70% #2021 - 70% #372 Як то ся робит і кус о Різдві (2 част)
Еп. 2021

70% #2021 - 70% #372 Як то ся робит і кус о Різдві (2 част)

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono porównaniu Bożego Narodzenia i Nowego Roku w tradycji Łemków oraz temu, jak obchody tych świąt zmieniały się pod wpływem polityki sowieckiej i późniejszego konsumpcjonizmu. Autor wyjaśnia, że religijne świętowanie Bożego Narodzenia było wypierane przez świeckie rytuały noworoczne, w tym postacie typu Dziadek Mróz, a część dawnych zwyczajów przeniesiono na Nowy Rok.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Вытопатны в моі кохаті при мікрофоні Анна Кырпан Зас звучыт проґрама <unk>
процент але дакус змінена В кім новим циклі Як то ся робит
оповідаме вам як то ся робит Значыт як то ся бесідує з
людми особливо з людми в полажнім віті як то ся записує спомины
но і не лем Спочатку повім кус о двох святах о Новім
Руті і о Різдві Христовім Може уж знате од своіх дідів продів
колисано лемківской земли найважнійшым святом в Римі было власні Різдву а настаня
нового року неба ся святкувало Медже різдвым ановым руком была велика ріжница
доріздва спасителя Лемкы дол ся рыхтували святкували його през три дни а
фактичні можна повісти же і штырі і то барз урочысто В обрядах
а навет забобонах якы ся стосували різдва видимы барз барз архаічны навет
дохристияньскы прикметы Новым роком не было звязано николи кільку обрядів при ці
Коли содавно Словяне настаня нового руку святкували погляды як уж приходили яр
і но тото весняне новорічны свято мали своі новорічны весняны традициі Но
Лемкы были выселены в <unk> роках до Радяньского Союза то там уж
вшытко ся знівелювало і ся выміщало В той атиістичній державі офіцийні святкуваня
різдва Христового было заказане де ся переслідувало і особливо остру пильнували той
забороны в Гличыні де жыло найбільше Лемків Совітскы ідеолоґы розуміли што люди
іщы добрі памятают тото дорадяньскє жытя Памятают християньскы зимовы свята Ден Святого
Миколая Христовы Різдвы і гы выдумали зробити дашто подібне але чысто совітскє
Но і так святого Миколая трансформували в Діда Мороза аж бы была
яка сгендерна рівніст для цікавости Дідови Морозови перевели іщы і внучку снігурочку
і тоты персонажых з росийскых казок приписувано до святкуваня нового року Ріжны
різдвяны традициі перенесено з Різдва минулый рік Різдвяне деревце остало новорічном ялицьком
а на його вершку блищало южневыфлиємскы а радяньскы червены звіздо Переробленой коляды
в них уж звучало не традицийне Сын Божій ся народил а рік
новий ся народил рік новий Думам же тепер розумієте цьом Галичыні новый
рік называно Совітскым Різдвом Но і што Івяньскым Союзі люде барз любили
тото Новорічне свято по нім было найменьше комуністичной ідеолоґіі І оно было
такой найвесельше Тото вшытко што ту повіло тотім новым році якій святкувано
<unk> грудня <unk> січня Нові зо соєтскых ся в Кусци святкуваной тот
як названого Старий Новый рік <unk> січня Но на бар святкувано але
принаймні товды в телевізиі Полтеряну зас святочны новорічны передачы якы з ріжных
причын не могли сте того обзерати <unk> грудня ци сісня то тепер
могли сте вшыткы видіти што товды могли сте пропустити Но і тепер
сой представте што побожны люде святкували різмохристове вдома в родині святкували тайну
тихо особливу місті в місті іщы більше як в селі мусіли ся
тиіти то різдво а новый рік святкувано всядий офіцийні шыроко і голосно
То што было більше притягаючым для молодежы Зні ся новы річны святкуваня
ріжны збавы танці До чого я тото вшытко оповідам До того же
покус довниздвяны традициі заникали під тиском насаджуваных новых совітскых традиций Подібны процесы
ішли і в інчых социялістычных державах тиж і в Польщі і в
Чехословациі Але комуністичний режім не был ту такым жорстокым был кус мякшым
але мусите признати же на різдво він тыж якуси вплынул Оно зробило
ся більше приватне і дакус ся змінило стратили ся даякы традициі Но
і тепер ся змінят під вплывом того консумізму І очывидні для даякых
родин різдво зробило ся цілком світскым а не реліґійным святым Зато для
нас буде барз цінным дознати ся як святкували іщы тото полноцінне Різдво
нашы діды предіды В управній передачы просили сме Вас записати од найстаршых
членів родины спомины о Різдві і оповідали сме як тото робити Внеска
же хоцю акцентувати власні на тым як ся змінювали а і як
выникали давны традициі Прошу Вас давати звіданя дідови бабі тетістрыкови як святкували
Різдво До выселіня з рідной землі як святкували Різдво одраз по выселіню
Як святкували в <unk> руках Што ся зміняло Якы зміны заходили в
той духовной части святкуваня різдва якы материяльний Ци за тот час змінювали
ся травы на столі на святый вечер Ци і гнеска втовите в
куті сніп як вашы дідове ци Втолите на стіл сіну ци мечете
під стіл Солому Гнеско Лемкы жыют в ріжных державах світа може плухают
ня тепер і на австралийскій континенті ци в Полудньовій Америці де се
в Арґентиніі ци в Бразилиі Но то моі далекы смухаче можете звідати
бабу ци діды Як вашой родині змінили ся традициі хоц часу коли
святкуєте різву в літі А якы традициі з рідной земли плекате до
гнескы Кєдня слухают Лемкы в Пілнічній Америці тож прошу Вас застановити ся
як змінили ся в вашой родині різдвяны традициі Коли нашли сте ся
за вельком млаком При ці наприк спудуча на Штатах Америкы тиж як
і в Совітскым Союзі задля комерцийных а і безбожных цілі выдумано нового
персонажа лем не Діда Мороза а Санта Клауса Він не ма собі
ниц християньского і приходит жебы просто принести дарункы під Ялицьку Но так
Санта Клаус не єст Святым Миколайом але різдво і жейба не єст
різдвом Христовым лем святом романтикы радости і взаємного обдаруваня То так Санта
Клаус заступил і вытіснил не лем святого Миколая але і самого Ісуса
Христо А як єст у вас ци плекати днес давны традициі што
у вашой родині лишыт ся наріздво все незмінным А як дашто ся
змінило то коли чом Може по смерти найстаршых членів родины Може по
переіздів інчу місцевіст Ци товды як заклали сте свою родину з особом
інчой нацийональности Думам же вам самым буде цікаво порівняти Як святкували різдво
вашы преіды як дідове як родиче і як святкуєте выпрошу записати на
папері диктофоном ци відеокамеру оповід о різдві найстаршых членів вашой родины Но
тепер не буду біль ся бесідувати а кус послухаме оповіди о різві
нашых респондентів Не дорогы слухаче можете взяти сою лук і папір і
мутувати бо може захочете о тім самым о цім провадит ся бесіда
звідувати вашых діда бабу уйкы стрину ци сусіда то можете сой дашто
нотувати жебы вам ся придало Оповідат Мария Кузяк з дому о Лесневич
родила ся в році в селі Бугуся і по выселіню замешкала в
місті Бережаны Тернопільской области нас было вушы текєшын на святый вечер на
Валию ґадали і нас Егы мы вшыткы го зродиж так як зо
сімі ішли через так як через дорогу была річка річка Камениця і
на ньой ішли і прорубали тот лід той літ прорубали таку зробили
студентку і мы вшыткы ся ішли там мытек прасвяту вечерів іме на
велиів І мы о Тама як вертали тама мали зо субом рушникы
терли ся вертали ся дібы ме зберали ґрибы бо ґадам же ся
будут карати же будуте ви тоте вы як підеме до ліса А
вы як бы зберали ґрибы што вы робили Та мы так як
по дорозі ішли то такы руком так як сніг так Брали така
і руком і так пошпортали А як мы вечеряли то нас было
дванадцет страв і было коло <unk> на ку лавкы были Екістів ме
приносили зо стодолы солому пістів метали під стіл а на стіл сіно
Сіной накрывали обрусом і так мема кляли першу миску а вшытко было
звискы і з деревяныма лышками <unk> годині перед няньок брали хліб краяли
на такы канапкы кусочок шычнику часмокы каждий ґвальцік гавальчык дого до то
кусочка хліба і давали вычерати в худобі доби то найперше бы потыме
сідали за Стив А яличко было в тым о такы як мононатроґары
Відили ся так якы То тай на трад завершыл ся Зовершыл ся
вывершых а то было такло і науково было вбрана і были такы
огні што запалювали то доправды были свідкы ци якы такы ы То
было як то ся называла яр бенгальскє огні Тепер а то было
інакше як на браты то был звыридний брат і він ся тото
запалювал або запалювал на ялиці но а тота бриз або бриза обризу
А мій рідний брате Любомер то він так сіди з наме і
кого В Куті был такій диник Мамад єли корову до того він
та змискы з кожной стравы по Лосі одкладал до того одиника м
страву так і так а А єли ме вшыткы зянны мискы деревяны
малишкы ставили сте сніп в куті Ци было лем яличко ци был
і сніп такий в куті як называют ґідух Мали бы з дідуха
не было Не было же выроді духа писом была солома і на
столі был осіно так нас было на обур ставили той ставили ми
жемискы пустравы ставы У порядку у порядку али а ложкы вшыткы деревяни
были Памятом найперше быв чек сілий хліб А потым вы борш з
ужками Но то з грибами мусіли быти і борж были то же
то і ужкы давали ме до боршу Як варили мама давали то
лужка были пирогы были з капустом з капустом земяками земякы ґада з
чорношливу такых сливок копчыных нас было тато так коптили на такым сушарня
была сушарня была І там підпалювали під сплодом а ту давали тыку
сіт куде желізну і на тисі ся сушыли они ся коптили Але
найліпше то мы ся на святи на новелию ходили селі были жыли
двоє называли ся макаріє Макарі Макари і Макари Тимко і Мария бо
а они обыдвоє жыли такы курны хыжы Курны хыжы і вони то
кыты коптили тоты сливкы тото сливкы найліпшы были Был в них дим
переходил през хыжу ток Я не жал них коптили аж не питала
іха а ониж малише готовых хто пришол Давали теляни Не памятам і
не памятам як купти Знам же ся купти выходил єм ся ди
по обш парах А што робило з тоты слив Зо сливок пирогы
быливками были солодкы солодкы солодкы были спирогы вемели важы і то вшыткы
Я і зараз ся на Вели Так само м робила все Кождый
рік як діти признали То была Мария Кузєк з дому Лесневич зо
села Буґус Дорогы слухаче слухате уж другу передачу <unk> процент яку робиме
в інчым форматі а конкретні вчыме вас і як То ся робит
так і зові ся наш цикль Як то ся робит Перша передача
была більше навчальна Оповідали сме вам же найліпше для записуваня споминів бесідувати
з єдным чловеком в єднім покую і то до полудня Повіли сме
же найліпше жебы докула было цілком абсолютні тихо жадного шуму а тиж
жебы было дос свобідного часу і оповідали сме што треба наперед прирыхтувати
і спрібувати техніку з якой корыстате а і самому ся прирыхтувати записати
вшыткы звіданя на паперы ани тримати в голові бы тото голова знати
оно як дружньок Нагнаш на передакусі інакша меньше наукы а більше дам
вам послухати бесіды з нашыма гіздми якы звучали колиси Лем фм Бо
то свята то уж не буду Вас нас мучыти журналістском науком а
по святах то уж возме ся міцно до наукы так сой думам
Но тепер послухайте іщы єден фраґмент бесіды Послухайме ле оповід в різдві
Анны Данияк з Дому Кулик Она вродила ся в <unk> році в
селі Влоя Циклиньскы а по выселіню замешкала в Селісі О Бертин Івану
Франківской области Дона гнас рідка єшя так позалат та як бы на
дорогі тво Річка єшла тота днами ішли все на річку бы ся
там мыли а мамі мы проносили воды з рідкы бы мама вечерю
варили не мали колити Маме ся там сідали з лестів істи же
вечеряти мы як сідали вечеряти тота просили всі ангелы і хоронителі сутденшого
ґрунту Протиме вас до вечері так три разы попросили Ей Але вечеряйте
здоровит Бог же товды сідали молили ся і сідали вечеряти Ох нас
так было В нашым селі а як де я не знаю я
де по селах А шторхтували дякы з тровы О кєшелика перша ідандуры
наґвали картофли бандуры выли бандуры пірогы грибы но добанайкы кревы каплуты опругы
были йокы Пірогы та як хто як хто Моі мамад зо зо
селивками вариют Повечеряли тай по вечери зо стола не зберали Лишало ся
до рана може вечеряти під душы Так было над девыден На святі
речен гнат на стіль квали сіно а під сіно олес квали під
столі а на аполявках лому но а другій ден То звал ся
вымітный ден так так рідло і вымітный ден о чого мітали чодо
світя вберали тай палили на кім то дівчата Вышли палити світятай тай
гукат гуд гіклой ся о было на другій ден Різдвой На другій
ден Рідло а третій ден Ні ну но святый Лек Рідво і
Любітый ден гм А третій ден торошы Штефана Было так же у
вас так ходили кульодувати ци не было такого звычаю Не нашы нашы
не ходіли по похыжах колядувати Полякы нас ходили курядувати На святый Лекер
повекеры шли до церкви люде Звало ся повекыліє на повеків ішли до
церкви на рідво завчату ішли до церкви но та і так потім
через тых свята людували было так же ходили культувати так похыжых Табы
по своіх ходіли по своіх по родині та напишли ще гості жыты
пришли до Тільосіны Тай першы раз поколядували ая та і ту так
і ту так як до нибы так як до мене ту Як
приходят твоі вжы діти на освята коля дивит в сіньох то вас
дуже сідило доколо стола вас было Вона ци душ мы Не Векєряли
має ся вечеряти як перша звідля засвітитно а мы не вечеряли чекали
покли ся діті до нас не посходили всі радом літни Вечеряли памят
А вшыткы ся сходили діти ту были уж дорослы были малы Так
з родинами ци єм тат з родинами тридинами Вшыткы ся сходило на
святый вечір до тата до мамы шли діти хын А на вечерю
на томал же же тато з набом чекали покы ся діти не
поприходили ти разом же вечеряти Слухали сте оповіду Різдві Анны Донияк дому
Кулик родом зо села Воля Цикліньска В Польщы рідше повідают же Новый
рік а переважні называют же то денто Сільвестра но і вшыткы моі
респонденты оповідали мі же Новый Рік і тот трид І тот <unk>
січня не барз святкувано колиси Направда было такє же на тот другій
новый рік приходили хлопці і полязникы засівали зерно а іх обдарували Але
фактичні якысого такого великови свята не было Святкували товды і тото скромно
лем тоты же мали імено Васий Святкували но як бы не новый
рік але як бы своімянины і уж то было <unk> січня а
пред тым <unk> то ден святой Меланіі Римянкы Но то на Лемковині
човты дітям давали імена Меля і Ласку то в тотых родинах де
хтоси мал такє імено Меланія ци Василь то были цілком такы приватны
родинны святкуваня але николи не чули єм од моіх респондентів же было
якєсы великє свято Маланкы на Лемківской земли А тепер Лемкы зробили сой
нову традицию же святкуют тоту Маланку орґанізовуют балі новорічны забавы для ня
щыро повім то єст дост дивне бо жыю з єдной Голичыні де
єст Правдивы давны автентичны а не вучасны традициі Маланкы Василя І они
барз цікавы і доднес жывы Лемкы такого не знали То другы моі
слухаці звідайте ся до подині од якых років в Польщы зачали ся
тоты Чудачны вера чудачный для ня Малонку выбалі Бо у нас малонка
то небає то дашто цілком інакше Звідайте одкаль выросла тота нова для
Лемків традиция Но а я тым часом дам послухати вам іщы єден
фраґмент А тепер оповідат чловек споколіня якє вродило ся уж по выселіню
он Репела з <unk> рока його родице походят з кризівкы і розтокы
великой недалеко Крениці Христос ся рождає Славити пришли єм до уця Івана
Репелы мы в Івану Франківску коло церкви святой Параскєвы Ту єст як
колиси повідали клебенія єдна друга і трета было ту велика апарафія більшы
єст єґусців дуже ту люде побложны В такым селі же належыт до
міста о Пряшівці і зато треба бівшы священників То я хочу так
повісти же я не памятам з якого вы рока Ясім десятого як
вы памятате ваше різдво з вашых дітячых руків што Вам ся памятат
Христос ся рождає но найперше витам вшыткых слухачы вшыткых тых хто хочу
розділити з нами ту радис святкуваня різдвяных свят різдвяне свято то єдно
сам перед Спомин про наше дитинство дитинство юнис стає найкращы в спомины
і хоц то відбувало ся наше святкуваня все тоді в глибокым підпілью
бо є трошкы на <unk> років старшой паняны VI року роджений в
жыту в Украіні І я так мало знам тых звычаів якы были
там на Лемківщыні як нашы казали якы были дома І чого се
ми ся так і мало питали родичы але мі ся здає же
они самы то заховали як было там і так старали ся робити
ту і так то нам ся лишыло в нашій памяти Я зачну
так не од самого рідства а перед різдвом як то было Бо
то было приготуваня уж так цілий той піст різдвяний насамперед для нас
молодых то было приготуваня бо готувал ся вертеп цары называли Артек велы
товды тайно Ар Артим был тайний бо то по тым могли чытелі
за тым ся дивити але мы ходили так цілий місяц або по
по місяц зберали ся і на такы репетициі тоты репетициі то часто
были такы нашы выціркы Старали ся іти там де родиче были такы
лояльны трохы до нашых жартів до нас то так не хтіли іти
на репетицию бо няньо мамо такы были строгы то так дивили ся
што мы робили а так старали ся то тоты репетициі часом ся
тягнули так і три штыри годины Але то были такы веселы спомины
то были такы жарты Юнацкы такє незбыткы не во не кому такы
были ну такы гарне гарны были спомны Но і по тым той
вертеп то ся чекало і то ходило ся вже в часі свята
то было раз Ага ну і треба повісти же бесідуєме тепер о
грекокатолицкій церкві і мы не можеме повісти же і православна церква діяла
так свобідно як хтіла якысы были православны церкви а грекокатолицка церква попросту
єй як бы не было она діяла лем тайно Ей оно о
єй не было єй было дюры де факто она была кождериство і
делькориство нариство то обовязково приходили до нас підпільны грекокатолицкы священникы я запамятал
особливо отця Михайло Матвійці розкалушы Якій казал ті льоси вже понад двадцет
років каже я не мал святый вечери дома в родині з Мому
бо я в сценариству іду даде одправляти Потым был такій старенькій отец
Кісилевскій з новинству маця якій тіж приходил і тонариством нас часто был
Так што в нас хто ся одправляло в ночы нариство о то
еліктрикы товджы не было были свічкы Павно в наше село было трошкє
такє оддалене од центральной дорігы трасы што так дуже так не пильнували
Шыми до <unk> року всі одправы ішли в церкви не вшыткы были
вненчасом было рано свитом в ночы наріство не велекым то все было
в ночы то было тако традицийно О і лем зоскочыл трохи наперед
од вертепу уж бы днє саморист Вы мусиме вернути до вертепу та
бо вы ним поділи якы были там персонажы забажы вертепы то были
такы якыі гнескє Але то были бы ся то мене называли так
верте або верте бы вказали цары Бо были три цары был і
род был обовязково Жыд то был такій персонаж такій трохы жартівливий такій
трохы комічний трохи збыткы робил жартувал трохы додам особливо там де были
дівчата Были ангелы ци ангели єден ци в ци было іх кілька
но і были постушкы Постушкы якы ішли з дітятком до і дітятка
і сузнасли своі дары І то грала ся та сцена выфлеємскы якій
тритивці подіі якій описуют євангелисты в Євангелиях І то вшытко ся грало
было відповідне там костюмы малювали сме ся там собі такє бороды бекєт
барды вуса такы шаблі мали деревяны такы знате такы строі такы были
такы такы новы такы псіляків А тексты Текст был якыйси старий і
аці были якыси стары такє же передавали ся друкуваного не было хыбы
было так або на памят або мали написане тоты слова і так
передавали єдны другы ниякого друкуваного там тексту якого сой тамто не было
не вы не было не было по просту не было Передавали на
памят єдны другым тоты слово котре мал там і ірутсу газол котры
постушкы котры там цары котры те ложыт то і там своє там
плюты кє всякє о так оно ся передавало з іны лем хлопці
ходи лем хлопці Не опиша остай міся Было село Терной Цепільна то
было коли давно польскє село Терновици Польне просто Терновице Так новіце Поляків
в то як то ся вшытко одбывало о <unk> році Поляків выселили
до Польщы а нашых люде дали вже в тым селі І то
так шу майже ціле село было Лемкы переселенці з Польщы І ваші
родиці приіхали одґань А родиці приіхали з Під Крениці <unk> кілометрів од
Крениці мамо село Але то было такі два кілометры єдно од другы
Зліва было крижівка а новосанчык сіхало до Крениці а справа ту было
рустока велька Ту лем хлопці ходили Затапол то ходили лем хлопці в
нас в традициі было же дівчата потым ходили на щедрий вецер дівчата
ходили щедрувати А ту ходили з вертепом тыльку хлопці то было такы
наше наш наше таке Нашы занятя мы до того си рыхтували о
то было шодевер тепу А што до такых же приготувань ґаздівскых веце
но то такє шосты місяцо памятало з дитинства зараз то для нас
не є І кєси великє чудо там знаєте абы были грошы то
є і шынка і кобаса до кобасы знаты Але тото вшытко теперішнє
оно нема того смаку шторисвы Колиси кобаса ци шынка ци мясо нариствы
то оно ся цікавы то ся помагало і то не мож ся
было дочекати і тот запах котрым мі є погнешній ден Тыжден два
перед риством або і три то по селі был зради лиск пацяці
быризали ся пацяты ризали ся свиді то была ціла процедура то іщы
товды то такы тоты паця то потым або конопльом або сулом тоту
шкіру тоту жы Ополювали мили чыстили но а така найголовнійше то ввечырюж
таты робил кобасы я по гнешній ден знам і памятам і мы
тотою помагали Ты кобасы то было тілько мясу трошкы там сала То
был тико попер силь часнок іж І ниякого там не велу хіміі
ниякых консервантів ниякых знате о ты ся націняло бабця з мамом звычайно
то были іхнє жіночы справа то не чыстили тоты кышкы был такє
деревяный ниш такє тото не тото О потыме то вечер начыняли тото
выпомагали тато на другій ден тото ся коптило мало быти специльне дерево
так дотерыли тот влудили мале таку была такы коптыко котыльня дерево якє
небудь не было было або грушка або вишня такє Такє абы побыло
похнятє знате а бы ономны не а не ядлиця тамты зы такышу
згорілы то такє абы оно трошкы і димілы і ты Но най
гірше было спокуса же то ся робило до свят был піздо ся
несме до коборы і то запах хыбы ся добыв нецілу хату І
то была така спокуса жы ся не уж было дочыкати уж того
знаєте ріства а як же як ся дочыкали то вже так спокувало
жебы то памятало ся з тотых Вдайте аже <unk> і зас де
Світ ся мінят Колиси то было радіст од той першой зіркы знаєте
і та єличка і то світло на ты є лиці тоно было
як бы том Символом той радости того Христа ту з тым знаєте
якыми с такыма справами комерцийны будемо казати тыме такыма мы інколи і
дуже часто то є мы забуваме про сап самого Христа про самого
Христа што то є народжыня Божого сына Знаєте я памятам мы были
малы В церкви было зимно певно было може і пару грудусів морозу
церкви Деревяна привезли ся в ночы але приходило ся і цікало ся
знати на Зызерало ся на тот верты там горіла світскя там фіґуркы
і ішли нібы тоты цары не знам як то было то прилаштувану
якого ниґде не было зазерали сме і тота церкви чаркы о шопком
рушали ся ты фіґуркы тай тай кысы так та і тамты да
як бы ішли Цары ішли Постушкє до Ісуса ісус там леже в
Яслах о і то так ся чекало на то як за было
обовязково як не было часу або было дуже зимно провити тото великє
повечерє то бодай співали знами богы І той старайті священник такым тремтячым
голосом якы спіл то знаме бук А хвор підхопил а церква вся
за ди здаєте то так аж серце здаєте ся стискало здаєте і
відчувало ся в серці той ради што Бог з неба зашло до
вас то люди здаєте зна Бог розбійти языци то постурословязскы то бы
вшытко ся співал розбійти языкы убоєвайте ся бо славы Бог і то
так Раз другій третій та здаєте розумійте народи і тету дісти та
радіст такы был такій душевний такій трепец знате тыкє а зараз то
більше знаєте а потым наєте нас на Лемківщыні особливо і тут уже
як бы приіхали знаєти в нас першый Ден різдвяне Свят нариство то
казали же то є Такє велькє свято же його святкує тілько дома
з дітьми в родині вы не ходили культувати першый ден вы не
ходили в гості першый ден же то є такє великє свято што
то не можна навет ниґде ходити же же то тілько было ся
з родином з дома дітьми так што відчувало сидісне жыты жыты свято
а ходили же колядувати аж на другій ден Раніцку приходили хлопці дівчата
ци мамо мали того часу вынести сулову з хаты схопляли ся рано
а хлопці приходили раненько колядували і потым юж на другій ден аж
і тоты цары То так само то ж ходили на другій ден
ішли з початку рано до церкви на службу мусили одбыти службу а
по службі ішли з вертепом по селі а потім за ними і
то аж на третій ден то ішли культувати вже уж хорысты старшы
братя там ішли культувати на церкву Ной ту чекало ся на наколядників
тых малых потым на тот верте потым на на тыжу же на
церкву і так тоты святы минали так дуже скоро дуже скоро Ейте
е тош мі ся запамятало што ти ты знаєте з дитинства бо
то было тяжко дрідне свят а ся попала неділя а Риство прик
понедільок люто штырі дни свят так нераз было же а бриство попаде
четвер пятниця субота і неділю дни свято А тра нарізати січкы вшыткє
свята Ду выпелду бісіц наперед стато корбу тягнули і робили всі скардів
буторив де было здаєте то было тіж такы штоси зопомятало знаєте бо
то тре бо свято дец ся не робило свято ся святкувало О
є а зараз Я по собі виджу ту нас свы так хвалили
нашу парафию тишну ся сяде і хвалют Але з року рік та
проблема пустає же старшы люди не стає а молоды не мож іх
зорґанізувати бы покурювати пішли а бы на церку пішли курядувати Курядників навет
тых малых так недуже є на початках то так прилітали а зараз
бесідают в тых теплых хатах ащы ся покладают тыми компютерами тыми тыма
інтернетами тым ся і знаєти то як хворобы і не знати як
з того вийти што го робити знати з одного боку тут На
риками критикуєме же не мамеш жытяжко нам жыти з другого боку хы
трошкы такті цінности то што нас нарід нас гуртувало роками віками знаєте
шурбило нас народом шурбило нас християнами то лис воно так ся зріде
на другы На Рыству нихто ниякє до румків на ме приносил Для
нас было щестям знаєте вы згадали за єличку я што ж так
тіж памятам нас єличкы жыло ся вшыткы в єдній хаті місце было
мало ци зато ци чого яличкы была на гаку під полому Высіла
но на ялиці были там такы тоты шубылы шкляны такы там шубили
а то памятам як нині пузлітку ся огрішкы могли быти там декы
цукєркы могли быти тамта і дябка Отакє было на тым товды іщы
такых тых гыдлянты всякых того не было Але ся вберало і Яличка
хоц маленька але она принаймні покы мы діти были уж такы не
іж трохы старшы покы смыли в селі ту єличка внос си было
оберало ся і вберали ся єличкы звычайно на святівець На новый рік
нихто нас не святкувал І отым як мі ішли іщы ся десни
вчыти то мамо все нам зняньом наказували Вы там дивти ся бутоновий
рік будете святкувати а то є піст памятайте знеказували нас то піст
вы будете то духыстар подає нам ты дивит ся на то загальне
тикєти дає на той цивильний новий рік де звільненя від поступ Але
нашы няма они до смерти постудотримували стримували ся і протужыли і Господім
благословил так шотул Близче до самой вечеры то як єд знаю так
было певно в невідома бо так они той ся тримали того мы
ся тримаме тераз насамперед ішли до стайни годували худобу давали ім там
а бы они тіж вечеряли бо та як Дне на святый вечер
тамта Ісус народил ся в Штаєнці там были івті вівці і томослятей
о то годувало ся іх ну хата звычайно ся приберала ну і
така была традиция же ішла мама з дівчатами воду воду до студня
дука ся не ішло ту до студня Оны брало ся чыстой воды
няню з хлопцями ішол по сулому і пусіну Няню несли сулому а
хлопці мы несли сіну Сіно стелили на під обрусы при стіл на
лавкы А солома вклала ся на підлогу на соломі ся потім все
спало то было ткаради сбы ся спало на соломі Лем на різдво
Лем на риству Лем нарідство на найорданя лем нарідство тато входил до
хаты мама ся три разы питали одкаже сте три разы тото одповідали
з полуднього з пілдньо з полуднього І потым тато винчували бы было
гойно і полоны з року на рік і довікы Христос Рыждає Не
одповідали три разы казали Христо ся Рыждає ставляли ту слову ставляли сіло
лоли ся свічкы і молили ся Вшыткы молили ся тато напоминали же
на св Веці тра ся молити за померлых за душы померлых обовязково
все то споминали же вшыткы ся молили окремо а потім уж перед
Бристолі но то уж ся молило отце наш юж до вечеры О
і В традициі нашій не было же перше ся зачынало з куті
Та як я памятам зачынало ся нас ябка о хе так дібы
была традиция же через то што єла за даму через ябку зрішыли
Ной Господь іх прогнал і дал єм ту кару і І кєд
сказал є ві же будеш благородити в твоє а ты будеш працювати
потічыла тво істи хліб твій і в нас різало ся то ябко
так на кілько было ним діти в хаті а пото єло ся
часнок то часток так гы Казали бы были здоровы што то часток
якій знає ти є здоровий мали Здоровый Дух о І потым ішло
дальше Ішло кутя ішли вшыткы пісны стравы нихто іх не рахул ціх
было <unk> іх было <unk> ціх было десят іх было <unk> не
было важне традицийно все кутя самособом якко частнок Капуста то капуста як
звычайно там чы така ци така ґрибы ґрибы Но і то шо
нас на Лемківщыні і то шо нас зараз є правда тота страва
яка є дуже добра і дуже кориснуто была кіслиця Такы цілы рік
єй не было а на святый вечер кіслиці дорогы были і з
ґурлями і з капустом і з фасоньма могли быти фасолі были Были
пізны глупці пістны бо на другій ден были уж такту ромащены а
голупці были пізны Пірогы были а то была кіселиця то ся пила
така поливка поливало ся грулі то ся варило на навівсі зараз мывариме
хыгнивці але зараз тых рецептів є дуже і ся класит На вівсяных
тых пластівцях дає ся хлібо онос ся квасит пару днів дуже пужывны
дуже корисны і дуже кісилици В нас кісилицю варила бабце мы брали
в бабці ішли сме брали сме кісілицю а іб сме несли кутю
Бабсє вмерли і нихто ся не спитал як ся варит кіслиці і
ме не знали І пару років на єд не было тераз быс
рецепты тоту вычытали в тых і з тых вілсяных тых товарин Шо
до Куті ну то была така проста она была звычайно была тото
піхана як бы кажеме пшениця то акудварада Здавало ся медут трохы як
был трохи цукру мак горіхы пличка Я бесідую з людми і переважні
Лемкы мі оповідают же не Куті не было так Выказачні вказав вчерам
Михайло тіж тот одскауш же Куті не было і зато може Зато
може о бабців они кутю не варили бо в них бы тут
было А уж нас то ми варили то ми ся так міняли
баб ся намдавала то в них не было ту было вецы уж
ту бо в них там навет ну не было пшениці них был
овес Яць він О пшениця там ся не родила они навет мали
з чого чути Был так як давно сніп сиюж вы были модерны
і сніп не ставили лем яличку Нас была яличка Снип ставили тоты
нашы переселенці з Яшыма кажеме знотцяня Оту близшы до Перемышля то они
тот снип ставили того называют дідух Але в нас того не было
нас былайличка то Ною уж тераз маме бы туж тераз тых даруют
тых тых зараз добазали ту тых ріжных тых дідухів Але там з
того з тых краів де нашы там не было маты направда Ітердайте
і <unk> Вертя што Жыєме в тым часі в якым жыєме і
святкуєме різдво тепер і оно уж не може быти такє як <unk>
років тому як <unk> років тому барз часто вшыткы ся змінят образы
в телевізорі ріжны звукы ріжны мельодиі ритмы вшытко барз скоро летит допереду
але для того жебы зрозуміти і учути різдво треба спинити ся і
кусцьок быти тихо треба спинити ся і часом закрыти очы і так
перенести ся духом там до того выфлиєму А ящы пару слів може
повім бо єщы мал щастя быти по тым же нераз выфлиємі там
де Христос народил ся і на тым полі пастушків знате як сме
собі в дитинстві уявляли же ту была зима Наєд колядкы є так
же Ісус немов Кужлушка дичубітків збержбужка кєд єти культуют леты так як
є першый раз приіхал з тыма поломниками нашы мину тоту зовсім інакше
знаєте там тернеты снігу не виділи знате о тапичера Но для мене
справило дуже сильне вражіня бо знаєте Після підпіля після того всього тот
єшо ден нашым людям мож зарозповісти той час такій знаєте ніби і
прикрий ніби і недобрий дякуєти Богу за тош майму Нихто ничого з
нас не вымудрувал не придумал Ліпше ништошу повіл Христос Шукайте перше царство
Божого решто в ся ом ся дума решто ся додас Без Бога
ани до порога і мы не раз в жытю ся переконали же
то є правда же то і то бытова была мудріст нашых нашых
предків Хому было чому было о хато решто вшыткы тот Щыро дякую
пращем ся пращем ся з вами жыцю вшыткым як найліпшого різдва Хтосию
жізды святкувал хто си святкує лем тепер і жыцю і вшыткым жебы
то был барз важний ден жебы то было доправды різбом ІІ дєкую
і вам Христо ся роздают Призвучыл фраґмент нашой бесіды з утцьом Іваном
Репелом з Іваном Фронківскым а при тім были і музичны перервы то
тюсте Фольклорно Етноґрафічный Ансамбль Студенька і Дітуваций Ансамбль Путіцюк Ліста Йоан Франківской
Осласти Но на тім уж просім ся з вами пиште мі ци
дашто скорыстали сте в тоты свобідны святочны дни Ци записували сте спомины
найстаршых членів вашой родины Як тото вам ся удало Можете мі писати
на Фейсбу є там такі зову ся Анна Кырпо не лем написану
кірилицьом і оставайте Здоровы до діян