70% #2021 - 70% #389 Як то ся робит O языку, бесіді 22.05.2021
Еп. 2021

70% #2021 - 70% #389 Як то ся робит O языку, бесіді 22.05.2021

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono językowi ojczystemu, mowie i temu, jak rozumieć relację między językiem a dialektem, na przykładzie łemkowszczyzny. Prowadząca podkreśla, że każda mowa jest darem i że nawet uczeni nie zawsze potrafią jednoznacznie rozstrzygnąć, czy dany idiom jest osobnym językiem, czy dialektem.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Видам Вас милый слухайте при мікрофоні Анна Кырпан дале тырват на шыку
як то ся робит Якым заохотяме вас робити тото што і мы
робиме записувати спомины старшых Лемків Но не єст ділота праві кажда лемківска
ци гейбы лемківска орґанізация што найменьше <unk> мілків вшыткых заокуцят записувати спомины
старшых Лемків Але нихто не вчыт не выяснят як то ся робит
А мы ту вчыме мы выясняме а мы вам помагаме тото робити
Вчыме в каждой передачы циклу як то ся робит і днешній тыж
наша гнешня тема то мова Рідна мова ци штоси такє што чловек
при народжіню достає переважні так бы повісти в комплексі з родицями з
родином з якы су місцьом де приходит на світ в комплексі з
етноґрупом народом в якій ся родит а і зы інчыма річами якых
суй не выбераме Они дают ся яку обєктивна реальніст они нам даны
незалежні од нашого желаня ци не желаня Колиси в церкві долгу утримувало
ся такє переконаня же о божых ріцях люди сміют бесідувати і писати
офіцийні лем в трьох языках жыдівскым грецкім і латиньскым Юж то тыму
гейбы богом освячены а інчы ніт Долгы такє ограничаня до трьох лем
божевскых языків і понижаня інчых нацийональных мув Пошкодило церкві пошкодило розумліню мерянами
літургіі пошкодило проповідуваню по світі християньства пошкодило вростаню церкви в нацийональны культуры
творіню нацийональной християньской урядовости в ріжных краях Минуло дост богато часу покы
люде зрозуміли же не є мол Божых і мол ґєбельскых Мул святых
і мол грішных бо кажда мова єст божым даром Ай не лем
мова і діалект тыж Певне вы не розчытали ци чули о ріжных
загальні знаных чудесных зявах коли Комуси ся зявил Ісус Христус Матер Божа
ци дахто зо святых і не знам ци звертали сти увагу на
тото же сын Божий пречысте діло ангелы ци святы коли дакому ся
являли то бесідували верны кунцы по жыдівскы по латиньскы ци по грецкы
ніт ніт Они гворили в ріднім языку чловека до якого ся звертали
а нераз і в діалекті якым він ся послугувал на штоден А
коли такы незвыклы стрічы ся одбывали на нашій земли то люде якы
ся стали свідками чуда чули рідну лемківску бесіду Наприклад коли в <unk>
р Матер Боже явила ся же нам на польско чехословацкой граници коло
села Высова на горі Явір то не варило до них ани по
чешскы ани по словацкы ани по польскы лем по лемківскы Як не
такі світал диктик дикників ник дик диві Мула Мула Є є Юсцюю
голосы найбільшы канонічных і ортодоксальных слухачів якых відуют Мула Як то мула
Таж язык Лем язык Нотупил він так Знам богато Лемків якы не
ужывали взагалі колиси давно слова язык лем мова Розумні і ся знали
тото давньословяньскє а і церковнословяньскє слово од хоц бы і з літургічных
текстів Знали го бы подібне слово мают Полякы і Росияне але вжытю
послухували ся словом мова ци словом бесіда Повідали рідна мова рідна бесіда
а не рідний язык Зато ужы вам ріжны синонімы найчастійше мова І
найтоты найправільнійшы Лемкы ся не гнівают як гварюл лемківска мова Бо ласні
так чула єм од мого тата У чую ту голосы інчых барз
твердых в своіх поглядах слухаців Яка мува у тім бесідуєте то можеме
гворити лем о лемківскым діалекті Оо То навет вчены лінґвісты в цілім
світі не годны выяснити не годны нияк дослідити чым сут даякы ідіомы
Ідіом такє слово выдумали вчены для тотых недослідженых Мовных єдиниц мовных припадків
бо надалеси рады не знают чым фактичні они сут мовом ци діалектом
то вчены найбільше не знают А як вы дорогенькы можете знати одкаль
Як чытате по украіньскы то зазрійте до вікіпедиі на статю проблема мова
чы діалект В інчых мовах циж найдете в інтернеті дозінформаций на тоту
тему А я лемпуєм же лемківска ци повіма русиньска мова ма дос
ріжных діалектів і не треба быти лінґвістом жебы тото зауважыти Але в
нашій передачі я не хочу піднимати тоты вшыткы лінґвістичны політычны ідеолоґічны проблемы
то не моє Мам інчу ціль бо маме єдну біду Покы діят
ся дискутуют петріоты ся ладят штораз меньше усіб бесідує по лемківскы а
іщы меньше ухіб потрафит по лемківскы дубрі дашто написати Но і власні
проваджю до того же коли будете записувати спомины старшых Лемків то проси
іх бесідувати по лемківскы пофурцюю виджю чытам спомины де старшы люде споминают
жытя на Лемковині лемківскы села лемківскы традициі ріжны лемківскы реалиі цілу тоту
лемківску траґедию але вшытко тото не по лемківскы Єдна з божых заповідий
просит нас шанувати віця і матер і одраз обіцює за тото нагороду
Хочні пошануваня мовы родиців то тиж і шануваня самых такой родиків І
трудно повісти же чловек шанує мамочку і няня як ся зрікат іх
мулы Єднак Лемкы в столітю жыли а навет і жыют днес в
такых обставинах же нараз тяжко плыкати розвивати лемківску муву І зато сут
ріжным проблемы о якых нахто хочу побесідувати Думам сой же моє досвідчыня
приде ся і Вам і то не лем при записуваню споминів старшых
люди до якого вас каждый раз заухуцьом Не знам як де але
в Украіні дут богато лемків дітячі рукы а і пізнійше мали велику
траву звязану власні з мовом Як важні слухати проґраму <unk> процент то
чули сте як старшы люде споминают о переслідуваню высміваню в школі а
і поза школом дітинстві і пізнісє і зза лемківской мулы Хоц Лемкы
были розшмарены по цілой Украіні але такы при Крий річы переважні описуют
люде переселены в Східню Голичыну і на Волинь Ту мам тиж на
увазі Оптантів з Пряшівщыны І коли тото старше і тото найстарше поколіня
твердо тримало ся свого то молодше поколіня Веліло опанувати як найліпшы літературну
украіньску мову і вымову а тіж русийску мову державну бо не хтіли
выглядати глупы смішны неполнойцінны в очах інчых не хтіли быти фурт высміваны
і можеме то зрозуміти Так сховали свою мову деси на дну душы
Якы в кого особисты стосункы з лемківском бесідом то нараз звіданя дост
бояче і непросте Єм свідомо того же даякы люде стратили материньску бесіду
забыли мову свого няня але не вшыткы Часто тота мова ся не
цілком стратила она лем ся сховала Як вы будете з Лемками бесідувати
по лемківскы то і они зачнут Вам покус покус зачнут Вам по
лемківскы одповідати А як не будете бесідувати то і они до Вас
не будут Гварюл Вам тоту якой чловек якій так лажні каждий раз
практикує і тоту чуєте в нашій проґрамі <unk> процент Но тепер музична
перерва Там на лемківщыні В інтернеті там де было заміщена тота пісня
в коментарях чыталам А Гарде Файне Але чом не по лемківскы музыка
і текст Константина Павляка Першый раз він выконал тоту пісню в <unk>
році в Чернівцях на фестівалі Червоны Рута часоя бачу візні гукла дівсти
резутване прикордонні до зом николи не был зна же буду коликычы а
ся єсам на лемківс нашій Лехоты Як ты лептившы доважного слосо буди
Ци нас удар жапили красти На могиля єди по свято Луково безсліднош
посібти горываю вернаю Язаю то сам подзадом єді счекают дарос єдіхала ноцями
основы даякой Не знаю о місцях не буде Бо там прикінчают за
горы самы законкола друг нам Для той нашой проґрамы заєдно глядам респондентів
якы бы менці більшы бесідували по лемківскы Бодей кус Южных Гварів добі
бесідували але менці більшы І што же І то нелегко навет і
такых ухіб найти Я не знам яка ситуация єст там де жыєте
вы дорогы слухаче вашой місцевости але туди жыю я в Східній Галичыні
де єст найбільше Лемків мі нелегко глядати усіб з якыма даст ся
нормальні по лемківскы сой побесідувати Може так як і я так і
вы дорогы моі слухаче коли хочете записувати спомины в старшых усіб мате
подібны проблемы з лемківском мовом же вашы респонденты противлят ся не хотят
бесідувати по свому То оповім вам як я дію в такых припадках
Найпер не вартат старшым людям пілперечыти ани ім розказувати ани в них
вымагати жебы поправні красні одраз такой зачынали гварити як колиси вдома Кус
терпіня і як тота мова лишыла ся в памяти то она проросне
в часі того діалогу Лем не одраз треба кус часу Але можеме
помагати проростати Я роблю тото так Заводжю бесіду о такых ріцях такых
предметах якы міцно звязаны з емоциями такы емоцийны спомины штоси барз близкє
як каждого чловека няньо мамы хыжа свята церкв загороды І я роблю
так же в моіх звіданях я по перше підповідам такы слова якы
бы мали розбудити тоту сплячу мову Але іщы в моіх звіданях звучат
такы ключовы слова якы Лемкам трудно забыти Сут то слова олахньолемківскы як
наприк хутар Куниць Гаця Хыжа Буіску Пиливня Сусня Під Млинец Кірпці Кабат
Бобальку Кыселиця і інчым такы слово же ту Украіні такых неє або
уж ом такы слова як і украіньскы але з інчым акцентом дан
голос выразні одріжнят ся од аналоґічных украіньскых напр Млуку Тыля Земля Ґурниц
Куваль УС і інчы По украіньскы пише ся так само але на
голос інакшый Фонемы інчы звучаня інчы І часто тоты слова як ключы
одмыкают заперту в душы му Выспоминат ся і тото понятя і цілий
образ Ціла ситуация де тото слово ся ужывало де оно звучало де
оно жыло і єдно слово тягне за собом другє третє четверте і
так ся споминат мова покап Часто чловик ма лем якысы психолоґічны барєры
а не реальны перешкоды в тім жебы нанову зачати бесідувати так як
вчыли мамичка і нянюсю Ну і як з кым ся поведе Былот
ріжно было так же до кінця і не зачне бесідувати чловек по
лемківскы В найтяжчых молных трафунках коли вчасі нашого інтервю не удає ся
тот фокус жебы чловек зас зайцьол бесідувати так як мама навчыла то
принаймні звідую го як ся звало тото ци тамто якым словом означали
конкретны понятя ци предметы При тім тот чловек може спомнути якуси приповідку
і співанку і тоты жцінне а взагалі звідую все і вшыткых ріжны
слова понятя як Вас тото называли як звало ся тото в вашім
селі як тамто і чули сте же такы звіданя часто звучат в
нашых передачах Но і варто повісти што взагалі в часі бесіды з
моіма респондентами я часто звідую як ся звало тото ци сесе як
в іх селі тоту ся звало наприк о такто было з мойом
тетом Ганьом То дальша наша родина яка на штоден якій дуже Лемків
в Польщы гварит по польскы а коли я приду і до ней
бесідую то гварит до ня по нашому Тато як ня чуєте то
щыро Вас витам Волили кысу зубу але не повідали інциякы Як было
словом Як повідали Мама наша завалила нетка буде лем левеш тепер роблят
борсь борсь уж ка до борсю або тоты крокєты ноналежникы і капуста
з мясом до доналесників і поді ся тото звяват там на таку
трубку но і тот ся звива на трубку но і подім ся
сідає до яйця до бувкы і ся підсмажат но тома зыває тото
по польскых Крокєты Но і то борс юж до борз догорняте но
і тот крокєта дат на перле на терелік ной ти ся о
крає жоновельку відельцом ной і тым борсом пупила ной то ся называт
крокєт ти з барщым Даль мама наша такє мама наша о так
ниць не знала Был бурз або з бандурками бурз был давно іноці
Но мама наша все ту смытану під біля такє был білий а
тепер та білый барш та долго не буде высмытана єст а підкісне
зараз А такый цісти борст дся буде іти ріцю і тыжден Но
на весілях лем такє дают тот цісти борсть і дай тоты крокєты
Павло палюшкій такє ґлопєком впєцуєш Но і такє на Навісі Ланта ци
на висіля ци на чынах ци на якійзі комуні ци наприкм на
якім зі там осімнастка ну і о такє нас тепер рідіня теп
те плякы тото узнают буду тепер моломодны Як давно перовы на готилі
гаушкы тоты бантурцяны Ютален більшы были давно каже мал ґаздівку та был
сыр або сыр бо тото рускы перо бандуркы з сыром Мы называмо
рускы перо бандуркы зо сыром гу то нас называют рускы ас зо
самосером або зо сома сливками альбо самокапустом пирогі з капустом і альбо
бірогі з капустом з мінсем ноту люблю капусты дати мяса сідати зотовити
грибы і з капусты з ребами з перовами Так тато на ласту
тотык бышу є тато ту вас был і што ска мы бесідували
резом ці ты памяташ тото як ся кута ся называл Но А
таваришеві знало же же забыл м так Но і путі Макурато казал
тобі ци ты записала жебы тото уж памятати Бо докува Но єднав
оно єст лем же ся не меджесправил в тот момент но по
паль попольскых гачыт ганче а по нашому кутат А то выповілиш до
стружкы Гм то стружка пора шумла а по польскы струґачкы стружкы Видите
вымі такы повіли Тепер будут знати Бы знате а я одкры Де
лем ся не насмівань з мене добра Я ся не смілам На
те на ми то неправда Як бы то я з вас це
осмілила Нашо жереш Думам думам як жыт доли єден дан до параду
де горы нашы стуят од віку Там были Лемкы росли іх діти
Они плекали синів і дутюк Пок неправдивий не пришол рудюк рідны сторону
лемківскє слово жаль мі за тобом жальмі затупом І тот верш і
мельодия Мирослава Цуприка Співат тыж він і його камратя а вшыткы они
ся зовут Лемкы Кыйовы Дагоры очы з того віку Там были лямкы
росли іти Они плакали сыдочы Бок неправдивий напришол рочу Рідна стороно лемківскє
слово жоль мі зо того жоль мі зо того Як оди жоли
з рідной стороны Лишали домы лисы і дзулоны Одумко было в зарданьку
моім же ся вернема южсло домі Ридна стороно лемківскє слово Жол мі
зо туль мі за тубу Чосы мею Нич ся не вертот Жоль
превеликій всискоды мі серце Лем горе нашыстойот забыты завели в архів смутком
на кры Ридна сторо лемківскє слово жоль мі за того жоль мі
за того бу Тепер опишу другій більше оптимістичний сценарий бесіды з моіма
респондентами З початку Цлувик міцно ся сперет рече же шкода єй прібувати
бо він не годен ани єдного речыня повісти по лемківскы Я тото
вытинам тоту того виницю єте Алем лем так ся здає а його
не силю не зостав єм Коли зачынаме бесідувати тот чловек покус покус
покус входит му як ліку а до кінця інтервю уж свобідні плыне
в єй фаях То першы і мі мі млі ні Змі ся
не вшытко таке як бы ся хтіло Часто была так же чловек
до якого приходю долгы рукы не ужывал материньской бесіды не корыстал з
ней на штоден І товды йому кус тяжко зачати зас так бесідувати
як в дітинстві ци як молоды рукы В такых припадках моі респонденты
нераз вперто твердят же бы я ся не старала бо не потрафлят
радити по лемківскы жебы я іх і не просила бо навет не
хотят прібувати ци тото ім ся удаст навет не будут зачынати навет
пару слів не згодят ся промовити бо твердо знают же з того
нич а ниць не буде Але найцікавше тото што одбыват ся по
завершыню нашой бесіды чого не чуєте в передачах бо тото вытынам і
чого не можете розмій ся видіти одбыват ся свого рода Катарсис Зворушыня
Чловек товды сам собі ся цює же спонтанно нараз зачал бесідувати по
лемківскы хоц твердо знал же того не потрафит Він заскучений том несподіванком
і в його душы за тот час штоси ся перемінило штоси ся
переобразило штоси оджыло одродило ся і тото видно навет з ясний радістний
твари Не раз виділи єм тото І то іщы єден доказ яка
важна навет для психічного здоровя чловека материньска бесіда А тепер постухайте фраґмент
бесіды з Євгенійом Турцін Ой долго уж тото лежыт в моім компютери
тота бесіда мала бы іщы давно быти опрацувана і по мунтуваню прозвучати
як єдна з нашых передач але так ся не стало бы бесіда
не была продолжена товды не было коли і бесіда не была продолжена
завершена бо коли приходила єм зас і зас до Кыйова то чогоси
не было можливости ся стріти зас з пані Євгенійом Пенівгеня Турцин вродила
ся в <unk> р в селі Тилиц на заході Лемковины она єст
кандидатом філолоґічных наукы долгы рокы проробила в Інституті Мовознавства ім Александра Потебні
і в Інституті Украіньской Мовы Нацийональной Академіі Наук в Ґіалитулоґічным одділі Коли
она там робила то медже інчым редаґувала лемківскій словник Петра Пертея але
в Академіі наукы Украіны він был опрацуваний прирыхтуваний до друку яко діалектний
словник значыт были такы слова якых в украіньскій мові неє І зато
тот словник был скорочений Не знам ци знате але уж <unk> готовый
барз скоро мал бы быти надрукуваний полний словник Петра Пертея як тото
буде то я вам о тім конце дам знати Вкінци буде выдано
великым теражом а не десят еґземплярів Но але далей о пані Євгеніі
Турцін пак она уклала словник мовы села Тылиць барз цінне выданя барзцінний
словник мам його часто з него корыстам Но і природно хочу з
таком паньом зачати ґадати по лемківскы Голи з початку мі тото нияк
ся не удає Зачынат вертат зас і зас Гей бы зачынит Кількоро
слів повіст вертат зас Зас зачынут і зас дозаду Но прошу послухайте
фраґменты нашой бесіды і будете чути як то ся одбывало же навет
з лінґвістом навет з філологом і так бы повісти з лемківскым лінґвістом
з Лемкыньом патріотком Лемковины Патріотком свого села Тилиця і то як трудно
зачати бесідувати по лемківскы Но і мы пробуєм експеримент як ондят выскажемо
што заговорил до мен Бо знаю я тілько не просила навед был
такій автор Я його просила Заговоріт до мене по лемківскы то він
не зміг Я питала Вы ж старший чловік я тоді была ще
молодою Я питала вы старший чловік Йому было за <unk> Чому ви
не розмовляйте мі моі рідні розмовляют а видні А він та розгубил
бы добрі Зничыты маме єс выла да мале ож Але Але же
не знаме ґада Мулонків або так повім мова не функцийонує природно не
функцийонує бо неє компактного прожываня Но і зато маме проблему і маме
дакы комплексы З том бесідом такы якысы жыто меншываркіст Ну же то
якесы такє архаічны бесіды але мі інтересне з чули ся за цяло
жывы хтіли зробити тот словник і власні єдного села вашого села А
шумовы села Ту дуже єст цікаву Такых словників тепер і немає Іщы
колиси за радяньской влады такій словник лем єдного села спромогли ся зробити
московскы вчені Інститута Языка і цілий відділ іх ціла ґрупа єздила три
рокы в це село І вниз зберали цей материял це є надзвычайно
цінна річ словник одного з села тому што колись збераєш і це
не підсилу навіт одній людині це зробити Хіба треба долшый час це
робити А кажу Вам што такє было і дуже вони тым хвалили
ся цим словником це был словар села Дєуліну А чым тото село
было такє інтересне там ся затримали дакы архаізмы Чым оно было такє
жебы Лемкови не чытала але будь якє силы взяти з глибинкы будь
якє В діалектолоґічным пляні якшо записати всю лексику значы там витливе і
літературна мова І загально вжыла ані слова І слова якій ы вже
не вжывают ся і ци є надзвычайно цікаве і такым словникам вчені
вірят Од вчені меньше вірят такым словам шу де хтось записал невідомо
де невідомо хто і не можна перевірити так выну ци не так
І о такій історикы мови без охоты берут такі словникы ному не
берут до увагы берут але без охоты А ос же як одного
села це вже документ я відповідаю як я зробила за кожне слово
За його написаня не тільк слова А як воно фонетику фонетичну вымовляє
наприк от такій дуже простий приклад оскажімо я перед тым робила словник
Пертея і тут є різні села і я знаю што тут є
західньой Лемківщыны там де говорят быва ходива і не тілько І є
там з села якій східньой Лемківщыны Тамож кунуна куну з Санокы на
мыжлы з бойківскыми говірками што цеє неприпустимо Все підганяти під один стиль
А тут было бо там же навіт акцентуация міняє Там наприклад можут
казати не влода або да бо там неє воє перехідні говіркы від
лемківскых до бойківскых Тому це умовно умовно все я знаю всі лады
цього сломника Я знаю з чому мож навірити чому ні От і
кожны серйозний вченици знає Значынь мы ци робили цей слувник з кажому
Вас цікавит мій словник чытой Для ня інтересны вшытко Я бы м
хіло ту о васів Ома чом зачали сте робити словий ледного весела
зато же то ваше село Ци Вам было інтересны даякы аспекты філолоґічной
лаве та без Му то іх по перше мі цікало же то
є моє село І як я тото напишу я напишу правильно я
все зроблю так я як лінгвіст Не дам себе помилити ся Я
маю рецензентів кожного телечанина Вырузуміте мене Я відповідаю за кожне слово і
я не бою ся за свою роботу Бо я єн лінґвіст моі
тато мама жыли тато десят <unk> рік і і мам полно інформаторів
од котрых я писала якым не вецияк за вісемдесятільше значыт для того
жебы діалектолоґ працувал треба старых людей Ящы змогла іх піймати вже тепер
іх майже не має вже мого тата не має вже мойой мамы
не має лже Переґримка текля же і так мене є сві Працювала
я з дуже поважныма людми працювала навет і з майстрами слова скажу
поет Іван Сенко Йому уже тоже деснос так о Але прошу вы
повіли так о своіх родицях а прошу може більше оповісти як ся
называли тато мама як мама з дому А чом ле ся не
звідали Моя сестра Там Ганя єм угли Яшла до а пак піду
до вашой сестры та Моі родиче тіж народили ся в тылий чыта
як і я Прожыли там якысий час а потім так як і
вшыткых іх выгнали Были сме в селі волчків вшыткы тут вшытко а
мій тато называл ся Димян Пулікарпович а мама моя Емілия Емілия Емілиянівна
Еміль называл ся мій дід был мленаром мешкали они в Тыличы під
бабками од тамой Андрийкы мама з Андрийків походила а тато з капців
прізвище Капец А вы памятате дашто дітинства з того жытя Барз мало
Але кус памятам Ну так чысто по дідиньскы Памятам де моя хыжа
была памятам што за хыжом одразу был бладник то называл ся такій
ліс Червениця была наша лука Памятам же мы мы мешкали на горбку
а доло мешкал дід мій Еміль дуже был красивый поважний такій млинар
дуже шанований І дуже порядний такій все як го памятам в неділю
прийду а він єванглиє Біблію чытає за столом дуже был такій поважний
Красивий такій высокій такій так і моя мамця была така красива высока
Они были подібны Зо собом І він был мільо а мам це
моє міля Там дово мешкал дід мешкали дідо так треба ґадати нас
не ґадали Ты дума батьків нам ґадали дідо маму вы тато вы
такого не было жебы тыкали Но і я памятам же там доло
была дідова хыжа і коло той хыжы такій потичок тюк з ліса
з того блатника частій ся така вода по камінчыках текла потім она
тоты переходила в такій ярок І до річкы Мушынкы аж там на
деси впадала Але тото памятам такє ідеія такє дуже бо то было
так за селом бо як тато мі оповідал коли пришла комасация То
тато мій захотіл перебрати ся одтуди называло ся заплунцьом бо там было
вшытко поле і там тато збудувал нову хыжу перед самым оддіздом од
Яґнас Тато збудувал прекрасну деревяну хыжу і на прибудовшы ся записал і
дід мій Еміль Бо він під батками жыл і там малы млин
а потым як уж был старший то тот млин лишыл старшому сынови
Вланьови а сам прибрал ся до Заповинцьом і так сме разом і
мешкали дідо там долво а мы на горку Но так сме ходили
єдны до другой діти бігали од такого виску было іскотаны і там
памятам своіх теток так же памятам як сме до церкви ходили церква
была в Тыличы в центрі то памятам як мене за ручку моя
тета Теодоска і мамця Вели мне до Церкви там в нас так
гарны там церкве дужы і памятам своі одежы такі версті червены аплікуваны
вышыти такі вшытко памятам тото такы дідинскыма дуже памятам як сме втікали
сме з церкви Ішли а там так часто жы низ того низового
зорве ся буря лія тотож горе І я памятам як дуже бігли
шоб іх не зляло то мене за рукы тета Телодоска і мамця
о таку тримали мене за рукы а я влажай в повітри тыма
ногами крипы а они летіли такій од памятам памятом богато памятом такого
была гора Полинця Така гірка Полвинця така невеличка гірка і за полвинцьом
там было <unk> Шыж І так они ішли здолы до горы Найперша
была мій дід Еміль по тым мы по тым был Ващышак шого
называли Гейса і тамдалі Аштіфон і так шіст хыж был мешкальных Лото
уж было так майже на словацкій граници Так там близко бы тоты
фінансы были пограничникы по нашым і они часто приходили навіт дуже собі
улюбували як мі потім мамця розповідали улюбували си нашу хыхыжу Была новенька
манци моя была дуже акуратненька така все з нас было чыстенько білесинька
підлога кільо памятам кільо памятам не малювану підлогу ні А білесинька выме
тащітками така же ся хоче пройти Босм оте памятам а ся называло
чухати дилины А кілько вас было хыжі о нас было пятеро діти
та навіт было шестеро Але потім як привезли нас ту то моя
молодша сестричка Стефця вмерла Не доіхали сме до Волчкова там на Сталіньскій
області там Не могла перенести того она што іщы маленька была іммунітету
не было я была сильнійша юж што я выжыла А оно біднятко
там вмерло три рочкы тото дітятко мало І оно біднятко недожыло то
в мене молодша сестричка была Стефце Я ся звідала кілько вас было
вшыткых в хыжі А діди Мо того там было од Ганя найстарша
то ви єй знате но Дорек то был Теодор А ні а
іщы найстарша в мене Іванка Югаска по лемківскы Іванка То найстарша бы
м она была мама моя мамуся пішла заміж за вдивця І ото
была так Іванна Ганна Теодор по тым я і Жтевци Нас было
там пятеро народженых стерця так траґічні так траґічні недоіхала там в Сталиньскій
области на Барвінкові там станция Бранчы станция станция Барвінтом а село юж
не памятам Як сеу там Там сме єй і лишыли памятам як
єй ховали Памятам як а де ховали де там было ховати Быякій
фунтір ну а як не было То там же люди жыли І
люди добры жыли Дуже добрым Они нас так приймали ділили ся Остатнім
Барз добры люде были Мы жыли ткатой бриґадира называла ся тьотя Валя
Нє ть ть ть ть тьотя Мотя называла ся а донька єй
была така як я Ой я памятам навіт было такє ци не
товды і єй кстили як ховали мою сестричку з степцю то я
памятам а они барз бідны жыли там Бо то было по войні
Хлопів не было од ні жінкы Дуже такы жычливы щыры і памятам
як аклика Алексендза Одкаль Ци приізджал Я того юж не памятам Ну
памятам же был кєнц якы не православний Ну не католицкій Хто выни
был не взяло Значыт одкаль был взял Но так ну я гадам
по лемківскы там де о так так так так так так так
так так так так але бы е православный якій Ну там плявні
жебы православный дал одкіль ту был ок не было і не бывал
та він собі агата я памятам якій Мою сестричку ховали а ваєчку
од мою подружку оту дочку тьоті Моті вютили той бригадир Кда Кстили
єй Я памятам же іщы не мало піднятку в чым єй а
ту треба Одягти дитину а они так дилю Е м і я
чом памятам бо моі мою сукєночку на ней надягали і так єй
кстили Рузнитекло бо оно піднятко не мало там от так але щыре
были такы люде шо дотерас Споминаме як они ся ділили остатнім што
іншыме там пришли не мали сме ништо єсти На іх обєдати пришли
А як же інакше А они не нарыкали а примали нас і
ділили ся остатнім барз добры люде были Ну я не знам як
діалектулог обіздилам не лем Украіну а бы вам і там де жыют
Лемкы за границьом от зокрема і писалам в Теличы Вже по другому
разу глядалам там а прошло томте а коли сте были в теличы
Уж за самостійной Украіны тераз бо до того не мы не было
там не было власти так старіні дам Під поль но то я
вам можу повісти такє з досвіду свого От як діалектолоґ моя основна
робота то польова робота м бо діалектолоґ не є діалектолоґ як він
не працує в селі з людми То не вчений діалектолоґ якій не
говорит і не чує і своім бухом не запише Мушу бесіду тахувати
Мушу чути Я никому не вірю Діалектолоґ ну може єст ріжны діалектолоґы
а тых кого я знам моіх колег то нихто бы собі не
дозволил взяти і написати дашто не почувшы своім бухом Місяц здає же
то тиж барз важне в тотім припадку лемківскым бо маме фенетычны одміны
Та е они такы важны Ну то не анеґдот а то є
така приповідка значыт то єм чула од Тыличан За теличом одразу є
село Мушынка мы чуєте як я говорю є Мушынка Ану скажіте Мушынка
О мієте молоде Але перед тем я іщы не скінчыла свою бесіду
про І Тото Як же я вам хотіла повісти про про виты
выказали сумнів што до людей як сприймают люди на заході і на
сході можливо маєте якусь радо але я світ то мій то ваш
досвід Але я з свого досвіду діалектолога Зробила высновок што ні Там
де попадаєш я вес час працувала прода тых людей треба любити Коли
ты заходиш до них треба іх любити вони чуют Так як малі
діти прості люди може часом з нерозвинным розумом Можешы так але вони
дуже відчувают фальш І як щы прийдеш до них не з чыстым
серцем то будеш мати Від них І повім вам што былам всяди
обізд вам все навіт єм была в Молдавіі одскажым отерас мене просят
тамі на весіля і все і я ім ту посыла як них
там шоси не было там зутячы чого там я была я виділа
іхні проблемы я з нима ся спілкувала уж по тым Навіт і
так то я того не повім люди з мого досвіду люди всяди
єст добры єднакы лем треба знати як з ними ся поводити і
треба іх любити і шанувати Отак це мій досвід Я і тераз
была остатні раз як єм была в Тыличы як рік был ой
якій што рік был Зараз бым но років так оддес так Або
і веце або і веце І там тіж на закрывальне заперега те
было бо сме пришли з мойом сестром сме ішли до знайомой до
нашой Лемкыні до Лемків То сме пришли привюз нас таксист з Креници
і пришли сме то сме з годину глядали ґаздив Вшытко отворены це
в єдны хыжы так потин сме пішли до той хыжы де я
народила ся А стоіт тота хыжа Она стоіт але єй привезли Як
од тами привезли поставенне слен на даяке інче місце в цент поставили
а он од паха акурат як было а оддал до єдной дощечкы
А тепер прозвучут пісня яка писала ся яко гімн кыівского Лемківского Товариства
Товариства імени Антониця текст і музика співака музиканта педаґога родом зо східньой
Лемковины зо села Одрихова Мирослава Цуприка Станьме вшыткы уж ту Разом заспівайме
Нашы гуры лісы збыти не дайме Вы лім нашім краю при славнім
звычаю Гуры нашы головуйкы пред Богом схыляйме заспівайме си Русине заспівайме Лемку
най єднаня дух ся шырит і гнасім сердинку Дорогы слухайце на тім
мусиме завершыти знешню передачу зачепили сме в тотій передачы тему нашой мовы
лем діткнули сме ся той важной темы темы фактичні безконечной Але думам
зрозуміли сте якє значіня млова ма для нас вшыткых і як вартот
приказній нагоді выскрешати єй шырити єй розвивати і не заперати ся в
своіх комплексах Выходити з них рад ся Навет не звертати на них
увагы навет о них не думате А просто як знате як можете
без думаня о можливых омилках блюдах просто гварити і писати по лемківскы
Но і я так рублю я в Лативі пішла робити до того
радия Лем фм шыбы ся навчыти бесідувати по лемківскы Но і беру
тоты інтервю і так ся вцю і натім просям ся з вами
При мікрофоні была Анна Кырпан Оставайте здоровы до стрічы за тыжден