70% #2021 - 70% #377 Як то ся робит O школі, 14 II 2021
Еп. 2021

70% #2021 - 70% #377 Як то ся робит O школі, 14 II 2021

•

Опис епізоду

Odcinek z cyklu „Як то ся робит“ poświęcony jest temu, jak rozmawiać ze starszymi osobami o ich szkolnych wspomnieniach i jak takie wspomnienia nagrywać, by zachować je dla rodziny i przyszłych pokoleń. Prowadząca podkreśla, że warto pytać o drogę do szkoły, nauczycieli, przedmioty, relacje między dziećmi różnych grup oraz o naukę religii, bo z takich opowieści można dowiedzieć się wiele o dawnym życiu Łemków.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Витам на хмиле моі кохатє при мікрофоні Анна Кырпан Як уж певно
значыт тепер робиме передачу в інчым форматі то не звыкли <unk> процент
дає переважнічу бесіды з ріжныма Лемками в Украіні а выклады утім як
тоты передачы ся робит Хоц розумій ся і фраґменты бесід тыж присутны
бо як нам без того Назвали сме тот цикл як то ся
робит і власні можете кус ся дознати як то ся робит такє
інтервю жебы і самому з того скорыстати Бо видите настали такы часы
же каждий з нас мал бы ся зробити даку журналістом і піти
брати інтервю старшых членів свойой родины ци знаємых якы іщы оповіли бы
дос дуже цікавого Покіль они іщы сут і покіль годны і хотят
оповідати І каждій передачы тепер оповідаме о якыхси аспектах того записуваня споминів
психолоґічных технічных і вшелеякых інчых Звертаме увагу на тото же записуєме спомины
власні од старшых люди і вартат нам одповідні до люди в поважнім
віці ся застосувати зважати на іх особливости На гнескопу бесідуєме о такым
важнім аспекті якым єст школа і шкільна наука Коли бесідуєте з дідом
ци бабом певні і без нашого научаня даєте ім такы звіданя Оповідте
ле як доходили сте до школы яка была тота школа Чым ся
ріжнила од гнешній Ци памятате вашых учітелів якы они были тоты научытеле
Ци колиси учітель в селі был барз великым авторитетом Ци учытеле в
вашій школі были добры діти Ци Легко вам были ся вчыти Якы
мали сте предметы І што вам леґше ся давало і взагалі што
цікаве памятате зо школы носами Новім тотка валетка весло мояслопу свісму спису
Чом школа для нас така важна коли записуєме спомины старшых люди чом
все вартат звідувати о школі Бо можеме довідати ся Дост богато цілком
більше як лем о порядках якы были в школі колиси давно о
імени учытеля ци жартах учеників На такы просты звіданя о школі можете
почути барз цікавы оповіди і одкрыти для себе дост дуже нового Бесідувала
єм з ріжныма Лемками в поважнім віці і могла бы м умовно
поділити іх на три ґрупы тоты же пішли до школы до ІІ
Світовой войны тоты же пішли до школы в часі німецкой окупациі і
тоты же пішли до першой клясы уж по выселіню на чужыні В
більшой части лемківскых сел жыли лем Лемкы і в школі вчыли ся
розумніє ся лем лемківскы діти В інчых селах в клясі стрічали ся
діти і з лемківскых і з польскых ци зо жыдівскых родин Ноты
тоты школяры мусіли уж в дітячы рокы будувати якосы меджеетнічны стосункы но
і о тім тыж можете звідати діда ци бабу Як уж зачепили
сме меджеетнічны стосункы то повімы і о стосунках меджеконфесийных ци меджереліґійных В
школі ту выглядало так же науку реліґіі римокатоликам но переважні Полякам мол
бы давати римокатолицкій священник Представникам юдеізму певны рабы ноле докладні не знам
не знам де было специяльно такы жыдівскы школо гєдер хыба в місточках
в селах такого не было Но як з лемківскыма дідочками Більша част
іх то грекокатоликы і до них на елекцию реліґіі приходил місцевый грекокатолицкій
священник меньша част лемківскых діти православны і іх вчыл православный священник Не
знам як было з тыма дітими родиче якых належали до ріжных протестантскых
напрямів не знам як в нима было бы мі іщы ся не
стрічали такы респонденты жбы мі тото оповіли Але як мати такых докола
себе то звідайте іх хто і як іх вчыл на лекциях з
реліґіі Протестантскых родин было мало і цілком мало было атістичных родин медже
Лемками і тыж не знам ци посылали своі діти на лекциі реліґіі
такы родиче атіісты ци ніт того не можу Вам повісти В <unk>
роках при переході якысого села на православіє а села так переходили барз
скоро єдно за другым єдно за другым но то при переході котрысого
села на православія трафляли ся ріжны недорозумліня ци конфлікты на тім ґрунті
власній школі при вчыню реліґіі бо наприкы сталым учытельом реліґіі был грекокатолицкій
священник але діти православных гейбы Хтіли жбы іх вчыл православний єґомыст нашы
респонденты о такім тыжмі оповідали зо спеленний і свій то соспея на
сами алісу Світвом на сами але на сами алей солесо асе олесо
з жалісу зозелены гос а тепер побесідуєме зас о меджеетнічных стосунках але
в інчым вымірі стосунках учытеля і учеників Не все учытельом в лемківскій
селі был Лемко ци Лемкыня навчытелями были і Полякы Даякы Полякы учытеле
якоси ся застосували до лемківскых діти кут ся навчыли по лемківскы а
даякы ніт бывало ріжно Нараз моі респонденты оповідают о конфліктах з учытельом
Поляком якый барз хотіл жебы польскє домінувало Наприклад трафляло ся такы же
новый учытель Поляк заставлял зачынати ден в школі з молитвы по польскы
і тому противили ся не лем діти але іх родиче доходило і
до серйозных конфліктів Як будете бесідувати зо старшыма Лемками кунцят дайте ім
такы звіданя по якому вчыли сте ся в школі Найстаршы Лемкы певне
дадут Вам одповід же они вчыли ся в школі по лемківскы а
може і з лемківского букваря Но не вшыткы Хтоси може вчыл ся
і по польскы но окрем того ясне же вшыткы мусіли вчыти польскій
язык яко державний При початку фашыстской окупациі в шкільництві якій всяди зашли
зміны Деякы респонденты оповідают же змінили ся проґрама уж не учыли языка
польского зачали вчыти німецку муву Окрем того дуже было такых сел де
зявили ся новы учытеле Переважні то были тоты хто втікал зо сходу
втікал з радяньского союзу з рядяньской Украіны а найбільше зо східньой Голичыны
окупуваной Червеном Армійом <unk> вересня <unk> рока Оно і перед І світовом
війном із скорше на Лемковині значыт на західній Голичыні в ріжных селах
робили навчытелями Украінці зо східньой Галичыны Але в часі фашыстской окупациі процент
педаґоґів зо сходу одраз выразні побільшыл ся На жаль не мам офіцийной
статистикы але о тім гварят часту моі респонденты Єдны новы учытеле зо
Сходу прібували ся застосувати до лемківского середовиско а інчы ніт з більшым
ци меньшым успіхом прібували навчыти лемківскых дітий літературной украіньской мовы а тіж
шырити украіньску нацийональну ідею Переважні учытелями в лемківскых селах робили люде добры
жычливы прихыльны до дітоцьок Хоц Трафляли ся нераз і прикры о якых
лишыли ся гіркы спомины моіх респондентів То были часы коли кареня ученика
бийом выжало ся за цілком нормальне такто принимали і учытеле і родице
і навет діти Але добры педаґогы рідко били неслухнячых діти а злы
учытеле надужывали зо свого права фізычні карати дітуцьок а тыж знущали ся
з них в ріжний спосіб як лем сой выдумали І вера рокы
минают а люде в старшым віці тото іщы памятают І тотых добрых
учытелів і тотых злых Добра то была школа ци недобра але і
тота ся скінчыло Пришол гіркой час выселіня Лемкы поіхали в незнане єдны
на схід зас інчы на пілніч і на захід єдны лемківскы діточкы
продужыли шкільну науку на чужыні інчы лем зачали пішли до першой клясы
Хоц бы діти і трафили в приязне середовиско а єднак школа на
чужыні была чудом Часто лемківскы діти остро одчували же они не такы
они інчы як місцевы діти Не раз в клясі в шкулі іх
высмівали особливо за іх мову і понижували хоц мудры учытеле не позваляли
на то і робили вшытко жебы діти переселенців легше адаптували ся в
новых обставинах В передачу <unk> процент певне чули сте нераз як Лемкы
якы жыют в ріжных реґіонах Украіны оповідали о тім як в кінцитых
при початку пятдесятых років они вчыли ся в совітскых школах Нелегко ім
было звыкати до совітскых порядків в школі до літературной украіньской ци росийской
мовы Переважні выхованя лемківской родині барз ся ріжнило од того совітского шкільного
Оно мало інчы принципы бо вдома ся культивувала переважні мораль християньска а
не комуністична Но і так родина тягнула дітину в єдну сторону а
школа в другу і часто школа перемагала Зачепили сме ту перебрали сме
ту ріжны темы звязаны зо шкільном освітом Як видиме школа в ріжны
часы была до якысой міры дзеркалом соспільства ріжны соспільны політычны процесы якосы
вплывали на школу зато вартат дост конкретні звідувати найстаршых Лемків у іх
шкільных роках лем сий представте Были то часы коли не каждий няню
не кажда мама Могли провірити ци добрі іх дітина написала тоту задачу
же дале додому І не зато лем што не мали коли то
самособом а зато же товды часто ся трафляли люде неграмодны цілком неграмодны
Нераз было і так же ледве дітина даяк ся навчыла чытати і
писати Родице одраз заберали єй зо школы жебы помагало на ґаздівці Трудно
тепер штоси такє сой представити А колиси такє часто ся трафляло Бездівка
было важнійше но тепер послухаме фраґменты з інтервю де нашы респонденты оповідают
о школі каждий о своій школі і о своім чехі Оповідат Анна
Коско по мужу Репа Пані Анна більшу част жытя прожыла в селі
Підмихаля колюніста Калуш Івано Франківской области Она ся вродила в селі Святкова
Мала ци як часто называли тото село Святківка Родила ся в <unk>
році В родині Кусків было <unk> діти діти підрастали а вчыли ся
лем ґаздуваня а не чытаня ци писаня бо долго в святківці свойой
школы не было далі оповідат пані Анна і што хлопці же більше
же хлопці роблят же воді пам пара кони є ся памятаю што
ярже за мою памя што ся два выкіє Кін не лорут кєн
не лорут то во Тех ся сіют а тіми волами волотят Потекє
вы хлопців же якій великі школы нема ніхто до школы не ходит
Вшой Працюют і школы нема а Вашій селі не было школы на
хім ся єй школы не был І хлопці якы великы во ні
зробили воні до не вміли де сыпати писати не місцяли а через
якій час ту однаємли ся якій вчытель пришол і коло церкви як
было кусниця казати як ся вмервет мертва Джюдина нимає де там його
привозят або што наряджуют І там доти кус літіт але то вже
того не было Заверял якій сучыте іщы хто хтіл аби ішол учете
ся хос підписати прочыта то же хлопці цоха ходили василь Видіо того
што вміли ся підписати і процитати ту То коли тот уцітель пришол
то до чы якы рокы были пришол то вже як хлопі то
орали твор семого року был самій старшій О так мож выясні так
но то якый дес был тотрів же тоты учытель ся зявил тоты
хлопці о довелим Не были маленькы так повыростали хлопці же татові помагали
робити на полиякы мали <unk> років пєнратак Цо іщы як коли роздумка
была ти з том науку де підєш А ту треба робити Ани
в буде кому робити кєд буде ґітьомать Поробили на руботя на годину
пішли тамты товотруха підмуць Выкяв То о тому Марині Там є котра
мы ага І після того як Марина Морино <unk> руль Затято так
ну то ще Марині не ходіла до нашого села а до Святковы
бо святкова перше побудувала шку яку школу м а то і нашы
же будували То вже до той нашой шкоры то я кілько мала
сім років уж ходили до школы в своім се як же кладиля
до свойой перся до свого села Крак были з тых першых же
пішли до школы в своім селі в Свитківці так до Першой кляды
кяну Якаского вызвечали школу Вы і такы його рока зачали першых ходите
до школы Так то є тату будувал в гінці зберали і так
будували тоту школу Бо піддякуй самим же а я прочытала же водили
ся за тоту школу з Єґумостю жебы він дал бы колиси священник
то мал землю так і жебы він дал ковалец землі жебы там
поставити школу Святківці А штоси гейбы Тот священник як бы не хтіл
одпустити землю для того жебы поставити школу Як юля не ся поможу
вам окрислити де школа была де дорога Понизі дорогы шкулю побудували школа
є мы до той школы ходіме Там же то є побудували там
ниякы гібы А стоіт гневка тота школа стоіт тот дів Стоіт мене
онде фотоґрафіі єяли в тій сістрі Але є тота школа яли вы
як вынатрі были то школа закрета ствоі дівы гуті стороні там польскы
Полякы ся зіли в хатах там ся хтось То жытекє то побудували
школу і діти пішли то як вам было <unk> років як вы
з <unk> то <unk> років то было <unk> рік з осечом шіст
років минає се не рідит зо школы Перший рік на як мы
ся учіли То не было книжок ні товло ні зоситів а были
це ті табличкы якій был такій рисік мы на тім писали Ужо
писали в школі тоді під пахуті додому де ся в дома там
што Отыкєву то першый рік один рік ходили до першой клясы до
другой класы два рокы до третьой то два рокы до <unk> жетверта
і <unk> аж і так на тім тубо Тоді што ся робит
в Крайниці та Крайниці Чули В місті Криници Краєці же там над
то бы абы хто хоче абы і тіжнинар поступати Научытелю навчытеля Ящо
вераю ся тіту Воі плачут братува ністя нім брата Батиля А то
што вы тепер повіли то уж было за Німців Мы поіхали Але
нема автобусі ні машені ничого але брат запрягає клоні там нашого солти
сатіто там дынка там ще там пару мы сідає на фір і
брат нас повістю да Мы там начынали здавати но бни нас там
провіряют ся уміют ся здавати Досицю памятают два хлопці нездале то так
плакат што ся неа імпляли іх просили облисити ся на Підвытівку Дзе
істі бы кус ся підучыли і пришли тамта была на підвитівку гы
што ся робит тут І брат нас заберає назад додому Божевіня А
вы юж были там і уж якыйси час вы юж там вчыли
ся Може тіж не получыли ся ну най будете і так над
ото на підвытівку може так Але а коли пішла така вістка і
брат приіхал на цеброх Но забрал додому Бовна гі поступає на польщы
натуво Хоц Пан Василь Фарбанец здаюли же вродил ся в тім селі
в <unk> році Так вырок Не помилила ся Нє добрі Добрый Ден
і Добру здоровя Шановні Лемкы Я жыю на Двірні На полудню Іванофранківской
области містецко Невелике де <unk> тис люде населеня ріжных з місц більше
гуцули гуцули так Памятате якый был священний священник Я знаю што ходил
был дуже людяний і файний священник я і ґнеска го памятам Ну
До дітів він дуже ставил ся добре Ге вчыл вас може в
школі реліґію так Розказу про десят заповідів Божых про Бога ішло же
треба як підростеме жебы сме цитали біблів Написано ту уж як бы
была така як бы і руска і польска Школици якы як то
было были влас полякы В нашым селі за ріку были штыри хыжы
польскых родин Наше поле і родина польска мала колона з Поле Але
Полякы говорили собі на польскій мові А мама і тато говорили на
лемківскій мові але ниякых між ними николи не было сварок Жыли собі
мирно спокійно але нихто не брал польску дівку а польскій хлоп не
брал лемківску дівку Але быни ходили до Костеля было недалеко містецко Яслиска
тому до Яслисків ходили до Костела Бо в нашым селі Костеля не
было были ся были штыри родины А тоты Лемкы жы были то
были што грекокатоликы грекокатолицка віры А были гвас Жыды Єдна хыжа была
жыдівска І той Жыд мал курцьму І мазен і курсма але люде
до нього вносили ся добрі Значыт были в селі такы добры приятельскы
привязны стосункы медже Поляками жыдівском родином Лемками а може были і Циґане
Ні вшыткы зєлі файно Не было якыхси конфліктів не было ниякых конфліктів
Што памятати іщы выпамятати як іщы про тоту школу Священник то провадил
очывидні реліґію але были якысы учытели же інчы предметы провадили І лиже
была єдна учытелька яка она сяла арифметику писати чытати арифметику і так
гарно ся до душів односила і не было такє шобло якысь непорозумліня
Тота учітелька то по якому убесідувала по лемківскы Вона не мала ни
чоловіка Ани діти не мала мала служницю яка єй помагала яка была
тиж одынока самотя І тота учытелька лем занимала ся дітими тілько діти
учениками То певне была така школа як сім років ся вчыли Але
называло ся штырі клясы ци якє в всяден то было такє подібне
Лише четри клясы Памятам што чытилька казала што треба діти підрыте треба
чытати дуже книжок ріжных книжок яку хочете шоб мали сте якусь хутруга
культуру Але я виджу же вы тоту учітельку послухали бо я виджу
глас ту в мешканю дост дуже ріжной літературы што найбільше любите чытати
Же тепер не чытам кримазет ниць бо лже очы добре не видят
окуляры а чытал дуже б чытал і украіньску і росийску цілу німецку
мову але уж же м забыл троха знал але ж то забыл
саду тами <unk>a<unk>э адрам <unk>Анес фір буде сута невісты Юж было повіджено
в нашых передачах о тім же легко буде зачынати бесіду коли маме
в руках дашто намацальне то ключ якій отворит двери до скарбів памяти
чловека якій сідит перед нами нашого респондента Што може быти такым ключом
як маме в плянах розкрыти тему школы і шкільной наукы Што може
быти но найперше што приходит до головы то фото з тых чахів
Фото з архіву Вашой родины Фото де ваш дідо ци вашы баба
маленькы може єст і фото де діти стоят перед школом а з
нима іх учытеле Добрі як мати такы знимкы можете взяти посмотріти зачати
з того звідувати Але як не мате такых знимок ниць Можеме зробити
інакше ото можете взяти в рукы хоц што з днешньой канцеляриі вшытко
такє знате кольорове тепер блистяче ото влосте в рукы наприк злошыт такый
з кольоровом обкладинком де дашто намалюване ци надрукуване якыси флото і тримуючы
тот зошыт звідайте бабу ци діда А якы колиси мали сте зошыти
Чім писали сте в шкулі і націн Ци легко было писати чорнилом
атраментом Ци скоро навчыли сте ся писати рівно пером Ци вымагали з
вас каліґрафічні выводити на паперы буквы А было і малюваня якєси в
школі Но як было то чым малювали сте Ци тото вшытко было
товды дороге Ци вашы родиче могли сой позволити купити вшытко потрібне до
школы Можете тож взяти в рукы шкільний наплечник колиси з діти і
вашой родины як мати дома діти в такым віці і звідати А
з чым вы ходили до школы Ци вшыли вам може якысу торбу
з полотна Но і што носили сте зо собом якій певні зошыт
книжку Ци брали сте до школы якысу мериндю Як долго тырвали лекциі
Ци діти ся вчыли і дополудня і пополудни Цо і молодшы і
старшы ученикы з ріжных клясів вчыли ся колиси давно в єднім приміщыню
Ци то правда Што найприємнійше памятате зо школы А што было найсмутнійше
Ци памятате даякы вершы зо школы а може якысы співанкы якы в
школі вас навчыли Ци діти колиси любили ходити до школы ци ніт
Ци было ім там цікаво А тепер зас послухаме фраґменты з інтервю
О своіх дітячых роках споминут Іван Ференс з міста З Луців Львівской
области Він вродил ся в <unk> руці в селі Липовиц на далеко
Яслиск Памятає насуному гуж так Памятаю як я до школы ходил Вашім
селі школу поставили в <unk> році Ну я си страшу ходила та
настатя Нада до першой клясы Але як пришли Німці на Целесі війны
тоді там постала украіньска школа де полністю по украіньскы выглядали І выда
до такой школы пісню і я до такой школы пішол пішол на
рік Якось так получыли ся што там была війна і Німці воювали
з Поляками з початку то <unk> рік Яво то запамятавшы перший раз
в камні в пал самольоты німецкы Полякы лизбыли з яслисках де його
выбили і він розуміти в палу в каміні в лісі той самольот
і во дітиска сіли і моя сестра одна і друга побігли там
<unk> ся до той самольоты Я тоже дуже хотіл смерт Вы напевно
забыл ся там тото был воєнний Я знаю може той розвідник або
якій Початок війны <unk> тоди в <unk> році од цього ціє автошкєйса
памятал же бо цьо бы я хотіл чуде піти бо всі дітиска
бігли же недалеко від нас было ты каміні бігли туда потым най
принесли якусь лізязку є такшку дволжы мене не пустили А мене та
старша сестра не пустила і все не мож на тобі все мой
І є шкудувал от зато я од тых пір памятаю но а
потім пішол через якій час уже в <unk> році ті до школы
пішол до першой клясы і я же ся рік в році затримал
бо шос не было порядку в школі ношой ся ся затримал і
на рік пізній ся пішол А там же были дві клясы але
справом в тому што ті дві клясы были в одному в одній
кімнаті тым навцитель Кевко З украіньской мовы она выкладала і украіньску мову
і математику так дальше в другій клясі Я ся три <unk> ци
надходил Я ся трошкы зрозуміти побули школу закрыли бы вже началь ся
бомбетер мкаліс самольотами там стріляти там Німці появляли си бо же приходили
честеней якы з фронтів міняли іх навіт присіннот приходили до нас зато
москальскы самльоты же бомбили іх і школу закрыли товотыкєвод получе і але
Выпадок НАСте гін принесли як я пришол до першого класу Підчас року
солтис принесли портрет Гітлера З рамкую паперовий жыт міт кєд бы завісити
в клясі ся бы повісти в класі Ну і він пришол сказалчытельці
і забрал ся і пішол І тутрыв і в прирыві всі побігли
дивити ся розуміти од весині ся <unk> Гітлір біля ці голо Дивите
ся як він там выглядаєт і уден хлопец О кажете його треба
высмалькати бы він бо він засмалькал ся і берты коло руками пальцеми
хватану ідну стріни ціма зацепил папір і взял і вербо сміт То
было стрихітє всі так бояли ся жыдай во прилетіла всителька пришли Адам
дірка Хто то зробил і давай питат Хлопці молцят дівцята молчат Я
вас доволо я вас не выпустю єла студия весю А нині дівчатам
же плачут хлопці якы могли такы бы бы бы бы бы бы
бы неперу порозбігали ся ну і потім урок знову начал ся товже
нову рок практиці Розпустили Вчытелька урока каже Ага і дівцят уставила каже
ми дівця повинны сказати Я вас не пущу до тых пір пока
Вы не скажете тото зробило Ну і на хлесті дівцята поплакали ну
і всетиків сказали знали радісну дівут Ну і што І тому хлопців
сказали ти не іде додому і до школы більше не іде приведе
тата і з татом тикє прихватя Но а той глупцена татові то
все розказал ты што він злюбил признал ся Ну та ініците пришол
з татом раз урокы на целецієм він приходит за пізнитсі свій синокій
і з татом приходит в іх Інає там розказу но він там
просит ся умляє батько просит за нього Сидит тотак жебы выпустили ту
бідуй і в кінці кінці выберат лемінця на куціна ставит малого і
тым лемінцем лупит коло насель Тато так зробил Лупит потім позаді Ну
і вцідика так побаця ой та што выробит та шкода дитине та
дудо ся бєд Е наці выпустила Він його выпустил она його відпустила
додому а хлопец зостал сім ну і потім хлопец сміял ся на
перерві другій висіл Оу знайте Тотату ми одягну <unk> ци штанів Ны
одным словом насміял ся на тым ґінці Леті і принесли другій портрет
тоты што іде ся ны Деймо такі всякі там выпадкы буде Но
але што скоро знову школу закрыли і так є ту другу клясу
незакінців О по тому скрыли школу школу як нас сказали скулю закрыли
тай на ся в сєп маленьку фронту Дорогы моі слухаче тепер звучыт
уж сама передаця циклю як то ся робит Оповідаме як то ся
роблят інтервю зо старшыма людми і што треба робити жебы як найліпше
записати спомины од них Перше юж оповідали сме Вам але так хочу
припомнути оповідали сме же барз важне найти добрий одповідний час і одповідне
місце для той бесіды Мали бы сте мати дос часу не понагляти
ся не летіти уж деси на конкретну годину І тот чловек з
якым бесідуєте тыж не мал бы спішыти ся а спокійні з вами
бесідувати Друга важна річ мате прибывати з тотым чловеком лем самы в
покою і доокола мало бы быти цілком абсолютні тихо і нихто Вам
бы не мал перешкаджати При бесіді при записуваню споминів мали бы сте
выгідні сідити комфортні ся чути і спокійні провадити бесіду товды може быти
найбільший ефект Записувати спомины як уж было повіджано можеме в ріжний спосіб
і традицийно на папері тыж але просто буде то кус долго Но
і розумі ся можете записувати спомины при помочы сучасной технікы Повіли сме
уж і припоминаме зас Техніка мусит быти на тот момент прирыхтувана Мусите
ся переконати же в теліфоні ци в диктофоні єст до з місця
до з памяти мусите мати батериі на запас як корыстате з батерий
тиж вартат спрібувати якій найліпший рівен звуку выбрати підкрутити там диктофон при
записуваню бесіды тихше ци голоснійше то залежыт од того місця де сте
жебы было пак добрі чути Гварю же хтоси уставит там на <unk>
хтоси на <unk> хтоси на <unk> хто як залежыт де він єст
і на кілько голосну ци тиху гварит чловек спомини якого записуєте Пылдам
іщы раз же не раджу корыстати з відеокамеры бо чловек ся чує
як на сцені як в телевізиі і не годен до кінця быти
собом спокійні споминати і довірливо оповідати Не буде такой особливой приємний довірливой
атмосферы Ваш диктофон ци ваш телефон в якій єст проґрамо диктофон ставите
на стулі дус близку од чловека з якым бесідуєте напевне найдальше піл
метра але ліпше выйде і як поставите близі Прошу звернути увагу на
тото жебы обернули сте телефон том дірком яка єст мікрофоном просто до
чловека з якым проводите бесіду а не наопак скєруйте якоси мікрофон до
ґамбы І вартат попросити того чловека жебы бесідувал до мікрофона а не
на право ци наліво ци дозаду бо не буде добрі чути Тепер
хочу звернути ся до тотых нашых слухачів якы набарз ся розуміют в
модерній техніці Но але то і не во вшыткым чловек мусит конці
ся розуміти Но то може дахто з вас слухат нашу передачу і
думат сой Уу то добра справа Записувати спомины старшых Лемків Зарам піду
і куплю свій диктофон і пак піду по родині зберати спомины І
ото дайме на то выходите тадиль де ся продає така ріжна техніка
і выберате диктофон очывидні не аналоґовий старого вгірця а цифровий якій легко
ся лучыт з компютером і записує без шуму што тиж важне і
обзерате ріжны диктофоны якы в тім моменті там сут Продавчыня выяснят же
они мают ріжны характеристикы ріжнят ся і тым як долго можут записувати
То увага увага Для вас важне не як долго а в якой
якости Спомини вартот записувати в найліпшій якости То буде недобре як будете
провадити звукове записуваня в найнизшой найгіршой якости то до ничого Пак при
переслухуваню не вшыткы слово розчуєте не вшытко зрозумієте штоси може деси там
конец речыня ся зісти ліпше жебы диктофон записувал в звук Не барз
долго але барз дубрі Значыт тот авдиофайль буде більший буде мати більше
інформациі але буде ліпше звучаня Но як уж мати диктофон як вам
не треба го окупувати ту попросту ставте гу на як найвысшу якіст
кєд едете записувати спомины преці нашы респонденты нашы старшы Лемкы думам на
тото сой заслужыли а кажде іх слово для нас барз барз цінне
Ну а тепер послухаме іщы єден фраґмент Оповідат мешканкы міста Пултова пані
Мария Дрань а по мужу Міщенко Оно вродило ся в <unk> році
селі Святковы Великы При выселіню родину Дранів завезли на схід до Харківской
области де они пробыли недолго а покуни нашли ся в Станиславівской области
гнеска Івано Франківской в місті Калуш А коли пані Мария ся выдала
поіхала до Кыйовы Но по чорнобильской авариі они не хтіли уж Жыти
в Кыйові і за якысы два рокы міщанкы переіхали до Полтавы Є
і в Полтавской области Лемкы Суд На дуже але судте <unk> року
Кільку років вы южы жыєте в Полтаві Як такы было же вынашли
ся деси там было на схід Ставют Рудина переіхала ту до Калуша
но і вшыткы де пішли деси ся вчыти такы ну пухкали сме
бы приіхали в <unk> році весною мы попали в велику Украіну на
Харківщыну зміівскє реййон і там пробули літо <unk> зиму <unk> на <unk>
а пізнійше моі батькє дуже Были настройні повернути си на нашу рідну
Лемківщыну они не уявляли што це вже неможливо Ім здавало ся што
як вони приідут на західню Украіну то перейдут собі свобідно через кордон
і буде іхня Лемківщына з величезныма трудностями Мы весною <unk> року в
страшных жахливых умовах єхали на захід тому што была вдана вказівка урядом
штобы ні в якым разі переселенцям не продавати ні квиткы на поізд
ні сприяти іхньому поверненю тікы треба было жыти там де нас переселили
у Харківску област Харківскє області мыли Зміівскым реґіоні село Гініівка нас было
родины а слідуючы родины были уже напевно через вісет кілометрів в слідуючым
селі О так розпорушували нас шмыяк асимілювали си Ну але тягнула ся
душа додому і приіхали мы в калышы з великыма трудностями приіхали Жыли
тоже з великыма трудностями з томуш сімя была велика девят чловік нас
было а будинку Де жіти не було мы знешли батько знишол будинок
без вікон без двери так мы поселили ся першывка лежы ну были
трудны ще до будовы лисі так дальше Ваша родина пришла доґонуша Вас
люде доукого нормально сприймали ду было до дуже Лемків ю ся не
дивували Нє в нас приняли оце місцеве населеня не з великым ентузиязмом
Я Вам скажу не з великым Одбачте як получыло ся в офіци
ні бы была угода медже двома державами Польщы і Украіном Поляків переселили
чысленну Польщу а Лемків переселили на Украіну Але Місцеве населіня дуже было
проти цього штобы наші Лемкы занімали польскы будинкы польскы участкы землі вони
розрахували што це все остане ся для них а тут вдругы зявили
ся сніг на голову якіс переселенці з Польщы і вони тоже претендуют
на будинкы на землю на то все Нас наприклад Ґали ся не
всі любили і не всі нам хотіли допомогти ну були єс дикіше
спілчували були дикіше допомагали Я не можу зказати загалом Але це відчувало
ся я наприклад коли ходила в школу в нашу тут ґалишскількы Коли
кінчала десятый кляс я відсувала дуже зневажливе відношыня до нас Лемків Я
відсувала причыну напр в школі В школі вы не ділили до мы
якій зайняты В школі выбыли вшыткы як бы рівны вшыткы є Але
што могло быти причыном школі Бо наприкляд добре Лемкы пришли заняли якій
дім а тоты сусіды хотіли може його самы заняти Може они были
незадоволены допустим напр такє дайне на то але в школі як бы
Вшыткы гідносі Ци было віддзеркалиня іхнього стосунка до Лемків в сіміі Ци
діти звідти брали оце все зневажливе відношыня до нас Я тілько так
пояснил шо це все сло від єхніх батьків што они так зневажливо
відносили си до нас неважливо не дивлячы ся што Лемкы дуже гарно
вчыли ся майже всі навіт на плодил майстер Вестер В музичных перервах
IP гурт Ґречны Фіркы тот ансамбль діє при музичній школі і точка
Монастыриска Тернопільской области На тім мили моі слухачы завершуєме сму передачу циклу
як то ся робит Дякую за увагу при мікрофоні была Анна Кырпан
Одставайте травы до стрічы за тыжден