70% #2022 - 70% #424 Петро Пыртей і його словник (1 част)
Еп. 2022

70% #2022 - 70% #424 Петро Пыртей і його словник (1 част)

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest książce i słownikowi języka łemkowskiego autorstwa Petra Pyrteja, którego pełna wersja po latach wreszcie ukazała się drukiem. W rozmowie z jego córką Lilią przybliżane są też losy autora, jego praca nauczycielska oraz znaczenie tej publikacji dla społeczności łemkowskiej.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Ви том вас дорогы слухачы при мікрофоніі Анны Кырпан внескы будеме бесідувати
О Книжці Петро Перте Словник Лемківску ювевіркы так лемківску югевіркє і колоня
сідит Югу Ґілка пані Лілія тіры думу пертий Словник тот мал вказати
ся друком іщы давно Вкінци уж єст ани не был презентуваний людьом
бо то єст пандемія а тепер війны Але думам же то така
подія важна для вшыткых Лемків же мусиме о тім повісти навет в
такый час бо то важны науково культурна подія і думам же Барз
добрі же вкінци тот словник єст цілий бо він уж выходил в
скороченім форматі він єст цілий і направі каждий чловек може сой тоту
купити З того єм барз доволена і хочу утім кус побесідувати пришло
до ня пані Лілиі яка зробила барз дуже жебы тота книжка оказала
ся друком Книжка єст в форматі а <unk> деси так Но і
кус грубо я знам деси но меньше як центиметры але Кустака не
така суйтунітька Я не знам як Вы я і з того короткого
так званого короткого словника Петра Пертея корыстала нараз і ну всекуристам Думам
же іщы частійше буду зазерати в тот великій словник якій тепер мі
принесла пані Лілія Но то певне треба спочатку повісти кым был ваш
отец кус о його жытю як він пришол до того жебы робити
словник было так плым О кім бесідували єм то был <unk> рік
коли іщы лем зачалам робити передачы до радия Лем фм і єдна
з тотых найпершых то было О родині Пиртеів товды была іщы жыла
пані Ульґа жена пана Петра і власні она тиж брала участ в
тій бесіді Днескы єй уж неє знаме І давно не уж пана
Петра він одышол до Ліпшого світа в <unk> році ну і власні
лишыл по собі таку велику працу лишыл словник і лишыл граматику лемківску
Якій Тиж варт одповісти але може кус пізнійше То прошу пані Лілия
прошу Вас повісти про свого вітя што можете о нім повісти якым
він был кым він был якым він был чловеком а може і
якым він был татом для вас двох дівочок бо мати і старшу
сестру II так може памятати своє дітинство дітячы рокы і квитам вшыткых
і тату Притей Петро Семенович народит ся <unk> вечерня <unk> р в
сели Смериківец ґорлицкого повіту краківского Воєводства В сімі Селянинок закінчыл початкову школу
гімназию в Ґорлицях потім студиювал в Педаґічным ліцеі і мал закінчено щы
однорічны курсы в украіньскій Криницкій Чільскій Семінариі Хто спочатку вы ґімназиі вчул
ся в Ґорлицях жыл при тім Рускій Бурсі Пакы До Курозно і
в Курозні в Педаґоґічнім ліцеі в Красні в Креници Нє а пак
в Креници были курсы для тых Ліцей был в Кросні а курсы
были в Крениці Но так по тім влазні значыт по ґімназиі пішол
до курос навчыти ся был якій си такій педай ліцеум так дозвало
ся а пак зачала ся війна і товды в Крениці было зорґанізувану
украіньску учытельску семінарию І тому были два вариянты Хто уж деси ся
вчыл міг за єден рік такы курсы до долгічні скінчыти а хто
не мал іщы скінцяной середньой освіты так то товды <unk> рокы ся
вчыли і там вчыла ся вашы ма вчыли ся штыри рокы атут
ся все один рік І після закінчыня туднорічных курсів тото працувал учытелем
в Фльоринці а в <unk> році был директором школы в Перунці І
лем батькы познайомили с учытельскій семінариі Тато зачарувал маму бу чудово грал
на скрипці Мама згадує щы было при світі кесы кєс вецір і
циганы грали тато і сподобали смуда вродлива дівчына він попросил цига на
скрипку і зачарувал маму роє на скрипци так не познайомили си І
мама працувала також учытелькою почытковых класів в селі Ліверхомля Ваш отец окрем
того же был лемківской земли іщы учытельом то был час пшыской окупациі
І він в якійси спосіб помагал партизанткам партизанткым ци был дає в
партизантскым Русі то была там така ґрупа Григория Войдіка так і ту
штоси отім писал тиж його товариш іщы з ґімназийных років Петро Феціца
і власні я хтіла знати якы доправды брал участва в слатецві якым
тім партизаньскій русі ци якци вытім загалі бесідували ся в Рудині так
тато брал участ в антифашыстскому Руси опері І был звязковым і мал
найвід псевдокінзерявы кучерявы бумалуткє хвилясты булесы так тату розповідавшы в нею помагали
боротьбі проти фашыстів і казав што нераз ішли долиной смерті де было
все заміновано згаду волты Кыю Сумні стрімкє своє жытя Але ризык власні
для учытеля бо на учытеля може першого впасти підозріня Позиция было така
позиция та тот налітя быв такій єм сказала піонером навіт коли створювала
вся рух тові то же перескочуновы чысемократичні демократичні то він был засновником
статуту руху на світ куперативы <unk>ratur Жытловита тот был першым головой на
добровільных началь низикіль лідерскімафы здібности Вміл орґанізувати навколо себе люде і новатру
і Товариство Лемківскє орґанізувал областне был першой головою тото він якыс гуртувал
людей навколо себе і хотіл шбы як было і в рокы війны
така была гормадска позиция громяньска Якой тім оповідал ледні бы тоты цікава
може істория не дуже не дуже богато Повідал окрем того што был
в партизанці не свяску вым выконувала в якій завданя а так детальній
ше не можу згадати може я мала была не полеты Памятал были
як бы тоты комуністичны партизанты то такы были бы то были ріжны
дано і я не можу сказати польскє але проти фашыстів На той
час той выбір было так То великій велицязний ризык і Но певне
треба было быти барз смілым жебы в більшій ци меньшій мірі брати
участ бо доже Лемків взімали арештували выконцентрацийны лягрі Німці забрали стріляли і
так дальше Тото ваш отец Мосеренцю же якоси того уникнул гороми волонти
гороми гороми помалены зо вами зо ге ге з гореного диву помаленти
зийду Вансвило бо робото прийду Гы з вечеро не прийду боглачеропе влансло
діля самило о інмочы пермо В <unk> році моі батькы побрали ся
і оскількы мамена вся родина выізджала в Украіну де обіцяли рай то
тато молодий зячвік поіхал з маменой родиною внили выселені в Донбас были
надзвычайно голодні рукє і гусли были зыміняны за была была така істория
так было так так было трудно тако на Донбасі той в Федулівці
ци Яксита в герцийскым реґіоні так было трудно жеы Вызівали як лем
могли і Тоты гуслі якы бы може іщы неєдну співанку заграли требало
іх замінити на циґар жебы до годины треба было видіти він пішул
яку Бухгалтер робити йому певне треба было знати котры годины Е Тато
был богатор мама было бликовцем Є спочатку то робили трудно барз в
Кульгуеспі і то была барз тяжка праця і покыси удало ся на
тоту лепшу перейти Мама мала такі мозлі відлупати што такы воднянкы были
на руках шкій пропал ся добрий чловік пубачыв ту все і зробил
перевіл маму обликовцим Люде жыбы жыты мусили красти а Лемкы не навчені
были красти голудували і І всякым разі через рік вырішыли тікати на
західню Украіну і так баткы опинили си в тодішньому Станіславі а тепер
то місто де мы жыєме якє гнеска зові ся Івану Франківскы В
<unk> р змінили тоту назву І Так зачало ся ту нове жытя
в новых умовах і зачало ся нове цілком учытелюваня так цілком інче
ніж было на лемківской земли інчы цілком были умовы По інчому треба
діти вчыти вкладати в головы дашто цілком інче так і так ціле
жытя ваш отец робил уцітильом Я хочу зауважыти што коли моіткы приіхали
в Стенісла Радяньска влада не вызнала тату освіту і тото мусил екстерном
закінчыти в угорниках середню школу а потім закінчыл Підаґічный Інститут Украіньску Мовы
Філолоґію і в спочатку Львовя потім перевели до Кыєва іноземны мовы німецкы
буфы Філологом украіньской і німецкой мовы Батькы почынали быквально з нуля мама
згадувала што перше горнятко тату зробил з крылялі Та бо не было
ничого трудно было Тоту бяху тот так скруты так змайструвало зробил з
нього такє горнятко Тато працувал ціле жытя педаґогом обложнювал свою роботу і
мені приємно было кує же працували інжынером на одному з підприємств місто
коли чын чловік учумує моє дівоче прізвищы то розплакат ся каже ци
быв найкрасший вчытель найсправедливійший найлюбленійший наш учытель З дітьми на природу такій
робил прогулен кєдис там покышли си пізнавальні такє екскурсиі якіс екскурсиі памятаю
і з дітьми ді зізду пізнавальні такє старал ся всесторонньо выховати своіх
учнів І тато богато зна він дуже цікавил все істориі о лем
не міг хто все оприлюднити тому шту такы були часы такі цензура
і все решто іщы такє спомин дитинства просили нагадати мы жыли но
не май злях на вулици Зеленій І нас всі в такій бабця
мамина маме жыли з нами такій величезний гарний образ был Но і
тато тоді працювал залучым в школі і пришол до нас ну якій
сексот буду казати прізвищы Но гей бы такыма Ну вже потім оказали
си указали си і ци чловік мама приняла так як належыт за
гостя він через тыжден тато намалювали в районній газеті Петро Бертей в
рясі з Христом на грудях благословит дітей Тата зняли звідуючы зробили звычайным
вчытелем Юдка істория Лепшо такє было што бояли сий Мати дома Образ
учытелів барз провіряли дуже так як мы тепер в великойнім часі то
все наприкот Я памятам зо школы як все там учытелько <unk> То
тепер жебы сте не іхали до села там бы буде великден там
уже будут де якысы бабы паскы святити до церкви жебы сте не
ішли жебы такого были совітскы діти і так дальше і самых учытелів
привіряли і учытели мали стояти деси при церкви зописувати до блукнота ходы
там был бо ученикы не годны были такы до де тото было
тото тото провірко Но і зато влас дуж дуже люди не хтіли
рити навет на тоту роботу В школі было бы то єй ідеолоґічне
было тато працувал в школах Йованофранківщыны до Пенсиі до <unk> року выкладав
німецку мову в селі Загвіздя Ту вшыткы тоты села де він робил
ту та як бы повісти предмістє Івану Франківскы ду Куолеякы Тепер належат
до місто ну адміністративні принаймні належыт але то село На роботу тату
тату взагалі дуже любил І спорт на роботу доберат все велосипеду на
роботу рверну То доправды так вышло же іщы за молоду так ваш
отец хотіл быти учітельом хотіл быти педаґогом ци уж так може полюбил
кус пізнійше тото як ци одраз того хлопця сільского была така Мысль
я буду учітельом Тато народил ся в селі заможніх селян штобы дати
сына на науку то быткє продали морх поля а оскількы я думаю
щы не было такого велику выбору і тато пішол по ліні педаґоґічні
але полюбил цю працю Так з богадів до нього завжды тягнули си
діти І молодці вчытелі він был наставником Я думаю ще він полюбил
але направду думаю што не было великого выбору не было медичных не
было якых еклидів Ночывидно так склали ся і полюбил Як я розумію
з вашых слів же І діти любили свого учытеля і певні же
нашли єден другого зорывай то розорой Бывайте аз дорой мусувасли возоровиш што
за сиходи Што за симо Хто з Марси оды Разопол разопоро вай
то розорой то розорвай то розоро А ваша мама пані Ульґо з
Петришаків так з Тылиця родом тыж вчыли ся На учітельку выкус проробила
учытельком Але куродко так коротко бы переіхали в Украіну а вже в
Украіні не тато переказало што закінчыв середню школу інститута мама вже не
підтвердила а мама не любила вчытельску роботу гы щысь Но не хотіла
не хотіло потім сімя сменіє турботы побути мамо же більше сімє піддало
си а тоту же ловне працувало в торгівлі місла після робити продавати
продавати спечатку в кумторці войторзи кулишньому а потім в хлібному магазині працувало
до пенсиі А тоту роботу любило А не можу сказати што уж
дуже што дуже Ну але маму дуже любили учні в школи дуже
но молоденько было ото не працували з татом в сусідніх селах Мама
казала што не хочу вже быти вчытельым Украіні не хочу підтверджувати в
світу народила ся Дунька старша моя сестра Мирослава з <unk> році згодом
я в <unk> і же присвятила себе більше выхованю дітей сімі якій
згородит саджывалем Дорогы слухаче припоминам же у нас в гостях Лілия Тхір
з дому пертий і бесідуєме з ньом про єй віця Петра Пертея
давно уж Петра Пиртея з нами неє Він єст уж в ліпшым
світі але лишыл для нас свою велику працу він уклол лемківскій словник
і лемківску граматыку Творил тото укладал тото іщы в совітскым часі і
стало ся так же тоты книжкы не были выданы одраз як Украіна
остала незалежном державом і Словник в скороченой версиі выданий в <unk> році
в Івано Франківску і лем недавно выданий в той полній версиі в
якій автор тот словник сотворил Фактичні можеме повісти же минуло но на
зном кілько але більше як <unk> років од часу коли словник был
укладений і до його выходу в світ в полній версиі На щастя
мали сме тоту скорочену версию деси трету част од цілой книжкы і
барз дуже Лемків тото сой купили і з того корыстали і я
тиж Друга книжка яка укладала ся деси при кінци осемдесятых років Мам
ту єй в руках Петро Пиртей Лемківскій говіркы Фонетика і морфолоґія Тота
книжочка вышла в Ґорлицях в <unk> році і цілком невеликым тиражом выдало
тото обєднаня Лемків І то барз добра справа але вышло такым малым
тиражом же думам же одраз тота книжка зробила ся яко бібліоґрафічна рідкіст
і думам же більше част з вас єй ани не виділи Но
і такий чловек такий лемківскій патріота Петро І ціле жытя робил учітелів
а в <unk> році вышол на пенсию і в лесі товды зачал
більше задумувати ся над лемківском культуром лемківском мовом но і пришло до
того же зачал укладати лемківскій словник Може даяк до того спричынил ся
і його знаємий Любомир Олесневич економіст науковец якій дал йому до такой
справы <unk> тисяч слів якы тиж записувал бо тиж прібувал укладати словник
І граматика тота і тот словник очывидні автор адресувал мешканцям Украіны бо
в граматиці фурт порівняня ріжных лемківскых форм і украіньскых літературной мовы а
в словнику кажде лемківскє слово выяснят ся по украіньскы што то єст
Тот короткій словник то він так і звал ся короткій словник лемківскых
гувірок Але чогоси в той полной версиі кус словник перекстили можна было
лем забрати слово короткій бо словник уж не короткый але змінили кус
назву чогоси написали словник лемківской говіркє не говій рок Як было в
першым вариянті так в першым вариянті і думам же то было лоґічне
бо словник представлят лексыку ріжных реґіонів Лемковины Но і яка ріжница медже
короткым і тотым полным словником Короткій словник автор дал до рецензуваня в
Інститут Мовознавства ім Пытебніі в Академіі Наукы Украіны і власні тамтот словник
по долгым дос часі был такій опрацуваний його впорядкувала і рыхтувала до
друку пані Євгенія Турчын родом з Тыліця Но і што оно скоротило
Забрано слова якы такы самы сут украіньскій мові без ріжниці Вышмарено і
тоты слова якы мают тоту ріжницю же мают інчий акцент як в
літературній украіньскій мові наголошено інчий склад напр по лемківскы буды Рука Відро
дотепер давнины кума а по украіньскій літературні вариянті то рука Відру дотепер
давнина кума Подумали су і же то не конци тоты слова давати
бо они пишут ся так само лем чытают ся по інчому Не
давали такых слів де бракує там лем мякого знака же в украіньскым
вариянті они прикінци звучат мягко мают мягій знак а по лемківскы твердо
і жадного мягкого знака не мают як то Богато женец хлопец но
а по украіньскы класична вымова то мало бы быти Богато жениц хлопец
Но і тиж вышмарили ріжны слова позычены з чуджых му якы в
украіньскій літературній мові так само звучат ци барз подібні і вышмарили іщы
єдну част словника Петра Пертея бо він зберал тоты слова не лем
сам якы описал не лем тоты якы звучали в устах його респондентів
а і скорыстал ся такым материялом як Така праца же написал Варградзкій
про головір галицкых Лемків вышла в <unk> році выкорыстал автор лизанец Атляс
лексичных мадяризмів та іх відповідників в украіньскых головах Закарпатской Области і в
<unk> році в Ужгороді вышла тота книжка Скорыстал ся тиж з двох
збірників лемківскых співанок украіньскы народні пісні з Лемківщыны же записал ґыжа в
<unk> році тото вышло і лемківскій співанкє же уклов Соболевскій книжка вышла
в <unk> році Но і тото было скорочено А в полнім вариянті
уж нич не Коротили ся і тоты вшыткы слова як автор тото
плянувал як автор тото укладал вшыткы они ту сут Справа може навет
кус дискусийна вартат давати вшыткы слова напр пожычены з інчых мул ци
інчы річы якы може не конце было тудавати Але я хочу наголосити
же автор укладал тот словник вдесятых осемдесятых руках і очывидні в той
ситуациі в якій він был Уважал за лоґічне зробити в Лесні так
і тішу ся же його воля вкінци сполнена вшыткы можеме корыстати з
того словника можеме сой його купити і іщы хочу додати же вкінци
словникы єст іщы такій додаток ту словнику власных імен в лемківскій говірці
І як то по лемківскы сут ріжны імена наприк Александрак Сандра Куст
Кыстю Костьо Константин Ваню Ванцю Іван Іван Тулю Віталиі Одоска Тевдоска Тедоска
Теодозия Павел Павелко Павлик Павлю Палку Павло Семен Семку Семен Гриц Грицку
Грицу Грицю Григорий Жовка Зофія Зофія Соня Софіє Данько Даниіл Данило Марина
Мария Марися Марка Мария но і інчы І сут ту і геоґрафічні
назвы в лемківскій гувірці єст ту наприкляд Дальмация Ізбы село Знане кычірка
назва горы Кычера Лавка і одраз Вашынґтон і Ванівка Венеция Венеция Верден
Висова і Сенеґаль і одраз Сибір і Сивась і Словакы Словачына Словенія
Смерекувец Ставрополь і Станіславів Станіслав місто де більшу част жытя прожыл Петро
ІІ Зорос мен самы о монничне монничне ном то ва томасло Ничне
мом нич нам ничне мом нич на мом том то грама слов
Сполны си спомниси сполны си спомниси мойоми спомыси спомни си мо <unk>
Юж малам мавы юст маланю смавым три наслом Словник вышол не барз
з великым тиражом лем <unk> примірників але добрі і тото Прочытам ковальчык
не знам з якой стрінкы того словникы от наприклады Павіка Павікы жіночы
Віє Павородкы Зозулька Божя Курівкы Паус жердина для притисканя сіны ци соломы
Паук павук паур павиць великій птах родины фазановых Пауриця пала самка паурка
та самы щы пауриця Паучайка брова я знам же то же по
украіньскы не бровы а і Палчыны паутины Легка сітка з тонкєх волокун
якій утворюют палкє пага Фуга ріг зроблений в дошці пагода будійска спуруда
храм пагонец молода гілка або стебло рослины падалийця фрукты што опали з
дерев яблуко грусі сливы Падат Іде дост ну і ту маме одраз
приклад Не піду думіл бы падат на дворі Падати на голову Звалювати
ся на когонибудь в наслідок нещастя ну і іщы кысу букву наприклад
кы наприклад каралюх таракан тарган комаха што жыве в примізді Карамболь несподівана
бійка колотнеця карантина ізоляция на певний час осіб хворых на яку заразну
хворобу карантин карат единицьовы гыдры цінных камінів та золото неоднакове в ріжных
краінах Карати штрафувати карати Карати ся Щестити і приклад Кареш ся му
на новім місци Карбоч выптена з Ремнів нагайкы Карбуль карбулкы Приклад карбуль
добрі дезинфікує Карватка то краватка кардинал найвысшый цін після папы в католицкій
церкви Карль карлик Кармазин темно червоний колір Карыя Мука важкіст трудніст Приклад
Яка ту кария перейти тады Кармелькувій карамельний Кармельюк карамелька Карнавал Час зимовых
забав від милого року допосту Карник Приміщыня для курей Не знам якому
а ні Барз цікаво в тотім словнику чытати ілюстрациі приклады речінь де
Вказано як в речыню выглядат тото слово якє ся тлумачыт і тоты
власні приклады роблят словник жывым Наприклад такє просте слово каянка по украіньскы
каєтя Відмовы від зроблено вчынку Ілім купил корову Мушу піти на каянку
І і іщы єст така особливіст напр єст слово криву І написано
криву перша частина складных слів што відповідают слову кривий наприклад Криву букіст
криву душыти кривушніст кривуніс кривословити кривутлумачыня кривошып даякых припадках такых прикладів єст
дос дуже на тот початок слова Од І не знам як Вам
а мі барз приємні находити ту слова якы може гнескы і непотрібны
бо гнеска може не є ани тотых інструментів того якы може бесідуєте
ґратя ани но такого понятя в днешнім жытю Але барз єм задоволена
же тоты слова ту сут Може тепер в столітю іх можна окрислити
яко архаізмы але тым більше нам іх треба в словниках бо може
напр чытаме якысу лемківску книжку а то тых слів може і мы
Ци молодшы од нас і не розуміют і словник в тім поможе
Наприклад такє слово омшыти то затыкати мохом шпары і ту єст приклад
шпары медже бельками хыжы треба омшыти Є слово опалати Опаляти оціщувати зерно
від половы шляхом підкєданя його підчас вітряной погоды сут такы слова якы
може не архаізмы але забыты і словник поможе іх вернути до нашой
мовы наприк петіркы жабячы Жабуріня Знате же воді Но і так прочытала
єм фраґмент з того словника а тепер засвертаме до нашой бесіды з
Лілийом Тхір з дому пиртий Коли ваш отец лем зачынал вчыти в
школі то было лемківскє село лемківскы діти в школі і до них
по лемківскы ся бесідувало і вчыли ся і так дальше пришолы в
рядяньску Украіну То туж інчы обставины треба требало навет добрі ся навчыти
той украіньской мовы Будей на початок так інча школа інчы діти і
по інчому треба бесідувати до них І товды пішол ту в Станиславові
так гнешным Івано Франківску вчыти ся в Педаґогічный Інститут Украіньску Філолоґію было
хоц як бы вчытель але не мал того диплома і пішол на
тото То Якє то было вчіня Залочне ци такє нормальне стацийонарне якє
то Золочне Залочне солочны же одраз зачал робити і вчыти ся так
він спочатку працувал секретарем школі а потім золочно навчасе власне щы для
Лемка Вчыти украіньску філолоґію было проблемну тому што богато слів спорідненых але
наголос си інакший І Власне же в зрілым відску дитато вже згодом
был головою туваристы Лемківщыны а то на одному в засіданю зауважыли што
як Петро Пертеву діє гарно літературной украіньской мовою Я туляню Але я
так повім же цілком недавно пришло ту до ня но колиси были
дівочка а тепер уж пані з мойой клясы же в школі сме
ся вчыли і попросила жебы я єй вказала як такы писанкы писати
бо акурат такы самы робили єй баба Але уж баба вмерла а
она не годна так тоту зробити он не выходит Но і так
я вказала мы ту сідили они я вказала як то ся робит
Но так єй звідую а одкаль тота баба та так зачала зачали
звідувати єй но та вивіла же зо села трява іду і баба
Одкаль мій отец но то слухайте та втіли сме ся в шкулаліківку
і то і яни не могли ся здогадати зас друга была така
з ньом товаришувала теє і няню тиж в Лемку ходит тепер до
лемківской церкви фурт но і но не знате з чого бы было
ся здогадати бо о тото же його писала писанкы но то по
тотовы якоси Звало ся так же то не лемківскє прізвиско і нич
не было такого жебы я в школі могла подумати же може то
лемківского роду Ні Я знам же гвас была подібна істория бо мали
сте в клясі тыж Лемкы і здогадали ся о тім як минуло
дост дуже Весіл так він был нас дружбой на асилі Тариз Шуплира
почул лемківскы співанкы якы желіли тишо Лемку А як же Нок як
така была несподіванка непоєвні і з чого ли ся здогадати знайшы вшыткы
были здемаскуваны Коли то замовчували ся в Украінін мало хто знал про
цю катеґорию ци там сельом ховали ся і власні же повіли сте
же пан Петро так дас там выступил же бесідуют в тым товаристві
Явто Лемко так потрафит по украіньскых ґраз бесідувати Но то так потрафит
нота было вчів ся вчів ся в Ласніту і в школі учытель
мал бы украіньской мовы учытель мал бы перфектні Бесідувати вчыти вмова вшытко
мало бы быти перфектне так і треба было добрі замаскувати ся так
замаскуват ся І він замаскувал ся видно барз добрі бо барз добрі
в ціл діти украіньску мову І пак была іщы мысль вчыти німецку
так на романо германьску філолоґі він ся оплодал потаф дискус ну материяльным
становищым сімі Тому шытелі кляси іноземной мовы ділили на дві ґрупы і
більше зарплата было А татуз був тикі знаня в ґімназиі німецкой мови
што без проблем поступе іше його заприклад ставил лишы Коли закінчыл <unk>
ґімназию а мал гыбокє знаня німецкой мовы Тато ма взагалі дуже добру
память дуже надзвычайну мы назвали його так між собою худячы енциклопедиі є
пригадує такє выпадок же тато фактично был як кажут при смерті і
моя сестра приіхала з Італиі І розповідала де вона была колизе в
Ватиканы де Музеє внаткє Стет була і шыстатом розповідала про подіня Римской
імпериі назвала рік а тото єй поправил то <unk> по мойму а
татой <unk> сказало тато єй поправил накаже не може быти побіглом енцило
петій каже тато правий Менкєбу і очовині в ґімназиі якчыли южту вчыли
вчыли те Но і хочу уж до того і а і отец
тепер міг быти юж усітельом і німецкой му і То давало іщы
як бы додатковы годины в школі же можна бы бы бы бы
бы бы было проводити німецку молтыш і можна было мати напр кільку
там годин украіньской мов чытавці а союж німецкы муселили німецкому і просто
то было кус материяльні выгіднійше мля чуджых был то учытель так але
для своіх двох діти был тато Якым был відцьом пан Петро што
памятати і якій был як чловек бо в чвині штільны обовязкы барз
дуже треба тоты зушыти перевіряти треба тото до школы вшытку робити рыхтувати
рыхтувати ся до лекций Але учвидні был час на діти і был
час на то жебы з ними быти жебы в якійси спосіб выховувати
і оддыхати як то было што можете топер повісти што памятати може
такы теплы впомин Был надзвычайно добрым семянином і добрым татомкє спомины дитинства
По перше Коли де ся ходили ци в Дукіна чы де сы
дис єздила обовязково записати записати все записати Вражіня Та вражіня з того
переказати і записати І моя донькано же вже вона вель щыденникы навчыл
єй дідис вести щыденникы все записувати систематизувати записувати Дуже любив природу буде
в нас навчы в змалечку ходити по грибы напевно це відбиток того
што жыли в горах і я і моі діти так стало што
чылові хоц не Лемко можнєм ходити по грибы природы Е дера всяде
все Ани хоцти місце своє зродинє ми єст мона котепер на кульменщыну
тым Слобо до Рунґуры тато вже на старіст тратил взір і вже
погано дужу погано бачю то брал мого сына Маркіана з Собою І
так праві напомацкій шол показувал де все все принусили клошых гридів все
знал всі стежкы тату знал всі всі тот навколишнє село на Івану
Френківщыні знал всі околиці дуже любил природу дуже был такє дуже мякій
чловік і дуже гостинний тикій буфи раз якійс дивим ся фільм тату
плачы так знаєте дуже тикій буфи Яку тіли єм сказала Ну іс
б як вже казало што справедливый як учытель справедливий він мал свого
улюбленого учня хоц то не можно так але це дісно так Пан
Петро Шофранкій до іщы на лемкахівской зрам на лемківскы асембли та як
ґо тримали тримали кунтакты звязок цілежытя траґичні до смерти можно тайколи тато
жебы такій вже был важкій же при смертіту пан Петро приіхал попрощати
з статум як каже це мій улюблений учытель был і так тримал
фым ті лемківскы справы міцно в сміхых а ту вы мали до
справы з тыми кого од вців ту і ци вы як бы
не стрічали си тут мне тут не було так молоды Но дей
на жаль Я бже єздила на презентацию татувой книгы <unk> Добре Ім
Тепер хочу уж такой дословник треба все повісти якій то чловек і
то і но барз добрі ся замаскувал Лемко а пак якоси пришло
до головы же вартат лемківскій в якыйси спосіб одруджувати ци творити тот
укладати словник ци граматику лемківску і Коли влас і был тот момент
пришол тот момент же ваш отец повіл же собі повіл собі повіл
же буду укладати лемківскій словник зачну буду Коли можна повісти же до
того пришло Розумію же пришло до того в Совітскым Союзі в часі
социялізму зо комуны коли іщы было Далеко до р так коли Украіны
стало уж незалежно так коли іщы не видно было же тот Совітскій
Союз мал бы на кавалкы ся розпасти значыты бо наприклад там якій
<unk> рік і уж кус было видно же до того іде Але
я так розумію же ту ходило о таку роботу же іщы далеко
было якы то могло быти Я не можу назвати точно дату очывидно
так Очывидно ця думка тота зріла давно напевно і того часу коли
почал чытелювати в Найвано Франківщыні В <unk> році тато выйшол на пенсию
зявили си більше вільного чысу і памятаю што тато з мамою собі
так говорили што давай записувати слова лемківскє бы шумова не загынула шумова
мову треба плекати І внес є так навіты в ліжку з чыдистом
на канапі собі якы слова записували записували на листочку серед знайомых слова
записували серед знайомых серед родины багато Лемків Івану Франківску в Мешколю Дрогы
нашы слухаче над тім днеско певні же зробиме перево в нашій бесіді
і продолжыме за тыжден Унес в лыстьох была гнеска Лілія Пхір нося
бесіда тучыла ся довкола єй Вітця Петра Пертея Петру Пыртий написал Уложіл
лемківскій словник лемківску граматыку коли лем в Украіні зачали творити ся першы
соспільны орґанізациі Товариство Лемківщыны в році зявили ся во Львові пак в
Тернополі пак выванофранківску І власні барз дуже жебы оно поставил Івано Франківску
зробил Петро Пыло тот на великым товды ентузиязмі і власні його выбрали
першым головом той орґанізациі в Іванофранківской области В нашній пердачы звучали пісні
гурту Лемкы Кыйовы Но і на тім очывидні завершыме неска продолжыме на
другій раз в мікрофоні была Анна Кырпан Оставайте травы до стрічы за
тым