70% #2017 - 70% #252 Анна Гудак з Фричкы (1 част), Оптанты Фатаморґана
Еп. 2017

70% #2017 - 70% #252 Анна Гудак з Фричкы (1 част), Оптанты Фатаморґана

•

Опис епізоду

Odcinek wyjaśnia zjawisko mirażu, zwłaszcza fatamorganę, pokazując, jak w rozgrzanym powietrzu mogą pojawiać się złudne obrazy na drodze, w stepie czy nad morzem. W drugiej części odwołuje się do znaczenia tego pojęcia jako metafory fałszywych obietnic, przywołując powieść Kociubynskiego i sowiecką propagandę wobec Łemków.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Витам вас выслухайці при мікрофоні Анна Кырпан Днескы зас помандруєме до Лемків
таконуж єст же в проґрамі <unk> процент фурт подорожюєме Але пукай мы
з вами придеме до нашых новых респондентів хотіла бы м дашто повісти
но то ідеме ідеме ідеме а писмотте ле на дорогу на шосе
писмотте допереду Видите Думам же не раз уж виділи сте такє коли
іхали сте автом ци автобусом з рана А был полудне Видите Видите
тото Выглят же на дорозі пред нами малачкы Але коли приізджыме на
тото місце на дорузі де бы мали быти тоты Млакы то видиме
же ту асфальт сухий влоди неє Але што то такє зас пред
нами видиме гейбы млякы А скоро за пару метрів можеме ся переконати
же і они сут лем міражом Тоты млачкы ци озерця на шосе
то єден з найпростійшых типів міражів зато його легко сой выяснити В
певных умовах воздух даси рідчій а даси густійшій даси більше нагрітий сонцьом
а деси студений може вдалець не лем передавати даякій образ якы дзеркало
але діяти і яку побільшуюче шкло Так то в нагрітім повітрю над
самым асфальтом зявляют ся молацькы а так доправды то в теплім выздусі
одбыват ся небо но така то ілюзия сут і інчы типы єразів
якы доколи труднійше до кінця выяснити Певне чули сте о єднім з
них же ся зове Фата Морґана Люде якы виділи такы ілюзиі Представляли
сой колиси же на дні муря жыє якыса така фата значыт фея
Морґана то зла цирівниця яка вказує людям фальшывы образы вуздусі жебы іх
звести з доброй дорогы жебы іх збаламутити зциґанити Мєражы того типу можут
зявляти ся і в степах і в пустинях і посеред моря но
і сяди сяди в ріжных місцях цілим світі да сут такы умовы
же они можут ся зявити Доколи лафея Морґана вказує людям близкы обєкты
а даколи оддалены на соткы або і тисячы кілометрів Тоты образы же
вісят в повітрі прибывают часто в Русі Зміняют ся даколи за єден
раз даст ся видіти кількуро ріжных обєктів но і варт одповісти же
вчены іщы тот феномен до кінця не дослідили Тоты слова ілюзия міраж
фатаморґана часто ужываме не лем в прямім але і в переноснім значыню
коли бесідуєме о фальшывім понятю о чымси о фальшывых образах якы в
якыйси спосіб выкрівляют реальніст Певне каждий хто вчыл ся в украіньскій школі
памятат знаный твір клясика украіньской літературы Михайла Коцюбиньского фата Морґана В той
повісти автор прикрасні описує украіньскє село на початку ХХ столітя Селяне виділи
же в Росийскій імпериі шырят ся революцийны ідеі а місцевы революцийонеры обіцювали
ім же скоро барз скоро вшытко ся змінит паньска земля буде одобрана
од них справедливо розділены і вшыткы селяне достанут землі тілько кілько будут
потрібувати Але подіі <unk> років в Росийскій імпериі поточыли ся кус інакше
земля воля рівніст Вказало ся же то была лем мрия лем ілюзия
лем фата Морґана Кюбиньскій в тыє повісти описал село якє лежыт на
пілночы Украіны днешньой Чернігівской области Але ци подібных ілюзий не мали лемківскы
селяне Но Не знам ци тримали сте в руках туніцку книжочку цират
ся брушурку выдану в <unk> році во Львові же зулис ся Лемковина
Сибір написал єй Сергій Зынін то псевдонім Серґія Дуркота Тот дієци Лемко
Союза барз хвалит там вшытко совєтскє О Водыморі орґанізуванім Сталіном ґлуді же
выкосил Украіні мілийоны селян Пише же то лем выдумка яку мудрым людям
не вартат вірити і вшыткых запрашат рады іхати до совітского раю а
найліпше было бы Лемкам так він радит замешкати на безкрайных просторах Сибіру
То была іщы єдна фата Морґана за яком пішли до Совітского Союза
Кус нашых люди в <unk> роках мія о землі То все было
покуса І лесні утім будеме оповідати в нашім циклі ФА Морґана Внесках
підеме з вами до Рівнаньской области в єй полудньову част Барз близко
од центра той области од міста Рівне єст меньше місто з Долбунів
то підеме до села Залісся в долбунівскым реґіоні Даякы уважны нашы слухайці
може вість ся здівуют цьом ідеме на Воли Приці Лемкы замешкали найбільше
чысельно на східній Ґаличыні а тыж нашли ся по выселіню верняньску Украіну
в полтавскій харківскій луганьскій донецкій дніпропетровскій хєсуньскій Миколеєвскій Кіровоградскій Одескій по областях
але на Волині Мате правду дорогы слухаче а єднак сут і так
бы повісти волиньскы Лемкы о котрых в нашім радию доднес мало ся
бесідувало а вартатіло них кус повісти То сут руснакы з Пряшівской Руси
якы в <unk> р дали ся намовити іхати до Радяньского Союза ци
як они повідали до рускы такых было кус більше як <unk> тисяч
ци поліниякых <unk> процент од вшыткых Руснаків Пряшівщыны Іх называют обтанты а
то значыт люде якы мали можливіст выберати якій державі жыти В тім
припадку выберати Чехословацию ци Радяньскій Союз і они выбрали тото другє Може
першо в нашых передачах мы не ужывали того слова о тамты але
фактичні бесідували сме о такым самим ци аналоґічнім факті бо не раз
споминали сме же коли фашысты заняли Польщу то одбыл ся так званий
обмін населиня трансфер медже нима а Радяньскым Союзом Аґітаторы в лемківскых селах
напр в селі Тыява одкій походит мій тато аґітували іх хаты до
Радяньского Союза і так щыро запрашали до того совітского раю же якаси
част люди і то не лем лівых поглядів і то не лем
дзядів ци якысых бортаків приіхало тото Ельдорады і коли фашысты окупували Украіну
то барз дуже іх скоро вернуло домів Фактичні можеме і о них
повісти же то оптанты Але частійше тот термін ужывают коли бесідуют о
мешканцях полудньовой части Карпат уснаках якы піддали ся на аґітацию в <unk>
році підали ся так само як іх братя на пілнічной части Карпат
в <unk> Руці Дали ся заґітувати дали ся зциґанити і завезли іх
на волинь де деякы з Оптантів жыют доднес А чому власні не
вули Кєди цікавите ся глубше подіями якы одбывали ся на Лемковині в
часі ІІ Світовой войны то уж знате певне одповід на тоты звіданя
бо памятате же в буях ту брал участ і армійскій чехословацкій Корпус
Спочатку ним рядил Ян Кратогіль а пак Людвіґ Свобода Они смілюювали і
дуже іх згнуло в карпатокляньской операциі а тоты што мали щестя выжыти
прикручыли границю з Чехословацийом і голошли на рідну землю В тым корпусі
были тоты Чехы предідовы котрых поселили ся на Волині в <unk> осемдесятых
роках ХХ столітя За тото же были так одважны же так одважні
воювали в Червеной Арміі вылиньскы Чехы мали одвагу просити о нагороду Ходило
ім о то жебы Сталін позволил вернути думів жебы волиньскы Чехы колоністы
выіхали з Прекрасного Совітского раю до Чехословациі до Чехіі переважні судети веры
тоты волиньскы Чехы мали Серенцю бо достали такє позволіня лем же жебы
місця в раю не были порожны треба іх дакым заполнити Волиньскы Чехы
а і влада Чехословациі выбрали на тотых заполнителів Русинів з Пряшівщыны Повіли
же то щыры Украінці очывидні треба ім лем вкласти в головы тверде
переконаня же кынці мусят іхати до своіх братів Украіну то там а
не ту іх Батьківщыны І там педяньскій Украіні ім мусит быти ліпше
як на рідній землі Но бы де в світі ім може быти
ліпше як там на Волині Давно мала єм охоту побесідувати з тыма
людми лем якых кілька процент лишыло ся іх нолиньской земли решты шесдесятых
а найбільше в деветесятых роках выіхали до Чехословациі а пак уж Словациі
Но то нескы підеме в густі до пані Анны Вельцік з дому
Гудак є рідне село Фрічка не барз далеко од Крениці але не
по польскій а по словацкій стороні Пані Анна уж десят років жыє
на Волині Але все споминат рідну землю Ну то просиме слухати Вельцік
Анна Іванівна Вельчык вельчыкы пумужу пумужу гей а з дому Гудак Гудак
Одкуль походити з якого села Фрицька Фрицька село Фричка Де тото село
коли якого міста близку до Ковардієв і Вардійовы то я но то
крайна вы такы як район Вардієв А нам до Польщы было кілометер
сього Під самом польском границю може ликы села были по польскій струні
телить ізбы і мы геть на христины ходили ныр праздник найти напярме
ся напярме ся ойсплас телич ошли так на гору І дивиме ся
як польскы ходят куры пасут ся як люди по дворі ходят собакы
до ножалка є Але ходили люде тайно траз границю так тікай были
ну і дойдеме до того добра То зо села од Річкы да
і уродили сте ся кули році року та <unk> юлия Я знам
же Вас повідали Юлийо Юля Далей од ліпень Да ліп так А
прошу мі повісти дакус про вашу родину якы мали на мено няню
мама Гудаківан Петрович а мамак Марта Іванівна Але коли сы так по
батьку ві повідали лем яй яй так так так так так так
так так так так так так так так так так так так
так так так так так так так так так так так так
так Марта а роджена была бобакова мама мама з бобаків з бобаків
так а няньо Гудак Янко А як писал ся гудак то што
Вашій родині были гудакы чы лем так ся звали Нє гудакы Драв
багато было да да ада співали грали да да да то значыт
были доправды гудакы такы такы і зато ся так звали Може і
так може і так колиси давно было так же хыжа якуси ся
звала до того ци до тоты то обыла як до вас догопцали
Догопцали догопчали м ей о фамілия Велавидак Пали прізвиско такє вела догопчали
м такы жыпови то коли си ідентифікувало боли могло быти в селі
більшых удаків а треба было знати докут выль вельо багато ім но
і двоє троє братів было няньовых но тож поженили ся вже сімя
дарок Значыт тоту Ян Ян повідали наю нету лін Ян Янку і
мама Марта і мали кільку діти семер Але тоту двоє вже вродили
ся на Украіні А мы привезли пят роґліші то бы іх вычыслити
Марта то Жыдочка была самы старше Марта Алексий легко на якы в
нас а потім я третя і Катя Катка катка катка і Маря
Маря та Маря сестра зібыла то кадка Была рік <unk> місяців кіль
вісім якно тує прішко мале і маленько є на руках таку маленьку
дінові Да єн хлопец а потім вше двоє ту видили ся Тоты
як Мянкы тоже Іван Іванович і Любка самы меньше То кустів побісідували
сме про Вашу родину а Ваша родина то были якы ґазды такы
кус богатчы ци біднійшы ци середны і ци занимали ся лем ґаздівком
вкус сповідте утім як Жыли сте вдома і но як ґаздували Были
діды Гудак Петро а мама баба Маря Але то была матьоха вже
маня бо няньові маті померла то мат ім померла остали ся <unk>
років То была мацьоха потім То наждума лесі своіх дітей мала пятер
а той молодиі дідо Остол Найте ся оженю і взяли собі а
потім хлопці были самы хлопці люмє на дівкы на балаповы розстали і
Да часім яв Былонас великы было в єдній хаті як ни так
жыли в єдній хыжі што комора была і сіні были само ся
чудую як колиси люде жыли же тілько душ завяти даль і мирили
ся і з якы неодняню были сну самы старшы Мали два коні
<unk> худобы ґру коровы да і телиці як і том і деята
і свині і <unk> корів моту великого здівода макы шо конями робили
віз поля то ж лабше были єдны каміня такє было м жалює
ти картошку садиті перше камін Алете еци як оповідали то ґруді не
барз добре росли было выло але камін камінь повірте І як выни
так вдишли тута і они і тішыли ся же то така гарна
земля Іщы прошу Вас повісти што назагал памятате з своіх дітячых руків
Зпамятате тото село тоту хыжу Вашу істю може якысы подіі з дітячых
руків Бо як выіхали то уж такі гілце штоси уж успамятало то
прошу кус як мі оповідст як війна была Візроків Війно найгірше ся
запамятало Та я памятам як Німці были в нас в селі Я
памятате як тото вшытко ся зазнали як прийшли Німці так памятаю выголосили
село Труба така была знати як то як ну як наувецькы руди
Трубарля така была та на горі з селом вышол якій ці том
старуста ці якій і каже же сі зо села вывроти ся А
де ти ся выбеш до ліс сіді то можо три дни тіж
ірі ночували в іх і дідора і стары люде А штобы знайти
ш як буде фронта штоб народ не пропал Не попалили і палили
там коло Свидника Чудо двойны не памятати што до війны уж памятати
уж якы війны да там памятаю што зливы были синовеликы што такы
были зливы што дерево настояче несло з ліса рідка невелика рідка селі
была ну дакой свіж мятрі може до обшырена а іх не глибоко
быти кумостикы такы робили то такє на дерево такы зливы были І
бідны сме были на Польщю батько ходили ту кукурузу купляли ім зо
кукурузяно хліба што і мукы хліб я памята А повідают же купували
тоту кукурудзу як была біда а так не хтіли то выісти нипе
не было видати бы не смакувало і не равы є рашу варє
то купа куляшу тача то то ходили купувати уж як была цалком
біда Е ля да Я не вадило ци я не бы дуже
свінно зливалю зливану і В землі ото з чужого рыбыли знай Ага
і аж щыбало і то як мытили і кукурудзы і посідали полюбіли
полюбили і на млинці Та я його сама єм на руках руками
так помагали мамін му о тото мі ся добрі запамятали другє чож
запамятало слабост навс была тіфт о тотой тіф якы люди лежали слабы
і я трошкі лежала але сусідка моя така была велика Дівка вже
сімнадцет років вся косы з головы вылізли а плакало бо загороді тако
валяло ся і плакыця ле же я вже жды вмраіш так мене
голова облит отце была дуже велика В часі війны то было Да
да да ну в часі Ліваґіла Я маму то малы так і
головно то я вже цю памятаю добре што тако полмерали Тіф А
в вашым селі был фронт ци Буднє Фронта не было нас была
така дорога на Польщы знайте така дорога ну як ты на Но
така важнійша дорога да дашарні стояли триєтажни ташарні стояли а ле Німці
в нас поселили ся в селі А дідо мій был в Франциі
В цьому плену <unk> років сім років Дідо В часі окупациі німецкой
Ні ні уже доцьой до цього было ніже стары по тым были
але до тіж пє Та і знали по французскы говоріти А по
німецкы нихто не знал Але як пришол Німец тай они стали з
ним говорити выни поняли його він вытягує зо Стокышені божу матір показує
і каже Матка дома пан Карпут Война прима война ґут Матка дома
пан капут ізділує Та так мі ся запамянсону я тако якы <unk>
сім років стояла коло ґіда і так бояла ся А він ся
наскал і ділили ся што єли нам давали давали ся Такє всепорядни
і матіля як мыли ся каждий раз дуже бриют ся мыют ся
а такы всы были Но так ім тото Я всевремня дітям розказую
же Німці так гарно Але в нас нихто не зачіпілти Німця знайте
нихто не зачіпіл Оні знамі ночували мама баба де оставили картоплю на
стіли О вашій хыжы были Німці такой лаґота коталі слізнайну але коротку
зо мешколи дорога мано мано гей але Поставили єй єдти а він
каже перше выіджте а шбы м нас не потруіли дідо Кажым Мусіли
тоты боюркы прібувати Так же на самый перед дідо гек же діли
дідо то він хто ся по тім самы схіл наєд де троє
раз были дя виділи же дітей нас было мато і маленькы То
нам принесли і конзервы і прані кыі і цукєркы і каву таку
ділят Ничыме же мы такє не пєме та де ме хто такє
бач Ну выло привыкнане дашто інакше і склянеш то дзяй більшы А
якє было вашы ідіня певны іночы як тепер што і сте Як
же і маленькы памятали гей гей гей памятаєм пасолю на обід варили
таку южку з пасолі а рано мусі ловити картошка і капуста Але
картошка повідали ци якы но ґруді ґрулі гей апоста Але ґрулі якы
Были товчены толчаны ловцяне г а капуста рідка Така быно знайте рідка
і то кажде собівка тошкі катошкы тым пояли як то під лівым
даком І єли картош капуста була каждый ден мусіла быти Но по
тым як уже было мясо тым же більше мясо было як два
разы на рік закололи кабаната тиком ся не розкошували собі шо мы
мали більше баранів лвецьок мали по шіст по вісім увецьок а вже
по тым прийде осінь та вже ліжут І те мясо на пате
на дедзьку такого до перца і же баба стушыт і же цілий
ден мож не має ся потрошти істи тото добрі запамятале І гусима
не тоже То же было мяса а так то бідны были рекрути
реґрути симы Лемы В нас не была фронта была туда Слідник повітам
Діль так не было знищене так не было на гє єдного солдата
якой забіли єдного солдата вся А бішем на гні а тамто дуже
богато постераданя На польсцю іх бы налико рускы пішлі з вашого села
Люде в якійсий спосіб брали участ в війні Заберали на прикрали молодых
в раны часі а так заберали штарны хлопці позаберали то єдного яйти
привезли Красну Армію такы брали іх Та геть єдного привезли нежыво зобіли
але розказували што каже як уже війна як єй уж поподягали дали
шось понапівати ім іди в огонь і воду І плакали бене тоди
навід мого няня брат Міхаль і то пришол тоди два рокы ці
три рокы його не было а потім што щы не было ні
телефоны не были тоты акнате і не знаме што ци він жывый
ци нежывий то він з Польсті на Польщю де здобрал ся І
через Пульщы єм близко додому Двайд Босий додому пішл Єдного разу они
з роботы ідут в обід а Міхаль приходит до двора І вже
так всі плакали так же тішыли ся Маін каже о така нам
дала Красна Армія Іди Потім Німців загнали на Польщу а потім же
освободила ся війна то лже вернули ся мы білого дня на полі
ноцювали і коровы тиі в сітер на полі і трибальовы доіти Ід
худобу ту пласти і дітей корміти і не вело тім Баба тико
до петі хліба всадила і ту раз выголосили выберайте ся то вы
повіли же якоси вшыткым оголосили жебы ся ховали глад жебы втікали зо
села зо села А думали же што фронт буде ци ява же
може быти фронта і то літіш рока бы ани так Мабу та
ні то было ні ні Не зибам аж потім уже осині то
вже нінті Ты я памятаєш заворожены засказали жебы нихто світла не вплют
ся в хаті ветір Та было голосян Но як ты діти то
там під коміном пеці такы стіпуть знате домкы дровка ге палят жебы
хоц трож єдно дви діло Бо тож діти плачут роно там знає
А мы тако на вікні постояли то же так высоко были фундамент
То такы были мурова нахапа была бо нас більше тым будовы не
были знай в дерева а наше была мурована то я памятаю такономічно
штали тоді жема была а тыі Німци ці Рускы ці як я
вже не скажу было бы Ходят і по дорозі ходят по дворі
шукає дроблят зо садка приходя і кожони шукали оця так ся мі
запамятало і біле маскувальне іх зимі то они были білім жебы іх
не было так важно датат О тото добре місяцо памяталю же діти
мі раз розказувал Я долгый часы на телевізорі не могла дивити ся
о війну так я бояла ся І бачыли сме як в тамтому
Свіднику як вони бымбрадірували Самольоты як они бігали як они стріляли яка
ябы виділи тоты а нас так на гору сме вышли сіно грабали
баба нас забрала тых діти та і так на горі сінгы сме
грабали уй Божел самольотый ґілитий ґірлитий і вже потім нам дали знати
же свідник Потім Верлих єден да да Высній Нижній Верлих так пострадал
што каже гін што люде мало чого Хоц після війны і той
міны находили і вызбівали іх га вы повіли же Ваша хыжа была
мурувано А переважні то здерева дбали гажы ставляли Но а чом Вас
ся была мурувало жолка засило же і так было дес В Ариці
десь трухы своі были якы спомивали діду заробил ей мабуй так мабуй
так так А вже брат нянів То же мали собі окремо взяль
той што сєротам остал ся то мали будуван будуваны помна сказали же
як під дерева та будувана вже хата а мурова нас його тікаторы
на голуба така была гана Хат голубо голуба на голубо помалювана так
якы такы Ну хто як тіл хто жолты хто ви такы корітню
Дуже гальны такы хаты были Ваша хыжа была Такы же там де
люде мешкали то в тым самым была і стайня і буіску о
такыло вытян То было так долго є так было так так як
выкажете гек ге кве такей Хата была ту а туж такый калідор
ся трошкі А коли івы хата повідали ци хыжа ци як мешкальна
тота част то як она ся звала хыжай Хыжа а потім ся
єй што доля але зо сіней входили ся в кумору та ззаді
А і на двір там на сусіди были там двері але мало
кыє і вкырвали а то в кумору там єдны такы были там
ляхы вісіли там всякє такє уж ностарійше якій стіл якій што тому
собі зглядали А ту велика хата така єдна были Но байкы такісты
были напопере такы крас ся не было а стянкы білили і делі
были в нас бо час то і густо были в старых хатах
Земля а ва земля долима Давідали до єдыні ту посередині жолтом так
біліли так я памятаю мени тьотка была А попід такоды краяві пістіномі
там лявка стояла стіл під столом стоял і ліжко біли біля лина
побілено така была і тістота А ци была земля то жолтаю переважні
люде мали Решту землю землю таку допкану та го так а потім
білили єй потрошкє таілили і застріляли застріляли О такы покровці робили на
ласу такы як єтут о тото На варстаті при да І вымали
сте кров ге крусне сіяли ды конут лі сіяли То мы про
хыжу кусцю побісідували то і стайня была єдным дахом ге гедымы дахом
дах дахы Але хыжа была покрыта кыцьками з початку было Але як
уж потім як я вже підросло то хыта знаю же то ґонток
ґонтоль дал да Гмняно ци стругали собі так і потім складали і
такы вызенькы єдно коло дру коло другой і вже уж потім были
дах такый мы стріха А в селі люде як переважні мали дахы
зробле Но хто як хто был кревчий такыва молодых же могли собі
дати рады то давали ґонты а были мож під бляхом даякы горай
чыкали не памя стріха Лем делапайсла по каусі Лем де перейства покаси
Ци памятате як одбывали ся глас мы тепер оповідали кусцьок так про
роботу а як одбывали ся глас свята Ци вы памятате може Великден
ци памятате іздво ци памятате іщы якыси свята Як было вдобу тото
што памятате Різдво Но наприклад оповіджы на самы Оповідте про Різду ци
як рыхтували ся до Різдва От як вас було Божы народіня казали
пост то аж был піс і діти помусили Як люде пустили што
не можна было упісти тот пред різбом Я не гварю великій тот
перед різбом Штоша школія та шо лем постіли пачыте сот як Взяли
уж ку поставили вяли не мукы зложыли ці буді нарізали тай таку
перепалили ці бую і з мукою і зажаріли і так як узь
товкы гілі і чай пілі Але знате з чого З Руменкы Рымашка
Маз Руменок был Моє він полі рознал та мы тику назберали ті
кудно сушыли і яка доброта вылащы жолтий такій як Ішо уже приходит
в неріздво коют кабанас бє самы рыхтуют трошкы не так як мы
зарыхтуєме Пекли баба маковникы біли я памятаю хліба бы м напекли капусту
натушыли з мясом то же тото все так было А єлинкы кожны
єлинку сме мали Сядил єличкы алида ци о знов Не лем там
де діти могли ні ні кожны собіє Тора Йоличка є звісили до
Троґаря Да но бы тож якы вам казала же Деревяний баньок так
был попере і лім така жед над самым столом вісіль така і
в ся і бабача мубалькы пекля такы знайте плісниківщы і тако розкачала
го а по в покусочку така порізала і спеклято бобайкы такы ся
называли а потім треба його покупотіти Водом таком бы крупити трохі і
цукор і мак Маку ту было а потішо осухы напекли Такы білы
дґівы Не такы пляткы было о таклі але хліб з доротіну та
такы тоненькы То уж по тым тривалой Чыщник і наш самий перетой
ослух і так мы навечерює Для тытых хто не слухал нас од
самого початку підповім же гнеска у нас в густях пані Анны Гудок
помужу вельчы она вродила ся в <unk> році в Чехословациі на Пряшівщыні
селі Фрицька Адміністративні фричкы належыт до Бардиюла але геоґрафічні ближей до знаного
вам вшыткым міста Крениця Сі <unk> років тому родиче Паніонны приняли рішыня
переселити ся до Радяньского Союза так они нашли ся ту де сме
тепер в селі Зліся в дулбунівскым реґіоні Рівниньской области На початку зробили
єм кус більшій як то все вступ і повілям же такых Руснаків
як родина Гудаків же поіхали до Рыіньского Союза было <unk> тисяч Переважній
вшыткы уни за невеликым вынятком потрафили вернути ся на Пряшівщыну з Волині
То власні в особі пані Анны маме єден з тотых вынятків Як
факнам оповіст уна тыж мала намір вернути в рідне село ци в
рідний край тоту ся не удало Але о тім вшыткым вытім в
переселіню побесідуєме уж наступной передачы за тыжден Огнеска цікаве дня лем спомины
з дітячых руків традициі села Фрицькы жытя до выізду в Реґяньскій Союз
Той вы можете порівняти якє то было жытя якы были традициі лемківскых
в селах по пілнічній і по полудньовій стороні Но то вертаме зас
до нашой бесіды Оповіджте а мали сте на святый вецір Кыселицу Да
беля бекы Ідаюсі як баба робіла його аздваля попробувати я дуже любила
кухарити та я мусіла до бабы по єдпом Як не будь бабу
што то ви то робіти Я ся дуже цікавил о тому што
кісли кісли А вісу робите ня Яй ні знаю Был якысий на
столі такый як бы різвяний хліб святочний но так бы різвяний такий
не было як особливо з длібці зложыли і там світ ґу нього
а мы старали ся жебы до нового рока він был і на
новый рік баба розділила зіля Але такій обытяйний хліб А горідкы то
не было Пісня Вас повідали полюнка ци ци іщы як вылоґы Нє
кропка то кропка але горілка то палюнка Ну гей але єй не
было Я памятаю чы навіт діти мали і то нам выкапельку та
мушу наркоз як далі Ніє то кропка робка кропка коробка то ефір
ефір ефір Зачали сте бесідувати якывали ся до святой Вечері осповідали святе
Вечеря ци Велия Вели значыт яка велию Як рыхтували ся до велиі
якы были стравы на такым столі та найчыт повіли сте же были
бобаі байкы осух з честником так покусочку собі вдали Была мацянка така
з грібів сухых таке заквашене Але з хлібом так мыєли по масті
юлиєм а потім капусты з картошком была а потім посоля была пірохі
пісны зычым з картошком а як і слівками то слівкы сушы сушены
гей гей гей і так бы бы діти то крали а баба
каже ся Не треба красти в діти матиці рякывы она не хтіла
давати нам іздно памятні ся так запамятали же як нераз карт Тугада
Що робя малы діти были то же приходили ой бабо мамо мы
єзд і хоц чами дайте хоц єдну слинку тіж што як внетреба
баба Завше мі казали же будеш тірякы мати то нашто тоты тірякы
тобі жебы сте здоровы были а онай хіляш мы головны были жебы
му моли попустити а дес дітина Пласти два мот Але што і
діти маленькы мусіли пустити Но то в якы там по три рокы
пощыріте Жебы хоц потрошкы голодны были вечер нигі лядати то діко на
святу вечер нихтіли давати єс жебы голодны были автамы тякали як бога
просияй кєп скорійше скорійше бы може голодны Зы той кропкы они розбавили
каву Каву зваріли знайте таку чорну і з том кропком замішали Так
як то кропку тоту ефір тот давали докавы Да да да да
і они разом піли Мутрошыт пітыкувы Ште діти попіняли ты ліям тоту
давали пошківали глубы леды дітям тота єстраді І мы таке ді вам
давали мі родицю тали кожни ся мук то такє як наркож бы
сте дали Но як зіло шестрошкі зіл перекінуло ся пі схіл по
спалю по спалу стаду і вдарі Я не знаю жем кропку дала
ани кропку Давали Власіно налию так ра на фаму веліют А так
ні ні ні ні ні ні ложе ясно то на вылию было
выконаве творыка і просили здоровє кожне здоровя А што іщы было ци
горох з капустом так капуста была з картошком пасоля была і нотыі
бы балькы были то на змаком дуже то до добре з маком
такє было з цукром посыпане Но такы якісто приєдне І маконникы то
были напетяны з ґлан і ран а на саме різдво то якы
были стравы Холодниця выла ті там гусі бо мы гусі мали то
гусі нам тушыли капусту з нюсом або картошку в луж пайках варили
а потім в духовку запікали єй І славна така была каждошка добра
дружыха Ци Мали сте таку традицию ходити до потока жебы ся молити
Дора Ци вшыткы в Жыдыні ошли мы сішли хыба котри маленьків жыні
ішли а на рідку Але мі так выльо як туга Через дорогу
перейти то мы так ходили ходили о так жі наперес треба лох
до хліба зайти сіна заняти коровам і по кусочку той осухы то
гоз і честнік в середині і кожній корові дати хто пришол до
хатыма ті або дідоєк вернул ся лже о з хліва помышся а
вже пришло до хати то же муси так вінчувати Вінчувати вшыткым або
найстарший в родині він чувал вшыткым молодшым Дак да да вінчую вінчую
на щастя на здоровя на тодіня жебы Вам Господь дал родіня те
все пережыти гойношци спокойности од люди плія од пана Бога пожегнаня а
по смерти царство небесне амі Спочатку ішли вшыткы ся мыти а пак
ішли до стайні Ні ні спочатку іш ся для потім помыти ся
всі І ся рушника несеєдно повтерали ся і бігом до хаты І
той ото гідк нарікал бы мели ся як лице близ до мити
вже в о ним были а накупала нас І товды зачынала ся
уж вечера Є на коліна ставати всі і молити ся молили ся
повечеряли а хто аді же тоі ясліцькаре так ся называло Трі царі
ангели то куба такій выог яка токрасота было Іже чекали як мы
вже ти чекали бы і батовы хлопці ходили Яка то радіст были
Як вони гарно Як вони гарно розказували як італи як співали выжы
я не мож за не за долгы часы запамятал але ци уже
все А то было сам тот вечір на Вылию де они ходили
так од хаты до ха не на різдвы не а на саму
самили самомилия Може якраз то поне были Такы мали шапкы высокы Такы
ангели были в білых рупашках аж до колін Такы высокы Два ангели
і носіли є Ісуса Христа знате такый о ней был зроблены як
хапінка І там лежовій Сус Христос світічка ся світила і ангели в
такых дворугых руках ісі сві і так носили до хаты принесли поставили
і так же вас звыселили од хаты до хаты дуже гарно Бы
там заплотили тіж мож і я чы не памятаю радно же іню
давали Бо і нашы хлопці ходили Єслічкари єслічкари ся так называли тых
лю То ходили хлопці деси кілько мале років жыло лем о такы
же уж ностаршыл ся такы <unk> дванадцет <unk> років хлопці А што
іщы было на різдво но певне пришли вшыткы до церкви на першый
ден нова рано рано рано в Різлі О таку пришли з церкви
тай же собі там покы худобу пові Долго было в церкви ся
правило в церкви тоже ялинкы стояли і на другій ден ісі было
в церкви і ся в гостя ходили єдно до другому своєчы хресны
тікумы ота А і люде самы оды кульодували ци лем тоты єсличкары
зами от так хлопці хлопці хлопці парібці такы якы жаліх парібці уж
такы доросли по <unk> по <unk> років до тот ходили співали а
потім цигане ходили Після них шени был на цігани жени сели в
селі да мали тихати тіж тіжі там чати і до церкви ходили
і До школы ходили цигане зі мною да але циґане ходили то
так гарно вам співали Іщы такы носили прутив в руках знайте такы
лісычкы такы воленькы кождому хазяйнові давали котрому ся му ювіль і каже
што візьмете тоту палку і до хліва і скажыте Скакай витьку на
телітьку што были родены шоб родили ся Но так циґане так уже
ной циґаны якы співали ци грали што півали співали ани пісні Айкы
коляды колядкы да співа Коляды якы были дома такы самы як ту
Ном трушкіначы Но а я єдну хоц вам може Коли ясна звізда
з неба выходила тоді панінка Мария сына породила Як породиля так йому
співали Люля Люля і сам сын Божий воі ябы спаля Ах почекай
мамко лем єдну годину Покіяти не принесу і з раю перену Почекай
сыну што бы сто уробіл Не минула єдна годин коли ти ся
народил Отак пісня співа Но потім што Рождество співали сме тоже Рождество
Твоє Христє Боже наш бо ся мірові світ разу ма небо звіздасты
звізда і т як уся Тебі кляняти ся сончу правду і тебе
видіти з высотого штока Господ і слава тобі так ма співа Су
тепер вас ту вдома такє самы вы так само святкуєте як товды
в своім селі І дінят десо Я роблю так є такє самы
і дінят добре а не найдеме Ідеме до Йордану але тот час
был веселий од Різдвы до Йордану так то люде як бы м
інчы біль ся оддыхали такы даха дай е Ногы до гостя ходили
і дома собі тико знали покорміти пы варити і одыхали оддыхали і
до церкви ходили так а на моданю А пак уж зближыт ся
Йордан І пак был Йордан деси повідали Йордан называли деси Ардан ты
краі І пред Йорданом было тыж вылия така да пісна пізна так
то єли сме а тож Та я ден ден вечеря была пісня
Вояні то правило ся в церкви кожны пішло воды принесло жебы на
вечер выпіти а на рідку ходили воду свят Южно сам Йордон та
шли ся і робили такый крест якый сы такый як года замер
як замерзла вырубували великій такый крест і на ті річкі ся поставили
і там да у рест так ы ім Як вельо сільна вым
нас то завды з цінны морозы были найбільша м зіма была на
воєнна найміцнійшы Да да м тім люде просто мали якысы такы збанкы
просты нарали тоту воду збанкы збанкы іх і з церкви приносили жебы
Да да мы додому гей то баба гє такый збанок добрі приносили
жебы вкаже хоц потрошти было того часом до хліба давали і я
знали вый влады святяны або котры худоба зо словіє ті діти Та
вже ж том водом нас і умывала і інапувала баба Да да
Вірили же тота вода доправды домагат іщы є везя тремонажы Ной свекор
мі ожказує Не свекор а дід дід дід моняня ня батько Кажут
же коли так было в Польщы што бідна жінка была маладиз дідкы
маленькы та єй каже помила а не остало воды єй в хаті
взяла за відро тай пішла на ярок по воду там з крениці
може не брали Защерпала і гнет прибігла додому а то уж было
дванадцет годі ноці той новой Ярдані Друге рад Юрдоном Да да да
ага дага принесла ту воду і поставила дому Як вона пощавили на
те світла втонді не было Та я на ден довзяла кружку же
хтіло тікому зі напити ся тіжона дивиця оно червоне все Та вода
Ачу як оноє чы Червена вода та же она то брала по
пілночы До пільноті до пільноті Да як раз ту годинку є як
раз вхопила ту во і она попробувала то звіно Каже той звякала
ся поставила то завдже мі так дід розказували поставила тей скоро другє
відро той побігла принесла воды Но каже а она бідна баба была
діти покупала тай не мало воды той такій Господ дяковий допоміг тай
оно ціле відро по тім каже і до церкви носила До попам
і людям розказува такых Але в Польщі діти в Польсті были А
одкуль Ізбы О зосела із Ізбы І Мушынка Телить ізбы о тот
упамятаюс Але ту богато выни мі розказували бо жыня ньогой до Краку
выходили ай на базар То знали ой так любили ся до так
было ізбы то зізбів то імґы Но та бы так як не
было той границы то люде ождили ся діли тята дівча но так
дівцята но засходили я дів наснотювали бы то же нас батьковы братя
троє было такы великє но старшы ты хлопці такы гарны были движы
гарны та оні каже новсо же привели сме бабу невісткы Нотах бабі
кажут Добрі добрі на ро До клубу ходили танцювали до церкви ходили
ним дуже старали ся же як придут а мама молода была невістка
за меч так каже Дайте нам марто Дайте нам якы з облеціня
жебы бы не бли познати было і більше такы знайти вузькы спільничкы
были Ано што шырокы такы были Каже дайте скору тублюску якусь то
спільничку жебы я нихто над ним позножым з Польщы А негарны красці
А інакше як косы были ріжниц была якы были обличаны так были
ріжна А яка ріжниця бы Зато же вань узькє такє долгы носили
кабаты кабацкы А глас были шыршы шырый корочі Але може зато фатух
є Але може зато же Під тым было піды під то выберали
дуже такы хы і кысувальку ал такы такы жебы такы аж што
ялота на такє было могти під скружывым нашто ні такє го собі
каба чай сой на жалі Милы слухайсє на тім гнеска скінчыме нашу
бесіду жебы продолжыти єй за тыжден по ріднім селі Річкы на Бардиюской
земли На Пряшівской Руси оповідала вам Анна Вельчык з дому Гудок Она
родила ся в Фричці в <unk> році а коли пришла яр <unk>
рока поіхала з родицями на Воли Власні зато жебы уповісти о тотых
поселенцях так званых оптантах пришли сме гев але більше о самим переселіню
пучуєте уж в подальшых передачах з циклю ФАТА Морґана гнеска пращем ся
з вами до села Заліз ся же в дулбунівскым рейоні в Рівненьской
Области запровадила вас Анна Кырпан Дякую вшыткым хто підповіл мі гев при
той хто запровадил ня То мій поміг прирыхтувати тоту передачу Дякую за
милу бесіду пані Ані Дякую за увагу вам дорогы слухаче оставайте здорови
до стрічы за тыжден Проґрам был зреалізуваный завдякы фінансовій підпорі Медженародового выжеградского
Фонду Церe<unk>