Витам вас смили моі слухаче при мікрофоні Анна Ґырпан Нижня передача остатня в <unk> році Тот рік дляня як для кореспонденткы Лем Фм выдал ся дост цікавым і може найбільше цікавым особисто діляня было одвіданя Лемків Руснаків з Пряшівщыны на Вылині Бутляв <unk> процент мало бесідувало ся о Оптантах но звучало колиси інтервю з лінґвістом Михалом Капральом сыном Оптанків а тыж деси коротко споминали сме о тотых переселенцях напр бесіді з Федором Віцом ци Миколайом Мушынком але в Лесні Тепер мали єм нагоду ближе познакомити ся з оптантами но і вы разом зо мном тиж Може памятате же перше мали сме такий джынґль нашой проґрамы <unk> процент де было повіджено Слухайте <unk> процент а будете мати цілых <unk> Е но і кєд до нашых постійных респондентів то тых процент выселеных в Польщы Лемків о якых фурт оповідаме до тотых <unk> процент додати Лемків з Закарпатя в якых доколигостиме а тепер долучыти і обтантів переселенців з Пряшівщыны то доправды маме <unk> процент цілых Сто І з того барзєм задоволены бо давно уж хтіли єм зробити інтервю і з оптантами а ту уж не было як одкладати бо ту уж <unk> руків той подіі же Руснакы выіхали з Пряшівской Руси на Волинь но і так дало ся тото зробити Но і кєд говорити конкретні про мене то особисту дляня <unk> рік был посвячений тому же были прирыхтувати до друку і выдати книжку мого тата Петра Кырпана про татове рідне село На жаль книжка в Пурвані коралі рус думы про селу Тлява вышла уж по смерти Авторам Петро Кырпан одышол од нас <unk> мая <unk> рока Но книжка вышла лем тепер Не буду туж шыроку оповідати о тотій книжці бо хто хоче єй мати тот сой купит а хто хоче лем прочытати тоты пожыт сой в бібліотеці Руской Бурсы повім лем тото же то книжка і о селі Тилява і назагал о Лемковині Сут там спомины сут там документы сут і факты і тыж і мысли самого автора аналіз тотых фактів але вшытко написано барз просту і доступну Но і власні хочу повісти же Петро Кырпан Писал тоту книжку найперше для люди з Тылявы а тиж зо сусідньой Тырстяны бо ту єдна парафія Знам уж знам же книжка цікала не лем Тиявянам і тото мі повіли самы чытаче а навет цікала не лем Лемкам Тото тыж знам од чытаців бо мі пишут в інтернеті телефонуют ци оповідают при стрічы о своіх врежінях по прочытаню книжкы Петро Кырпан писал по украіньскы был адресувал книжку і внукам і пронукам переселеных в варяньску украіну Лемків а о них переважні украіньскы уж не бесідуют Але што буду о тім радити то татой сам на штоден бесідувал по украіньскым жыл в украіньскым середовиску Зато жебы спомнути рідну муву тато ниґда не ужывал того слова язык в тривогій його не было язык То Лемкам звучало по польскы но то жебы одновити в памяти рідну муву тату выдумал проводити данник тіл тім даннику писати лем по лемківскы До того денника зараз іщы вернеме а тепер хочу повісти дашто інче Припоминам сой же нараз остатны передачы в руці робила єм в такій спосіб же вытынам фраґменты з того што звучало през цілий рік Ну і допасувала м тоты кавальчікы і выходило такє сой туті фруті Тым разом зроблю інакше Прочытам фраґменты з татового данника Чом Ну мали єм такы намысли же певне каждий з нас при кінци рука задумуй ся о руці якій одходит У тім што зроблено і што іщы хлуці ся зробити мы впоминаме люди же одышли од нас а і тотых дідуцьок якых принюс Боцан в тім руці Впоминаме о вшыткым што ся діяло што з нами было но і думаме о тім што на нас чекат в ногім руці Вызносиме ся мыслями може кус высше як каждий ден над своіма штоденныма справами старунками гризотами і Думаме в тім часі о найважнійшых в жытю річах Думаме і о Лемківскій дулі о будучности Лемків но іх то гнеска ма такій філософскій кус натрі як я тому така неврічна передача може дакус незвыкла буде пасувати Новы мате інчий настрій коли ви акурат тепер рыхтуєте ся до дакой дискотекы но то може послухати тото саме при будуріню передачы коли вам Такій настрій і такы мысли будут більше пасувати Не барз долго выберам тотыкы вельцікы може колиси здало ся бы з того выбрати доправды найліпше і навет выдрукувати деси але на разі о тім не думам лем чытам для вас Ноту денник Петра Кырпана Афоризмы ту напевно думкы што не підвлядний часу А своім думком я дал назву денник бо они привязаны до часу хоц форму докутры і напоминают афоризмы Прийде час і земля буде єдиным богатством краю Бо підземны богатства уж будут выбраны буде нещестний тот нарід што позволит чужінцям спродати своій землі бо ся зостане без ничого Розґішно жыти єдным ту примусити бідувати вшыткых крім них і цилкум позбавити жытя нашых проунуків Колиси мамы гудували діти а пак діти гудували мам І нихто никому ниякых пенсий не давал не давал не підвышал і не перерахувал Біл ся част люди што ся могли вродити ся не вродили Можливо они ся не уродили зарады тых што ся вродили Тот што має діти ся не задумує над тым на што жыє на світі Чловек має подбати про своіх діти жебы ім было леґше Жыти не лем на земли але і на ниді Як чловек не жыє для своіх діти то жыє для чуджых Його жытя єст цеглю в будівництві того думу в котрім людству має жыти Я не одкрыю вам того што вшыткы знают я лем ся над тым сам замыслям Як Гітлер завыювал чужі краі ту інчы Ся тому не противили а іс му солідаризували Тепер як Америка опадує світ то тыж не лем нихто єй не перейціт але істі єй помагают тото робити Істі Америка лем напаля на Ірак іщы лем смарила на нього першы бомбы як краі світа закричали же по луйні унит одбудувати Ірак же будут давати Іракцям притурок і будут лічыти іх діти Украіна тиж крічыт же готова одбудувати Ірак ліціти іракскых діти принимати іракскых втікачів гварит же на тоту кошты має а на ліціня своіх діти коштів не є Выглядат так же Украіна і інчы краі рады што Америка бомбардує Ірак бо повинні будут мати можливіст го одбудувати Америка перед тым як ма зачати вуйну уброхує кілько єй буде треба мати грушы жебы одбудувати тото што ту войну знищит Селяне не лем кормили свій нарід але і утримували мулу свого народу Містяне любили украіньскій хліб але легко ся зрікали свойой мулы і свойой культуры і в тім была іх передувіст і высіст од Селянів Для вшыткых меншын што жыют на Украіні тыж єст важным тото жебы ту панувала украіньска а не росийска мула бо інакше не будут мати міцной державы і не будут мати доброго жытя не будут мати і своіх мув Накілько край єст міцнійший накілько єст меньше залежний од інчых краів І на кілько єст слабший на кілько єст більше залежний Міцнійший край дає меншынам більше свободы Зато же єст міцний а слабий зато же єст слабий Але в слабім краі і жытя єст слабым Слабий залежний край не в стані захыстити свобуду ни гурувній нацийональности ни меншынам Де тот наш край незалежний Там де і першы был А де він был Під Росию А діта пар тота Росия Під Америку А ди тота Америка Під злотом А ді тото злото Під землю сховане А ді тота земля А тота зимля істі до моря не упала істі зводу ся не змішала і іщі ся не выпарувала Як кумуси тяжко было знищіти цілий нарід то нистіл лем його мозок І на тото саме му выходило східній Галиціні Пулякы жыли міджі Украінцями а західній Лемкы жыли міджі Пуляками Зато друга до наукы Лемкам была іщы більше перекрыта як Украінцям Досмале од соток освіченых люди не позволял Лемкам підняти ся до тверду усвідомліня свойой выокремленой спільноты і до створіня своіх орґанізаций і свугу кєрівництва Кєвництво Лемками на ся перебрали Украінці котры трактували Лемків свою народностю Часто у нас ся гварит утім як по гуйні упа помагала Лемкам боронити ся од польскых банд а нич ся не гварит утім як Лемкы потерпали вчас вуйны од пуліциі котра была в лемківскых селях зо самых східніх Галичанів тяжко ся принимают вершы о лемківщыні не на лемківскій муві В Украіні не до лемківскых проблем єй выстайціт вшелеякых свуіх в стосунках з інчыма краями Она ся перед вшыткыма краями стелит І все на шкуду Украіні але звычайні не на шкуду окремых усіб Туто же украіньскій нарід был розділений медже двома пануючыма над ним краями поруджувало в нім ідію ду вулі ду незалежности і не давало му ся асимілювати Не давало переконати ся єдных Украінців же сут Полякы а другых же сут Росияне І лежні зато в пізнійшы часы Росия хотіла вшыткых Украінців взяти під свою владу што привело до переселіня Украінців і Лемків Неє найліпшого способу скурой асиміляциі народу як переселіня го з його краю і розпоросіня медже цюжім народом В Украіні жыє кульо <unk> процентів Украінців а в тім парляменті майже пілпарляменту сут Жыды част Росияне і інчы і лем четверта част Украінці То про якы украіньскы інтересы може быти мула Купка люди з помуцьом збругі захопує уляду в краі утримує єй пукли ся приймут встановлены ню порядкы а пак робит демократичны выборы і ся зостают тоты єй порядкы Цивілізация звільніла чловека не лем од тяжкой фізычной роботы але і од легкой і од вшляку руху тыж од танців і од співу і жытя чловека зробили ся легше ленивше без задоволіня і носолюды Архітектор як іде містом і видит гарды думи то ся тішыт а як видит негарды тому ся рубит не дубрі Зато архітектуру є нелегко по місті ходити О якім повязаню мистецтва і архітектуры може іти бесіда як неповязана міжі собом архітектура і навет архітектурны деталі і части єдной архітектурной спруды Тепер молодий чловек з музику лігат і з музыку стає Люде минулых покулінь дуже співали а музыка была лем на вісілі і на музиці забаві де танцювали Як не было поетів і композитурів ту вшыткы самы співали А тепер як сут поеты і композитуры туюсь нихто не співат лем вшыткы слухают як співакы співают Теперішній спів то видовище Як бы муя луля ябил шкільны проґрамы запровадил спів якы головний предмет жебы одродити любов до співаня Я думам же бог не лем талерновитым людом помагат а і звычайным як рублят добру роботу не вы святку дні Дозвір на вшыткы реліґіі і секты єст тото саме што і заборона атеізм Муда найбільше розкрыват людску глюбіст Бездумны піддаваня ся муді єст масовым явліньом Оно гупує цілы краі цілы континенты Тото піддаваня ся показує же людство што ся складат з гуму сапєнців єст фактичні стадом котре хтоси в яку струну сий хуче таку сий гонит Секс єст у ґазетах жебы ґазеты жыли Секс в телевізиі жебы телевізия жыла Реклямы пила палінкы дзиґарів жебы фабрыкы і іх кєрівникы жыли А вшытко тото разом для того жебы люде не жыли Я не уважам же гіні загацює ріку і уж більше нихто пуній плести не гудин Я уважам же гіній розцістят ріку жебы інчым было легше пуній плисти поступове заселіня гірскых теритурий низкых Бескыдів руску народностю могло быти лем в такым выпадку як бы тота нарудніст жыля куль тых гір А як на пригірскых териториях жыли інчы наруды То такє ся могло стати хыбаль в єден час ци могло заселіня низкых Бескідів стати ся вчас татаро монгульского завоюваня украіньскых земель украіньскым народом Напевно ніт бо Татаро Монголи рушали ся до скуру і велика маса наруду непідготувлена до далекых переходів не встигла бы ся перемістити за круткій час на велику оддаленіст Ці Могло бы одбыти ся заселіня низкых Бескідів вчас турецко татарскых нальотів на украіньскы землі Мугло Але ту уж были козацкы цясы і тото мусіло бы быти деси записаны Як бы заселіня низкых Бескідів было раптовым Кєнпыуны нараз были заселены якысым народом з передгірскых територий в час нападу на тоты териториі неприятельскых вуйск Но пак тот нарід бы ся вернул на свою землю Як рівнійшы гірскы териториі сут заселены Поляками і Словаками то низкы Бискіды або пізнійше были заселены рускым народом од тамтых або были тыма народами вытіснены з рівных територий Насильна асиміляция народности в сільскых місці Устях могла ся оддати лем товды як бы в туты місця был заселений высокій одсуток пануючой народности асимілювати селя з підлеглом народностю в цістім виді майже никому ся не вдавало як на пригірскых пілнічных териториях Низкых Бескідів жыл рускій нарід То він мусіл быти з них одтиснений до гір польскым народом а до тых сіл де рускій нарід ся зыстал были доселены Полякы і селя были асимілюваны Як нас везли вузом до вороблика на стацию ту в Трстяни ду нас на доругу прилетіли діды Шофран і баба Софранка Як ся прощали то гварили гю ся напевно ниґди більше не будеме ся видіти Але то была траґедия Мі ся николи не цнуло ни за своім сельом ні за своім лемківскым крайом чом не раз єм ся сам себе звідувал Ці може зато же мал єм лем вісем руків ці же там Де нас переселили было більше родин з нашого села ці жебыля зима студін і спалене село страшыло своім видом ці же по фрунті не было што єсти ці страх Мы Сідили в великым каміннім склепі котрий з початку ся зрідка стрясал пак частійше а потім уж не переставал ся трясти Тяжкє камінне склепіня кажду секунду могло тріснути і роздусити нас на юху А по фрунті оскулькы кулі з долекубійного німецкого канона роздерли могу колеґу як сме пасли худобу Міся николи не тнуло зо своім селом Буг хуче жебы сме ся гуяли Не зато же тото му ся подабат лем зато жебы сме самы мідзі субу могли жыти Твердой єм певний же пишу свою руку а ці записую лем свою думку в тім єм не цалком певний Припоминам же звучыт остатня в тім руці передача днеска чытам денник свого віця Петра Кырпана Тепер прочытам фраґмент якій очывидні был написаний в <unk> р <unk> рік Украіны єст і Украіны ниє Але ці так ся має тягнути безконечну на певну як дулше ся так буде тягнути так більший выбух ся стане і спопелит тоту вшытку што єй стояло на заладі Тото же Украіна была розділена медже двома краями было для ней не так уж і зле бо оно не дало ани єдному з них єй лиґнути Мі вшыткоєдно ці Украінці будут занимати в другых краях высокы посады ці не будут але мі не вшытко єдно хто іх буде занимати в Украіні Другу світову ойну выграла Америка Она не лем ободіла Європу котра колиси завоювала світ і до того часу гутримувала але уволюділа і тым зовуюваным Європом світом Тота занадто роздута ґумула куля легко трісне як ся думі дахто дідкне чымси острым Зробили бы з Лемків стіни вільну економічну зону котра бы лем Лемкам належала а більше никому Гварил няню же в Канаді і в Америці так ся мушено было звывати на роботі же не было коли плюнути а роботу чуді заробітцяне могли ґістати гыбель на будовах лісозаготулках і в шахтах Гварил мі Старий Лемко Же Лемкы ся вертали з Америкы до краю бо они там были слугами а дума были ґаздами Лемкы што ся вродили ґаздами на ґаздів ся выховували і ними ся робили В <unk> роци на Украіні вшыткы ся зразу зробили слугами кольгоспниками Ту тиж было єдном з прицін же уж в <unk> роци Лемкы лишыли східню Украіну і пришли до Галиціны де істі не было кольгоспів Ґрунтом для московифійства на Лемківщыні думам си было русиньство своя лемківска мула котру Полякы хотіли змінити на польску Німці на німецку а украіньскы священикы і учытелі на украіньску і на тім ґрунті легко ся приняло москлофільство Выглядат так а оно напевно такій є же Полякы там дів Лемків міцнійше мускуфільство підтримували украінофільство а там де міцнійшым было украінофільство підтримували мускуфільство Лемкы в Словакі і на Закарпаті ідеолоґічні сут розціплены на Русинів і Украінців такє саме єст з остатками Лемків в Польщі і в Америці Канаді і в інчых краях а Лемкы переселены на Украіну сут цалком асимілюваны і для них тото розціпліня юсь стратило свою оструту хоц серед старшых люди істі кус одчудне Гварят же Украіны не было же лем недавно такє понятя ся зявило Пынятя ся зявило недавно але нарід што ся одрізнял мулом і характером зявил ся давно Ідеолоґічне розціпліня лемківского народу і істнуваня противных його орґанізаций постійно ставлят перед нима думку хто він такий одкіль ся взял і до якого народу належыт Хто для Лемка Русина колиси был близший Австрия ці Росия Мацьоха ці рідна мати О певно же рідна певно же Росия Диль Лемко ся сподівал же тота рідна мати може быти гіршою од мытьохы Чловек котрий в місці стял дерево без барз поважной приціны має великій гріх бо він зробил людом великє злото же пенсийонерам з міста дали по кавальціку землі має лем єден недостаток для державы же тоты пенсийонеры на тій землі душе жыют В Івану Франківску в новітні часы сядиль по улицах вырізают тупулі Ци зато же тоты дерева ся тепер рахуют за негарды ци зато же розшыряют улиці Але нихто не думат о тім же вшыткы тоты улиці поведут в єден бік струну онкодиспансера Зімля ся перетворило на цалковиту хімічну лабораторию де проходит окрутна реакция при котрій сприятлива для жытя чловека материя плянеты рітлуєт ся на отруту Чоловек для вшытку на нашій плянеті котра єст напевно єдиным місцьом жытя в світовім просторі перетворил ся на згубну бацилу злой пухлины Приємніст за рахунок неприємности сміх зарахунок плячу богатство за рахунок бідности стістя за рахунок нещістя здоровля за рахунок каліцтва силя за рахунок слабости жытя за рахунок смерти і пекло за рахунок того вшыткого Родины муж жена діти то кавалец раю Як поселяме дітину до школы на рік з курсє то забераме в ній рік дітиньства котрий ціннійший як років присталього жытя Чловеку ся чогоси хуче не лем зато же му ся того хуче але і зато же си і думат же му ся тугу хуче Часом на писмі дакотры авторы позволяют сий замінювати дакотры гулусы і од ту гумула ся стає невыразну бо мінят ся цілий голусувий стрій мовной фразы Я ся старал каждий голос записувати так як він ся вымовлял Мам на увазі лемківску муву Як вшыткы хлудят в єднакых ляхах бы ся тримают єдного то сут згуртуваны люде А як вшыткы худят в єднакулых ляхах лем зато же так інчы худят то сут згуртуваны вівці Ці неєднако тяжко матери Коли стратит сына більшым ци меньшым Ці неєднако тяжко народули Коли він стратит свою мулу До того як она іщы не была літературну ці як уж была Єдны гварят же Лемкы на теренах Лемківщыны были автохтонами інчы же они там пришли з Украіны Як пришли з Украіны то тепер вернули ся на свою землю як Жыды з Єгыпту і на знак той подіі каждий рік підпалюют ватру Ненормальным єст як два народы мают єдну мулу і так само як єден нарід ма дві мулы Мулно єст розділений Як якы самула бере штуси од інчой мулы ту то то то то то то то то то то тоты єй не лем приносит курыст але і робит дуже шкоды Жыды ся асимілювали принимали чуді мулы але николи не тратили свойой жыдівской ідиі а тепер і свою державу друдили і най світом пануют Трудні сий представити што тісяч років во вшылякы історичны часы наш лемківскій нарід жыл выжывал утримувал своє рудил новы поколіня а наше поколіня юж не в стані більше вродити нове поколіня І на нас ся кінчыт істория нашого лемківского народу Наше поколіня котре сало цицку лемківскых гір котре тоты горы сповили котре колисали і му співали лемківскы співанкы Забирло своі гуры свою мулу не дбат уту жебы хоц памят лишыти о своіх віцях і матерях то за шту мы гнескы пєме Ди нашы лемківскы архівы ди нашы лемківскы бібліотекы фонотекы лемківскых бісід і співанок ди наші кулка ці мы ціме своіх діти свойой мулы ці мы ім оповідаме о іх дідах і предідах Ди нашы приповідкы оповісти нашы істориі нашы ґазеты журналы книжкы словникы ди наші струі нашы танці і музыкы Є маме ватру але она без того вшыткого нам дуже скоро згасне Першы упоминаня о поселінях на териториі лемківщыны припадают на <unk> столітя а лемківска мула выглядат же была створена ду початку державности в Польщі Руси і Ванґриі бу має елементы польской украіньской словацкой і у меншій мірі інчых мув За час австрийску пануваня кузбівшы як <unk> руків тота мула не могла ся створити Мулы ся скоро не міняли у цім свідчат пограничны зоны долгу прожываня ріжных народів мулы котрых ся майже не мішали Буджю ся серед нуці страшны думкы мі роздерают душу Думам сий ді моя земля ди мій край такий милий і прекрасний ді мій нарід найробітнійші і найчеснійші найцілім світі ди мій спів такий барвистий і мельодийний ді моя материньска мула ді моя істория така давня як і інчых словяньскых народів ясий думам чом вшыткы народы Европы Маринькы ці більшы суд Чом они мают своє чом лем муго народу і мого краю неє Ясий думам о тім же моі краяны были оциґанены же вірят в тото же они не уни што іх нарід не іх нарід што іх мула не іх мула Ясий думам же остатні Лемкы іх сыны і внукы недбалы ся ставлят до памяти о своіх предках Я думам у тім же уж не задзвунят дзвуны в лемківскых цирківцях же не буде куму молити ся о милийонах душ тіля котрых прикрыват лемківска землиця мамичку бужы заступнице скривдженых прус буга разом з нами жебы нам вернули нашы ґуры Небо то безконечний простір і в нім могли б ся легко змістити дужі вшелякых люди куты ся кули небуд вродили Другій моі слухаче Припоминам же в днешній остатній в <unk> році передаці чытала єм фраґменты з Донника Мугу Вітця Петра Кырпана Тато вывудил ся в <unk> руці в селі Диляла і вмер в <unk> Руці вы Івано Франківску Більшу част жытя прожыл Івано Франківску был архітектом Для нас зо сестром был добрым найліпшым татом але думам барз важне же был чловеком правдивым чловеком Повіла єм же в <unk> р вышла татова книжка Порвані коралі роздумі про село Тимяла по украіньскы Власні в тім руці мала єм дуст дуже роботы з тым жебы належні прирыхтувати тоту книжку до друку а пак зорґанізувати в ріжных місцях презентациі книжкы І лесні тепер хочу щыро подякувати колективу радия Же зрозумліньом принимали тото наприклад коли не могли єм прирыхтувати передачу то давали полтріня передачу з архіву ци дашто інче і особливо дякую Богданови Ґамбельови за розумліня за терпеливіст а хто сам робил дашто такє Хто рыхтувал подібну книжку до друку ци хто єй писал тот зна якы то роботы Но тепер хоцю вшыткым подякувати хто мі якых кореспонденці радия Лем фм помагал хто підповідал до кого ити брати інтервю хто підтримувал ня вшыткым тотым людям іх єст дуже гварю бог заплат Но то вшыткых тотых люди же в ріжний спосіб мі помагали а тыж вшыткых нашых слухачів І розумій ся вшыткых спілпрацівників радия лем фм Хоцю поздоровити з новым роком і найпрацю в радию приносит в новім руйці нашым слухацям Косен дає розраду приємніст насолоду а для нашых спілпрацівників найбуде вшытка тота робота Цікава легка і приємна А нашому радию же в тім році звучыт не лем в інтернета звучыт о ефірі жыцю же бы здобывало новых і новых прихыльників новых слухачів новых спілробітників жебы одкрывали ся новы горизонты новы перспектывы і штораз більше людей жебы цікавили ся лемківском культуром історийом мовом Гварю і о тых же сут Лемками і до тых же не мают лемківского походжыня Най вшыткы люблят і цінят наше мистецтво нашу культуру мову Жыцю вшыткым хто ня тепер слухат здоровля Щестя радости вполніня вшыткых мрій ідей плянів проєктів Вшытко добре што мате на мысли най в <unk> р вам ся вполнит Но і вшыткому приходит конец І гнескы кінцят ся мій рік з Лем фм но то просям ся з вами Оставайте здоровы і щастливы і оставайте Лемками не стидайте ся свого то была Анны Кырпан З новым роком
