Іван Вартовник з Милика над Попрадом. Днеска жыє при Монастырисках, в селі Доброводы. Оповіл мі, же мама його, родом з Верховні Великой, знала прекрасні ткати, а отец знал вылічыти і чловека, і худобу. А може, был кус екстрасенсом…
Автоматычна транскрипция
Вытам вас мали моі слухаці при мікрофоні Анна Кырпан Но што моі наймилейшы Юзь гыды по нашой земли Усін Днешна ніч была цілком нелідна і мусіла між вкінци заперти двері на балькон Ну майже заперти бо лишыли єм лем узку шпару бож студін усін усін тыж файна пура особливо для вшелеякой так бы повісти інтелектуальной і творчой діяльности То добрі час жебы познати дашто нове чого си ся научіти Медже інчым варт одповісти же неска Медженародный Ден Громотности Знам же маме даякых слухачів же они лем слухайче Але не чытаче не писаче писаче Но неє такого слова оно мі так нараз ся выдумало Хтіли єм повісти же не вшыткы нашы слухаче знают писати а дакули навет чытати по лемківскы В такє тяжко повірити але ту єст науковый факт каждий члувек може научыти ся чытати по лемківскы І писати дыж не вірите но то спрібуйте а я тым часом мушу зачынати днешню передачу Ното видите уж усін а то пора жебы зачынати спожывати вшытко тото смачне што назберали сме в лікі Не лем з кышыком а і з диктофоном ното вертаме до літа Зачыном дашто выберати зо своіх літных запасів О може тото возме О най буде Но то піде Магнеска містучко монастыриска в Тырнупільскій области Добрі знате же в першый вікенд серпця все ту ся одбыват фестіваль Дзвони Лемківщыны В тім році свято тырувало аж три дни бо зачало ся іщы в пятницю і было там принаймні мі так выглядат ліпше цікавше як влоны ци позаглони Але не буду ту оповідати про цілий тот фестіваль для ня на фестівалях барз важны і барз цікаве ви што тото знате до стрічы з тыма людми якых знам оддавна якых знам цілком недавно і особливо з такыма якых до того не зналем І власні ту можу ся з нима запознати Познакомилем ся ту з єдным старшым паном і дост долго сме бесідували но і зараз можете послухати нашу бесіду Пан Іван оповідал мі вшытко барз скоро гейбы деси ся спішыл скоро перескакувал од єдного епізоду свого жытя до другого так як бы през путік якій прискакувал з каменя на камін Вшытко хотіл мі за єден раз оповісти Зато фурт мусіла єм го спиняти жебы выяснити ци дубрі зрозуміле єм тото ци тамто або якій звязок ма єдно з другым Іван вартовник походит зо села Мылик же недалеко Мушыны і Крениці ту вродил ся він а тиж його отец а мама походит з верхувні Малой Коли выселяли іх з Меликы привезли до Тырнопільской области на желізничну стацию Путу Туры же лежыт кус на полудне од Бережын то західня част Тернопільской области Одтамаль родина вартовників пришла до монастырского реґіона село Доброводы кус на Пілніч од Монастырск і в кім селі Іван Вартовник Жыє і гнеске Но а тепер просиме слухати нашу бесіду Нові фраґменты фестівального концерту тыж Вартовник Іван Антонович Ват Іван Антонович цікаве Еже вартовник прошу повісти уладкали сте де сте ся уродили в якій руці Рішили ся в мілі Я народил ся селом Милит новосансівского повіту Na<unk> квітня Чер Великой Великонцы <unk>eo<unk> А повідьте вы іщы памятате то своє село ци памятати іщы кус На моіх рік я бы пілсела ся хат называю а як до реці хочете конкретну я зробил схему написал квадрату кєхату бы я карту дуже любил робити і Написал фамілиі скількы было для памяті в то деяк жыв коли А Вас як вас называли до хыжы А то так было то якти была з циммерманів Оста циммерман Знал вам канадскы тустуляр То німацкє Нє жыдівскє Мама В Лемківщыны лем тынят такы самы але мамен тату строів Німеччыні церкву його назвали Цімерман Німці і так уж є пішло вже літака поговорка цимерманьска ганка тото дочка А доправды мама як ся писала Штропско А няньо Вартовник Антон Є в курсі ци вартовник Валя дуже співачка коли співала але то колис был іхній прадід О одину в австрийску війну попал на Галич з тых вартовників а один в Словеніі на Польсті А вы трафили гев А я попал ту цімю до вартовників в шос тых вартоньків в шоспольсті іщы є мой двоюрідний бо был Степан Василий І Антон Антон был самий старший то є по Антону І по Антону же нема жывых а пощыпану ся двох близнюків ся оден бо не можут прийти сюди А вы ту выжієте ту близку коло монастырскы А від монастырскы <unk> кілометрів село до Вроводы в доброводах Ну в Там богато Лемків жыве Моя мат мала найбільшій верштат на Лемківщыні з сукно выходило метер І што ткала в сукно Коли в сі ткані якы было дрельхы сут на все было наблитом є вам назву кажду деталь з того варштата як шо де вынад того не знаєте Я чую же кросна были правы в каждій хыжі але але ткали вулну то не голо каждий то робил А видно же вашы мамы знали тото робити Нові ваш спад А де сы ся вчыли ци такы Такы діда предіда то і флор на ізбы м А потрафите так бесідувати якому лику ся бесідувало Можу алей важку чому Сибір Середня Азия Чехословакія до розвалу Союзу Ядба разу там был Бо там брат же там поля нашы были в Словеніі а мы жыли через річку на польскій стороні Айсело Айсе ва А уповідьте як то было коли вас высиляли пришли в <unk> після винны Перед жнивами божыто было зелене росло іщы вшытко і оклопит нам велишытко і пришли аґенты будете переізджати до своіх братів на Украіну але зберати ся хто не піде то не підете дньом то підете ночы А што то значыло же в даны підале підатягнуці ту О мы ся тоді не розуміли бо мы єсли нібы пришли вказали добровільну батько дуже вперал ся аж на чол З розумом было нездав на початку батько хперося бо нова хата новый будинок но нащо йому кыдати своє рідне і цікати Але спопередили не підеш ньом підеш ноців А то ноці не м не розуміли што о то підут най так зберали зберали што ся збывали ящыкы де приходили аґенты і вы на фіри не під силом желізницьом нас ішла Під силом Але через Креницюж Новій Санч єхати там што бід залізниці дальшы там привезли не ма ся поізда то чекали там досит долго чекали І материн брат кік з того санча і пришол додому хоц на одну ніч Але долго не побул деякій версті знайшол дуже харні зобрал пришол вывезли його зато шо втік то ввезли його на сумщыну а мій тато пребо просил ввезит мене де студє ся самостійне єст прилечыну до неєл де неє по госпі І привезли нас на Потуторы в Потутырі мы шукали дей в Доґроводах було богато Поляків і Потутор як кыну ніц не обходит більше никого Роси су хтеш то сын Михайло Старший пропал на війні пришла перша пропал друга посмертна Дякувати Богу яжыло найшолшы третьому І але то дужа істория страшне і розказуваня А молодшого ж по турів дохаты недале зайти забрали на сохолінне японьску руску дуйну шобы по своіх братів Бо то были ділько вас было в родині Батько перший ковалі женил ся на вдовиці бо вона была дуже велика співачка Она не было ресторану не было тамтых як покажу шынку шуб она не співала Але по тому напомерає остай ся малі діти заберає Він тоді находит дівчыну друм в селі заберає з тых строжскых ганку то вже його друга жінка І ті діти розбігли з тых старшых <unk> від голодной смерті тікає заграницю Додому Дому на Мілик тікає звідцы з добровід На Мілик взяла Блющыны якусь і себу кусочу хліба бо більше не было нічого пришла підмілит до попраду до річкы Шломіс Словакам і нас розділяла желізна шосейна і попра і она переходит Ґопрада на мілик пришол якій зо Львова Украінец помыл ште мені річку пройти дала йому клюмок а він подумал шу там граната А як розвинул шо хліб о я за тобою зо Львова пришол Забрали Лів в тюрму <unk> років вона рік допросів пройшла но взяме той што де закрывали вырвалась бо зняли і шкіру від ух посідяню Івана вмерла ожыла шыпнуло солі внерло жонову і в яму Зямы выче чекайте то Прийшла якусы добрали ся до свого села а яко на што граници не были іщы заперта Явила границя і три дівчата молоды прешли в ночы при границі А слід то є Аж онадстрічні дівчата Зо словацкой стороны ішла зрікут як она а чого она она Я Небу там не знам де в якым місци границю проходила Але она не она де з словацкой стороны она на Польщу ішла о наішла они тікали ту через нібы Карпаты на чоп дібы ті дівчата зберали зіт А потім через поприйти наміли а там уже на нют ся кали ці значы хто то бы Но то был кагебіст І він думал што она має в плумку гранату тай ся боял а влізла в річку дале йому тоту дуру він розы хліб каже ол выходи Я зо то бою зо Львова І так заарештували і заарештували не пустили тому што она єй пошытали нібы звязок має з кым тікала від головной смерті бо молодца з тых кол же по другій зінці померла з голов <unk> А де де о доброводах Такой доброводах Такой добровой же Боже тото старшы люде діти што бжыли і в хазінят і вмерали з голоду <unk> а наше зерно ся остало засіяне там на полю де лем тото взяли со ся лишыло прошлого року І з тым діхали і везли нас перед першом Матком Божом сіли перед другом Новше два місяці ци я точно не памятам о то малий был Но привезны нам по тутори выступали тоді люде ішли по селах людали де польскы хаты же Поляків выселят нас по селят То мы сіділи на потуторах два тыжні потом в доброводах дехто яку будку нашу поля жыл в Марціню а была хыжа приліпена до стайні ліпянка під соломум а мы дідні летіли дивіти ся як через тоту солому вода не тече Але з том вашом сестром то як бы зведены діти так Зведе на сестры як мало на мено тота же переберали ся до Малиного Анаставі а по лемківскы наця Наця І заарештували єй во Львові было в тюрмі так і рік допросів Рік допросил і о і але не можна было судіти бы мало літка рук то <unk>I таку мало <unk> іх і пішло Пустили єдна дві друга то корова штєвка а третю ж не памятам І наша наця і ту корова штефка ту корова вернула з жывла гуче чужыла померла вже нема а нацу як ся вытягнуло з ямы до кропілы то другій ден рано тойшол вылозил мусор кинул папір і накрыл паперьом лопату іну єй на фіру І папір на спину наклал мусуру і вывіз на зальвіны мусорник Там нашли люде і біли яйка привезли єй до нас до добровід по спині привезли єй до нас доброві дому і она розказувала нам три місяці што она виділа Ту най Бог боронит я он не хотіл вышмарили як нежыву ци ято Но як людину же зміщат трати же нежылай же єй кынули в яму І она вышла оно А екоси так ішло же єй завезли Якоси она повіла же де тоты доброводы єй завезли Чекайте єй люде привезли єлі зубу жыла ся три місяці померла бо в ней повырывану вшытко всяди все так знущали ся а она з рік часу все обіділа Не хочу Вам казати вкажу в трьох словах дошка набітых лоздій <unk> річний хлопец буббандер або штырічний І кыне туда походил по ним як попало серти гыне дітина як не попало два дні піщык думайте же хто ся вніманя обращало на тото ніякому разі То так было вбові в тюрмі дося творіло а што она виділа розказувала то не мож слухати то тяжко Но померла нима і в <unk> році як в доброда выбухнули ли снаряды німецкой такой величезной ама бо я там был панистку корову паш але я был той ден в другым місци пах і знаряды выбухнули сім хлопців загынуло О нібы си мого не находят А тым є могыла вже написана і наді тоді труну робіли і єден ден хоронили І єше той гробец маленькы а ты хлопці дальше Для тых же лем тепер зачали наслухати підповім же гнеска звучыт бесіда яка ся одбыла іщы на початку серпця на фестівалі дзвоны Лемківщыны коло монастыриск Там познакомила м ся цілком припадково з мешканцьом недалекого од монастыриск села Доброводы то Іван вартовник з західньой Лемковины з села Милик Він вродил ся в тім селі в <unk> р В <unk> родину вартовників было выселену до Тернопільской области На жаль ниґде не были єм в Мылику Ниґде не виділи єм той перлины лемківской архітектуры церкви Кусмі і Даміяна же гнеска єст костюлом Не виділи єм туты мылицкы і куны даякы сут музеях даякы можна видіти в церкві Не виділи єм прекрасных краєвидів якы сой хвалят туристы же бывают в тотых околицях Може як пан біг даст то буду видіти Милик Милик Як повіл пан Іван його отец нияк не хотіл лишати рідне село З того же го змушали аж му ся помішало в голові Зас вернути до психічного здоровя помогла лем особлива молитва священникы А так медже інчым повім же тото выселіня было причыном ріжных психічных хворіб і не лем депресий То была велика психічна травма Дуже люди ся золомило а дуже цілком ся зломило Но а барз дуже выселеных зазнали на новім місци і голоду Было і таке же старшы люде і діти вмерали з голоду в <unk> році І о тім тиж оповідат Іван Вартовник Но вернийме тепер зас до нашой бесіды Вы оповіли про єдну свою сестру то была зведена Зведена зберема кількодську то од той той першой жінкы то было двоє діти четверо од першой жінкы а пак ваш отец другій раз є ся зжеженил і мал мал товды Я был перший потыла друга штефка <unk> му вмерла Була Маріся шетам тоже померла І так Ганя вона ся жыла одна і з батьковых тисі Ганя жыла дуже слаба бо она малотком носила блочтву одказали же єй дадут заплату <unk> рублів а дале і по осем на місяц засудила ся тяжко хворіла іщы єй лічыли В лікарні не по тым што треба а она потічы скє ниркы засудила І з тыма нырками великій клопіт долго і доєзд блієй а Петро молодший од ней вмер тому шлен служыл арміі і ракєтны точкы дістов облучыня до того Чорнобыль він сорох Осе <unk> років <unk> помер то він был <unk> років мены молодця він давно вызем То было нас богато Тамтых четверо майже всі визыєдного же вжвых нема по перше остал ся я о <unk> <unk> рокы другій і так был Петро Білаштевка Ганя Марися Шымерлян на заході а жывых было Петро ганя і я Іщы раз повідте до кінця зрозуміло як выселяли то кого Колихали такы інспектора ходили воны і казали на Украіну дуже добрі дуже файно зберати ся до свого народу Бо тут Полякы важ знущают ся над вами але і Полякы ходили тіж были польскы аґенты Ені О і тут ся знущаєтнод Вами Берайте ся там буде Вам як в раю Боже як говорили то аж дуже добре Ну деякі чуткы проходили і там до нас бо навет в рунку там за тым челом де мама то тамбандеровці принімали присягу То же ся приносило і дешо там В якым селі приносили присягу де Верхівка За верхівю Верхувня Верхувня велька і мала єр ото мама з малой а за малом дальше рунок такы великы лісы і досит великы горы А між мамом і Мілийком де я роди ся то была Пуста гора так ся называла Пуста Ішоту я забыл І там были бандеронці Присягы принимали в тамтых лісах Але они были з вашого села ци Откаєц Ні они з Украіны бо мы як приіхали в Доброводы та єден із тых ділик він помер а назвали го вуличны качала татой білик каже так добре знаю бо я в румку бу присягу принимал Ото зато мы знали же оє там знанчат бандеровці што сы оповідали як то єст та дешто уж проходило І зато одняню мі ся страшні заперал не хтіл діхати аж не здало было на голову А што помогло взяли сут часу на кроваі в церкви В церкви дали на голову три разы потримати хлопа пустіли і хлопне баламутя і приіхал А як то што ано голову я не зрозуміла што захнате шакє шу чашу накрывают ні вадра знам але што стали ся з нянь нож захворют як е Він Не хтіл іти аж каламути розумом не того Як то каламутил Но як ся людина помішат што свам правду скаже ци што сможе зрозуміти ци ні м людина робит не тото І што і вшыткы в родині описы Но забояли ся што ся діє так і попросили свощенникы штоси штобштос сомолил ся Жы помолил а він дал тоту чашу накрывати дали таньовій на голову три разы потримал тілий холом нормальний дальше збівал пацкых взгляду вшытко што він рук міг перелади людям переломы вывихы Худо был він прекрасно ся знал Но велічыте так Новру дах кіль ногы з кісточок в шкладові А він не мал усвітити Ємє Не бы знал то себе знал З сусіда Василишына поламала ногу його засудили за ґрант зерна што з <unk> січня назберал коло шкырти дали му <unk> років язерно чыстили было <unk> грам дале <unk> років Вывезли рід не было Сталін мер пустіли назад а Василишына зламала ногу і тота нога ся неправильно зрошла і она рід не ходила Як пришол няньок приходила Антоне поможте бо я не буду ниґда на ню ставала бо мі не дає Антон поставил жінку раз правил другій третій Но б жінка просит четверджы но сідий ту на підлогу на одіяли як не намажу Спіртом куштівалом же як быте а не так боліло а не повіл нич же буде дашто робити Та як повістя она мрезустроху Но і тоту ногу до мене можну што бы я зваді шуб ся не кинула на підлозі І він тоту ногу хрусь хрусь поламу пошгляду вшытко як ма быти зо вину вона впусила язык два розгубу і це няню каже не давай єй піднисню хати бо нася очна мі треба жебы не верещала не кричала І він тотом мігом мігом міґом потім уже з тіжу вязок бабу привели Дві минуты треба бо долше не буде терпіти І звязок тото ся попровал выжыла поіхала на Польщы як через рік пришло то клякала на коліна я на нозі ходжу а рід не ходила на ній То він был такій в спителі і шоси тату знол то не было за ничы корова звыхне чытам што з телятям в пальці шо то мін ся знал А як повідали звыхне ци вытхне вытне ну а то так повідайте Нов коли же дітина а тужы рокы То я єй можу так повіда не хочу ся пригадувати і сєшо тату знов водум дашто дома вкрадут Як єло воя село Нок засудили мама хвора на ліску бы суд выконавец приіхал лужко поламал під назустаньом ботра конфіскация майна аж овет возмі як неєні з Лем куры Яливку было то продала А ся мам Тот нещастний варштат уже не давали робіти дальше Не єшы конфіскувати надю суділи не было суда бы малолетка але тіж знущали ся однаді молодший осіф дал пят кільо жыта Тымшы ся вернули з велькой Украіны дал пяткіля жыта бо діти запухли мерают а тот дало а тут лепили же дал пят кілья впувшым дітям обох посудили по десят років А што то за етоты звернули з великой Украіны А тоты Лемкы шо іх повезли там они там не вытримали ни церкви кого спе втікали назад до границі Під границьом іх зустріли з оружєм не пустили і вертали ся помедже Лемкы до Доброві так і в Брат стрийко Васіль приіхал шукали Хоц жменьку дайте богне з голоду <unk> рікы вмерали лободы єли кропів ліли А як лободу кусцьок під правиті з щыпком мукы то в можлі жыти єсти А находиня коприл копріву ял стрякы не зварит супа як копривы не закришыт Покопівал дуже полезно І копріву треба піти на очыщыня крові Добрі Але вертам до того то они тото ваша родина пришла там они были вывезены де там на схід на схід По мойому днец гобля ся вернули а ім дали якогоси жыта жебы бы не мали нич так та не мали нич але выповіли же пришли до Сішли до вас якысы представникы влады ци тото пришли же за тото за то же жедали ім тото жыто іх ци што я не зрозуміла Авже то юстанні осів бра су был суждєнний тоже То він дал колго з нього же коло завязали то він дал то жыта дістат років Він дал своій родині Не родині То чужым дітям в пушыл бо ни ся вернули од памы а єсти не было в Доброводах тіж не было бо <unk> была посуха І він дал тых пят кіль жыта жебы тоты діти не гного Жебы не гнерли тоді то со дітям дал і брата судили десят років ім долі І што арештували і вывезли де Брат попал під мозку строів підземный аеродром і як бы Сталін не здох то ви они бы ся не вернули бо іх мали знищувати бо то секретно А Сталін Здохте же іх пустили повернули ся браты цілі три рокы тато рід і сестра Ріґольовой допросил я не мал ниґде місця поступіти хоц бы як ся я чул як характеристика не проходила на уроку геоґрафіі забрали другу кімнату і питали з рано до вечера з Тернополя інспектор Іде на карту поставил указку я вшытко одпою кажду высоту кажду річку сім прилогні прай так дальше сі высоты яка найвекша гора хто выліз на ню коли выліз стілько годин прапорт польси Добре Але цікайте Але чом Вас цілий ден звідували чом Вас інспектор выповіли же Вас взяли з уроку і Вас звідували а чом По што Томушу учытелі пові же неє такой дітины сут так знов ґеоґрафіі як по єй фізику А фізику мінны в школі вчыли На плечу палиців положыти грузы цунеш дальше то тяж а ближе то легше бо то были офіцеры армейскы были директорами школи они там на щыли фізику а фізику я вчыл дешот дохопів сам Але вы хтіли дослучыти ся дали а надале ся было Вас така біоґрафія така характеристика не пришыли До речы той директор Степанюк він померкнул в Завладівці ту вже помер то він мене на урокы Інчы не пустят тілько двадцет раз за рідно урок руской мовы мене не пустил на уроґа то в канцелярі тым бы я не знал нич Бо то діти суждєных діті а потім стал другій директор тоше міні черевічкы купівше я в лісі ніг замерзом во снігу нашыпало з імени кінь притяг смытцьом додому а на ногя не стало Але в той час вернула з матір на сестра з Германіі і сказала Як возмеш до хаты то ногы побрізую нене за руку вытягнула на двір І сыпала нерзлий сніг і сінь з образом падали а тото одмочыло водом тото онучкы шобили на ногах Знала одмочыло водом і потім сыпала бо ногы ся в кістках не гнуло І Сыпала сніг мама а она сіль на тото і на тым пело і терли ногы Як я почул пальці тоді мя зобрали до хат І я от мам ногы своі Але погода ся мінят страшний крут ломит корцу Алежыли сте А чекайте бо вы пішли далей дале а я найперше звідувала як то бы было переселены переселеньом Но на перед жнивами Божы было аґітуване і зберате ся позберати тур <unk> руці пришли яр і вас аґітували выізджати і ціле село за єден раз выіхало Як то было Ціле село За єден раз Я не помню но майже вшыткы выіхали до Санча а на першой ночы <unk> сімей зо Санча втекло назад А то бо там знам то было в літі Та в літі в літі довню Но же тож было дост велькє ся колосило то нас перед першом матком Бозом посадили в поізд так родичы ся упамятали перша матка біж до <unk> серпця Так а же перед другом мы пришли сюда то же всьо то іщы бараболі были кукурудзы іщы были то і вас бараболіци ґрулі пові на ґулі ґрулі ґрулі тал почешкы ґруле Але доправды так то мадярскє слово але пришло до нас Мы ґадали а по честкы розпровати Значыт то на першу матку біжу выіздяли перед тиш перед перше матком біжом выіздяли І як то было То як уси можна было ся лишыти ци сховати ся ци нияк не можно было як то там чекали поізда там ся діжурили Але лночы не видно та <unk> семий втекло але серемно іх соро хестным Не так наш добровільно Без бідкы бы ся а іх выселяли барз кепко на ґурний сльон <unk> хым по моєм был кнап нібы першій дята жінка з кнапів знат походила о а першый жінкы муж з кнапів або вона сама з барнил Но не знам чы то з тых што Бобарна є ректор в Чернополю Барнів барнів достуже Зато барнів тількы єст барна то да такы популярне чорткува і так так але то барде з Заладкы Рыманівской Тото там підчорткувала оне Маль привезли на поту торы выгрозили тото шукати собі дехто Лекопасия Мы сосдоліне зкликали лем без любов <unk>eanie Лекопасиво ІІ Листом Долейме Любова rane Лекопация Емо <unk>ene любовань тове Лекопация Мили моі слухаче гнеска мы з вами ся перенесли на початок сербця на ватряне поле коло монастырск ту на фестівалі Дзвоны Лемківщыны познакомиле м ся з паном Іваном Вартовником же вродил ся в <unk> році в селі Мылик а гнеска Мешка в селі Доброводы недалеко місточка монастыриска То не было заплянуване інтервю а лем принагідны а наша стріча припадкува але нараз бывают цікавы припадкы правда Прозвучала перша част нашой бесіды другу одклала єм но другій раз Но і звучали днес тыж фраґменты фестівального концерту До монастыриск запровадила вас Анна Кырпан Оставайте здорови до стрічы за тыжден
