Archiwum
łemkowskiego radia

Видам Вас ми слухаче при мікрофоні Анна Кырпан Мам тепер дивне утсютя і хуцю і не хуцю зачынати днешню бесіду хуцю бо хоцю жебы была повідяна ту правда правду о війні о фронті німецкой окупациі Бо то тыж наша істория і єй треба знати хоц може она і гірко і смутна Але страшні мі не хуті ся зачынати днешню бесіду бо то барз барз смутны темы Як уж знате з попередньой бесіды бо то гнеска продолжыня то у нас в густях пані Юлия Кульдра з дому Хать мешкат тепер в Калюшы Івано Франківской области а вродила ся в <unk> році в селі Мыцула Для тых хто не ма тепер при собі мапы повім же мысцува то середня Лемковина може іхали сте зо Жмиґорода до Дуґлі то Одеси по середині той дорогы дайме на то як бы так звернути на полудне але неє там през гору такой простой дорогы То трафили бы сме до мысцулы Тото давне і славне село постигла траґічны дуля в часі ІІ Світовой війны майже пілрока стоял в селі Фронт а іщы до фронту у місцовій не было спокійні бо од окупантів можна было чекати хоц чого В ліпшім припадку заберали молодіж на роботу до Німечыны а в гіршім ну гіршім робили фактичні вшытко на што могли одважыти ся окупанты бо іх воля і жорстокіст не мала жадных границ Єдного дня фашысты забрали насильно і розстріляли вшыткых як тепер бы пывіли неполносправных усіб Інчым разом зомуціли місцевых Жыдів з той околиці Певне добрі знате якы долгы і страшны буіту ціли ся за дукляньскій просмик а Мисула нашла ся гейбы на краю того Театру воєнных дій на краю бо Найстрашнійше было в так званій долині смерти в сусідніх селах Іля і Гырува но і дальшых селах але тиж і на околиці Мисувы Театр Воєнных Дій Так нараз повідают мем аристы писменникы історикы такый высліл часту видиме в літературі о ріжных війнах Але заваруй Боже трафити до такого театру Кєд навет сідите не у партері а на третім бальконі ци на ґалереі аж під повалом Певны тугы же будете до самого фіналу пєсы лем глядачом Барз легко можете ся найти у масовых і не лем сценах в тутім Барз а барз інтерактивнім спектаклі Так ся стало і з мешканцями села Мусцула Хоцбы може хотіли лем обсервувати што ся діє в тім театрі воєнных дій огненна выстава выром затягнула до середины іх Нехотячы тугу мусіли ту брати участ вшыткы а даякы і згынути Правда были такы же самы хотіли брати участ і то выходити на сцену не яко статисты але як акторы Мам на увазі партизантску ґрупу яку орґанізувал діяч лівых і просовєтскых поглядів Григорий Вудзіґ зомшаной Но і тота ґрупа партизаньтска діяла власні в тотых околицях а тиж і в селі Мысцува До партизантів долучыл ся і мешканец мысувы Штефан Мальцил Нышол ся в селіх іщы по першій світовій війні Товды росийска армія переходила ту і не лемвуювала но і през який си час де си ту стояла і місцевы мешканці могли ближе призвити ся якы то сут тоты великоросы же о них писали мускуфільскы ґазеты же о них дознавали ся в сельскым обществі Качкувского Маросийскє війско могло ближей познатым мешканців Бесків чорныє хоц і страсныє є і перекрас є кого кло велю я вас кыґел я вас На твіт вас Я вині добры час охыні дар ґлубіни тю ней віж рав вас а душа ей віжуваня глас ти я модеады нає Сышно на ньом дає Но ні Ґруз ци ни я не підсяле ни я утішый ти на мні судит мая бог до нортвува до я ґлаза риспят безправдыным сыно Ходи спід шомпоньской є з любовскою зо циґонскую оці чорны є оці страс сині е оці жґуці еві перекра сини е Не знам як докладі там было але Штефан Майсил найбільше суй сподобал циґаньскє дівча і вкінци ся поженил і лышыл ся умысувій З женом Мартом мали ся стары діти Микулай Юрко Катерина Наталия Надія і Віра І о них тиж внеско будеме бесідувати Штефан Мальцил хоц і замешкал у мысцувій медже Лемками чул ся росиянином рускым і мал прокомуністичны і просовітскы погляды До партизаньской ґрупы вступил не лем сам але привюл зо собом і сынів Миколая і Юркы Заходжю кусцьок наперед вшыткы они згынули Памятам як ходилом до школы до совіятской школы Розумієм ся То партизантів же бороли ся проти Німців все привозносили яко великых героів Тепер смотрю на тоту кусцьок інакше Но так были такы же Лем нападали на німецкы склады жебы добывати сиірло але были такы же доправды сміло бороли ся проти фашыстів і барз ім шкодили Але посмотриме з другой стороны По каждій партизаньскій акциі як то знищена желізница спалений скляд ци штаб ци збройний напад на Німців по каждій такій успішній партизаньскій операциі Німці мстили місцевым мешканцям без огляду На тото ци они могли брати в тым участ ци были цалком далекы од того Нераз і десяткували невинных люди значыт розстрілювали каждого десятого У місцовій де активні діяли партизанты і то діяли і партизанты такой совєцкы тыж были такы жертвы припадковы і неприпадковы Власні так абсурдну і припадкову згынул місцевый Султис Петро Гаць отец нашой респонденткы пані Юліі Мы уж о тім оповідали то памятате як то было коли вшыткы мешканці місцувы як обстрілювали село то сховали ся в лісі іх нашли фашысты приняли за партизантів і одраз без ваганя зачали стріляти Поцілили трьох люди Юлиного відця і двох хлопців Петро акурат в тім моменті тримал за рудку свою дівучку Юлю І тоту то руку йому і пристрілили Но і кулі трафили не лем в руку Петро был серйозно ранений Потім оповідали сме тыжден тому ту уж знате же трьох раненых Німці одраз забрали повіли же заберают жебы завезти до шпиталю в Ґорлицях а пак попросту розстріляли Бесідувало м з такыма Лемками же оповідали же на Лемковині Війны не было значыт была лем окупация але не было фронту не было буів То для такых барз мудрых припоминам же фронт в Мисцовій стоял од <unk> вересня <unk> рока до <unk> січня <unk> Был момент же Червена Армія уж як бы влошла в село ну лем на два дни і зас мусіла ся софати Утім зараз уповіст нам пані Юля А я лем припомнул же бесідуєме о єдній містівскій родині іщы недавно такій щестливій де было три дівочкы пайза з рока Юйця Она родила ся в <unk> аньца з <unk> і в кінци в р коли вшытко докола розквитло Петро і Маря дочекали ся і сыны Коли хлопця одстили дали му мено Василь А тепер най оповідит пані Юлия жывый свідок пуді того часу А тувды Тогды мале дівчы дівучкы шыроко отвореныма очыма на світ Світ і добрий і барз жорстокый Но бесідуєме о тім як на два дни з початку лем на два дни вошла в целю Червона Армія Рускы были жого два дні памятам што были із такій чорні певну ты з тых мышкєрів Тотарів бо сусіді в саді стояла іх як кухня А быси поховали ся з сусідами додашого склепу сідили бы сме ся выяви стріляти можут і пришли тоты воякы рускы дівчат зобрали стругати бодуркы до кухні Ну і певно ся там з дівчатами зачыпали і дівчата повтікали тому чыслі була і моя сестра і там сусіді дівчата тивыді повтікали і я іх заховала до хаты в пивницю там ся было певниц што з хаты был вхід а вони пришли за нима А вжидкы кажут та берте дас бы піде чут быт дуркеструвати выказала картушка Ня вынам не дужды нам дуждны дівшкы Ідут духати шукати іх бу в склепі бу А я за диба А я іду задиба і думаю як буду діти до пивниці буду верещати а спіці выходу де батікє дохаты І мені было дуже дивно што по дверцятах ходили што до пивниці хід навіт такє желізне колешко было івы ся не догадали што там пивниця Бо зо дверцятами дошкы спілпадали і з підлого ішыг І походили по хаті дешли дівчат не бай пішли гета я ся так тішу шло іділ до вілошы де бач ледверцята єду як не годали си не дородали ся жалю супа можно так глуйти Ну і потім якысь такы шле был одад вояка рускє певду битий до дашым подвір накрытий церком Його через два днів же іх не стало то поді же як бы дві сопу втікали То же було то же будут кє Лісі то є лісі Кєди шы я сказала порадили Вашого дня заберали дічыти до Ґорлиц вылічыли на той світ відправили розстрілювали іх стивы хлопци Гісі на поляді село приходила Повіли же берут як бы лічыти А так а вы не знали же то на смерт А полу але потім добрі люде весною переховали там призимували бо пізнійше і дас выгнали з той высовы і мы опинили ся там то же бы смавы мово розстріляли дас вывезли бова ся рішыли В сінях забиталь з дітеною крові занята Яту ся то а з хаты зербо Через маміт труб выносят єй грузянь на фіри Ту коли было В <unk> Але ярно листопад певно листопад жебы ту же дашо тота не були баба він не знали А тата дебуло же місяц тому мама дума лиш о ґорлицях лічыт Бо то была вже де наша хата бы в титині хаті сиділи там баба ся выховали дітей тете де було в тій те в тій хаті бесідили а тето уж не было бы то же іх выгнали бо там час од часу приходили поліцаі Бо то был фронт близко але то было так як бы на хуторі там парохат было тасі меншы туди стріляли і было єхо выдат пішли жебы там якоси не ротіло стуєн як жебы бы было студено Мамы як выгнали з хаты з дитином А мама кажут што я ся верду дохыжы діти дителю га Лібы діти в хаті ся були Утой поліцайні чого не сказал Молчкы маме ся повернули а він доставил автомата і чергу выпустил бабу Хус по дверях стрілял шум були відкрыти до сілі Перешту пу маму і бил бабу і з дитиною на руках І потім через овін труд выносили мішкы з земном з хаты якы то были дітины <unk> місяців хлопче <unk> місяців якы Хац Василь ну просто стрілил о вартіл Не лишыл бо бы поволкітали з хаты попали попадали на малы верешали А той стоял і нас потів багайка вылупцювал і повыганял від бабы і двери запер і стоял під хыжом А там фіро стояла друга де людей вже звозили ту з той хаты ту з той том парухам был Але прискакав на коні іхні командир певно є так зрозуміл Видит ся яка затримка вепла себе люде там ствоят віра з любів час были стріляти але штосиди стріляли якыс іх І він скочыл з коня і до того поліцая Питає ся шотикєра А той відповіл і той командир відкрыл двері То такого прочухо надавал тому поліцаю Слаю ся чого такє зробил певно бы так зрозуміли О мене ся така дубка выникла думаю зараз під єм в очы видру а памятаюшу буде высокого росту той поліцаі Смугли на лици відшого чы від вітру морозу я того дезло морозу ся не выло але бал колици выснушкы темні Не такі корічливі атенґіі лікарів очі Вам тоту лици тобі ся так запамятало як бы біло балювати те як года маювала і тепер зелетонко дороговідучы Дорогы мій дучы мамы глядаючы дорогы мій дучы мамы глядаючы на де бале гей там на де балетва псы не был хто ся зобрат хтоси рідку выднят На духто ся зобрат хто сиріт кувыдньот сам ся пан біг зобрал сам сиріт куводньом Сам ся пан біг зобрал сам сирітку водньом яда гідаш Губогасы рідко Дорогы ідучы мамы глядаючы Дорогы ідучы мамы глядаючы іди ти гіди на заляний цвинтар єст там лели ячка урви сові зо дві Єст там лели єчка урви сові зо дві Урви сові зо дві урви сові зо три А то же там хтожа На тым моім гробі А то же там хтожа На тым моім гробі мамя востерня до себе мамцьогая востерня до себы Што быти гарівы што тебе галпивы Зимну росу пила Ласком воском жывы А гіде гіде в своіма чосі На Йона тя меє на Йона тя Чешы На Йонатя на Йонатя Чышы Яґо нає поза карґмы Яґона ня з для велі кров течы Яґона чаша з для велі кровтечы Спо гім дівчынонька коваче кыпача А місотонці зо трубів загнаты А місо тонці зо трубів загнаты Зо слав пан іх зослав двох ангалів з неба Зяли си ротоньку высоко до небы Зягали си ротоньку высоко до небы Зослал пан іх зо слав баканків з пекла Взяли мотошыцю глубоко до пеклы Взяли матошыцю глубоко до пеклы Жа бы я ся могла На тамтот світ достат Знала бы я знала Як сяро там платит знала бы я знала як сиро там платит На скоро на скоро на щастла мачохы бо єсза леділа до пекла губоку Бо єза леділа до пекла губоку Но а потім же забрали нас на ту фіру хто пішкы коло фіры хто бы дітиска ба на возі же сідили абы і без воду єхали і поіхали аж до сусіднього села одозвали ся дошлиця там де зыстали ніч і мы там чували в хаті же вікон не было Звідтам тоже люде вже были выселені Ну і мы переночували приіхала роба сіро і далі ідеме Вязут вас і завезли аж до Приводины Там де тато зобити был А хто вюз ся не знам ци поді дальшы люди я не знам кідві на фірі Привезли вас до того села до Приґодины де тато нашы были вбиті Полдо так здальше было церква і полно тых фір з людьми і розселяют по хатах спати бы ніч не тходит а почал падати дощ і слігоже Но і нас привели там доіхати ночувати ас троє троє дітей І мы плакали дуже а так ґаздеє ся питат Діти чор плачете та бодам зробили малу маму раз брата малу дитину а она каже А де ваш я няня забрали боронили лісі забрали дічыти до Ґорлиц ци певно в шпиталів она каже підвела вас до вікна і каже діти Подівіси там ту поляну того варштату похованы Забитий порозстрілювали іх і сте вы хлопци выразом і певно доєдной ябы закопали Ну так же мы на другій ден повставали то же был сніг бо припало слігом все сніг ся і мороз а мы кажем до той ґазды што мы не хочеме єхати дес дальше бо в попереднім селі ся обордне Там наша сусіда Она єхала з нами А як вона ся там опинила і пустили а нас не пустили з того возу Но і вона каже ховайте ся напід до соломы як не хочете єхати дальше бо будут ходити поліцаі зберати і вести дальше Ну і мы ся заховали я ся пережывала штоси ства молодше Боже не зрозуміти тай плакати вышы А мы так притаіли ся в тій солові тихо сідили шо чули як пришол Подій штоси ся питал дакій моі я не знаю а так ґазде дяк повіли шо были уж пішли Ішол І він пішол а мы за іх ісчас відвезли юдестом хто кого кудає не знає А мы вертаме ся до бурдного бо там наша сусіда навід якась родина мей кликали стрина І мы пішли до бурдного то была перша хата від три годины скраю там жыл шолтис і мы пішли до того шолтиса Сестра старша пішла на комендатуру німецку отра было ся приписати так просто Яме сідили і чекали Пішла сестра і ме з тым шолтысом пішли і поселили нас до хыжы прізвище Борошович де там было семеро людей в хаті І ся нас север поселили Семеро то з том сусідом та з сусідам до сусіди было лесень четверо бол біла друг была дочка замжом а чловікы до оклопів забрали Єй чоловіка теж до окопів молодшы сына до окопів а старшы себерали старшу до Німеньшы нишеякы скорше скорше так іх было четверо настроі себе і северо і было насека сівя Нибы там жыли але мало того треба было жыти ашыісти казуй ци комендатура подбала за Лосимецька Пришла жідка казали што она коханка від Висли Чыти така дуже гавно намалювана і пришла до нас і нібы нас жаліла і казала што зуджешо здале дале нічого Записала мою старшу сестру сусідку бо нам було з <unk> року і до кухніж крябати бандуркы донібецкы кухні крябати бандуркы і там нам будут давати гіст Мы там пришли до сусідньой хаты де ґаздыня з ґаздом были уж на кухні а кємнату дві кімнаты занімали Німці В єдній кімнаті стрували буйбу боже было слудену ту хаті в другій кімнаті был склад з продуктом І там был Кладущык Німеци называли його Вій Вільі Казали відвід Шльозка він знов польску мову А там же стрували туты бандуркы дві дошничанкы сладошниці дво дві сестры двоє дів дівчат і бы пришли сестра воє не пішла вызохорило Мабу стріляли она стяла влоса під сідою стріляли іды Єды стріляли а до мамы Застудили ся дістало запаліня казали запалінь Я не знаю жала два тыжні в ліжку коли такой старой тьоткы під періом гріли ся бы спали на печі А сусіды нашы базим на соломіі своіми Ну і ходила я нам дуркы шкырвати ходила я Давали нам додому тривітрову банку зубы з бясом з людскых куріж зоберали тай варили штодня зубу з бясом І нам давали додому трьохлітрову ванку зубы з мясом буханку хліба пачку марґарины Тубы кормили ся домашків тым шем довали бораз двоє было і довали так і так ну і нам было добрі бы сме мали шісти І казали же войны ся закінчыт дас привезут до Русиі Люде так повідали ну а мы вже не знали што робити благо Вы без батьків стрийкы не знаєм де а стрийка то окопів забрали сібіо дес вывезли Пришли різвяні свята а там в тім селі бордне так як бы і вны не было Собі ходят до церкви люде неділю позберали файі Різвяні свята ходили кольодувати з вертеку ідайшло звід наше село попало таку катастрофу А потім вже в Січю я не знаю якє то порізвяне в святах жеб Німці почали підступати Пришли выякы якысы Мола ме німецка бо я вже вато слів німецкых знало а яка І там де мы чыстили тоты бандуркы є они там были Але вже була было студеном буйба померзла же єсти не мали што же не было такого мяса з зубом одным словом біда было гірше І музыка грала якы сувітанцювали тоті воєвкы В зеленых костюлах были але невысокого росту Такі субі люди тіж і нашы Може такы мед бы А потім коли Німці вже відступали то єхали Тотіє начальство на мричках на фірах а то ті же як кажу взглядах тых косюла нивы слакого росту ішли ззаду за ними Начыть прикрывали іх певно бушест якы казали і я так собі думаю но я што собі могла думати я ничого не знала Але знала што тоті ішли пішкы і поє і ззаду Німців Ям собі думал што люде щестливі нихто не выстрелил ні разу Поіхали через село і поіхали дальше на захід туру Ґорлиц Но а мы вже ся лишыли без той кухі і без хліба сусід мали бы запасы є троха сушыли су хлібу знаншых будузи А одкаль знали сте хто люде так бесідували люди бесідували я памятам як везали будут люди выселяти а я выдумано выселяти ци значыт вішати Особликє понятя мале як не за Польщы павно Жеґідаш леж будут люди высиляти Але видите вы были на териториі окупуваній Німцями і одкыль Могли сте знати же будут выселяти бо кєд бы уж пришла совітска армія і товды бы повіли А то уж вы были як бы на кій земли же іщы під Німцями было в тот момент правда Бачыте такє Може В каждым селі был якій московскій спів Вашом Так як нам я прочытала ту в книжці О Тутписы же был такий рускій мальцил аґітатор такій комуністичний же замешкал в місцовій по І світовій війні а пак він згынул в Свинціні в концентрацийным лаґрі Туписы з гай буже батий так Писала ся кіцлок тото відся після революциі якоісты комуністів то жыв ся з циґанком мал шестеро дітей двох сынів і штырі дочкы Ходили всі в кабатах так як в нас ходили Єдна з дочок віра называла ся навіт до школы ходила землю і сиділа зовєдном бартом то Москаль матси знал робити також столярку як бы склепу робили тоті приломкы то з моім патом робили приломкы робили тоты столи до святоскла мін Я бесідувал по будякому Він приходил мавіт до вас а як бесідувал я не памята не помяти бесідю зрозуміли списі голепе я так зрозуміла што єн агітує за Росію Маба вашы были де грабыні зосіб але за Русию і не хотіли чути З Русию не хтіли навіт чути бо як пришол єден хлоп з вашо села Без Соєн што то же до тата бесідувал за Русию то мало бы відкрыли двері выдали го схыжы А чом не хтіли слухати чом Баба бали вісім років якы была тота революция яка Та москаді були були в Бысовій мускалі баба тото І мама памятали тоды мама казали што на грошы казали копійкы харашо слово запомятали Хороша руважка чыят Не хотіли чути зо тых за Русию лишыли ся товы А тато напевно за Русию тягнул А Буд Лоска бунтувал то сте Лоскале ємласні кучю то майзыл він приходил до вас до хыж і што провадил якысы бесіды Ну на політычну тему я не памятам коли штоси бесідувало малы двох синів то вони пішли в партизаны за єден николи ся не зывало другій авже зобу ага Юрко назыло ся другій сиді Жды партизаны Якы партизанты совєзкы так Доєткы Фань показали што пекіт партизане были ще пришол душати де Німці вытял зо пазухы револьвера і стрыльом по них Гот кі были Але загынули і выставы не загынул Тот майців был комуністом і він што він аґітувал якосинь ні того бы чытише хлопів забрали разом з ним же потім Коли Я дознаю якій то рік был сок чи треті Німці то броли с його забыли Приходили до нас недале чогоси але нич не дашли пішли геть Таташ не проли То было іщы перед фронтом перед протогм перед прото А тот Москаль не ховал ся він Но бы де Явід хыжу ся побудувал Нє ні ні Але хыжу бал корову бол но так так так так так так так так так так так але даякы комуністы як пришли Німці то они ся ховали бо они знали же Німці комуністів можут зімати заарештуваня рід ся так притаєвше не ховал ся ге Він нихо ся вже не холобал де ся прикрывал тою циґанко ідкою Штырі дівкы были подіб як привезли сюда до Украіны сізы за Украінців за ліж повыходили А же після войды вода бы де побачыла тота циґанка та каже Твій отец мого Юрка не хтіл передочувати Але го забили А Забили го і выбочти Каже і выбати гівно а я мам пенсию А я каже бам не треба пенси бы працює бый байку то же было після войны в тій тороці Ото так ты авта выпадково зустріла бы не готусі І так сказала бого Юрка тато отец твій дехтіл передочувати То єден был Микола ІІ Юрко дехтів бы ся боял так чы ді Ну та як они были в Партизантскій Русі то оно може і страшно было єл дочий го дочий голот кожде ся боял Але такє чуєте так міні уприкнуло А оно де замешкало ту вони де ся в Врославю чы в Уса были десь табі переселили а як бы дівка была біля його в селі Рудну вызвали ся батька звай Шорбата Болота Перештуд заказали што всі повыходит за віч Украінців Вы звали певну Шодіняньского Но видите як Москаль єст циґантом то я не знам як тоты діти До якого народа мали бы приписати ся Видите і такє было Но то і як і тот майцел як він аґітувал што тиж бы выізджали до Росиі ци він о тім ци не знате того Ну павно агітацію проводил політику з Кремя як тепер кажут бо чула б виды Одна жінка каже до нашой мамы Марен мама Мария Марин то дебі ся Росіі Там вшытко башыде роблят а ты будеш так копала ту ботыком якомож Отак там башыны вшытко роблят Абы приіхали в Дніпра Петрох Спісевіди то там ридкє бороды тягнули бо не было чыва ни бороли ани коровы ани куніло то бытіж оден трактор тоди вспівал всюди тыкє дра шойшы осотны Діда ся закінчыла побили нашых тата розстріляли потім <unk> переховали татари стебы хлопцями В селі бодакы вбиті были вогониня похованы на бодаках І бы были аж через <unk> років після війды аж через <unk> років бы были всі сестры сітри бы сові і старшы сестрові ходила казали єй доге понят а бы з мечів З молодшой сестрою пішли там де тато поховали Показали што люде іх переховали на цвантар І вы пішли з строю ішли там через гору зышли десякась бацида там була наш зостал дощ грибілу дуже потім через рупицю ішли босыми ногами по асфальті перед тым сонце грило ногы были чорні Потім браґашів село чыєкєту а потім треба было на діло повертати Казали автобус діде бу там розірвадий віст бо привидили де іде І так бы іс далеко Бы і потім ідеме вже так сонце на заході Вечуріє васит ся худобу Якыси там хлопа си потім дивим ся гіркы ласе абы до хлопа привитали ся як там бы привітали ся аж не памятам але бы так зрозуміли што то з нашых люди І тота жідка як нас побачыла двох Ой Юнцю Анцю Де вы ся ту взяли Наші і беда Аби перше раз видиме тоту жідку бо єй не знаєм выкажы мі бена башы але вы нас не можете знати бы туди были ніколи ду а до кого бы пришли А як взяли тей выпали кажу іде до ня А хто ваш дядяль Та бацв дришєря Івана тоді ся питає Каже Йови то одни з мой хаты брали на розстріл Я мам тай бы мала на сойсті я єм не могла помохти Бо беде быти істапловец жыл лікар был лікар вікар был Украінец а я кажу то певно іх там мучыли катували Як брали на остров а кажди красні з ними бесідували І зробили перевязкы і сказали што підете до нашого шпіталю Зрозумієте што внимали до увазі Шпиталь ци значыт там в лісі на поляні і так іх постріляли там і євнат єдас забрала до себе повела нас на цвинтар показала могылу А жебы тут свічні світили влагыда была што і братска троє казали зробили злібецкой той гарбы схіры таку шыроку труду і всіх трьох іх поховали так рядом є обсадили могылу борвінком обклали кабіньом І так свічкы казали світі за туже світі было років пісня войды аму гыла была Ну і зобрало нас у себе дочувати Аку нознал вас ци такы Яду неєкіс приізджали зо Святкови такій біда як наші А де были пару років оля довала што толоде А то были выдакы самы ся называли Друду так самоткій ся спитало до кого вы закажут до няня Цікавы цікаве Як то може быти Хто бы подумал І мы потім людеі дочували та урядам розказу о о што были выгнаны в Русиі Призвишні іхнє дола Они были выгнаны выроданы были до Русиі де они были выгнаны Я не знам певно да волию дес Коли виділи што тут біда і присторіли ся до Поляків якых вылозили Были і вернули ся з тыми Поляками Прізвище долак то могла быти і так выполякы Они молодібы з дітей вернули ся до Свого села до Преґонина І скількє они там жыли як тота було Парасиі Вісло і выселили на Шльозкы на Шльотску жыли десят років а після десяты років мож ся було ся повертати бо то Америка Американці ті Лемкы старали ся шоб повернути не тілько зо Шльотску своі села але і з Русиі як то старали ся Казали шо Старали ся тав якой деси писали до когоси навіт є же то ся тягнуло долго а може я знаю Американці старали ся уж што Американко Американці то тіж башы были Лемпер Америці так так і писали певно до польского провідст очы до кого До уряду абы повернули люде нашых до слова з Шльонску до своіх сіл із Свою Спочатку з Шльонска Зо Союза потям выказали Ну і аж десят років перешло тота бы огато каждя копал ся побудувал ся то же не міг вертати си а води мали троє дітей вернули ся тота од сібя новаків Мали сына і мали дві дочкы Але якыз уж очко повернули ся то іхня хыжа была занята поняками і они купили другу хату была порожня они купили і пам замешкали Та як бы там были то же ті дочкы вчыли ся в Інституті Польщыниста ма сы знах знає што Ходилы той сын на коні вечером поскакал до бортного питати ся ксьондза Хто то після фронту приходил з бысовы питал си за нашых Хлопів шы постріляли таня і ты хлопці або з бысовы бу фронті і кіс хлоп питал си за нашых Ты хлопців шы постріляли і питал ся в яку сторону пішли тоты шы іх стріляли Шотам як діксонцка залка Казали шелібці постреняли іх оддинуло шоможе Рускє Фуджак прізвищы його фуджыкы Я розповідала што з Шльоскы ся повертали Лемкы якій жыли гориці Казали же старали ся жебы є повертали з Шльонска дак єм Я не знала же Лемкы ся старали жебы ся вертати і не знала жебы Лемкы старали ся жебы з Росиі А з Роси то же было пізнійше мимо а може было скорше бы не знали то ся в тайні было А коли был землетрус в Вірменіі за Грубачова То казали што ті добикы шолы рыхтували для нашых Для Польщы штобы повертали ся добикы якій абы мали де жыти тым пшесолом То ті добикы пішли в сіди в Ладведі з Габерикы Я першый раз тото чую першый раз тем зробило Одкіль тоту знате зває люде повідали те я так повідалю дето Може буду з Горбачова тото ся розобличыло Я такого не чула су Дорогы слухаче для тых хто лем тепер долучыл ся до нас підповім же гнецко у нас в устях Юлия Кульдры з думу Хаць она мешкат в місті Калусі Манофранківской области а вродила ся в <unk> році в селі Мысовы Была середущом з трьох дівучок бо мала старшу сестрічку пайзу а молудшу аньцу кєд бы не траґедия о якій оповіла гнеска пані Юлия то мала бы і молодшого брата Василька но але не судили ся В початку фашысты гейбы Помилково приняли за партизанта єй тата Тетра Стріляли ранили го а пак такой розстріляли Просто так з ничого Тото было уж жолтни <unk> рока А в листопаді стала ся I траґедия єден з поліцаів просто так без жадной на то причыны застрілил Юльшыну маму з меціцькым братиком на руках гейби за тоту же не зна дисципліны же коли єй приказали выходити з хыжы іщы вернуло ся за одягом для малого Василька Може слухают ня і атеісты а я повім ту же належу до християн і тримам ся того што вчыт церков но і на ріжны подіі смотрю тыж як бы од християньской стороны То во вшыткых катехизмах вычыслены штырі гріхы якы кличут о пімсту до неба Значыт тото же они такій тяжкы в очах Божых же Бог може скарати за тот гріх одраз В тым самым моменті ци в найкоротцім часі Ото тоты штырі гріхы навмысне свідоме вбивство чловека гріх содомскій значыт гріх гомосексуальных стосунків кривджыня бідных вдів і сиріт а <unk> затриманя належной заробленой заплаты Два з тотых гріхів пополнил тот поліцай же застрілил маму з малом дітином То было не лем подвійне вбивство вбивство невинной жены і малой дітины Він забыл маму трьох євучок якы в тім моменті хоц не знали того але уж не мали і тата Він забыл іх брата і лишыли ся три сестричкы самы на білім світі самы семіскы Был то такий страшний гріх же Бог уж на другій ден скарал того поліцая Січовика скарал го на смерт І тото было для вшыткых очывидне Дуже такого вшыткого товды ся діяло Певне о подіях у місцові в тым часі можна бы было написати грубу книжку наприкляд мі бы хотіло ся шырше побесідувати про місцевого єґомойця і дукляньского декана Штефана Саляша бо мам о нім ріжны тыж і протирічывы відомости тот грекокатолицкій священник чул ся украіньскым патріотом і пропаґувал всяди своі погляды в тым і з Амвона ну а тото не вшыткым ся подабало Але повідают же згубило го дашто інче отец Штефан доносил на совітскых партизантів до якых долучыли ся і місцевы хлопці Нераз попереджали го жебы не робил того але єґомусци гейбы мал своі погляды і не реаґувал Вкінци хтоси взял гріх на душу і замордувал священникы Припадкову ци неприпадкову олистало ся тото в річницю так званой жолтневой революциі Яку совіты все так пишно святкували значыт <unk> листопада <unk> рока Колиси побесідую з вами шырше про того проти рицівого чловека Бо повім же зробил і дост дуже доброго а окрем вшыткого лишыл по собі спомины а тиж провадил хроніку сельского жытя записувал вшыткы подіі якы ся діяли то барзцінне Але тепер не буду Утім тепер побесідуєме про уця Салаша в інчім контексті то был Ваш священник тот Сон Салаш і в його дубрі малохоронену городбу І барз уручыстий был тот похорон <unk> сянцив А якій він был памятати го як выглядал Лешо круглы лице вдал в Більшевиці А одкуд він был отц Як знаєш мал дителю каліку Збого року была дитева каліка від дорожі хлопец ци дівка дівчы з бого року тота служанкы ходили коло той дитеды били купали корбили шыстикє було страшне Валіка оно на што было кылі ге Здальшы была дуже худа А тоты це были патичкы ручкы божкы і правдайде бесідувал іщы мал діти Бо то было слов Я більше де повятам з дальшы было де здаршы діти тото было найбез то было найменше нещастне і я скаршо злашол села яка кадікы то загерали єм ці розстрілювали то пришли Німці што і заберали тоты же были кадікы дас зразу а пізнійше дес так Як то было ану ну оповіды Язвали што заберали і розстрілювали іх а сяд за де забрали Всяд за тоту дителю де забрали Як його забили то потім забрали і його туту Дитеду Юй І што так ходили по селі і што заберали такых хворых діти Бы тілько діти дорослі Ой Боже І што просто ходили заберали на силу і не стріляли ци як де ж постріляли і ніхто не зведе Но а як люде реаґували яку маме напрякат дітину заберают ну я як людину то будуважыли ся я знаю бабапе Пережывали дуже бо чули шо зыберают дівці дітей што вбивают Ведягают кров лікуют солдат і дітей вбивают От але заберали темных чорных чорявых А я мала біле волосся баба Каже я буду бастити масло від твоє волося по чорді І тебе де заберут бо старша сестра была темнійша і молодше обере было біле волосся і кучеряли дуже Тей бага тобі буду власти васлом єм волося почалієти бы де заберут Тоті кєд оты бесіды были Заберали знаючы жыдівчы чы Украінців Зват дітей з бля Циґанів Было такых же Циґанів деси заберали ци стріляли чызали ш было і такє Ажы в Вашым сені не было Вас севило а в сусіднім селі розстрілювали Де в якій хилі Гальбів Село гальбів на пілніч од місцувы Ой там дужде было страшне люде деякє ходили двозали што задля дыхала Кєдали дітеі старых і вбитых і жывых то было страшне А потім тото звідтом вытікало тото вшы думам пізнійшу же пару років тому то може і довді не знают зробили Жыды дуже великє памятник том Мы там не были де в тым селі Так так на тім гыд туже чудовий памят Повіджте што то з людми ся робит же они Роблят си гірше як звірі Як такє може быти же так могли так Я тото не можу повісти Але зно як бы повідти што з людми ся робит же были як бы нормальны люди а они доходят до такого страшного то не можна повісти же то звірство бы звір своі діти не робили дібы бога вірили так як жеж такє Як же ж такє могло быти так подумати як такє може быти желікы взяти постріляти ци циґаны ци Жыды так муціти Но теж тыж люде і як же так і концентрацийны ляґры зробити такы знате м як подумати то просто просто не виден подумати як такє чловек може якій чловек потрафит він тиж якоси різ якоси Родиці вціли дачому доброму оно выросло на такого ката Як такєм може быти правда Но так не знар не знає што сказати ватіль дябю І воює дотепер Но правда І зараз діє ся на сході якы річы тиш берут хлопців зімают і котуют нараз в новинах чуєте певне Я не годна ций тото представити знати я не годна як бы псал дарити ци іщы штоси такє знати як буде боліти так самыт Но як ты люди так муціти і штоси такє робити Мы тепер бесідуєме о війні але то напевне і треба бесідувати жебы жебы знати якє было жебы памятати і жебы уж дакого ся не стало і жебы юж до кого ниґде люде не робили бо ну то страшне Я як тепер сой подумал Но як бы тепер в тым часі бы ішли люде наприк ту ту ті окулиці і зберали вшыткы келікы і стріляли де наприкляд в колюшы де бы дат подумати бы ішли по улиці збер то в голові ся не зміщыт Я здоров розчарувам но та тото ясне але нам гадувати так же просто ішли зоберали і стріляли З вашого села забрали до Німеччын на роботу хлопце писал ся Добровольскій якє імено было єден памято І там в Німечці закохал ся в Зівій зібкінію і казал шолда было выгідне відео То його багакы повісили На площы вывели людей і його вісебы багакы в газетах было я помятом польскых газетах было тоту тото сфотоґрафува до Ґрунсків Но бо так бы они правдивы рійці а вы якыйси не знате што зробил дітину Німкєні і як же што То жы Словяне то Ждикы то жы они мали бы быти рабами тых ріців Страшне Страшны Мы чітали колиси же Туркы такы робили же ногакы того байду завісили ци і кыси там козаків знате же давны часы і кысы такы страшны річы были жорстокы а ту но Німці страшны робили Німці страшны робили ясо як подумам то облоз Были медже нима і нормальны люди християне а были якысы такы диявольскы як з пекла вышли Ну запамятам перед тым фронтом ще ня добе не было А мама были в хаті єй то горяче вікно повіт кревли і пришол Німец воєнний І штоси бесідує бы його не розуміло но диявил понімалі вказал зо стодоли попрятати в стодолів ся І хотів якоси ся порозуміли головніше стоял він зна двору під віхтом і питал ся скількы діти го плака Сльозый вузучы ішли а чул Вид буде Німеця австриіць бол то же діти і пішол до войска примусово Гей бы ся сужыти або якым старшым бо пришол а чом казали чом сказали попрятати чом е было привали для чого а потім Примали ціле богато вояків і там співали ті воякы в тім війску Чом я по драбині летіла догоры але все з горыла як води співают то іх до вас выізду дали пак до выізка і співали ай сум чом ну так вы яка ся репетиция гмі як ті ся дозволи чы чвічелят нуде петиция ани знаєш што то было Але знаєш што было шє єден з них не хтіл співати был такій рый невеличкій то до него перевеслом бо товскі было в куті солоба Превеслом до него кынали То ті воякы самы воякы а зо мною по сходах летіл дівец же Ядрані так подорю же я туда були такі сходы Жы я лечу туда ды зазерали вам были цікаве чы боже якогось Ци може ся хтось там є хувал ся Ага може там напеді на будів Думали сте же може там ци слухали подібше же никова нема так ся там рішыли і дівили ся до кінця а потім ся поросудили а потім ся поросудили а де пішли язы А той шони співали то тіж лібецкі пісні Чом тот заплакал якы писмотріл на вашу родину Е Він заплакал бы чом посмотрил же єм певне алтары то вшыскєкы діте Бісідючого Сльозы вызучайте Сльозы тыкли і того што хоронили бабу Бо той што маму пришол на украіньскє богі сказал же я одбил жітку з дітином там хлопы были ся охлопы копали нє то одраз і тото чы То товды тоты полізай же стрілил домами так то был вторай што бабо з вами пришол туда до підвороты тых окропів до тых блоґідів та нашы хлопы були чули тоте він позов я сьогодню забыл жінку з дітином на другій двелі впал взнарят і вде го попал Його забил оказали ся не было навіт шохоронити його рознес А якык кобы на ден скорше а то на другій ден після того То был што з тых січовиків ци што він выповіли свім по украіньскы повіл Ям скаршы то буду Украінці Бы пришли до хаты выганяти тошой там партизан партизан бачате говорити поті вышли з хаты але дач аме на печі поховали ся То я тото чула вышли в бесіди і шепчут ся товды коли вас выганяли хаты такы та де де мама выросла і ви там провід ресто перебывали більшо за ся місяц жыли І они вышли і ся і сяптали ся я собі дума якы гупы Товды води дівці абы іх так дорозуміло чого оді ся шепчут оді ся шептали бо Украінці были правдо Го той был палдо дібец што командувал дибас іс на него выслаю ся то жы знов Тоді писму выходит ліпшый чып то може Австриєц також як знає казал што Авщрийці не были такі дуже бідлі як дібці Тай імсі всі Ніх ні а них вшыткым і знам же были люди і были не люде знаты іх і тиж про совітскых вояків То выповіли же з Америкы Лемкы якоси до польского уряду панша бышонску повернули люде А выповіли же они звертали ся і жебы Совітского Союза вертали Дутопев ша звертали ся до Брезньова до тых то а одкаль вы тото знате Бо я такого не знам зачала тото епісы якы в арґені будут землитрусы І вы повіли звязали шы Американці робили добекы Для Лемків чы для Украінців котры для Лемків шули выселені з Польщы робили довекы абы правдову схвал обіцяло шопустить Ютє робили довекы абы мали дем часово жыти такы як ісы хыжучкы ся розкладали цияли ся не знают ті довекы были щы зборні певно Але одкы єй хто тото вам повіл Сама не знам Я чы дала Думе і звіз але тото не могло то быти написано люди дес де ту коли такы выглядали люде правдо десів чули порадів по якомусь Я перше розчую цікавы Як такє было то цікавы ті добыкы всі пішли в Армєґю як был за ботрус О так то же за горбачова был горбачов де тоты был шо поверну ся і державі бушо повернул ся як за ботуйбу Дивне дивне Я такого не знала Но а як бы такы повіли же можете ся вертати Ци вы бы вернули там до свого села ци Ваша родина ци ваша жона А я одґай знам будут о нам хотіли будете тіж люків Но тутай друкало ся такє блуполча дрі страшно хотіл від чекал ся помер Хотіл вертати ся Но але колиси в Совітскым Союзі як тото было зробити Тепер до Украіны то якосито реальне а новы моя тета плакала докы жыли Б мали хату файну і было близко фронту і не было знищено так дуже То взагалі не было знищено і што же добре де было выкідчено Бытай выгнали як всіх выганяли те і выгнали іх выгнале в Русиі я не знаю де были добы долбаси будут чы де были а потім опинили ся на тернопильщы Може і не були в Домбасі Бывли в <unk> біті выізджали а то село выселяли ме за єдены разы Мы нас вывезли в люто был в Зібі в <unk> в Зібібы цілый місяц іхали до Днібро Питоґуска Цей бісінь в Зібі А як вы выізджали то як то было то мы скінчыли на тім моменті же Німці уж ся софали і вошли в село Червена Армія так як то было вы то памята не памятаю як было бо мы жыли Бордів выселені Спід фронту і бы там бачили є Німці відступали То я бачы летам іше нихто ниґде не стрілял бы є тото было дуже дивно і ті люде щестливі і добахаты всі всі по хатах своіх жыют І нихто не стрілят Бы там не было фронту Так А депцы сы біхали десь там Не знали де боска є дігнали шолже там дише стріляли дальше а в горах уж і де м і то ви лем виділи як німці ся одсофлали А памятати як тых як вышли совітскы солдаты но то в бладнім то тишы глошли як осы жывы памятате Нова со нас зараз з лютом позберали до Бесовы нас привезли А хто тото чым Сдальшу стрийку наш знайшол свою сібю забрал нас до Бысовы Та наша хата была зміщена жыти не мож было в зібі я пришла там до подвіря вшытко в сіглу то казав якій хлопшо чул як я верещала А я памятам як є верещал пару місяців тому вшытку был ґаздівка было тату тату мама а потім є пришло деч неє вшытко розмовене Я так верещала што хлопік і шута сам плакал Бо такє было Другє слухаче дякую вам вшыткым хто дослухал до кінця тоту смутну оповід о родині хатів зо села Мысцула Спілпережытя певне мусит нас засмутити але і очыстити нашу душу спілчутьом Мусиме знати і найсмутнійшы сторінкы нашой істориі жебы они ниґде ся не повторили Тота смутна істория мала ясна річ про должыня три сестричкы разом з родином стрыйка были вывезены в совітску Украіну І там уж кажда по свому уложыла своє жытя як могла і як хтіла як ся дало Наша внешна респондентка Юлия Гаць по долгых перепитіях оддала ся за Лемка зо Святкулы мали з ним двох сынів але утім будеме бесідувати уж за тыжден А тепер уж пращам ся доколуша до мешканя Юлиі Кулдры з Думу Хать же вродила в Мысцові в руці запроводила вас Анна Кырпан Но што же оставайте здоровенькы до стрічы за тыжден