70% #2022 - 70% #425 Петро Пыртей і його словник (2 част)
Еп. 2022

70% #2022 - 70% #425 Петро Пыртей і його словник (2 част)

•

Опис епізоду

To druga część rozmowy z Lilią Thir o jej ojcu, Petrze Pyrteju ze Smerkowca, jego życiu, edukacji i pracy nauczycielskiej. Odcinek przypomina także jego losy wojenne i powojenne oraz znaczenie jego dorobku, w tym słownika, dla Łemków.

Видам вазму моі слухайці при мікрофоні Анна Кырпан Такыма ци подібныма словами звертам ся до Вас од початку <unk> року Кілька разів юж мі выглядало же проґраму <unk> процент буде закрыто Коли зачала ся пандемія пак коли зачали ся полномасштабны русийско украіньскы війны але продолжували єм дале глядала єм ріжных способів і форм жебы продолжувати Хоц было то легко але не заперли єм проґраму Назву проґрамы <unk> процент выдумал Богдан Ґамбаль якого уж неє знал <unk> процент то мала быти оповід о Лемках в Украіні был приблизно <unk> процент Лемків выгнано з рідной землі на схід В проґрамі <unk> процент мают звучати все голосы нашых респондентів Мают промовляти жывы люде од самы передачы гыдут не на жыво Налетят до вас в прямім ефірі а прирыхтуваны наперед І леж не тоту особливіст в проґрамі <unk> процент бесіды жывыма людми для ній єст важна Не хтіли ся бы того формату зміняти але змінили ся обставины Зато не годны єм далей тримати ся вызначаных од початку принципів Єден з них лемківска бесіда процент то проґрама в якій окрем даякых манятків ма звучати лемківска мова При тій самій єм зачала робити тоту проґраму по части задля того жебы научыти ся в такый спосіб лемківской бесіды І тепер мі барз трудно тримати ся того принципу якій запроваджано од початку был респондентів штораз то меньше і меньче Зато тоту проґраму очывидні час заперти Може не навікы може до ліпшых часів а може і на все В каждым разі кєд буде колонять словис достойний трафите до ефіру нашого радия цут буде ся даяка подія і о якой кунця знате нашым слухам то зас пуцюєте <unk> процент А тепер послухаме другу част бесіды яка зачала ся тыжден тому Припоминам же з Івано Франківском пішла єм на полудньовый захід до Придгіря Ґорґанів а конкретні в селище Солотвин Нараз оповідали сме де Украіні особливо в Голичыні Компаті замешкали по выселіню Лемкы Но власніщысо Лотвин не належыт до такых місц Цілком не належыт цілком не належыт Бо не было в той околиці сел перше заселеных Німцями ци Поляками якых переважні і Росиян выгнаных з Польщы Но то можна было ту Лемків стріти хыбай припадкову то власній был такий рафунок Пані Мария Дямба з є покєба замешкала ту бо мала ту роботу І она і єй муж выбрала свой єден фах геолоґію Лем же по технікумі пан Миколай Золочно вчыл ся пак і в Інституті Марияніт бы вродила ся єдна дівоцька Ґалина а пак друга Світляна то власні она Світляна стріля ня в Солотвині Но але о той роботі ното власні в Солотвині і в околицях было дос роботы для ахеолоґів бо як і всядит в придвірю Карпат так і в той околиці вядали і знаходили долу Ґаз і інчы підземны богатства якы залігали в ту посісідство Нагтова ропа ґаз є добивают іх і з них скорыстают ту і днес Нові для люди якы при тім робили поставленых дім і власні ту родина Миколи і Мариі достала скромны мешканя В нім власні і Бесідуєме а і обзераме стары знимкы тоты іщы з Вышоваткы власні з того невеликого села з Вышовадкы в Ясельскым Повіті походят родиче пані Мариі а і она тиж в ним ся вродила в <unk> році дзямбы родина Війця і Маслеі родина єй мамы то гейбы модий Лемковины Іх доля то направду доля пересічной лемківской родины Єдных біда гнола в Пілнічну Америку другых Полудньову хтоси втікал од депортациі іщы През чехословацку границю хтоси іщы скорше перед <unk> віхал на захід Польщы а інчы такой не могли уникнути выселіня выселіня і на схід і на захід Розлетіли ся на вшыткы стороны світа як тоты пташкы Але не вшыткы пак ся стріли Но то послухайте кус нашу бесіду Вы ся писали з дому Дзямба таку Мама была з Маслейк Так Так уж знам Вашы родиче то мама тату з якого року мама з <unk> року <unk> І тато і мама з Вышеваткы Вы повіли же тотого родина была більше як ту наз ним пак Ту видиме трьох братів І двох бісестры А были іщы Діти як был Йосиф де поіхал на заробіткы в Америку вернул ци ніт а Василь і сестра Вулька в Арґентину Тыж на все Нє Василь потім ся приіхал сюди на Украіну сюди Власті Так зовсім А Улько што лишыла ся так го вне дітей не мали на тят вшыткых было вісем Так плокнул А ту мамени родиче а ту Ту Моменос сестро і Марина єй доцівка О дві сестры было дві сестры і хлопец браты было іх четверо было мама дві сестры і і брат Мыслеі Кус родина менша то я так розумію же зато же тотова родина была дос великой мусіли давати сой рады і дітям повіли же мусити яклоси думати де іхати зробляти так де муси де Йосиф же поіхал што был старший і так Він был з <unk> р Але найстаршый найстаршый Як листы писали якоси екосы переписували сякы з язнам я знамши як уже він приізджал сюди з Марякы до Львова бо дальше ниде му не можно было іхати дотоды приізджали моі і з Чехів Тета отого тета наймолодця тотаж в середині Ту она в Чехах то же приізжала з дітьми до Львова Новідзеня Как родила ся тіла в якым то могло быти році в шістдесятых роках Але якій самый рік я не памятам А тата жыла деси близ буду границі ци Но она як сказати Як же хотіли нас на східляти выганяти то стрик Дмитро він тік і жонатий был дітей не малы і він і тота з малым і з чоловіком деси поіхали дальше близю до німецкой граници в Польці А тота тата Словаків Чехословакію там через ліс близо близко том близку були тре студа поіхал пішла І ся аресла якоси грони а мы ся лишыли тату переходили бо то як Добре тото шыткали дома в хаті тото болотно тото такє грубы то все тоткє для роботы тото все было а якше ліпше штре было то ітишли собі ту до Словаків ти скупували та уж ли том свобідны собі ходили і там купували а дома шыли опіця та якысы капаты ґорсеты запаскы осім такєвы так Е то з той родины як бы тот брат і сестра зо своіма родинами они не Но тота оли ся повіми таку тота а Ганна тота наіщы дівкы была як пішла зо грани туда до Словаків Ога она дівком пішля та самы ну сама перешла ну сама може істи колиси там мала яєчку затримал там і перешла і уж там зо мишко там вышли завіша ся тоже за нашо Ти там же сме туда єздили го а дато Жатец Чехословачына Жатец был такє місто Жатец она там добрі ся мала двоє діти мала там хату куквартиха І то власні была така стріча родины коли і она пришла до Львова і пришолнак брат старший Юасиф Ей приіхал приіхал зо Маєкы а там уже приіхал Андрий Андрий на Тропольщыні бу і там так Е ушыткы ся стріли де маєте ой до кольоровы додому із кольоровой знимкы не было так Осип то мама то бато угм а тото Татеха з Чехів тота м ой а видно праці хто з заграницю Василь той Андрий О то сын з Чехів тоне і Мілюшка тоже з Чехів ма то Андрийовий Сынти наш наштут В самым центрі Куломінскєвиця памятникы Но то історична історична знимка же так вшюткы ся стрілим Але не знам ци Мали можливіст спокійні побесідувати бо знам же слідили так ма коли хтоси пришол напр з Америкы то Хыба деси по парку бы ходили то може та ходили были ся по місті бо так дослідили Із приіду є провезу машыну дак комуси лешыт машыну ти так більше і не приізджал Ну та він уж тиж был кустарший той жолтал малыс як то тепер кажут бар а як тото было там якто ся называл нехтам такє осусвємал быжы лам продавали ден Піл ресторан Дай бы то кажут маленькє тикє ресторана Но штоси та вы в <unk> выіхали так з Вышоваткы Ного Осифа то іщы долше не виділи Таз я зовсім не гм іх мама напевно не виділа Тото не знате уж кільку років Ай то він уж давно помер уж давно помер Но я гварю же він мі іхал до Америкы і іщы давно так так то не знате уж кільку років выіхал молодым а уж старшым был повісти в повалі до сві повісти уж макыі то та так То то была історична сільця ціле жытя там прожыл што оповідали тоты заграничны заграничны руды дале добрі ім ся жыли там тир Выповіли же брат метро выіхал на захід Польщы Мы сут до німецкых граници абы не єхати сюда до Украі з родином родином тай бы сам себе вигнал бо пак выганяли тади а він єса сам себе выгнал там і сам собі Господар і то же ме туди єздили з чловіком Лем там господарку мал то же так само як і вдома ґзурал бур тантосину сіял кысадил кормил ся гом три доцькы мал три дочкы дві щыли ся всюдистом а молодця в школу ходила казала Я тіж хочу ся іти вчєти я не хы быт здугноів Вы підтримуєте тепер родина тото тепер медже собом діти тых повіны так выґа слабо контактуют як тепер Мили слухаче припомином ся днас бесідуєме з Марийом Кєбом з домом Дзябом родом з Выселадкы Запроводила ня до ней єй дівкы Світляны яка з родином на початку полномасштабной війны выіхала якоси чудом выіхала з Марию Поля і пришла до Іванофранківской области де з родином жыє в безпеці Зас другє дівка голины мешкат небарз далеко і тиж близко гір в Селиці Розняків Думам сий же тепер зробиме кус музичну перерву в минулой передачы чули сте якій співат пані Мария Але повім Вам же не лем она а ціла родина Дзямбів любили співати напр дівка пані Мариі Галина уж богато років певні іщы з тых часів коли постала соспільна орґанізация Бескєдскє Зиблядство яка входит вытовариство Лемківщына співат в ансамблі Бескєдянка Як милют ся то тот ансамбль діє власні в Селисті Рознятів Чули єм іх выступы но то може і Вам дам тото послухати же за к сво што такой моє рі завжды завжди є гынівыше чок Останя сызло Лезго свойы c лем дружы гый сой То мекусть побесідували про родину няня про родину мамы да В мене брат той на два рокы швид мене молодший то він принімал участ в калості в тій капелі співал Мушыте бы што там є пелай єздів скму та Хоріта так ольківскы тавий ся студенко та І він выни єздили в Ждыню ци де там ватру єздили То віншыватку іщы вдивити ся то што не машы дивити ся бо то же нема погоріло чышло томже понестянок згорено згоріло І він там зустрічал ся бывстыма Сестрыме темешу в Польщі там не одна приіздила сюда до нас було а так тепер Но они по якому бесідуют Но по драгу Бо недва може може і спольщыли ся може як де але они по польскы самособы а лежы они іщы і міли говорити по свому говорити то там стрічали ся а Бо то як бы рідні медже собом контактували а тепер як бы двою рідны То якы ци товды кыз дулепер з інтернатом то можна през цілый світ бесідувати Та як єст інтернет то можна бесідувати та з Чехів таку фотоґрафію тета Веслава О там єй шыкы середина се бесідят чышвятом Ціло того тє показати тутого брата свого такого теперішній Коли видіш політаштеперішній гінже Помер в <unk> році а наймолодші браты будівельникы были Вціли ся майті вціли ся там ґде будівельникым стали цінне тото вшытко цінне было то ціле жытя ту не так як тепер знимкы робили кажду секунду Ога гото як бы в Чехах были оту брат Як бы всяках были ты сфотоґрафували єй чловикы і я і моі дівчата І то якій рік песю тут ніт О єс свята як выходила заміж о ся Бо не там маліу Я кажу не было бы щастя але нещастя помогло было Тепер то війна під час війны в той морілу воє взяли москальота і у ней ледве звідти ся вырвали І тепер ту Чекают по перемогы До то мы кус побесідували про родину тата мамы мы кус побесідували але я хочу знати то вашы родиче такой з того были села така той кыта і они поженили си поженили ся коли В <unk> році <unk> році І шлюб брали такой вышывальці Вышыватці але брали шлюб у грабі Гротам грекокатолицка а в нас же том переходили на Православі ну і там не хотіли навіт шлюб дати вян роду Кілько годины вышываці не перешли на православну конфесию і в грабі была церков рекоменту лезка же ходили тадне хрестили тоже в грабі Гм гмм ту церков ту ходили в граб є они істі ходили такой вышываці Але вышува ішли там уж православна ци равы Але они до печатках іщы там змовляли ся бы том свічку якыси татові не дати А мамо моя батькє мамені були православніж православні о Ти а мама ся татови передавала істи як забыла замужня Овшы о том протів тебе там в церкви хочуты з тамы якыси світскы давали тішо о тато собі взял якуси свічку тику шыбісю зрубил то мі дес і взял і тут коли світскы позасвічыли а він собі а йому не дают він собі свою одягу найбільш світску зосвітил то было так же колиси давно в церкві Были такы напереді стояли же тримали такы великы свідскы было так тепер може так неє тримали такы великы і то Лем такы могли но не знам поважны ґазды тоты великы свіджкы тримати напереді Штоси такє было буд хто не міг тото може хлодит о тоты може ходил зопозы так гм врадиме лоці на подругій світ а я єзджы жыют Вы найстаршы Вы народили ся в <unk> земі і по вас хто брат <unk> Ваню Тах і Мизьо Михальо <unk> мали сте двох молодшых братів так гейбы вас троє так троє не слісті была сестра <unk> році Але то Померла ся маленька о тот ся слобувало на тиф То сестра вродила ся уж ту сестра то <unk> році І померла цілком маленько Та муленька то тато захворіл на тиф сусідовичых лежал на тиф лікарні потім мама Потім я і потім брат а бабця лишыла ся сама в хаті Маме нам а това мама Она з нами приіхала на Украіну Но і потім мамо в лікарні народили Но і там яку наслобати там дитину не тримали чого Сиддали додому Ти бабце коло того ходила ти Я знам як она там ходило тяжко Та ти померла дитина Потім тату як же выздоровю ти пішыл вєдати сой роб роботу дес Ти нашол там сусіднім селі Букова называло ся был колгосний млин О і там два коні мали і тоту же конюхому як казали струіл ся Де добрі мы не голодували бураз при млині тато робил было нашый дахто і приходившый кому здавали там мукы ото <unk> рік то тяжкый был О так Но <unk> вродил ся іщы Ну то його Дак <unk> ся жадил він Я ходила то <unk> клясы Ду вели Так А потім уж тато найшли Овців мали звязок і з калушом бы тому же в калушы жыли е сестры мамени бо і тудаме переіхали Но і там по квартирах Ходили ту до сюда бо то купити хотіли ус хыжы то не было як за што дуже по квартирах а потім же з двоюриного брата од того барни жінка робила госпі до Ярку єй дали пляц казали пла і тоді мы хату будували на двох Вы мі вкус оповідьте што вы памятате такой з дітячых років што вы памятате яка тото вышыватка якє оно было невеликє но але є великє село было З Хаты близко стояли і были од навіт другый так што до сусідів з зими навіть бусіком по снігу могла перебігти Нема в Высокы Гори Ны ни та ну але там ґаздувати тяжко было бы то землі была тяжко камяниста таково От але робили ліяздували сте што мали мали мали в ся мале худобу коровы коні вівці свині гусин общым птицю Но і так робили но то не бідны бы єсти бушы файну бы Но земля не была аж така добра але выкусмали той землі То бы землі землі была Ліз был мали бы потім якы уже нас выселяли нібы то нам давали таку кубатуру і там писало кілько там морґів поля кілько морґів лісу Шо було Ну то люде робили ти Тым ти мали От Тепер каже ліпше альбом бо тепер дуже робит фотоґрафіі дале а ту може видіти в телефонах а тами пропасти можент Оду моє видіну товту можно видітка добры пукату праправду кісує показати Мама богата на правды О го тоті два браты старшы і молодці Вас ся так моі Ті подівальникі той артист співал в Польщы єст рік Вы повіли же вашы братя єден і другій так В <unk> році помер і <unk> Ой так біда Зас пришол час на музичну перерву Тым разом подаю фраґменты з нашой передачы о ансамблі Студенка з Калуша з <unk> року Бо братя пані Мариі Кєбы з дому Дзямбы з яком днес бесідуєме тыж мают стосунок до студенткы Іваню і Михал і дівка Михала Світляна Петрустяк яка на початках діяльности студенкы была музичным кєрівником ансамблю Видите то як бы фраґмент той передачы выдостали сме з нашого архіву Най же тот фраґмент з концерту якій зараз прозвучыт буде красным спомином о них Тепер вышли на сцену лем двоє сам кєрівник Беяну Ган Магловскій і Іван Дзямба жебыли співати туетом світ місячку світ A выходы A ЛАПІ A Пон Іван Дянба добрий майтер ціле жытя будувал тоту місто коли Але гнецто бесідуєме неуйтім о студенті і о лемківскій співанці Дзямба Іван Михайловіч Мітати моя мама і вся моя родина із Польщы переселиці Одпадємо гышываткы ястлечку оповіду бо ти так пішло породу Я то люблю співати Мы іш тенцюєме але так не змогли сме зробити кус прову А і як фестівал куте найбільше Тот уж умы зводяно ловскым співами світ місяцку світ є купы такы Берти ся рекруты тіж люблю І выновино червененькых тотя буде пити і тако я люблю Не были торочыкля знаєте сумнавды такє знатсити богатых та єку дуже богаты співанукє знам темкільку руків ансамблі <unk>ene Яка вісіна Джы жытя прошло хоче лем Вам іщы так само Бодай іщы А то я Вар дякую абы вашы слова до Бога дошли Але мі та доповідал што в нього было <unk> років для народжыня темым одповідаль на дня роджыня тат ми той бажаме іщы прожыти <unk> років А він повідал а Бог тя не послухат Але так помер на девнос на <unk> рыці Святливою Вам тіж дякує А тепер буду просити іщы суденю сівати Іщы наро буде сівали Іван Дзамба а на сі протиме треба о A не Анля права нары роды Длявого І вы повіли іщы же што ваш брат же выступал єздил до Ждынівату Ваню был такій вышыванці А вы не были для дея не была Не охіли ся на тото треба было вык выробляти ты документы заграничны паспорт Отдея якыс такше не приш не могла О а брат дуже там як бы было в колусі жыло весь час Я бы тоже том принімала участ так бы я любила співати любила Но так пропало свойом роботом І што тот Ваню повіл як він пришол до Вышоваткы што йому дам Та што він том виділ бы нич не виділ былоку бо нич не было уж Не было мич такого што він бы міг іщы з давных часів торошто дихатниякых ся погы погоріло том понесю нове А што він більше міг видіти Але был был на тым місци тих Вы може памятали дашто а він шато може запамяташ як ічого не лапусте будуш памятати А вым памятате дасти Йовал тарку Намятам Я знам што брали мене до церкви єщы є в дитинстві дуже мліла надвір ментили Церкве церкви того диалеку то лез лестє од нас низдє Нижнім кінци Знате я посмотріла на тоты знимкы но цікаво видіти наприклад якы люди ся зберали Виджу же хлопы уж такы гоноровы же они уж по тых костюмах А я виджу наприклад ваша мама навет ту уж як пришла она не зрікала ся свого струю з дому она так позберана ну неділю повіме так позберано такєм домам ну то барз згарді выглядат ба згарді выгляда Іщы хоцю знати хлопы вшыткы были уж так по европейскы Ци были може старшы люде то такє на свята так о так А на каждий дан якы президенте такы собі кєсе на гавеці том было такє з такого полотна тканого сло о такы А той же іх ралих скупляли такы і а лишыли дома шыли там были кравцені шышыли опільцяте ґурсаты лыже часто купували по словацкым блоті та словака на тоты кабаты а на материю на на тото вшытко дак так Тотами быше рішыли же то м собі самы шыли Нота на приклад гуртате што каж всешыло суйци был краве Ні то кравец был Кравец бы може кравцені были Цішыли шыко то може кус тяжко горцит добрывшыну тото прав є кравцені А вышывали самы острыту то вышывали запаску а тото є там зуму тым басунанка баса базункы прашы дракы декоративны удас може і высиде то гы Ну а Тю памятит ся то ден коли юж высиляли Тот дес так же може травень так што уж тепліше тепліше з толгу де місяц напевно в дорозі были То іще добрі же іщы на <unk> році шо нам дозволили істє брати Што хочеш берати з субом Вы ме взяли машынку швейну єс ся вино оно мене є ножану жых в Словаках обміняли на дві вівці о машынка І мамино придане было такє вада Жы маю тоже тоту скриню ваду єст єдла ту та о Це основне шымаю Ну так переєны брали тоты заголовкы ну є так в тым товарняках можна было взяти корову Ґарову так і корову брали Там разом в товарняках там от застелено том видно соломом было атакувати собі застеляле там перенимали тото ся єй корова том Овсю долвы єхали люде по дорозі вмерали вот багато было ся помрали Ти так веслек жому вмерали по дорозі Чом вмерали по дорозі то я знуса но ци то были просто хворы ци стары Цо были маленькы діды Яколя за діти не казали з за дорослых того дорослых тар Може може страс того всяку было так достанці Сталиньска областя по моім карань ци якусь том карань называєте чыя тотну си так Но сонцедіньсконасконатко так ну то є видно мнетам місцеві ті головы кул голоспут ци тото мало видно завданя такє Абы ішли собі брати кого хочут то не вязно шом бы выберали робоцю силу давно што Кого лишыли тамты поіхали решту дальше дальше Водвуйку мій Лишыл ся в чуріні його лишыли там то там село великє было і школа і церква то все там было А нас уже вкінецы пару хат был може стріти таде кє там третіє пару хыжі было і то ми тата з дочкою і бабою мамою ніби ну і мы і татова мама бо то татова мама была з нами а мамина мама з сестром о А потім уже приіхал з Німечыны боєі іщі в Польці были то сын тен поіхал в Німеччыну абы шробити гыдно А потім як мы вже были там в Климушы він нас найшол і туда же і туда приіхал з Німечны От він собі том Він ходил там з якою з дівчыною місцевою ходил а потім же сестра померла Така привидска была ужы вночы На двір выходили І вітер єй обдутал ж напри зашля до хаты і голова заболіла ти голова быти головати головати пару днів голова шолже і не вставала з ліжка там казали або взятим якій з них такы дідо Видно жебы с покликати покликали а він подивил ся каже Як жыє до девяты днів То буде жыти А она вмерла дожыла Ну і товды уже на похорон то приізджали приходили такы родину якы знайомы на похорон от і там Ванял мі то брат мідвіний собі там єдну сподобал гаврилячку от і потім ся на ній женил А він собі з дівчыном якысимтом хладил Ты Ты і ясно ся напевнує так дале а така файна дівчына была оно продавало маґазині Дикы су як казали манку зробила так не достачыт шо манкы ні судили єй Боже даколи судили ні за што Но він тоді женил ся і так поіхал а потім уже узнали то же полатім його дочко оця што така кучеряла Надя Тоже кілько років мала сиже ту в кавушы і узнала якоси бы там вашы лемкы є якосивно узнала же є братний Значыт тойде ледіти так што была в тюрмі тота в маґазині продава Такій красин казала він приіздил туда вкаус денаді тосіма але яне бы я так все спочатку хтіл з домя женити Но і што быти і так она она была што єй заарештували оно было в тюрмі і товды вродило таю напевно Одкал такы красы він батька вдал вся често батька і тимадя батька а ті двоє же є на маму Бона четверо дітей мала мал Іван Братко овдалс Певну маму видите якє то в жытю і не треба і кіно якє то в жытю было і то імятам племусі мы жыли там Той нам добрі было єсти мали што корова было то ся І тато мыслобойкы том навчыл ся робити людям Бо коли сы вас бы дели бо такы мыслобойкы так ну ти до школы далеко быловати тато каже Я тут не буду жыти тут не ма чым наіт полити Єден до брата брат Андрий был в іншым реґіоні там уже і угльом полили А тым ту поіхали туде до брата Андрия до брата Андрия І там в нього были троха а потім пришли такы флейкы ктепер кажут брыкє зробили што будут назад домів до пості пустяти такы зродустил паст татарку ва І давай хто хто хотіл і давай доберати близче до границі Те мы так люди повірили так і мы так попали До гірова До коли грани самонито Ну і там на тоту лісницівку попали бо дуде підеш скрил хто над даленом там жытных там святу Далем Да хату нам дале хату таку на штырі кімнаты і там по каждій хаті по одній сібі каждій квартирі по кімнаті были А там похворіли ся Батькы мылів і меді обыдвоє зла званьом похворіли диф От і тату думали шуже все шымре так тяжко хворий был хворий был мама там народила шытину то а потім же і баба померла ти мы же батькы і нас двоє з Іваном же тотато нашол собі роботу там в Букові ото Яючка зала конюхом там робил ти нас єст було шо потім же там сестры мамы і сестры то дві были в калушы і мы давай туда до них поіхали Близю бы там никого де не были там никого не были з нашых З Лемків николи в місце витамо та і поіхали туда І там бы м же оселили ся Декяту бы Я Вам дякую Моі наймилейшы слухайці На тім завершыєме нашу бесіду у нас в гостях уж другій раз была Мария Дзямба помужю Кєба яка вродила ся в <unk> році в селі Вышоватка Запровадило вас до ней селистє солодын Івано Франківской области Анна Кырпан І на тім пращам ся з вами і не знам коли іщы ся стріли тримайте ся оставайте травы жыцю Вам вшыткого найліпшого З вами была Анна Кырпан вывано Франківскы Майте ся красні

Автоматычна транскрипция

Видам вас молий слухайці при мікрофоні Анна Кырпан нас ка прозвучыт друга
част нашой бесіды з Лілийом Тхір з думу Пыртей І бесідуєме з
пані Лілийом про єй віця Петра Пертея родом зо Смерківця Кым был
якым был і што він зробил для Лемків Тоты з вас котры
слухали першу Част бесіды уж знают што то за цілук Петро Пыртий
і чом бесідуєме о нім з таком посяном А тотым хто може
Гнеска першый раз пучіл тото імено вартат спочатку пред бесідом повісти коротко
о нім Петрусь вродил ся <unk> черця <unk> р Смериківци в родині
Бертеів Семана і Мариі з Высідків По завершыню вчыня в сельской шкулі
в Смерківци здібного хлопця рішено было выслати на науку Дурлиц жебы вылчыти
сына в ґімназиі його отец Семен Пыртей продал морґ пуля Вчыня в
ґімназиі розмі ся польской а і прибываня в Ґорлицях в Руской Бурсі
дало барз дуже хлопцівови зо смериківця Окрем того же він пильно вчыл
ся а в дачым і перевышувал своіх товаришів Петрусь іщы вшыткым доокола
ся цікавил вшыткого прібувал ся навчыти радо вчыл ся малювати а тиж
грати на гуснях Молодся дівка Петра Пертея пані Лілія оповідала мі же
колиси няньо намалювал єй портрет олейныма фарбами Оповідала мі тиж што отец
дал єй до музичной школы і для дівочкы выбрал зо вшыткых інструментів
власні гуслі Товды по долгых роках в думі зас Зявили ся гуслі
і отец нараз брал іх у рукы жебы спомнути улюблены мелодиі По
мотурі В <unk> р Петро Пыртий рішыл вступити в Педаґоґічный Ліцей в
Корусні Подальшы студиі но і ріжны пляны на будучніст были перерваны початком
ІІ Світовой війны в часі фышыской окупациі в Креници утворену украіньску учітельску
семінарию і Петро подумал же вартат скорыстати ся з той шансы і
вступил гев на короткій лічний курс По скінчыню якого можна было робити
учітельом од <unk> по <unk> рік Петро І робил в шкулі вчіл
Діти во Фльоринці а в <unk> році остал директором шкулы в Перунці
в часі пребываня в Креници Пан Петро познакомил ся зо студентком з
тыжы учітельской семінариі з Ульґом Петришак з Тиліця і то была його
доля Петро з Ульгом побрали ся в маю <unk> рока Ідали сой
обіцянку быти все разом і в радости і в смутку і в
щастю і в нещастю Но і вера припало на іх родинне жытя
дос не лем щастя спокою але і поневіряня і смутку В літі
<unk> р молода родина Петро і Ульґа Пертиі з родицями Ульґы поіхали
на схід Завезено іх до Сталіньской <unk>o<unk>ta Донецкой области і приділено до
тяжкой праці в Колгоспі Неудолго они выіхали од тамаль до Станиславова Нижнього
Івано Франківскы Більшу част жытя прожыли власні ту А родиче Петра його
старша і молодша сестры лишыли ся на рідной земли і одтамли іх
выгнано в <unk> році на захід в часі Акциі Вісл Як жыти
далей як діяти в новых обставинах Пан Петро хутіл зас робити як
учытель Але він дознал ся же його свідоцтва дипломы в совітской державі
не мают жадного значыня Зато робил секретарьом шкулі і в тім же
часі пішол зас на студиі вчіл ся в Івано Франківскій Педаґоґічнім Інституті
на Факультеті Украіньской Філолоґіі А пак колиж робил учітельом украіньской мовы і
літературы пішол зася вчыти тым разом на романогерманьску філолоґію потім уж робил
лем учітельом німецкой мовы яку по правді повісти добрі знал істи з
ґімназиі в Ґорлицях Уж повіли сме же пертеі жыли в Івано Франківску
а місця праці пана Петра то были школы в близкых селах докола
Івано Франківскы о то він фурт єздил на роботу ровером В <unk>
р Петро І вышол на пенсию Вкінце міг більше часу посвятити свойой
родині жені двом дівкам внукам а тиж міг посвятити ся на емеритурі
справам якы любил і повіли єм же богато было такого чым пан
Петро ся цікавил ото напр Страшенні любил грати в шахы Але была
в него єдна справа яку очывидні мал за важнійшу од інчых справа
лемківска В версиі він букус букус зачал укладати лемківскій словник а пак
і лемківску ґраматику якых на жаль выданых выдрукуваных він при жытю так
і не дочекал ся вмертый <unk> листопада в <unk> році а його
словник в скороченім вариянті выдрукувано в Івано Франківску в <unk> році а
в <unk> році В Ґорлицях выдрукувано і граматику Фактичні тот словник в
полнім вариянті выданый Лем тепер выданый во Львові коштом Фундациі Досліджыня Лемківщыны
в Сполученых Штатах Америкы а постарал ся о тото голова той Фундациі
Андрий Хомик Існовник і єй граматыка были призначены для украіньскых чытачів зато
лемківскы слова тлумачено по украіньскы в літературным вариянті а тиж ріжны лемківскы
граматичны формы прирівнюют ся до украіньскых Єднак думам же тоты книжкы придали
ся бы Лемкам в цілим світі без огляду на тото де они
тепер жыют Коли в <unk> році ряньскій Союз Розвлетіл ся Лемків Івано
Франківской области як скорше то было во Львові пак в Тырнополи ното
Лемкы Івано Франківской области тыж творят осередок новой соспільной орґанізациі Товариства Лемківщына
Першым головым Іванофранківского Осередку выбрано власні Петра Пертеє Він активні зачал орґанізувати
діяльніст осередку Подорозі на Ватру до Ждыні покыль мал силу робил барз
дуже але был ты чловек в полажнім віці І коли здоровя не
позваляло мусил передати свою справу молодцім Выбрано нового голову же рядил товариством
долгы рокы Але уж ниґдай активной діяльности як за пертея в Івано
Франківскым осередку не было Хоц тота соспільна орґанізация лемківщыны діє ту і
доднес Норше о тім вшыткым оповіст вам пані Лілія Пыртий по Музю
Тхір ото друга част нашой бесіды Просиме слухати Словник Петра Пертея і
написано же то выдано До <unk>літя з дня Народжыня мы мали уж
більше баж о <unk> роц дак уж мал бы быти в <unk>
ся плянувало до столітя з дня Народжыня Але як бы не было
того короновірусу но то очывидні бы то бы было на час зроблене
але зроблене і вкінци може прийти до вшыткых люди якы такого словника
потрібуют Сут люде якы давали своі слова до словникам ту іх слова
іх мова выкорыстана так Ту як бере хто розмісила ся мама пертий
Ульґа Стилиця Петришак Аннаме А Полінарівна до Тыштылиця то мамина мам Вася
слаба і єст ту Русиняк Петро з Крениці <unk> року народжыня Русиньок
Сефанія <unk> р з Солотвины під Креницьом так одраз як бы они
Му Крениці представили тоты муулу Тылиця іщы єст Пенгрин Михал <unk> рока
родом він зо села Душатин то повіт Сянок туж На граници з
туюжы Пысяня там Войківщына він зберал слова в селах Душатин при Лукы
Команця Миків Смільник Камянко туриньскє репіть в Сноцкым повіті значыт зо самого
сходу Лемковины тиж маме Семана Свяглу з кіс <unk> р з Тылявы
повіт Крусну то середна Лемковина Семен Свагла то на нашку могу тата
знам тоту рудину Давной уж вонеєє то был прекрасний чловек барз добрий
і барз дуже людям помагал но і придал ся навет до того
словника І окрему то Олесневич Любомир з <unk> року з Бугушы якій
сам окремо зберал свій словник назберал більшый як сіс тісяч слів з
них тисяч пішли до того словника но і самы своє як бы
словы тыж якы знал отец Важ зо свого села зо свого рідного
дому і Петро Пыртий куристал з выданых збірників лемківскых співанок О тамель
тыж брали ся слова то Орест Ґыжя з Высовы і Соболевскій Михал
і його сын Тиш з Устя Руского і іщы был словник Іван
Верхрадзкій іщы тото не тоже словник але была його праца З <unk>
рока про говір гавлицкых Лемків і там был тиж як бы невеликій
словник тиж тото выкорыстану для той книжкы Сут ту тоты респонденты Петра
Пертея якы як бы брали участ давали своі слова своіх реґіонів То
мыдиме ту схід Лемковины середну Лемковину ну і кус мож більше сут
люде якы давали зо заходу Лемковины в такый спосіб в тім словнику
представлено не лем тото што ваш отец і мама сой споминали своі
слова але брали і слова З інчых реґіонів лемківскых і іх долучали
ж бы была така ціліст і о тото то барз цінне то
Петро І пішол таком добром дорогом же тото вшытко скуристол бы так
нараз Ламкы гварят То не лемківскє слово бы в моім селі кого
не было і так каждий петіота свого села А ту отец Важ
прібувал так вшытко додати жебы было казетотетіліст Петро І не был специялістом
власні од укладаня словників але был учытельом і філолоґом І зробил барз
велику роботу Вы повіли же певні отец ваш більшы тым зачал ся
занимати як пішол на конц так і як пригадує його так чітко
пригадує як то укладал ся той слуник записували слова а потім тато
дес бібліотеці роздубул картотекы тяж бібліотеці карточкы карточкы і на кожній карточці
записувал слова і тлумачыня кождого слова Потім ті слова вже приходили тату
золчыв допомогли студенты Філолоґічного факультету приходили до нас додому мама все ім
канапкы пляцок чай погудувало бы студенты все голоднє І воны укладали то
все в альфавітному порядку а потім коли вже были більш меншском поновном
тым ше додавало ся о процесі роботы то тато дал машынку друкарску
перерубити на <unk> лемківскє алфавіт тому деякы звити та да переквита дорубити
І друкувал то была направду титенічна праця друкувати через чотыри калькы чор
копірка по рускы та копію треба было добре вступити што жебы пробили
все все то вже моя донечка допомагала богато Але якас помилка то
треба было все Назад нановы Тепер в вік компютерных технолоґій ци здає
ся не мыслиму і ци тепер просто перескопіювал знял ту все ци
просто навіт не ма ниякы порівняня Но зробили се ця працы і
В тій роняньскій чусы любити ся выданя словника такого в Украіні ци
было дуже дуже складно етату хутішы но і лаз і на ті
коли приблизно як бы было завершено тото но згруб ся завершену тото
Збераня того материялу і опрацуваня Вывіли сме же якоси очывидні они были
Знали ся з Любомиром Олесновицьом зо Львова был екуменістом знаным науковцьом і
тыж барзой ціковили лемківскы справы і він дал свою част слівых якы
нас берал то значыт як він дал товды уж была тота ідея
робити конкретні словник і выдавати а не лем просто дописувати што хто
спомне Тато си брат всього близко <unk> тисяч слів і коли вже
полністю всебу думаєш што то был дес може може бы Знаю кінец
<unk> тато почал то рубити почал працувати над слувником а в <unk>
му вже дав до вышу в Польщы слувників снова Коли так но
тотій друкарскій машынці тот перший Вариянт Я думаю што то я точно
не памятаю думай дес <unk> рік най скоріше То было дуже долго
тривало <unk> рік просто было на машынці выдрукувану ато віддав частину в
Польщы і в Америку ед дві сестры тату тан Значыт єдна сестра
молодця в Польщы з першым часяк Америці одраз ім ся выслало так
еґземпляры і выслало ся як жебы они може выдавали на всякє выпадок
по тато не был певный што в Украіні то можливо видати і
В <unk> році за іды Міністерства Культуры Польщы та міжнацийональных політикы выйшло
в словник всього <unk> еґземплярів Це В першым довцемци Лемківскій Ансамбль Пісні
і Танци з Ліґниці упрядкували книгу Юрий Сториньскій і Павло Корубчак Я
в не пропонували видати словник але тато тым часом же дав до
Кыєва Но добре але <unk> рік не можу то є Але на
перекладменті тоймены <unk> рік Но перші якысы тамты горбачовскы реформы найперші так
Початок якысы першы бесіды тота перестройка <unk> рік іщы не знатя як
там дали іщы іщы тот Совітскій Союз міцний і нихто не думал
же він може ся розпласти і так дальше Певні же в тім
часі выряньскій Украіні такій словник певне же было выдавати нереальне Як вас
отец тоту зберал тоту робил я так думам же певні же нечыслен
на тото же в Украіні то буде выдане Писал очывидні для того
жебы може передати на Захід переслати до Польщы ци до Америкы Я
не вірю жебы дахто в <unk> році спокійні сой видал ци Войвові
ци в Кыйові лемківскій словник ну не вірю В тым часі уж
початок осемдесятых років совітскы тоты ідеолоґы не тілько зробили свою роботу же
наприклад Лемкох не бесідували ся взагалі я не чула николи жебы тавдеси
В товариствах якых си деси медже людми деси медже товаришами деси жебы
была бесіда о якыхси Лемках В родинім колі своій родині Я не
чула жебы о Лемках деси хто осо бесідувал взагалі но очывидні было
нереальне выдати в Рудяньскым Союзі То были якысы звязкы же думали ся
же буде выданый в Америці Одзілині Так але мі тато был великій
мрій і великій оптиміст І він відвіз в Інституті мін хотіл істі
за із Совітскій Союз та ічыл дес в <unk> році коли закінчыл
цензібрато все відізду Кыєва І му хотіло си штобы цей словник мал
в рецензиі гідну науку Академіі наук там і той словник там пролижал
декілько років І тато добывал ся штобы той шубы шмун той кестам
пожежы топер всякым разі тягнули тягнули тягнули І нарешті в <unk> році
отримал рецензию Ци тато был дуже Задоволений был в той час Схвальный
відгук не має дома того листа з Академіі Наукы был схвальный відгук
є тато дуже ну пше все тым што ім вдалося ця ідея
схвальный відгук Іщы фактиці то был совітскій час Коли выстали іщы то
уж тот конец Совітского Союзу але іщы то был част Совітскій но
то уж была така демократизация же могло тото быти в <unk> Фоцілой
цитуюч Фактичні но кажыткы знали злигуют ужытеля то уж было фактичні но
то сам тот кланец Но а до того то думам же было
мало реальне До того так не лежало видно долго ті материялы словника
рукопис си так долго дыжали І коли ф <unk> році вже материялы
після того як пролежали кілька років Были рекомендуваны до друку Тат был
дуже засмученый бо до того коротко Словника дішла одна трет всіх слів
Значыт скоротили так як ім выглядало в Інституті Мовознавства ім Выдыбні так
ім выглядало же мусят быти скорочены так ім ім так выглядало А
чом залежало же бы было в Кыйові выдано Ноту добрі рецензию дали
а ничом власні там выдавати внедавали в Кєвы не просто рекоментували до
друку В Кыєві не вылювали видали в панофренківску в <unk> році сверсия
Так але як скінчыл ся Совітскій Союз не потребували ся рекомендувати ци
як уж каждий друку та чом хотіл жебы той словник мал волу
шубти гіду Академіі Науку жебы мал таку скажімо рецензию фову су фову
Як часо я башлю візниі гукате ресут візме рекордонє Я там николи
не буду значы буду колича страю А многы Зат на Як ты
влепишашного собу Ци нас нинар жадили красові лаґ світу розкєдати наче руково
бесід нашовщысплясі пойти горытуваны над садом єдіж наче чекают памя ци нас
онацями Заю ся не буде Бо там перекінчают за горы то ся
не буде Воля своі законко друга На могилах дітей І вкінци вышол
словник о монту го вышол словник скорочений і якій зовіс ся короткій
словник лемківскых глувірок і рыхтувала гу до друку пані Євгенія Турчын з
Тылийця і тот словник вшыткы Лемкы якы лем могли ту уж купили
неє уж того тиражу Розлишыл ся ристы Я маю пару книжок донто
Нє Але то ристы гряд а не <unk> Лем реже я може
хто спомыл ся еґземплярав Спонсоры добры люди з Лемківщыны спонсорували в тым
чыслі особы Духовного Стану ХУІ своє імена дайсти то я ту частку
повідавала людям а скільків не вклали ту одповідну по собі вартости Певни
за тоты рокы од <unk> р тот словник трафил до Лемків і
не Лемків тыж якій цікавлят ся чули сте певне Што чытаче ци
повіме так люди якы корыстали зо словника што они повіли же як
они виділ Коли выдасти словник то головный редактор пан Норман Гітушеньскій сказал
мені такы слова На цьому слуку словнику буде захыщена не одна дисертация
і кандидатскє докторскы Я честно кажучы не дуже цікавили семы богато книжок
подарували дещо блятры продали і я мушу повісти же доправды і борз
дуже люди корыстают того у мене сут ріжны ту лемківскы словникы і
тоты сма своі місце і вас част користом зо словника Петра Пертея
Были схвальні відукы люди якы придбали хотіли ще просили ще я думаю
што людям сподобало были такы люде же іщы хтіли а уж не
было були Моя цьоця в Польщы вже покійно передала той слуник якій
видал пан Юрий Сториньскій я мала то еґземпляр дома І коли с
в розмові з коміні сказали высобі наявляюте якій затребуваний цей слуник я
подумала може дійсно варта До того в мене не было такой думкы
а же поховала цю мрию выдати полний слуник Коли почали опрацовувати ци
словникы видений паном Юрийом Стереньскым відчували што дорогувал чудовік Лемку тому што
дуже богато наприкаты поясне дитино по украіньской мове є дітина Но одным
словом вымагала ся велика праця Я почала сама трошкі редагувати але потім
зрозуміло што це не моє іше зломала руку праву Ісин запропонувала в
своім колеґу дуже добрий фахівец пані Інна Данилюк Варварук Вынапрацюєм в Університеті
Короля Данила пані Інна редагувала цей словник На мою думку фаховы і
незадоволеня Она вшытко перечытала іде было та роздак та припадковы якыси нил
придагувала век редагувала потім вона Можливо там кісне днедопрацуваня але вона редаґувала
полністю ций словник як з науковой точкы зору І выдано його во
Львові ліпше повісти выдрукувана выдрукувана Але тепер якым деражом то видано Приблизно
половина пішла в Америку тому шу спонсорувала американьска сторона Выдовництву Циослуника Є
дуже вдячна пану Андрию Хомику гульві Фундациі Досліджыня Лемківщыны в Спуличных Штатах
Америкы і він до речы зробил дизайны ну о з чым не
можу ся згодити в так назва В кім словнику версів написано словник
лемківскій горогіру коротків але короткій короткій словник лемківскій вывіру Ту Южне Куроткій
был такий як автор зробил але лемківскых вывірок требало і так прото
повторити бо ходит о ріжны зобраны слова з ріжных реґіонів лемківскых бо
маме ту Свягу з Льови якій мал свою вывірку Маме ту пенгрина
з Оского Лемковины ваш отец змериківця Сломник Петра Пертея робили ся тоты
для Украінців в Украіні якы мают ту лемківскє слово поукраіньскы тлумачены выяснены
І можут зрозуміти як бы чытали лемківскій текст можут корыстуючы з того
словникы зрозуміти уж то хлодит Мы маме іщы єдну книжку так по
простому повісти граматику Петра Пертея але она ту зове ся лемківскі гувіркє
тыж Лемківскі говіркы і очывидні рыхтувала ся в тот час коли словник
ци як коли тота книжка Мы єй маме ту она выдана была
вы Ґорлицях в <unk> році редаґувала Віктория Гойсок Родом з Іванофранківской области
місто Дулина так але яка навчыла ся по лемківскы выдала ся за
Лемка Ґорлицы книжк так і в <unk> році была выдана така не
барз велика книжочка Лемківскє вывіркы фонетика і морфолоґія тиж якымси цілком невеликым
тиражом де є ся тут был якыйстоґрант тако книжок было Вых книжок
было дуже мало мні Віктория передала може три книжкы не было багато
Тыж вартало бы вшырше бы яку тоту книжку в світ пустити власні
коли пришло до того же треба не лем словник а граматику робити
ци спочатку може граматика была словник і автобыло Коли тато дав вже
бы готовы словникы тато відвізд Кыєва в академі нук тото взял ся
з лемківску гобірку драматику і дома навіт не лишыл собі рукопису а
відправил до Польщы Я дуже было приємно здивувана коли спитали дозволю чы
можна видати Кли ту кадиль пішлю кадиль допішлю до Обєднаня Лемка докадель
таку но было в архіві Обєднаня Лемків І вни подзвонили мені в
то Віктория Войсон позвонила чыли не проти шыє можливіст том Фундация пана
Івана Креницку Івана Креницку Фундация Івана Креницку Мы дали згоду і в
<unk> роцім было на презентациі цієй книгы в Ріці так то в
Ґорлицях є Але што характерно коли є было в Ґорлицях там была
служба Божа і священникы ну запросил прихыжанци вірных на презентацию книгы і
сам был присутній было дуже тепла презентация книгы і священик сам з
Шпротавы Каже я коли пришол правит на Лемківщыны я собі дал слово
што я вивчу говірку кожного села Я буду знати полністю нічого подібного
каже такі знятся слова каже шу милю ся там де в горлицкым
оповіді то вивчым а такы інчы села То дуже розмаіта де різнобарна
лемківска мова така богата Я бы повіла же ваша родина така но
пересічна як лемківскы родины сут бо так розтруіла ся бо ваш отец
з вашом мамом пішли на схід а його сестры были выгнаны в
часі Акциі Вісла на захід Польщы родиче лишыли ся в Польщы пак
і єдна сестра в <unk> році еміґрувала як была така можливіст до
Америкы но так дуж дужі єст такых родин же так єдны пішли
На схід другє на захід і так розділили ся і подібно очывидно
васій родині Ж і так были розділены і аж в <unk> році
ваш отец першый раз одвідал родийців і сех ничого не знал ничого
не знал тількы не можно было ні листувати си нич А мы
приіхали в фянофранківск нас не было ниякой родины селі Тумы же я
была маленькой тым кождого літа єздили в Польщі туже на захід піднімецкій
терен тым містечку Кужухів між Зеленой Горою і Нова Сіль То там
такє містечко Троска на кулишніх німецкых териториях Не там де мене было
село там бачыло як пекли хліб пічу крему була від будинку там
мали батькы родці мого тата таку добру господарку мали коня коровы там
тых фиґуреці пятокычок нихто не рахувал і бжоли І мали потужну господарку
бо Лемкы звыкли працувати Ото ме кождого літа єздили з батьками до
бабци Дзядя і до цьоці назад они были выселены Може ваш отец
і понагял ся піти на схід і так вышло же вшыткы розділили
ся може іщы бы там може зацякал та може бы Но справа
в тому што тато жени ся тато сказало ме так Я собі
дал слово якщо мы переможемо Німців в <unk> році то я собі
візму за жінку Ольгу і моі батькы побрали ся <unk> днів після
Віны <unk> травня Но і молодий чловік любил жінку а жінкы родины
выберали си на схід радяньску Украіну але одраз листю то <unk> рока
Зобрали ся і поіхали Зы но може може може бы кус зачекали
ци може бы кус може бы жебы вшытка родина може была родиче
Я так розумію была така істория же В часі ІІ Світовой Войны
дуже Лемків нашли ся нов плянута Русиі в Росиі і холошы тотым
дужы дор там але переважні они были такой в гнешній Украіні тота
Росия то они так называли і виділи якій чорнозим і так дальше
якій білий хліб сядит но і я так розумію же вас діду
мами няньо был Росиі і Ваш другій дідо няньо вашого тата тыж
был в Росиі єден і другій як вернули з війны то оповідали
як то добрі і одраз писали ся же те батькы є моі
є мамы купили смапаґанду совітску і такє были іхнє рішыня можливо е
тато можливо жолкувал Парадокс тому штом тато мал ы вже выщу освіту
скажі му так тата сестра в Польщы была бухгалтером Пиґєрі працювала а
сестра старша таш выіхала в Пуличні штаты не мала высой освіты Але
материяльно найзможнійше жыла та сестра тощы в Штатах она мала пятеро дітей
і всім дітям зуміли дати выщу світу Сестра в Польщы теж якы
звычайно кращы жыли як мы а мы як радяньскы вчытелі якычні громадяне
Украіны а такы зарплаты до зарплаты І як было коли вшыткы ся
стрічали были розділены зустрічы были дуже зворушливи теплі і тато дуже сестром
мал дуже теплий контакт теплий то а розповідали Бет кєшу Тата тату
песетку приіхал В Украіну після воєнну і побачыв ци всю бідов то
дуже плакал побачыл то бідоси побаче як жінкы насі працюют на колі
на відбудові то дідось дуже плака ну але же бертати ся не
було Як же тут жытю селили си Треба повісти же власні Петро
І Колиж была така можливіст коли уж творили ся лемківскы орґанізациі в
Украіні то власні він творил тоту орґанізацию Івану Франківску і власні він
Тото зачол і робил тоты може найважнійшы річы якы в тым часі
треба робити но гуртувал Лемків в тым часі творил ся Лемківскій Хур
і в тым часі были першы Вандрівкы Дуждыні На Ватру для більшости
Лемків по выгнаню перше можливіст одвідати своє село одвідати лемківску землю і
він тото орґанізувал мал досвідчыня як учытель бо каждий вчытель в школі
зна як дашто орґанізувати тот педагоґічний дар тижы мал значыня для лідера
такой громадской орґанізациі соспільной То был чловек якій знал хто тото Лемкы
якій был патріотом і якій в тім часі уж написал тот уклал
тот словник тоту громатику очывидні найліпше надавал ся в тім часі для
ролі такого локального лемківского лідера повіме так А як вышло так же
за неголосували ци як же він буде рядити Івано Франківскым Товариством Ябы
Спочатку створили ся ульоєство <unk>ar<unk>o і нахысты Де Лемковины призжали Івано Франків
Старі в гармоніі был лаґан концерт і в лаґі по тім концерті
там сідили і вписували хто хоче до товариства та Питатель І тато
дорече орґанізувал мічліх хуристом так довсе він любил вце орґанізувати а потім
вырішыли створити Івано Франківскє Областне Товариство Лемківщыны І тато опрацувал статут і
буфы выбрали його головою Але тато не ма міцного здоровя трати взір
І коли же зрозумівщым ну і важко єму тумшыце повязано змонтажыньом так
і тато тато взагалі тож было такє жытьове кредо Дорогом молодим Тато
пішол на пенсию а затримували на роботі Петро Семен зо Лисітця тату
з кыма в ній треба давати дорогу молоды І тот тато запропонувал
сам з його ініциятивы щебы перебратий голову товариств і выбрали Степана Семенович
єстаршою головою ос Але тато допокы міг то все єст вынужды на
ватру І обовязково відвідати рідне село Каже я як пройду ся з
тжкы медицинство выпюди з своєй Креници я отриму заряд на сногу на
цілий рік А мамо є памятає ді было дитину я знаєм уже
мі десят років было один раз поіхало в Тылич і такі зворушыло
розплакали сышу сказало што більше не подіду бы мі серце трісне А
дитину нияк не розуміли чому то мама плаче Коли я поіхала дес
міні было певно я знаю рурків Років двадцет певно шточ не памятає
скєкє поіхала на лемківску не памятає якому роци поіхала на Лемківску Ватру
і побачила Лемківщыну знайте мене были непереморне бажаня впасти і цілувати оту
землю то каже што людина має три корени ден корень де народила
ся ма другє корень де народи ся тато і третє клорень де
вона сама Скількы мене два коренє на Лемківщыні тому мене так це
зврушы і приймає І тато завжды як іха вто <unk> з Петром
Шофраном не уговорювали дільнійшы питаня Лемківщыны розвитку роботы І коли жы тато
не міг хто я єхала сама тот мі давал ціли перелік питаня
кє мала порушыти на ватри донести Я хтіли іщы повісти два слова
за тоту книжку Бурз цікала книжка мамі в руках Юана Гованьска Рейлі
написала книжку яка в украіньскым перекладі звучыт як розкєдані долі В украіньскым
перекладі она вышла вывано Франківску выдавництві Лі в <unk> році І Діана
Голаньска Рейлі оповідат історию свойой родины на тлі Істориі Лемків істориі Польщы
тыж істориі світовой в загалі В часі передвоєнный ІІ Світова війны повоєнны
і выселіня Лемків і так дальше оповідат о своій родині і ту
як бы три найважнійшы особы єй баба значыт сестрашого віця Меланія менця
Застраганя Анна яка жыла на західніх землях Польщы в Кужухові і власні
ваш отец Петро описану іх долю описану вшыткы то жытя Але што
цікаве тут написано як я зрозуміла же ганя яка жыло в Польщы
чуло ся як бы жы мал такій обовязок вернути в якы были
і якоси на рідну землю тоту село і одбудувати якоси землю вси
землю яка належала Родині Пертеів так лісы тот кавалец ліса і она
уж при кінци жытя як бы повісти того добила ся і поділила
тот ковалец як бы на три части то як бы належало бы
родині мого брата то родині мойой сестры з Америкы а то моій
родині Так мате там кавалец так Маме кавалец але наразі платим тікі
податкы Цы ци діти платят податкы державі Продати може коли зрезиґнуєм ситу
все продати будувати з там нихто не буде А шыб тым займати
ся треба єхати туди стинати ліс і потрохи продавати не ма кому
тым займати ся на разі просто скоріше то така сатисфакция моральна як
бы сказало Але є є то А дореці хочу зауважы шу книгу
переклала моєдонич Кывіра і маємку памятку шуможе ноанґлийской мовою кожный Украіні почытає
А в якым році она вышла В ориґіналі В ориґіналі выйшла Чынс
<unk> в ми Од не кожен може почытат анґлийской мовы первенна назва
было розпорошене Але розпорожшенє ту трошкы і накша конотация може быти то
вірила студентка запропонувала так она каже чы мож скористати ся а моя
донька давало студентам як ліктуру Тому што перекладу нима ніхто не зможе
собі дискорыстати ся готовым перекладом на той час же не було перекладу
цикава доле книга гарна Бык писала Дияна цю книгу то вна опрацувала
архівы Львова і Кракова і єздила на схід там де были переселні
моі батькы знайшла люде якы памятают якы Лемкы там залишыли снобасі тобто
таку велику роботу Провела дослідницку і Но як на мене то майстерно
написанорно переклады на книго Ілкус такий публицистичний документальний так тиє історичний підхід
і то было фурй <unk>eou Стипендия є стипендия та для того жебы
тото зробити Но і власні же пані Віра зробила велику працу же
тото вытлумачене по украіньскы на жаль же єй не є з вами
на жаль так ся стало І вы повіли же она тиж помагала
дідови робити словнику клодак дуже багато прац выклала бо друкувала на машынци
Друкувала на машынци то велика праца была помагала багато І тот словник
і громадика важны родина має ті книжкы подарували але они не повязаны
з філолоґійою то так для як сімейна реліґия Нихто з родины як
бы не ма не знам просто о то нас діду дякы родина
дуже пишаєт си тым Пишаєт ци тому што тату собі каже за
жытя такій памятник поставил цыма книгами цию працю На мою думку це
дуже велика Великє вклад скарбничку лемківской спадщыны Пишає це дуже дуже в
Америці так приємно І ось внук де м ся цікавит ци як
єст якій єст анґлийскій філолоґ о токлостин дуже іну кошы Маленькє Яна
показала но він <unk> років яшы не думаєш Свідоми того але так
так Нось енлискы тиж єст выкладачом ток выкладаю назір сте до Куры
Атонила а о Університеті Урядушів додатного Думам же тиж важна і істория
родины для него і тот словник і громатика важны Я дуже надію
сыш тату і моя донька Знебезпачат се все так і зараз чую
душа тішыт і я на тім хочу завершыти і хочу подякувати вшыткым
людям якых спричынили ся до того жебы і тот словник лемківскій Петро
Пертеє вкінце вказал ся друком в полной версиі І навет і тоты
якы спричынили ся до выданя його граматикы думам же то цінна книжка
она была розрахувана на тото жебы была выдана в Украіні бо ту
вшытку по украіньскы выяснено і навязує до украіньской граматикы Але оно было
выдано в Польщы В Ґорлицях так ся стало дивни але так ся
стало і я хочу подякувати вшыткым людям якы в ріжний спосіб хтоси
фінансовол хтоси іщы якоси поміг жебы то было выдане жебы то пришло
до чытачів якы хотят з того корыстати Бог заплот тот я в
свою чергу теж хочу сказати Лемківскє Боже заплот <unk> хто долучыт ся
до того што це слуник побачыл світ І остатнє прошу повісти де
пересічный чловек може купити в якій спосіб купити словник Петра Пертея мы
практикували трошкы через Нову Пошту хто в інчым місци а мож на
Уж і Украінє так Закордон то є така орґанізация пересильна міст Новопошту
дуже коштовна також можна І в франківску то мож зателефонувати до мене
і венесу і зустрінем ся о такым способом Мож набрати в Фейсбу
Лілий Адхір та украіньской мовою кіриц і там і можна вас в
Фейсбу найти а можна написати мовитель же вышлете людям якы хтіли бы
Страшні бы хтіли мати вкінци великій словник лемківскій Гірпетра Пдеє так якы
якы бы вкінци хтіли бы тото дати врукы Я тішу ся же
вкінци тота справа завершена і тішу ся же вкінце Мы то маме
і я думам же певне буде іщы яка стрічы аци в якійсы
спосіб мы пошануєме пана Петра Бертея за тоту працу бо доправды пандеміо
і вкінци війны не може нияк сприяти нормальным ну культурным мистецкым науковым
подійом і думам же будно певне Яка стріча посвячена памяти Вашого віця
я думам же штоси такє выйде і товды може шырше будеме бесідувати
но тоту днес буде сла перемогла перемогти Так але вшыткы чекаме же
вкінце Украіна мусит Перемогти оце світло так зажде переможе і хто бы
што не говорил а світло переможе Вірийме в тото і отімлиме ся
На тім слові щыро Вам дякую за нашу бесіду у нас в
гостях было пані Лілийо Кір з дому Пыртий оповідала про слугу війце
Петра Пертея розом зло смериківці учытеля найперше учытеля і авторы лемківского словника
і лемківской граматикы Бесідували смедже мами нову тоту полну версию словника і
же Каждий чловек каждий Лемку і не Лемку може тепер сой тоту
купити мати і корыстати Я Вам дуже дякую за запрошыня взяти участ
в такій приємній бесіді Дякую Вам за все Но і на кым
конец При мікрофоні была Анна Кырпам Здавайте здравы ту стрічы заптиры