільні гости Укрыници Дайте мі то іще вити дайте
мі тоє горнятко гей ягой оіж найшол ангелятку Што для Вас як
для чловека якій більшу част жытя мешкал ту в Бережанах ну якуси
част жытя в Турнополіі ци Іванофранківской области в Богроцях але більшу част
жытя ту што для вас значыт тота лемківска земля яка далеко бы
то тумой в східній Голичыні то західня Голичына і то може найбільша
західня єй част земля Вашой матери што значыт для вас тота земля
бо більше може праці свойой Вы доклали до досліджыня того міста Бережаны
до його культуры істориі і так дальше навет бы писали вершы ту
тыж більшы інчы темы куслемківского то што значыт для вас власні лемківскы
земля што для вас то Як выж ціле жытя выродили ся в
<unk> році так і цілы і більшу част жытя прожыли ту Ну
то так як бы была Бытківщына ну відчувайте што то Бытківщыны там
часткы мого роду Ну тому я такы вважаюш то така потужна ріка
як поперт гірска нумна і разом з низкыма карпатами Бескєдами вна є
сили той Лемківщыны Для тых хто лем тепер зачал нас слухати треба
одраз повісти же сме в Давнім і Прекраснім місті Бережаны місті же
стоіт на берегах річкы Золота Липа перша згадка о тотім місті походит
з <unk> рока І оно мату і цікаву історию Яку яку не
будеме ту внеска оповідати а лем підповідаме Вам же кєд будете в
Тырнопільской области то вартат буде на єден ден заіхати в Бережани Бо
свідків його істориі єст ту дост дуже єден з тых хто Береже
Бережани Береже історичны архітектурны культурны памяткы то наш гізд Богдан Тихий Єднак
тепер цікавила нас і лемківска тема бо преці мама пана Богдана Анна
Братицяк походит зо заходу Лемковины з Жыґєстола Но і пана Богдана выховували
єй родиче дідо Миколай баба Мария Баба співала лемківской співанкы оповідала ріжны
казкы Но а дідо про діда певне треба повісти більше бо дідо
был для малого Богдана великым авторитетом Він был механіком а до війны
но і в часі війны робил машыністом провадил потягы од Кракова до
Нового Санця Но і ясна річ одтамаль зас до Кракова был то
і добрий ґазда і мудрий одважний чловек оповідал внукови ріжны трафункы зо
свого жытя якых было дост дуже А внук уважні го слухал Но
і оповідал діду наприкє Раз в часі німецкой окупациі до діда підыйшол
Німец з автоматом вхопил го за комір і вымагал жебы до локомитива
причіпити війсковий путьох Братицьок не міг на такє ся згодити А як
тот так го зімал то дідо дал му одраз в пописку а
тот аж полетіл зо штрекы Іщы момент і за такє Німці діда
бы розстріляли Уж го поставили до стіни коло тунеля Єднак был ту
іщы єден Лемко Жыґєстола ся го уратувал Спинил Німців Не стріляйте Як
забєте машыністы то як вам путяг поіде І стали Не стріляли І
направду як поіде путь Мал Серенців Миколий братицяк і так лишыл ся
жывым Коли мешканців Жыґєстула выселили на Дунбас Микулай братицяк дал сой раду
і там Вказало ся же в тім місци єст великым специялістом і
власні йому доручыли взяти ся за електрифікацию Село Олинівко кади привезли родины
з Жыґєстулы Но він не боял ся а одраз поставил свою мулу
Зробит вшытко але возме на роботу своіх краянів Жыґєстулы Но Лемкы до
вшыткого ся надают і барз скоро зачал робити кєнераты а в хыжах
юсь засвітили електрычны лямпы Але скоро Миколай з родином выіхал од тамань
бо барз прагнул вернути ся домів в рідне село на Лемковину Але
тото ім ся не удолил і родина замишкала в Тырнопільской области Тепер
тяжко сой представити тоту дорогу на захід в <unk> році дорогу при
цілу Украіну зо сходу на захід Братицякы іхали з найменчом <unk> єдином
коли маленькій Михал мал лем три місяці Два тыжні доберали ся чекаючы
по стациях ночували де ся даст а найгірше стало ся путім Стало
ся з предідом пана Богдана Юрком Братицяком Він лишыл ся жебы продати
корову і поіхал за родином кус пізнійше Повідают же доіхал до Турнополя
зышол з потяга а ту ся стратил Може щыре лем копую в
потязі же продал кору і везе дітям грошы хтоси тоту чул і
певно взял гріх на душу А тым часом його сын нашол в
підгайцях свого сусіда Жыґєстула а тот принял до ся бритичаків і поміг
ім поселити ся по сусідству до тепер зас были сусідами Першы рокы
были барз тяжкы і не лем зато же треба звыкати до цалком
інакшого жытя Як уж єм оповідалам в своіх передачах Лемкам было гірше
як місцевым людям бо не могли зорієнтувати ся як мают діяти высены
<unk> рока Сад коло хыжы де замешкали братицякы прекрасні зародил здалека аж
ся світили явка і грушкы А недалеко был там гарнізон внутрішніх війск
а то были часы коли ім вшытко было позволено і доправды робили
што хтіли Тым разом захтіли грушок майор і два солдаты залізли в
загороду і трусили сой грушку як свою Ґазда вышол і попросил зыберати
ся гет з його саду але вказало ся же то іщы він
винний Майор одраз гімал діда бо як він бидло сміє протестувати Дідо
не боє ся а дал кус йому акус його товаришам і майора
пак мусіли два тыжни лікувати в шпиталі А його товаришы же злокомили
ся на чужы грушкы іщы приходили до саду і вкінци нашли аж
за три дни пістоліта свого начальника же лежал в густій коприві но
і коприла злодіям тиж оддячыла щедро і щыро На таку зухвалі стосунку
до майора внутрішніх війск мусіла быти пімста Раз вечер як добрі стемніло
пришол люж цілий гурт так званых стрыбків до дідового саду Но і
вшыткы полізли на дерева полізли і лишыли на землі збрую Дідо Миколай
тихо як як як як як як як як як як якій
яносік вышол з хыжы з палицьом і ньом а і кольбами карабінів
зачал бити непрошеных гостий якы прібували злізати на землю Лем єден втюк
А інчы бортакы повідают Я не знам ци правда же было тотых
енковедистів аж <unk> но то вшыткы достали од діда добру науку же
не можна брати чужого не мож на Но але вшыткого того вшыткых
трафунків єдній передачі не годны сме переповісти барз цікаво мі было слухати
оповіди Богдана Тихого лем бракувало єдного жбы то было ідеальне інтервю лемківской
мови Мули його матери Анны мули його діда Миколая бабы Марины предіды
Юрка але не буду тепер ухім а вертам зас до нашой бесіды
Вырали тыж лемківскій фольклоры ы Одкувыси записували Вы назагал зберали ріжный фольклор
так ріжны ріжны якысы там ректа віркы тамы пісні Переквізитували як попадал
лемківскій Тытешписол І мы маме ту книжку мы маме книжку Срібні Труны
Дуc яка вышла в <unk> році і ту вшытко зобраны докупы і
фольклорны записы тыж Але якысы якасы част яку выбрали для друку а
прошу повісти што вы записували од Лемків і од кого де вы
то обрали і може іщы дам такы звідна а штырі рокы вы
были головом Товариства Лемківщына в бережанах бережаньскым рейоні і вы певне знате
вшыткых Лемків якы в бережаньскым рейоні жыют Повідзьте з якых сел замешкали
ту Лемкы Ідрихова Поти в верховных Яблиниты Ну богато як зараз же
не памятаю але коли был головою надумал Нє тоді щы не был
головою В <unk> році надумал збудувати памятник вніс таку ідею <unk> років
депортациі Украінців з давніх теренів І придумали такє і вы тоту довершыло
Я такє зробилну як бы ескізний малюнок а вже проект робил Микола
Гайдавлю як бы треба было це задокументувати Він єст та як был
як бы тако колона єрад з полны метр высото лемківскій храс Він
має чоты сторны власне товариство в Бережалах зберегло всіх депортованых інициянців і
оламків і підляшы То вас спільны такє товариство і Выміли для вшыткых
хто были выселены в них хотіли вы кілька раз розєднувати селем сказав
што буде ім памятник спільны і кожда депортована земля має свою сторону
Але завершыня спільне ну і тамше были гербы тых земель нацияня наприкладны
были гырбы Лемківщыны то Власні отім тиж хтіли єм повісти же окусы
лемківска земля історично не мала свого знаку якій бы был такій історичний
же тото земля як бы мала свій знак Бо мы знаме же
інчы были реґіоны так якы мали історичну Но то вылосно я хтіл
зробити так як в інчых реґіонах як холмсы но там ведмідь білий
зо трома сосном і єс зробил такій герб Для лемківс ну прапор
є Є полеска зелена і синьо жолты Бо я уж не раз
чула же малюют каждий як хто хоці але сут якысы законы геральдичны
хы Тыш хтіла Вы як бы зробили нанову герб для міста Бережаний
і прапор Тыж і вы знате видно вшыткы тоты законы так вы
тым ся цікавили якы то геральдичны псут провела бо наприклад там єст
на тім гербі олинь Але інакше він кус но як бы кус
кус олень все на ріжных тотых гербах історичных был а він єст
і тепер Але я наприклад хотіла таку річ знати перше він был
срібний а тепер як бы золотий Ты зробили золотово Справ в тому
што є геральдика є законы злоты має кольоры червоний чорний зелений синій
но але є допоміжні кольоры є золото і срібли І власне су
головны елементы того на стіті То є золитий олинь Він з давных
девен был Я повернул ся до традиций щы років тому бо потім
Австриякы Полякы міняли добавляли там річкы золита липа фактично це не річка
а це як бы гарбі любумирскых А чом тота липа золота чом
на золота ой то долго розказыт бо тут тисячу років тому дубывали
золото Так а з річкы Ставили тыклы вылипу поперекы рікы нарізали олеко
і потім ті камінчы зытримували жестріляли полотно острушували камінчы і тоді додубывали
золото З дерево липы робили такы тако якым затримували А такы самы
были выргытині але там то дарвы згнилы і то мо называют так
річы Я не тыкы зробил гарпы бережом бержаньской землі але я зробил
выосновний гар для місто Тернополя але так стало сышу інчы художникы там
обрамы не зробили до того герба Тернополя Я завды за дві годины
зробил великій гербы Украіны в дивным мороці і голова районой Рады вызыв
Верховну Раду мій герб Після того за місяц він же был надрукуваний
в ґазетах і стали ся так шылова Комісиі Юрий Совчук якій примал
встал автором герба і самы вызвил мнециі высу кій Константин каже баче
же тый гербно друкуваны І тепер выцить верх зробили інчы низ але
вся ідеє козыкає там ну выкорыствана вся мыя ну а іщы хтіла
знати в Бережанах чом Е Олень ем голом того міс Та тому
же земля опіл опалена від лісо земля Тут голубний так бы лісовый
звір це был олен якій міг за себе постояти і міг навіт
проти вулка стояти він Был гордий і так Традиция то на навіт
невідсиньовскых а ше єдиний гербик і тисяцю років на тых теренах опіля
был протримал ся і не пришол з Візантіі тут ним был з
місцевым поході А чом він золотий Ну він на синім мытлі злытый
так як прапор синьо жолтый але Были ріжны гербы до днес і
там было ріжно Ну і герб має быти іспально іспаньскому щіті в
Украіні бы в Русиі французскій стіт хвост І тому всіх треба привести
до одного стандарту всі гербы і в украіньскым маєт картуші І короны
то як вільне місто были біла корога сию мало маґдебурскє право знало
Але до того вылоси мало рускы право Рускє право ліквідовы владыны Маґдебурскє
Біст жорстокє І воны обмежували людей в правах заберали ім землю і
вты завоювали Русь через то лібскє права А як то з Лемками
бы мало быти Повіли сте же вы нарысували герб як бы лемківской
землі вы сой самы выдумали што бы на тім гербі мало быти
Но і повідсте слухачам што вы там нарисували На гербі як бы
для лемківской земли з на зеленому ви вже зобыл на зеленому флоніздите
три ялицкы так памятам то было просто жебы был символ но тот
памятник так жебы был якій символ ну є так Для памятникы А
кє як гербы про порты тыкавускы ні Але с герб герб Е
як бы робили сте герб Доправды бы вы робили но о замовили
бы вам як бы зробити герб для лемківской землі так серйозно На
гербів має быти мінімум зображінь Екшы два то ідеальний герб ну максимум
<unk> Былы богато ліпєд на той герб вня доси можна І што
бы могло быти символом Лемків лемківской землі Як бы так робити такый
герб доправды не лем знак напамя не смы не смеричкє ялицкє такій
якій єст але на новы рікы Леткій Дайте бы там найбільше то
были Но але в інчых місцях росне такє деревы А што єст
такє символом Лемків што такє лемківскє же може быти на гербі як
доправды гербы Ну ялицкы Яличкы так вы бы хтіли жебы были яличкы
Звірі нє Звірі птахы нє Ну нет бы Звірі не нодают ся
Но то вертаме до фольклору Кустьок прочытайте што вы зберали Кустьок мій
прочытайте жебы мати понятя і в кого вы зберали в кого хто
вам тото оповіл хто там дал тото Я писал такій паспорт дата
запису від кого записал з якови він року і звідкі він такый
як появно фольклористы роблят Яют записалы в Словаці Лобы там Лемкы жывут
іх не депортували ту частину Карпат не на містя але выни оснуваці
нитрох і от в селі Збой а збой збой Збой то окраз
гменне Еце як раз там жывут Ну Лемків Бу был такій Микола
Сичак <unk> р народжыня А як він трафил Не то я трафил
ту дале выше в жолтні р Ага Вы я там поіхал де
я робил газуповоди з такыма Лемками Словаками Нимне там запросили Ага Кым
вы робили што то былте мы енерґеты ЖКС І вы поіхали де
там породу року по роботі І але выє я так відпустку по
іх Ну і што было результатом того ну прочытайте Ну то єси
тяг мені такы всякы байкы розказувал но одно як там про пєниц
я поленка варена то я маю імена Ци то біле ци червена
я пяницам залюблена стою в корцьми на полици пойти люди із Лици
Што зж вам все люди столы ци в укорчмі палюнкы молы Но
або такі блоха і лось ім кусати мож ци то пана ци
Івана така робота ім дана Но такій ковчак якій был депуртуваный в
<unk> році вже з німецкых земель суд обережаны Так так так так
так так так так так так так так Тому шытам вони створили
школу украіньску інтернати вны противели ст єй владі і ім вызывали та
службы безпекы Польщы сказали або мытбы з низму або ти выізджат на
Украіну і він в <unk> році приіхал был Жан з якого села
Але я вже зобул Мене є так я тут записал в Бержы
Но але одкрыт то писы латкловек правда Ну в мене є за
опису я не памятаю Новікій Ішли Німци през камінци капусту рубати восли
муха до кожуха почали косати а з той мухы два кожухы третя
рукавичка фіґу міг фігігы поме дівчата і давай лискы а і іщы
якыс так Ну о тоты Єже Ґістівска Горошок божок пшеничок горничок а
той стары кукуріку Знаєте паль так як бавити ся пальцями Ну є
такє Бы я записал пісню бы братичыкові то як з мойой родины
І така американьска пісня Братя мы сой братя мы сой братичкови Так
се розышли як в лісі пташкови ой в лісі Пташкови А в
лісі птешкови оленоволі літают Нашы братичкови і за морем мешкают Ой за
морем мешкаєт Ой жебы я мала воронячі крылы то бы м облетіло
море долкола ой море долкола Море долколе і ту Гомерику жебы м
засвідали як ся мож бротику Ой як ся мож бротику Як то
ся співат Но я не співам Але як то ся співат То
як пісня было Ал то пісня І добре то можети хто дві
жены має одно в Гомерици друго в старым краі Вомерити діти в
жолтых черевиках а в старому краю в подертых ходаках Америко Люкта што
те наробили де одного Муже женом розлучены То так перемішано то ріжны
тото неє емківскых неє набо еміґрант то жанры то пожары а то
пожанры Ну так был потім постаньскій сілецкій вояцкій так Ну і такы
є социяльны побудовы Бачте мето де с был записал в стилі збой
шебы якыс пісню в інчу отыку Бачтевы та художници то ся від
неє пісню звы ци тото качачка злыты крила малы Тота кацяцька злоты
крыла кривка мала што она злетіла з вершка до Дуная Я за
ньом полетіл але єй не глапил Я летіл ногами а кацька крылами
Як я ся послизнул тум до воды хлюснул кадька ся зняла і
далі літала аж надишол стрілец молодий хлопец єден раз стрілил і до
качкы втілил ой то і ся скінчыло Ду ся ты співом єсли
співом высели співанкы зародили сынам і еферы за горами Спілом ясоспівом сели
співанкы Як я вийду горы і пасу баранкы вейткі ся пасут дерева
шумлят Моі співаночкы вшыткы люди люблят Спілом ясой співом та і так
мі весело Як я сой за співом чує ціле село І то
тиж пані Стефанія так для вас співа Зродили ся нам яфыры за
горами пішли мы сме на них з кошыками зо званками будеме зберати
будеме сыпати пригостями пригостями ви зберали бы сме іщы веце так кєд
скоро буде вечір бою ся слонко низко а домів неблизко неблизко Требы
ся нам поспішати Та а тото што то видчы ту муляры муля
Но но прочытайте Муляры муляре ладні муруєте по дні ци гольци докупы
кладете Думуру думуры думу нового думу нового до дому гарного Бо думу
треба і піской глины і піской глины ладной дівчін Ото ціково онимуруют
О то ціково онимурує то Єдыка польскамуля римуляре Ото ото одкяло Як
і вести молодости чак так так так так так так так так
так так так воюваютно саме дно силы Веселости было дости Де ж
бы ся поділи Того ковця кашы В <unk> році приіхал Петро Ковчок
але родом з якого села Но тоты я запис проводил бережаньскій реопт
Бережаны Так але Але одкаль Е то пише ся одкаль є Воли
мойой поливіі де злте вас літа моі молиді де не здогнате вас
ой то я си позерає на сині хмары час бы мені зберати
ся на той світ помале Веселости молодости то ся співат якоси так
Веселости молодости де ж бы ся поділи у Югаю і Дунаю на
самы дно сіли воли моі половіі не зловити літа моі молодіі не
здогнати вас Ой то я ся позераю на сині хмары час бы
мині зберати ся на той світ помале То то вшытко з книжкы
срібні струны дусі і ту і поезиі є своє і пере і
переклады і фольклорны ріжны і ріжны пісні І мы кустьок прочытали ату
А єст іщы єдна книжка золотый листок осіні і туж пісні так
туж пісні і Мили моі слухаче припоминам же сме в Тырнопільской области
в місті Бережаны якы посмотрите на мапу ту будете видіти же то
найбільше західнє містечко Тырнопільской области Тепер сме в давнім маґістраті Ну і
ясне же тот дім уж тепер не єст маґістратом а єдна його
саля єст музейом філіо музею і ту выставлены барз цікавы бароковы рігіблены
фиґуры святых ангелів а тиж образы І очывидні то єст символічне же
з нашым респондентом стріли сме ся власні в тім місци бо Богдан
Тихий єст великым патріотом того міста і зробил барз дуже жебы Зберегла
ся унікальна архітектура Бережан жебы уціліло старе місто яку ціліст жебы вшыткы
скарбы культуры істориі Бережан в цілости лишыли ся для внуків і правнуків
Но і жебы были належні пошануваны реставруваны досліджуваны Пан Богдан вродил ся
в Бережанах в <unk> році і іщы в дітячы рокы цікавила го
істория але тіж радо малювал вчыл ся грати Но але жытя поточыло
ся кус інакше Спочатку Богдан вчыл ся в бережаньскым технікумі механізациі і
електрифікациі сельского господарства покы в львівскій політехніці а товды долгы рокы робил
яко інжынєр а пак змінил фах і товды зробил барз дуже для
рідного міста а тиж дашто і для Лемків През штырі рокы од
<unk> до <unk> был головом Районного Товариства Лемківщына в вережаньскым районі Зо
заходу Лемковины з Жыґєстола а конкретні з родины брати Сяків походит мама
пана Богдана Анна О лемківскых коренях о Жыґєстові повіли сме кус уж
в першій части бесіды а о цім буде тепер ге зараз будете
чути просиме слухати Як мали сте нагоду то вы записували ну фольклоры
ци то были якысы приповідкы ци то были леґенды ци ци вершы
од ріжных люди і власні прочытали сме же даякы цікавы річы записали
сте і од Лемків І єдна з тотых вашых респондентів то была
пані Стефанія Русиняк і ту тримам в руках книжочку яка зулиш ся
Лемківскє свято то як бы можна назвати навет не книжочка а Мистецкым
альбомом Не барз грубым але але мистецкым альбомом Ту мешкала така як
бы повісти Яґникєфор Майстриня Так то Яґникєфор І така пані Стефанія Русиняк
і вы цінили єй творчіст Вы єй забовлял картины куплявны Я Вас
попрошу може нашы слухаче не знают не чули про тоту пані Мене
ту уж давно ціковило Але коли я хтіла приіхати мі повіли же
тота паніж вмерла Прошу повісти нашым слухачам коротку што то за Стефанія
Русиньок одкаль она з якого села і як так ся стало же
она зачала малювати Но Стефания єспіля поход села Верховня сусіднє салку вышу
Ну так недалеко де Іна туды жыли в Біржанах на вулици Ліскі
над Озером І тамтакі мыльовниці краєвиды ну а приіхали шытиною але вно
памятали Ну Ту криєведы ті лемківскій і хотіли малювати но закінчыл мы
дочылистю працували на ведикій час мецистрою в родильным будинку але потім покєнуло
то і в навті тяжкі рокы Совітску Союзу малювало образы людям продавало
то жыли А яку руковну Выс з <unk> січня <unk> р а
помару новылавы в <unk> жолны <unk> р Іщы дві неділи перед тым
але в тому залі як разде мы сидимо Выстал єй картины і
вына была в церкви привю єй вынащы бацве свою выставку а за
дві неділі померы Стефаня Русинякы мені дала такы записы свого батька Йосефа
Русиняка і на основі тых записів я такій зробил такій вершований переспів
Єдного то разу в ночі дивно міся сни Як пригадам собі гнескы
робит ся немилом Ото іду я дорогом і так задумал ся што
аж зышол я з дорогы інчий бік подал ся Переходжу поля рікы
і лісы і боры а далеко за лесами видно велькі горы Підходжу
я штораз близче видно сады хаты тоты горы певно будут дорі Уж
не іду помаленькы лечы высело Бо там деси недалеко буде моє село
Ходжує на поляну Смотруй єс могылы Одкаль она ся то взяла ци
ту битвы били На могыли єст табличка медже каменями Лемківщыну написану грубыма
буквами Поховали закопали амін заспівали Лісы гнівно зашуміли горе заплыкали Скінчыло ся
все пропало Прощає наша мати Не мож по што нам тут днесків
горы заглядати Прикликнул я на коліна упала головы А в могили чуєш
шелез а потім і слово Хто ти такій іде ідеш мій дорогій
сыну Ты напевно Лемко будиш ідиш в Лемківщыну Правду кажеш я єст
Лемку признати ся мушу і тягне мене до тебе туго мучыт душу
Чого ідиш уж за пізно тут вшытко не твоє Оставили сте мя
само на нещастя моє Обдар лем я выріженькы решто нас выгнали Не
был хто мі оборонити в землю закопали І зо сну розкрывам очі
в тым я пробудил ся І з вам дорогы братя тым сном
поділил ся Повістте м про тоту пані пані Стефанія Русиньок даякы єй
річы можна видіти єй творчіст ту в краєзнавцім Музею Дератуш В тій
окремій такы єст як бы окремий невеликій зальц якы повістит Лемкы в
бержаньскым реґіоні зохтіли зробити такый як бы маленькій свій музей і там
сут тыж і роботы пані Стефаніі Русин Ты ґрасы хтів Ты было
двохтисяч нум рокы є заснувал Кімнату Музей Лемківской Культуры Взберали мы ну
помагали нам люди Товариство жінкы бы требошызний номалювати І там і паркєд
мы зробили циклювали Ну такі з мойой ініциятивы не тількы памятник збудували
ся і одкрыли кімнату музей А тепер ту кімнату музей зобрали до
краєзнавцю музею окремо І коли Стефаня Рысиняк же не могла малювати каже
я же не можу То єй кызал то тепер вышывайте і внед
ті самі картины вышывого А коли вно померли то там процівникы музею
в Білне жыве і в нас раз зобрали ті всі вышывкі і
внит перезберігайте вышывкы того висіля Хоч сте выбыли незамужым самооднукы і тому
на найбільше молювали весіля то на фонарі намалюваны наприклад Дітів бразиіків вісіли
в лемківскій хаті люду Всету як бы згадували і малювали з памяти
а від церкви Едале як то ходили кругом церкви То певно великден
Та великодній обхід коло церкви Но тото барз цікаве і барз добре
же вы поцінували тоту такій спосіб і такий мистецкій альбом зробили як
бы для нес памятник деця та Бордилы єпыстолы ци ліпак дека Дуцебди
найбосій і найліпший памятник шыты скубати Ватрав лемківскых в Украіні зычали собыжаньскі
ани в мели стериску А я знал же в селі Лупусня якє
сусідні з бережаньскым рейоном першый раз такє спрібували а товды сусідні села
жіж в бережаньскым рейоні на другій рік зрубы гы тиско А другы
ам робили такій малік реґіональны но такы собі в селі Але в
Потімы завдякы же з Тырлополя в <unk> бувы Дуда Юр Дуда а
потім двохтисному же Венґірнович Ту в не помагали теж кос то ми
і мы тут Я відвіл цілу землю під ватру є план відвединь
на землі установил там деревяний хрест сам його номелювал такій Як был
лемківскій Храз Дуба Вырізал його привіз ту да вони здібрали на місті
двоє чловік том з них один різбряр Ігор Михайличын і ще один
Ту ватра проходили тут а пойдім влады сказалишу Весобіт проводте зберайте мени
хоцім і тоді вже віддалим монастыри А то так Я того не
знала бо я думал чува зачали і до монастыриско Монастыриску Ватру писла
вже на третій рік Два рокы буду Та і в надпишы Навід
кажу є Хрест того до <unk> тисячі народжі Ісуса Христа і <unk>
Але того літа зас было лас А то в нас такы невеликы
порходы том вустовый Пытяле сы з тых не вели были ранійше а
вже з <unk> все украіньскы тут были люди і з Москвы дес
там з Одесыс Донецкы всі тут зіжали Я просто хотіл зробити так
жебы над інвестициі якы привозят грошы ці Лемкы злолишали в нашым рейоні
крім того є ся сотворил Заповідник державной стру Я бы хтіло о
тім тож повісти бо то барз важна річ же в тім місті
Бережане де мы В тім моменті сідиме оно барз ма цінны памяткы
історичны і архітектуру але треба было то в якійси спосіб жебы оно
в цілости было пошануване і в цілости бы описане може і представлене
тыж жебы провадила ся систематично наукова робота жебы навет Туристам дати ціле
якысы понятя про місто жебы виділи яка то цінніст яка то перлина
і вы зробили барз дуже жебы зорґанізувати цілий конфлекс як бы повісти
то Вырішыт так што зробити місто туристичным ак зробити крокє не тількы
ватру а зму з тым зберегти памяткы істориі культуры чы псюда приізджали
бы шебы дід мі прищыпало до того як бы любов колия На
городі де дід будувал хату зробил з малого каменя замок збудувал він
склав не розберати не садити там бараболю бы то Лен зробил най
то буде І я мені шкода было той руіны я приіхал з
Богороця Фактичной не міг нічос зробити тоді пшу депутатом міской рады штобы
можно было што зробити і тоді вже створил заповідник <unk> моя был
депутатом і тры вчатку на місцевым рівні створил тоді три рокы єзды
в Кыів міністерство до мініст Іже створил державный історико архітектурной заповіди притягнул
певні кошты розпучовы реставрациі І тепер якы тепер нихто не мал права
нищыти памяткы архітельтуры Нихто не ма права на тім місци дашто нове
будувати ци добудувати як то што значыт же тепер єстно Фактично ціле
старе місто то заповідник так Ну фактично так але мамы передали памяток
нобаты меньше шіст І вже такій є нацийональный памяткы швиды значыт наближе
найважнійше замок Е ну є замок є замковы каплици ци тоє тройци
ци як два обєкты бо то є комплекс памят но то маєм
два по тым маєм ратушы і далі вже маєм вірманьску церков місцева
памятка і дзвінице на мурі і маєме рідну школу і тей маґістра
тудыс То мы в маґістраті Ого Але мы не просто в маґістраті
мы тепер в такій салі де є ты експозиция якаси боротувалых туляте
томурити Я такых дві з пропозиций шуб нас є музей а тамты
фиґурины дивли ци дуже низко жато путьовы реставрациі іх долят тумурити до
Львово вызив І мытреурували нуєк консервували від шашыны І тут відкрыты куву
експозициі пер же може там інчы займаєте але деревяны тут є скульптура
Петроє помло роботы Йоана Пістора кращы з культуры Европы початку ХХ стлітя
ну і є пойтем його школы наступників Кінец <unk> початок <unk> так
також є і інчы роботы є З Біщадского кусталы обороной єст бережаньско
Петра Еповлы і з інчых хромів оце доприклады скєды Медявскы го так
авы кєдали том листопадной церкви з Палевом І кусы так ся стало
жывы з пучатку Як бы выбрали суі Цалком такы технічный факых Цалком
штоси як бы далекє од мистецтва од культуры од музейной справы А
тепер вы перешли на на власні такы річы і Вы пильнуєте жебы
тото місто жебы його лици ся не змінило тото старе лем поліпшыло
ся так але не знищыло ся жебы вшыткы могли видіти но і
знати якє было минуле того міста мати великы заслугы в кім І
я бы хтіла повісти не знам хто нас буде слухати же то
місто доправды барз стікаве маленькє но барз цікаве і можна порахувати кілько
было ріжных ту князів кілько было лем самых монархів то кілько іх
ту приходило до бережан то Божы і якы ту были ріжны історичны
подіі наприклад і в Ісвітова війна ту на горі Лисыня были ся
сітьові стрільці і ну та ріжны тото не ходен переповісти за тото
не хочу лечынати Але з того дуже вшыткови ся лишыло Ту єст
не лем істория Украіны звязало ся вы такым ґуді певне і істория
Польщы польскы королі і дост дуже вшыткого Зато ту певне як приходят
туристы то можна ім тыжден оповідати так што тут бы выдоня вали
Е Што ся діяло і думам же певне зато і Вам ниґда
не буде нудно бо робите і тепер в тім заповіднику якы як
науковец так як зысловникы Ну з початку были сте директором як было
створено тоты музей так кілько років было <unk> з половины А пак
кус хтіли сте оддыхнути і дале комус другому быти так рядите стали
сы друга істория а потім заступник директор з науковой роботы Што тепер
робите в кім часі от я тепер Вас одорвала од якысой роботы
жы дашто робили так з рана а тепер то што вы є
тепер робили Оповідте што тепер робите назагал Ну я тепер абсов заявы
з першого я завызейну Віділ Нує там ід іде ґраз передаця тих
експонав Ну боял так на пенсиі Но то так Але я виджу
жы не хочете быти цалком пенсийонером Но та я вже роблю скількы
собі рідно має стажы <unk> рухів Ну і вы і кус чуєте
ся і музикантом так Но так Можу братен саксофон клярнет Вы того
ся вчыли Та трохи си вчына Клярнет В музичній школі ци іщы
покізнійше Та трохи чыслят духовому школи а потім музичні трохи років чыса
том <unk> але я так скітців за три так нови часо до
того Ну потім мы Хотіл завжды малювати От я тыж кільовы кім
знате то іщы єдно хобіж малювал выстовкы мал такій был такій Андрій
Шыте в фурмлявинкы зовшы треба выставляти бы будикы Є художникы професиі єзыкы
з само так і а то густюк уповідным густюк уповідным і про
вашу творчіст про тото малюваня Што то вы малювали Дояз де то
ходил на цвинтер мигуры ци моя школа Або я там жыв недалекой
А там гы дуже гарні были фиґуры всякє наті в Парижу роблені
Бо ту єст барз цікавий ецмонтір то треба тиж повісти же в
бережанох такій але то такый некрополь не е простий же ту были
тиж похованы но такы люди ж ім робили на могильны памятникы барз
цікавы і то хоче было што малювати ты є так малювал більші
портреты псявыта сте бабы бабы то І єст оно зараз сут тоты
портреты Ну єм молювал так ну як здорыте сыбальовы в выдазі ХХ
столітя І тепер берате ся даколи до молюваня там же не видя
так враз десят років бронза Хоте напривид мали водиты книжкы так фомастер
за файно Твы як вам треба книжку выпускати то вам не хонця
кого си просити вы могли бы і самы новою так не до
я так для тыяжны професийно А то така обоє як бы Лемкы
То ваш олень Ну ты вым особисты знакєн для дест Но книжок
суди здаюты Такого оленя Табережане Бережаньскій Олень То мы бесідували о вашых
книжках але дуже было такого же вы помагали інчым же вы проводили
таку роботу же укладали ріжны історичны краєзнавчы річы так Пет наприклад близку
поета Гнадя Мороза Замок дитинство Ци збірка вірсів про бережаны то є
робил потім і інчы такы лобетку бережаньску робил для дітей шбы зразу
вывціти істориі містом мож было Дотыка для дітейшы вывцяти про кождый обєкт
істориі та віршык Но то істориі міст і сіл там писовы по
цернопис най більше займал ся там записами леґенды то переказы опія зыбров
Так бы повісти дум тепер на тій землі ся належыт до опіня
опілья то кавалец львівской области кавалец Іванофранківской области і кавалец і тернопільской
области І так же медже нима як бы посередині туде они ся
сходят то можна належыт до Опілья і Бережаньскій район Тыж можна повісти
же належыт до Опіли былици Опіль Ага То бережаны столиця Опілья А
хто то повіл одкат знате знал так Но бо до Опілья належыт
і рогатиньскій район о і належыт львівской области зляців І бібкы Жыдаті
перемышляли ге так оддас тота тота част жераз назета жы останні горы
Высокій замок і цитадель той горы піль гнуле повідаючы тойщы єст яторця
том дале же Розтотця же тише Розтоця тому розділя рікы ндали діти
цют на пілніст до Анґлиы та тота землю піня але мы гнеска
найперше бесідували про Лемків бо нас шытема лемківска пришли сме в Гости
до Бережан ноты побыли в гостях Новопільні на тім хочу подякувати барз
єм задумлене же в кінци позналом нажыво тыркувы Чловека якій ту барз
на місці тотых бережанах і для того місце барз дуже зробил і
робит іщы дальше і дай Боже жебы каждий чловек для свого місця
зробил кільку кільку Богдан тихий з якым внеска бесідували сме но і
на тім дякую лем повім же до міста Бережян Тернопільской области запровадила
вас Анна Кырфан на тім пращам ся з вами і До стрічы
стріча за тердо