70% #2017 - 70% #253 Анна Гудак з Фричкы (2 част), Оптанты Фатаморґана
Еп. 2017

70% #2017 - 70% #253 Анна Гудак з Фричкы (2 част), Оптанты Фатаморґана

•

Опис епізоду

Odcinek jest drugą częścią cyklu o opantach, czyli Rusinach z Preszowszczyzny, którzy wyjechali na Wołyń do ZSRR. To rozmowa z Anną Gudak z Friczky o jej rodzinnej wsi, dzieciństwie, tradycjach, okupacji niemieckiej oraz o tym, jak świętowano w domu i później w ateistycznym Związku Radzieckim.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Витам вас милимоі слухайче при мікрофоні Анна Кырпан Днеска звучыт друга част
циклю ФАТА Морґана Тоты циклы присвятили сме тотым хто з Пряшівщыны пішол
за міражом землі волі Рівности до Радяньского Союзу Потім вшыткым шырше бесідували
сме тыжден тому насколи м припомніл же прихід до радяньской Украіны Руснаків
з Пряшівской Руси спричынил ся одходом з волині так званых волиньскых Чехів
До тых Чехів запросило прити на волинь в часі індустриялізациі в <unk>
осемдесятых роках ХХ столітя росийска держава і юз іх внукы пронукы Воювали
в Червеній Арміі в армійскым чехословацкым Корпусі Людвіка Свободы Знаме же они
звільняли од фашыстів і лемківску землю і дуже іх при тім згынуло
а чысленны были тяжко ронены вынагороду за сміліст в Буях чешскы Воякы
Людвіка з Свободы попросили права повороту до Чехословациі Яньскій уряд дал позволіня
вшыткым волиньскым Чехам вертати на рідну землю при умові же з Чехословациі
пришлют на іх місце інчых люди а тоты люде ту власні і
были руснакы з Пряшівщыны І товды пішли по селах совітскы аґітаторе і
оповідали про прекрасний край де ниц для чловека не куштує ани ся
вчыти ани ся лічыти де каждий достане кілько землі кілько годен обробити
якой землі де вшыткы люде рівны де вшыткы народы братя І барз
запрашали быти на Украіну на Волинь бо там така прекрасна земля Но
і прейці выже рускы звідували аґітаторы Рускы рускы Но то і підете
до руска Підете до рускых до своіх та там буде вам ліпше
як ту Хоц аґітували найліпшы професийоналы той справы єднак ім не удало
ся на <unk> тисяч Чехів найти тілько саморуснаків При печатку <unk> р
згодили ся іти до Руска лем <unk> тисяч Каділь трафили зрозуміли одраз
уж товды як прикручыли совітску границю Повіли же были засліплены утуманены і
одраз прібували вертати назад Рідко кому тото ся удало Але в шістдесятых
роках дост дуже до тых переселенців на якых повідают оптанты вернуло до
Чехословациі а в девятдесятых вернули праві вшыткы Лишыло ся на волині якых
<unk> може проценты і власні з нима ту бесідуєме Тыжден тому зачали
сме бесіду з Анном Ґудак по мужу Вельцік Уна вродила ся в
<unk> році в селі Фрічка жы лежыт при самій польско словацкій границі
Посмотте на мапу то недалеко Крениці днеска пані Анна мешкат в селі
Заліся в дубунівскым реґіоні Рівненьской области В печатку бесідували сме з пані
Анном Гудак о рідній фрыжці о дітячых роках о традициях того села
Она споминала кус німецкій окупациі а пак у тім як колиси святкували
ся Різдво і Йордан а внеска продолжійме кусіл єй звідати як святкували
волиґден О тамты часто сходили ся споминали як то было вдома от
споминали наприклад як то было долже на рідных землях колиси нихто ім
не перешкаджыл вірити в Буга молити ся ходити до церкви святкувати неділі
і свята Але коли пришли в атеістичный раяньскій Союз вшытко зробило ся
інакше Вчас війны утворили тоты храмы якы іщы не знищыли з курсє
Ту были православны храмы московского патріархату і лем ниякых кільку костелів А
грекокатолицкых церков на Волині не было чом є колиси жытелі Волині приняли
берестийску унію значыт были уніятами ци як пізнійше іх назвали грекокатоликами По
І поділі річы посполитой в <unk> році до Русиі одышла окрем інчых
земель велика част правобережной Украіны Братславщына Кыівщына Поділя і Східна Воли В
<unk> р поділі Росийска імперия долучыла Дуся тыж великый кавалет землі а
в тім і Західню Волинь містами рівне і людскы Уж по другій
подіі Росийска Православна Церков зорґанізувала специяльну Комісию жебы навертати до православія уніятів
на білорускых і украіньскых землях Для той цілі скєрувано специяльных місийонерів на
долучены до імпериі землі І тоты місийонеры стріли дос міцний упір уніядів
і зато ужывали вшыткых способів жебы зломити непокірных Всядиль шырил ся товды
терор переслідуваня Священників і мирян садили в тюрмы одправляли на засланя і
так тоты місийонеры добили ся говом До московской православной церкви перешло більше
як <unk> церкв більше як пітора тисячы священників і мілийон вірных Катарина
ІІ в <unk> р скасувала кыівскє уніяцкє архієпископство Митрополию такый спосіб волинь
думучено до московской православной церкви Зато коли тоты землі де сме тепер
одышли до Польщы то іх мешканці окрем розумій ся Жыдів праві вшыткы
были православны В <unk> ідцетых роках ХХ столітя польскій уряд і римокатолицкы
єпископы робили вшытко жебы вылиняне зас не стали заваруй Боже грекокатоликами бо
такы припадкы были творили ся даякы поєдинчы новы парафіі Но і польскій
уряд тиж провадил таку політыку же на Волині а тиж Під Ляшю
Полісю Полмщыні нищіли ся православны храмы і тым часом всядиль там під
тиском запроводжувано латиньскій обряд і шырила ся полонізация Як колиси на Волині
барз устру діяла мускумска православна Церков то тепер дос остру наступала польска
римокатолицка Церков Пак коли тота земля зробила ся уж цілком совітскы яли
ся ту тиж барз устру насаджувати атеістичны ідеі Але гев зас пришла
і православна московска церков Но она была уж кус інакше як перше
совітска І праві каждий єй священник мал од влады наказ быти аґєнтом
спєґом доношциком вывідувати на сповіди ци люде не мают антисовітскых поглядів ци
не провадят антирадяньской діяльности і то уж залежало од сумліня каждого його
мостя ци доправды быти аґєнтом ци лем його удавати Церкв Успіня Пресвятой
Богородиці розумій ся православну селі ліся поставили уж в часі незалежной Украіны
Архітектуры єй навязує до типовых росийскых православных церков кєд можна назвати тото
поєднаня декількох простых форм якє ту видиме якысом архітектуром Церков поставили барз
близко од хыжы пані Анны і з тоты для ней барз выгідні
Коли приіхали єм з ліся люде власні рыхтували ся до успіня Богородинці
Значыт до кєрмешу акурат товды ґаздове зарізали паця і ним ся фурт
занимали Пак на вечері спрібувалам дашто з него і мушу признати же
кєрмешове паця было барз смачне А пока вшыткы занимали ся том свиньом
мы з пані Анном могли суй свобідні побесідувати о цілком інчых річах
Но просиме слухати мы побесідували кустьок про різдво різд а тепер можеме
якти кустьок до Великодня І можеме припомнути і тото як был великый
піст ци пак як был великден як был великден як тото было
іщы дома а пак як ту як то памятате ци памятате дома
Я не знам як ту тепер люди плостят ци не плостят ци
як ту єст а як было дома в часів строгый пізм По
церкви треба ходити до нас до дітей приходил піп два разы на
тыжденти ся зоставлян і видали як піп ци йогосци якомо як бесідували
про священнико Пан пан пан пан балебний так наказати пан До пан
Не такій пан такий щыту командує ті але пан церковний пан Там
казали на нього Піп не казали зарам мені кажут священий дакто м
а товді ні лем піп мызали І діти жебы до церкви ходили
є такы діти як бы після війны та не мали до чом
Дягаті ся вдягати да І зато не ішли до церкви га А
він в церкви то він каже о чымы были той чоти не
были в церкви чоты не были Єдно стане шукаш я не мало
шыті добрі друго стане я не малю ся вдягнути а він каже
Хай быде старенькє або цістє было полатены може зіти до церкви а
до церкви ходити нам треба Єдну з другого носилу одежу І сповіди
Памятате того священниковы Да сторянків Ото ту церков памятате Да деревяна церква
была зверха аж до нізи то іщы блі давали знайти такы дошкы
аж до самого того маленька така церква ґміл Йой во як раз
пришла там на парнастєву чуде на словеньску тагід гірку суйозу плякале як
пішла до церкви Ло же всі на мене здивляли ся а я
не могнути Бо выв нас не велиту церкво самі вжыти і поставили
це тепер дат років же да да же після той гродяньской глядит
Мы поставили што розрухували церкви а мы після цього в єй поставили
дакуй зараз два вийде так выділи єм да аж ішлем Мариі казали
докто Но Я двадцет років коі співала церкви Но жыт ся не
мож не мож успіва нима влас духу тяжкы Лем Яря Яря Фера
тотаря То вы поіхали там такой в своі село і пішли в
свою церкву Ехте А коли то было то коли бы выйты тоту
через пятнадцет років як вернула ся Я своє сем Як мы ту
приіхали знай через <unk> років Як жернує чекайте <unk> ну <unk> де
<unk> го та Божы так сі біглі роздітували не знала шоказати Ці
діды жыли Баба Да Добрі дуже добрі Через пятнадцет років вернула То
хтоси запросіня Вам прислал же б даріалядавану вызлу Вы зміжол о ні
Вас запросила і позволили ва О Не думали сте вертати тоди Ой
час ні Одін раз лем чучу чучу чучу чучу чучу чучу чучу
чучуть Уж є так же я остану ся баба блягала на коліна
ставала останця дітину і маму зо мереми єс і може бы і
мыли всі А як дівчыной буде ой Бож Ів дурна Еваношы Де
одзю школу ту входили там молотос дуже добрі Всі жыли і всі
мене шанували вкєкали Так тішыли менш ощанця і тіли все дочанця Пришли
сте вы на коротко тадень поіхали до Ґада да коротку Жвівіны Ґіллія
Тамбель нас і звиділи сте свою родину да да одпровадили мене посаду
вілитий назад гостинців понадавали і приіхали сюда могли сте дуже люди таку
уіхало до Чехословациі і вернуло тотых же же товды приіхали в <unk>
році І хто лем міг тот выіхал але повідают же тоты люде
ім тиж не было барз добрі бо ониж і ту чузі і
там чужы О так док так точно было мене щірі серці выіхали
а є з батьками і двоми братя остали ся Мы троє остали
ся о ни четверо поіхат Повідте о них коротко як они По
перше в якій році они вернули І якы там уложыло ся іх
жытя Нашли они роботу нашли они я умовит і де мень більше
жыют повідают же більше тоты же вертали з Волині то більше по
містах глядали робото А не і кого спі вряди міс більше чул
хочу як ваша Одна сестра сама поіхали Як вона поіхала Вона невістка
была а той чоловікова сестра поіхала скорійше потім дає вызло кличе маму
свою Батька вже не было матера клитє А вона ж была в
невісткы там то она каже так свекруха Як я сама піду Марю
бо каже Юрко остане ся той чловік Шваромі І діти міні вже
шклада давайте всім выідеме Вона пішла Маря то же Маря ся зве
то была коло в сні Мірошом коло свиника Така же вона то
має вже і хату і все давайте документа і вона і на
забере І так зробило ся і та баба в тіла Ґвалт жебы
си на уж не выставі тіту а жебы забрала і невістку і
сы з нею жебы о ней всі єхали І они поіхали І
они вжыли ся там дале де жыют Она померла і свекруха померла
і сестрами меньше за мене і померла вже Но але вона жыла
Мірошові Мірошові То мона взяли єй на ферму дали єй квартіру дом
триетажний такій был выстроєный про робочых знайде Тому ній дали квартіру комнаты
трімкы комнаты моната мало мано троє дівцят І він шофером робіл а
вона до Яркой робила Спочатку кажы трошків не любили єй такы украіньскы
бо шты з Украіны то же Украіны так найні надавали Але оні
ничого Оні працювали порядно шофером робіл мал над Ярко Ой заробляли як
я там была то Молоко по труба ішло тико шона си позвортає
підключіт апараты молоко пішло вони выстітали і і собі молоко заберало дуже
добрі вони собі прожыли Ани померли обоє вже обоє діти остали Друга
сестра тоже вони в уісцях туджыли Він был в арміі маті І
она як раз єде та маті а сын в арміі служыт А
вже ходил до нас до сестры мойой І она стара ма поіхала
з шляха а він остал ся Як він з арміі приходит уже
не мали бідный дітися бо же батікы поіхали заграницивно він уже до
нас приіхал Приіхал до нас явдже замуж был Іван і помаленку помаленку
мам ти каже як уже ся він пришол до нас така же
не даме так ти на віру жыт Йому мужіш якєс порядок зробити
Давайте весіля зробиме і тей вже хай буде зятьом буде Оправдані зробили
весіля він трошківы побул нас ту і на роботу ходили она то
же вывціло ся дуже гарно учіли ся пінвожжати і рубіли І маті
знов каже же може підыти до нас І нас квартіра є і
в нас гору дюжым Берку самому Родеюш Ружом барку то уж та
коло тайже тат тамы то уж словацко зам не вся Івана знов
заверає та свекруха заверає сына і заберає знов тай теміскам тота з
сестра моя попала А третя дотька мала но то она скорійше сі
пішла Вона была за мучем а з той чоловік поіхал молодий ся
поіхал в армію Тай три рокы тоді коли служыли дале І він
служыл ся в служы служыл найшол собі в армію він поіхал а
она береме остала ся в Рубіділа хлопціка Тай уже тый хлопці выслужыли
ся він ну писель пісель і просіль і маму і тату є
дід я дід зтьопу назвали хлопец і він з цтьофом Іже потім
як уже треба приіхати ты хлопці зо села приіхали з арміі а
зцьопєйо єнима каже о цьо місцо памі не приіхал о він был
в одпуску та йому застітали ты дні так уже уміня вманює єй
што йому застітали тыдні він мусит дослужыти цій дні Він і не
приіхал Приіхал ащы Уже ти Хлопец уж великій так уж был три
рокы а што він зявіл ся приіхал Приіхал на другій денуна з
нім знов пришла Беремена Руска то ся приіхала до нього А він
він м як кажух тиж хто сіде до ласту бо не мі
далі пором ловіных ат долга дака та была а надиже тілы ділили
знайти же Старша дочка та каже хай бы было ами кажу хтось
до вас іде ям же пришла я была тут вже за невістку
оглянул ся ой хто ся іде він так най Она пришла до
хати тай він каже єй так же дві си познаком ся цо
моя дітина цо моя жінка і То щыка зашто тебе никого не
ма што ты сіроташ не маєш ні жінкы ни ґідин а хлопец
уже в три рокы Юл ся і покінул єй де так Дей
вона была сама з тоє дітиною уже ходил в школу той хлопец
і тут поіхала в гості в Словакію а там де горлола колхосбу
Жо іх заслабіла мужінка і померла Померла мужінка і діті остали ся
голова колгоспу там він розкошний такы гарна така дубі хата як добули
не когоспе як дружство з двохом задляно но І вона поіхала ту
в гості як він єй побачил та єй зо села каже Водивіс
Іваны яка напрішла дівці накаже тобі вценно Але діти мали шестеро діти
Ішла та сестра його він мал шестеро діти але дочка вжывла одна
за муж головна была дальше та да да да а потім хлопці
і дівцята моли ся стародіти А оно мало сыно сын Дайм він
каже до нейшо може останеш ся явизму і хлопця твого яю выдушыну
ати явізму а ты іді каже они вже вель доросли желуча ся
Я іх всіх получю мене все є мене і грошы і все
мени є І він так зробил забрав єй є з тым хлопцьом
То вона він єй доглядів є і мотоцикльом уплят і хату му
поміг построі покіл Оділил того хлопцяй своіх пожерні тых дітей і то
же оно остало ся четверте на штой а я сама єдна остал
ся св брата Де ся о так Тий оні пішли Я м
хотіла ходіла плакала як пришла в гості На Словакі війшли додому не
вернула ся ту на Украіну геть на коліно ставала в через переднім
чоловіка Куди єдиме то же Вы то не были уж одданы Да
уж дівчатеро діти быду мали істі такы вели діти Але пляка лакаш
ходи до твого села як раз до твого села з сестраму Я
там жыве і я буду коло неім обіцял той голова конгоспуже мія
то більша Я тобі дам был м всемене в руках є Не
піде бо йому шкода матер він піде Як чловік ол намено Николе
Вейцік Микола Андрий А одкаль він был А батько його батько його
спостібы ізбы Ізбы тюрикє то село же коло вашо да да да
да ізбы да ізбы да маты круг Словачка была стварожци тварошы Но
як словацко словачко так і Словачко така як я си а Бо
там Католиці єду з ґазою для іх Словакє Є нє ґабути были
то были Были є тамтокы Католиці да іщы далі там є Ту
Вы оддали ся можна повісти зо свого Тата весе з тых же
жебы ту пригали так само такы А в якым то році было
весільо Моє <unk> То вывіли же вы на Словацию поіхали одвідати рідне
село і родину іщы выли сте ґілку гілку Да раз а дій
раз потім зо три разы была бы сестры были єдны на весілях
оділя і знов багато явила разы ба Вы ту оддали ся і
просили муже же же Боже мы єдементу так бо они могли заклика
Дуже выментальной таж я сам все зрішым і вся не хочу зробит
Но не хотіл бы просто уж ту привы А він жолм не
был Як пришол на лем хлопцем так Не знал як там єст
да дан А думати як бы же як бы вы ся вернули
то інакше ваше жытя было ложену сюди рак горля вчепил ся і
попер Усят років ціловік оставляє мі всі четверо дітей і сам вмерає
Тыя рубіла і дівцятом зробили весіля а йому всі не зробили то
ін плака каже міні шкода што хлопец не женати як мішка ожениця
А потім через рік дакой оженил свято пятнадцет років пожыли жінкой з
невісткою і вмерає мішкы Він Афганістані служыт два рокы як то был
той Афганістан Камінтен Сом єден хлопец Татирґу ся маты а діти то
Михала Малисне і Аня Лівкы то я троє Таня Люся і Маруся
Близнята дво Люся і Марус Люся то якым но так в паспорті
Людміны Людмило м і Маруся І Тытяне ге то ні двоі бліняте
дівчата ґівцята є хлопча Добре іщы кус про высельсє дашто іщы кус
про Ласку Великден так і прирыхтуваня до Великудны як было то вдома
на словеньску так Баба нам пекла але хліб так і великів він
тото мало того жытяй то ще більшый на таку на володку на
володку зо Сподушкы бере як уж ідеме до чаків пересвяти плохту якы
су ляхту аж зна волод Пєдок таку тіст якы тоту зогулул коє
такой лем бымы лавистє остіраны поночы і кожный чоловік несе на плечах
таку цілимку паску но то паску Да да да велику велику до
Як і ціско такы нун якла тим міска таку паску потім шынку
цілю саля копцяного ды такыш так щы єщы повынести і яйця і
сырок так і сыр зо з яєц варяли а як як якто
рыхтували то грудку ци я грудка лаґратували молоко молокой свіже Надєте яйця
з богато І треба його тако до молока до молока гей але
треба його ры жара Да дуже розколоти Зараз тотыму нымбайсти з Ялицкы
робили такы єдок такы такол тя І треба было так тоты яйця
розбіти штоб не было знайти жебы істило нада І варити в тым
поселити трошкы і варити в тому монтім помішувати помішты раз усте усте
усте усте як же до устка та істяну тілже воно покыпіло трохє
і в тімерлю як уті Хустку таку як то єд газула дакє
рідарі да да да да іти його і дуже здусити таку грудку
а воно щы трошкі стече а я як вже пішля хліба выберу
все з петі а потім на м ті на патеню тіна форму
такушу і пенцю піругы Зложы тако на ден і в допеці стіленокы
Коли пєс горяці гіщы лем выняли хліб так тащы напалено горяча тепля
тепля пі після хліба і в пєд одраз то запхат на храсті
єк но радніко жыв на дуплопел не пало нам Ін побуде вам
там піводину тіпіводины жырвоне зроби дзядай кєвже оранжеве жы найкрастє А то
треба так кус більше посулити до дар уж нещы дашто ся дає
до того якы сы пекурали яніця не давали хто хіб банілю вроді
давали але нашы не любят чылові А Паску гвас пекли докус інакшы
як Нє нє такы не пекли тыко хліб то ся называл Паска
А такы сме зыст є смаку маковникы робикли Але ласка была сперчена
Як уж до предца саджяли то в такый той Філіп великій но
выкожны великы состарали ся жебы хто богатший такій был а потім як
уж до предса саджами то ся В топку такого Христо з Воскре
з Христу з Воскрез такого зверха по ті Паскы так поробіме крубы
кружыля то такы гмото алже знаме же то Паска така Дуже гарно
ано То так бы Христос воскрес як бы написано Давы ра даной
Вы знате зак і хрыз скоро зробити в єдны з товка раз
таку популярниця другій та гм але гарно гарно так поті і яйця
красиме а все більше выту шыры Лазко выту робити та так як
давно Нє нє Тамы коли Лоском Мазалиі то гарно было а ткупля
єм такы знайте яка докрасота тоє зо памята дні А кілько о
тотых писанок в кошыкы ся давало як насло ся святы єм Хто
кільку хотє Але єстє Але не єдну дві біжці бізкє канесно біжкє
біс ім і дес а потім щы і батюшко відемі хто такы
гарне має то же так дякує же Боже яка красута яка красыва
Але мывіли як дома рыхтували ся на выливдин же робили тоту грудку
і грудку тыж святили ци просто грудку тоту єли же то просто
на свято было такє ідіньо да то ге місин не раз кане
то єм каже Аж они годин такий Зробити такый срыдок сирок добрий
як о так люблю Я не дуже вюлю жебы я си яйця
не дуже люблю То каже але дуже добрі але дуже а вони
заєдины дідякыв по трицит яєц бю Го то выробите жебы было так
но добре трідцет яєц то якый то дворнец молоко мал бы быти
жебы тріця молока не дале Молокы небагато даме А лом же вдакє
три і три Три вітры га істяка же дайте бабо істядайте што
вам шкода яєц любіме а по тім ходіхло гасті якы прийдут і
колваса мясо а того мусіте на самой переліза Повідте іщы мі такє
предвеликудньом то был страсний четвер страсна пятница велика субота Як обходили тоты
дни То зловила велика пятниця і субота вже дзвони не дзвеніли До
церкви до сповіді ходили а потім велику пятницю як уже не дзвонили
тому мусіли діти і дорослы уж після обіда ідеме до церкви до
плящениці до плащениці Але ідеме пришли до церкви костали а потім до
половины а потім стаєме всі на коліна і обходяме такого Церк де
іслих лежыт в робіто І обходили на коліно тото падіме Але мате
в нас такій закон было што не можна было іти до Оптаря
до новотаря да а мы ходіли Нас діти пускали на колінах і
молили ся Се што пройдеш оче наш што пройдеш онаш молит ся
і молит ся скійкі дам в Томі та так алтар колотого престолика
ізнол дале хрестно в середині з церкви тоту а Потім уж обцілювали
і тую пращеницю і денды Страст то же свідчкы світіли дуже гарно
было світ каждым дзвідку в руках аж додому повинно было принес Коли
коли то на страсті четвер права на страсный четвер то ы Як
заполили в церкві при тім як провели ся світькы ра так і
мали єнадцет світьов а по того двойны дзвонят Співают і євангелию цітают
і ся на коліна стаєм і кожны свідкы трийме Дарно гарно І
там было і тут на світу і там додому Нести свідку Власт
дому то было грекокатолицку церков Православну Глаздома там в селі православных правосу
была Православна Церва але я хрестила ся в Рыку Католицкы Одту Йок
Мсень был до першой причасти десят років Ямагіді Куан Кумає Сівец і
в Бір В Пітрові Анна Гудакова по рускы так было написано священник
такуж нам давал такы іконикы великы і до свой прідчасє грекокатолицкой Пітровы
шело Пітрова звала ся то я першы Потім обід нам давали То
так вылоган Андже ган але дівчан дівчына і хлопец дівчына і хлопец
обоє разом підкладили двідкы в руках тримали ты дівчына мала мє нок
на голові а хлопці квіткы малитвы на головы ото красота был костюма
чорных ами білых зудяночках но в Петролі д <unk> травня так было
Але написано было грекокатолицка церков Петрова на моі пиша іме не не
знам <unk>ene А вы думате образы якы привезли сте з дому тага
отця і да Ні великій так І тот та іх і тота
тота матір Божда да і я Блажа дамен такы як А як
приіхали сте гев было ту якасы церкву Ні Черты ну выіхали а
вывикли ходити до церкви но то зате то мы такы уже то
хреста єдного мы покла в выставі літу на притістду Тут Ны на
центрі Дум по тім Як праздник был то Батюшко приізджаты нам правільну
А наша псельой вы приіхали ну в <unk> році ту в селі
была яка церков Нє не было нє Я вам жар розкажу нас
была парафія гульці было гульці туди тота Ясипылка гы але вычерез з
поле можете єхали ці дорогу і не дорогу О то там але
выни зняли там і оружымали водоґрафіну рвану тоту нашу церву гы яшлакыла
была наша тяжка была наша церква Аж гульцю то там были оходили
Чехы гей ото на жаль Чехы хто были Римокатоликы ци хто они
быні Ци она крака як мы пришли тому вже там і хрестили
ся і вінцяли ся і дітей хрестили Был батюш яро православна православна
Да православны Чєха тіхы собі поставили деревяна така была церков а оцьовже
Батюш вызвали <unk> році як і вор там книжкыя цітала же в
<unk> році жебы єй знесли буржували аваргійня была але ничого і там
не было таке доржы якы зана дітям што такы дерево было грубе
на тій церкви так аж оно <unk> років і дві ціль стояли
а оні звалили взяли тракторы і тиго І жоне розмилили Ани люди
не хотіли дошкы брати ни ничого не знимали дже материял поді з
той церкви нихто не хтіл брати плякали ґільни ся То мы по
тім собі помаленку помаленку а тощы святого Миколає там бє церква така
мы ходили вісем кілометрів Ты дай віс на зад піспі дегуйці гуй
гуйза дані жыт да далі То мы далеко не было наша парафія
нас там уже взяли то потім недяго і вым же собі зробили
церков то шо мініт <unk> хвилин я вже церкви Но але кажду
неділю певне было далеко ходити дожджы то в кажду неділю ірлі рокы
я в хорі співала в гульті уже ся молодша была тай так
хотіла і я міла з себою татыня навціль чытати книжкы всякы дис
церковны І я пішла і попросила ся І батюшка мі кажы двобрі
є з радости вас приймаюш выбо а любіт ходіт то я як
ішла з дому роздва скоринко рану порубілы порубілы на круты на крыло
леділи тудат при двот вытріщыт люди Як то так можеш хлабіти а
ми так хотіли звід Я не можу Вам паро сказати як ягадно
біга дода і все кождый раз Кі хто єде тіхто не іде
николи батюл і назад <unk> кілометрів ци кіл о вісім ци десят
вісім кільо там де святый Микола іде то вы проіздяли коло нігу
Церква така є То дуже добрі А той нам школда так было
бы нам близє было то ся в Бісльотоі Цєской ся два кілометры
туда треба іти Ну селом о так Дорогы слухаче припоминам же мы
в селі Зліся в дулбунівскым рейоні на полудню рівненьской области оповідат нам
тільку цікаву Ан на ґудах Пумужу Вельцік Она вродила ся в селі
Фричка в <unk> р Юж єм повіла же тото село лежало лем
кілометер од польско словацкой границі недалеко од Крениці Мешканці фричкы колиси свобідні
а пак тайно ходили до Польщы найперше сусідны села Тилиць Ізбы Мушыну
і в <unk> році родина Анны Гудак переселила ся гев на Волинь
Юж років пані Анна жыє ту в селі Заліз ся і в
тотій хыжы де бесідуєме выросли уж єй діти внукы а то уж
роснут і провнукы Но то вертаме зас до нашой бесіды Я хтіла
іщы звідати як было як вы гев приіхали ту в селі приіхали
тоты родины зо Словациі але ту в селі были якысы місцевы люде
може были і такы же з Польщы переселены А ріжны значыт тоты
з Польщы переселены то з Холомщыны Холомща Да да о Якы то
было бо пришли люде з ріжных місц і сяхы іх ті остали
ся пубали поєдны стары упознавали ся І Украінці были же собі хаты
робили так збоку коло нас І польскы і мы зо словеньска тото
выло все Але найхуже было в школі О чом бы зачали школу
ходити іщы вдома пяту класу ходіла а рішла ся дато в другу
клясу мене дали Ничого не знаєш украіньску волнич Яд подумал же я
николи повіґ не навджу ся украіньску мову повірте ну нас рускє было
один раз на тыжден там а яка то была школа вдома Оповідте
кус яка была школа якой ся вчіли вычасі війны за чого рани
<unk> років і років Яка то была школа вы єй памятате Цож
ні Памятаю славны добрі были і на самый період пришли <unk> два
В школи треба поставати помолити ся отця наш і все потім посідати
І батюшка ходил раз на тыжден а з Словаця ну добрі ся
здалекой был учытель ци учытельора фамі єм жадал Стямбора так Юра А
в цітиках гелька была гєлька така была то женам Словацка была то
дуже добра така і в цітикавы і вышываня луціля і Так ціля
іще та як то мецистра была шходила до слабых лікувала єй Но
так было така была по котры не знали то тико так знаю
Памятаєш ся котры діти налика по плечер о там біли там білі
страшні діли дітеі в школу Такы якы были неслухняны слухняны ани і
не вціли ся вціли і не вціли ся А по якому вывціли
ся в тій шкулі <unk> по якому По якому яка моло было
в шку ловеньскы Словеньска і в ся А один раз по тым
уже як было дес в третій ци четверті то один раз на
тыжден руску нас учыли наві співали куто яка то была мало руско
а така Як мы ішли так навілет казали знайти як то на
прогулку мы ішли співали сме Ой там ой там по лісом Дубіна
Дубіна а при Дубині Калина Калина а при Калині нашы рускы хлопці
ід і масівуют раз два три хлопці поняли за стапу сіню і
білю і Красну знайти рапор Же хлопці підняли заставу Дой воєны а
при заставі знов нашы рускы хлопці то таку уж нам тітийка назнал
ціль руску а словеньску треця я не знаю Но іщы раз тоту
пісню Йоє там пілісом а при Дубіні Калиєна а при Калині нашы
Рускых лоцід і масєру і драз два три хлопці поняли заставу білу
і синю і Красну а при заставі нашы Рускых Лоцід І раз
два три такителька вас такє вжыла та як том добре Але то
рускє рускє то была яка моло така як вы селі бесідуєте так
та якы та озвали ся рускы руска Бо не русийскым ти коляха
як люде бездувата Яслайку Ісы ей сыдреса мі голос не А што
бесідували люде в селі о собі же они хто же они до
якого народа належат Словаці Словаці Ноякы Словаци вы не римокатоликы Ні не
ет а Украінці Украінці як быле жебы вціли рускій язык разноткє учылите
так звали ся гей гей так а ту ту ту ту ту
ту тужыню анґлийску і хі Но так так так так так так
так так так так так они ішли гей они повідают же ідут
до руска то они ішли думали же ідут до такых самых люди
як ой Яли мы пришли сюда то шо нас тіку гуцулями назвали
О чом Вас так обзевали жуцы і гуцу і гуц якя мі
было протівне то слово ображали Як нам обід было А гуцули дійсно
тут на Луцьом на Карпанті так Но а то ні гуцунка пришла
А діє не можут ся было підняти А як што ся купяти
ідете Ой Боже як мы плакали якє намідно было А чор кажу
робіт же войди А чом ой бы мы хотіли а мы спідниці
были такы і говорили собі по свойому і выни думали бы в
най якой ліса мы самого пришли такоє Я не знам єдну ґуцулі
Нихто на назничы не сказали м єну ґуцули Прішли гуцули і Поляк
а на тотых же з Польщы переселенці є Поляк Поляк Юся Поляк
але они не були Полякы так Оді такы были Украінці як і
меты сами А я кажу мы якы гуцули як мы віруєме і
різдвола ся і Паску і трійцю і якы свята Ны так точно
якы вам і ту люде любили Ні гуцуле гуцуле о ой ой
вот вам то было выора же такы так же каже пішла од
цука я єй ничого не можу поняти тай обернеш ся і купляти
і не купляти А вы приходили дашто купити а о нагади сідітя
Перекривлят і даш муж му му перекры значыт тоты же продавали продавчыні
што могли не дати того товариства што тепер пладі Да чом она
тобі буде підберати тівны Хотє жебы тобі добрі было а в члоті
мужы а в школі яка біда была стом вчыти І не раз
приходит голова Сільской Рады Каже Боже што з вам і робити діткы
якос мусити поланяти помаленку выбудети она і выклику єтилька яка стяка выля
і знаєш Євгенія Женя єй звали Але як то выноті по батьку
і вили Яко наша знам імуціла по тім долгый час як уж
нас выпустикала зо школы та жеж плякала каже діяти дід Я знала
што они пережывут світ не мож нам тіти ніч они Математику знают
і писати што небудь амы помылкы роблят ай і нуже не могли
знати лиш собі языка переломати до свого Діктантіщо і мож Я потім
уж закончыла собі і вільшій не ходило пісі од першому році я
вже не пішну шку То якы клясы <unk> перешли В одгурці аж
<unk> <unk> кілометрів трело ходит Ой піше Каліой І вы повіли же
в дома скінчыли стегна принесла а мы до мента принесли Треба є
та другой Да І давили ся вчыти на Na І так вшыткы
діти переселенців не всы поєны ні а поєны зовсмі і не пішли
до школы Но могли совідати языка про тым я ся Які вчітелія
робіли там глиньскутия Каже все ровно такє каже Аню голоріщый як має
быти а все ровно твій зараз тебе зловіят же ти не Украінка
на стоящах А вы хтіли быти Украінцями на стояжю моє тумісте ци
вы не хтіли як од діли но але якы лютят якы напр
но хтіли быти такыма як місцевы та Ци выдумали як уж они
нас так обзевают то мы будеме так мы ми не будеме під
них ся підструювати Як отрупляли пис Не мы так не думали мы
лем хтіли шоб добрі было шоб добрі ді Шоб діти утіли ся
і сестры то же ти і моі меншы а тиіж знайти по
<unk> років по <unk> років та оні добрі утіли ся О же
так іван той брат футу родил ся до тагану утіли ся іти
а сестрата старша вже не пішла сімнадцет років же маля брат зовсім
не ходил А я вже пішла в шкоду а по тым тіє
менш зо мною тогарно дуже гарно уціли ся амы моє вже розбіти
было де вы повіли же наприклад вы пішли дашто купувати то продавчыня
А жы латіж скотіти до вас тал я і сміяти ся співа
ыцы і могла не продати того што вы хтіли А што оповідала
же не мож зрозуміти што да Да да да не добре вазуміли
А я так благін потіхеньку жы і розтолкувати Нє То я потім
товаришка была в мени люба і я вже і клицю ходім зі
мною на базарі тідишой купляти як же стали заробляти собі тай так
она ходила мелоділя мене сусідка І оно оно з місцева Дона уж
знала як повісти або і заступала мене каже не мож на так
обіжа Ну же мы дівцята были вже по пятнадцет років та она
каже То і через ходили в Озиди Як жу любе Я буду
мол цяти а типай по скій кізляєш мене не обіжалим яж плакали
я пришля додому Я так не любіла як хто сказал Гуцуль што
лучы мі пуморді дала бы і вся і бісі того шлоба не
сказала што такій обіду бы одми А як ы стосункы зложыли ся
То місцевы лем дахту такы высмівали ци вшыткы так Як Ні Ні
Не всі не всі Ні Нє Інчы такы лагідно каже бідный дідкістры
пострадали але сме тоты чы чужа краіна каже штик освіта То кажди
чого пережывете все там сусіду приходили до нас маму тіж і мама
плакала Каже як мі біда з тыма дітками плачу біду додому ани
можут собі дати рады Потім знов цітка якась така бідна пришла Іж
з дідками своіма іш вчітель Івана вцітелька а він учытель Іваны нас
так помаленку успокоювали якы так здалека приіхали ту послали же після той
вцітильти нашой першой вцітилькы То потім уже так помаленькы І дівчата вже
з намі дружыли же нас не обзывали тыко такы Миішы могли та
приносили бы якый бідный такы были троє дівцят было А ну якій
там заробіток были ся спочатку слабий а моі коровы дрімали єй і
кури мокобыны та моі носили тіж діти кєд она в нас уже
так шкудувана А іщы хоцю знати од в єднім селі поселили ся
родины же приіхали з Чехословациі в другім Третім медже собом Вшыткы тоты
люде якосы звязок якыйси мали якоси горали стяк то было лих уже
якде не місто де як єслі міжыт такє містецко трошкє знаєте і
як уже зышли ся докуета Почули єдно другє почули же якій голос
там якій вже на голос такій каже тавы золатка Левылатка Йовы олаткальтамы
з Фрицькы а мы ой тамы з Ґавутова ці зысно з другой
села і выни уже єдно другому розказуєме жалієме ся так так было
як бы Найрідня сестра пішла дол так ся смы сходил Хоц може
были люде чужы же назнали што так Да да да а потім
так нас Господь зводил до купы Но а во зо церкви як
ходили та вже війдеш там на мізоч вотокє містечку куж было і
район был полиз Підеме з церкви війдеме надвір ти і дівчата всі
такы молоды а то так і легко были вдягнути а вони вже
тоты нашы як повыходя і текавы од кальтав кальтав городка то же
раз другій раз то зо зірка то ворстівка то выдершто віселя І
так уж е господи Боже так ся любіли муж Пішли по церкви
а ты не было в церкви не діюш оты сысло бір ци
што лже так як вы жыєте хоц маєте худобу тіж чом блаже
блаже Пенкы уж ся зышли докупы оні те як з Закарпатя нас
А іщы така річ Ну през якыйсий час зачали ся женити ся
оддавати ся ци было такє же будеме лем як бы своі глядати
ци оддавали ся за кого буд і женили ся якы же почынали
ся женити З початку Жыда В початку Лам так бы было багато
силі знайти тых переселенців та єден друго дівці навийде зо на свого
то хлопец женит ся на своій дівці ніг А ци ні А
уж потім пару років вже стали ходити нашы хлопці по другых селях
приводити невісткы украіньскы а нашы зновы дівчата за Украінці долже же все
помішало ся тіше налже тішына <unk> років в тім ручку як выігали
з Думтом О такта часу не мож мати собі думаньскій кєдоже Але
же довсьом ничого не знат не кажут Але ци я в вольниці
лежала Тай то же додбуновскы тамга такы панянкы лежали зі мною ти
ся не бой так вытают ся Я шможу та ім скажу там
багато не говорила то ні кажут Ганю ци тя Ганя А мы
думаєшме шы не Украінка ні я не Украінка я Словачка ґудзінґы На
каж так не мож наказати Ні ні Але добрі Але добре Ґюдина
така добра каже Мы так рады за вас розказуйте што не вуйте
Але як кажу я переселенка Словакі Скільків вам років былоднадцет душовы Памятайте
што ось все памятаю Може після вчора після завчора не памятаюше зробіли
Додругє Такє дідство моє памятливе все знаю Можна повісти же більша част
тотых же приіхали з Чехословациі то поіхали назад Да уже в цьому
крелі да Мало хто остал ся і тико діти ігди прадіти але
всі по як той сі не выіхал то в Закарпатя рушыли і
пішли в Закарпатя Оа Закарпатя бо хотіли ближей до границь мали о
Тамаль выіхати Але тыж не вшыткы выіхали до котры там Закарпатю ся
лишы Га моі двоєрідні там багато моіх пів Мамін брат проіхал один
і другій і ты його што знімам воні приіхали То вони на
Закарпатю жыли воні єй маму хотіли заврати подіі же мы тебе лишыме
то нак чужыні А і они ниж хтіли бе і тато них
хтіло будеме тужы інчый раз я аж плячу собі таку поплячу і
доброго не дуже так багато але згадка є згадка є ся што
як людина і ся выдержыт Єси виджы ці добрі ці поганы і
все треба видеч о ті праві вытримат від Бога Від Бога так
бо я Боже богатым жыючы І ходіл до церкви і вджы Ол
тепер церков близку Етнадцет хвилин В дорозі під Я Вам дякую Мили
слухатсє На тім щыром дякую за увагу Дякую тиж пані Ані Вельчык
з дому Гуда бо красні она оповіла про своє село Фрицька і
тыжден тому і Навдка Дякую і єй родині же так добрі дня
приняли Тота оповід і тота темы і тоты цикль о одтантах переселенцях
з Пряшівщыны на Волинь цикль же зули ся фатаморґаны за тыжден буде
мати за Продолжыня Зас будеме утім бесідувати бо припомином В Жолкім Руці
сполнило ся <unk> літ як тоты Оптанты переселили ся на Волинь Тож
істория зато тепер тото споминаме і бесідуєме з участниками свідками того переселіня
Досела залісся в рівниньской области же лежыт на полудне од місто з
Дульбунів до волиньскых Лемків Руснаків Отантів запровадила вас Анна Кырпан Оставайте другы
до стрічы за тыжден Проґрам был зреалізуваный завдякой фінансовій під борі Медженародового
выжеградского Фонду <unk>ear<unk>or