Колиси вшыткы Лемкы, повіме так, были роботоголиками, бо робили з рана до вечера, они знали і оддыхати, і то як! Но а свята – то было святе! А Великден – то взагалі величезне свято! Но і як раз о тым передача.
Автоматычна транскрипция
Видам вас ми слухайце при мікрофоні Анна Кырпан зас тырлад цикль якто ся робит в якым пропонуєме і Вам кус спрібувати робити тото што робиме в радию мы а конкретні записувати спомины старшых Лемків Уж колиси бесідували сме з вами же неєднако міцно тримают ся в памяти ріжны епізоды нашого жытя Єдны яскравы жывы як кадры з фільму інчы гейбы в тумані Іщы якысых взагалі не видно Памят то цікава така субстанция психіятры психолоґы якы мали справу з людми котры фактичні цілком дочыста стратили памят зауважыли цікаву річ Коли такым особам дате робити дашто такє як они робили при тіле жытя ци може не тіли жытя але богато руків то они спомнут сой як тото ся робит В іх рукы іх тіло памятают тото так напр старенька бабуся коли єй дали в рукы гатьок гатьок і шыделко і ниткы вспомнула як то вывязувати тым коронкы і яла ся одраз гадькувати Она забыла якы ся робит але єй рукы памятали і гейбы самы робили звыклу роботу Што більше такє припоминаня през якысу роботу може потягнути зо собом споминаня чогоси інчого што при тім ся впомне выплы з глубины підсвідомости Но і мы з вами дорогы слухаче тыж бесідували о тім же при стрічы зо старшыма людми мусиме глядати способів жебы ожывити іх памят І зато найперше глядаме такы гайків на якы легко і скоро в ріці памяти зімаме якысу рыбу Наприклад звідуєме о ріцях якы повіме так мусіт ся памятати Звідуєме о родицях дітинстві хыжы ґаздівці напрых стравах і так дальше Як стрілиме точно в ціль то єден спомин буде тягнути за собом другій а другій третій третій і так далей Недавно бесідували сме о роботі таку мали сме тему і повіли єм же вартат звідати бабу ци дідам як як як як як як як як як як яка робота ся выконувала жебы вам навет тото такой вказали Повіли єм же як дідо нема тіпа то най возме хоц яку полицу заміст тіпа і вказє як то колиси молотили Як баба нема вертена ципяткы воска най возме хоц што што єст під руками і вкаже як то пряли Най вкажут руками вкажут як то ся робило як то треба было при кім стояти ци сідити ци якы робити рухы і тото даст Вам понятя як то выглядало Але не лем тото увага Іх рукы спомнут давну роботу спомнут тоты рухы якых давно юж не робили а з тым спомни ся старенькым і вшытко докола што безпосередньо гейбы не належыт до процесу той роботы Бо рукы ногы нашы тіло даколи більше памятают як голова ґе голова то такий дружяк Більше памятают як голова і на них тиж вартат чыслити Але о роботі вітній роботі Лемків уж мали сме передачу днесто хоцю побесідувати у тім як Лемкы оддыхали од роботы а конкретні о неділях і святах Як бесідували сте з бабом ци дідом ци старшым тетом ци іщы з кымсо зо старшых Лемків то певні часто чули сте од них Оо Тапер різдло ото колис ото колиси якє было різдло або наприклад русаля Оо то тепер што то русаля А колиси давно ци велиґден Якый то колиси был велиґден Ок до того великоднє ся рыхтували Йой Но і коли думам о тотых давных часах то приходит мі до головы мысль же колиси давно жытя было певне острійше реґламентуване розграничене выріжнійше поділене на час роботы і час одпочынку До роботы были такы дни в понедільок віторок Середа четвер пятница субота то были дни до роботы Но выконувати даку роботу і особливо тяжку в неділі ци свята нашы предкы мали все за гріх Зато як мі выглядат хоц як тяжко ся приходило нашым предкам ся трудити особливо на поли Єрувати такы орати сіяти садити а тиж жнивувати ну і в інчий час на ґаздівці нераз была нелегка робота але по роботі все приходил тот семий ден ден так бы повісти загального одпочынку Лемкой позборонил найліпший свій удяг поважні вышли в церков а пак оддыхали як лем хто хтіл і міг Хтоси чытал книжку часто і церківну псалдыр наприк так і мій дідо ци якус інчу літературу ци ґазету Хтоси бал ся з дітьми ци внуками оповідал ім казкы а хто си в гурті ишол ци сам ішол в ліс по ефиры наприклад ци грибы хтоси просто стрічал ся і бесідувал з сусідами товаришами ци ішол усті до родины А десий хлопці кликали гудаків нанимали гудаків і молодіж юсь співала і танцувала Певне рідко оддыхали ци майже не оддыхали ґаздыні мамы якы мали дуже діти особливо діти маленькых но то навет в неділю треба было нима ся занимати Але і то неділю мали вільнійшу Нашым предкам такым дивным чудачным бы выглядало же мы тепер можеме стратити піл недільного дня ци цілий ходячы по супермаркєтах ци роблячы якысу роботу яка в неділю гейбы ся не робит бо нашы діди бабы мали за гріх в неділю ци свято не лем робити але навет брати в рукы якысы нарядя інструменты хот хоц бы навет і ножыці Приймат так нашы діды предіды навет кєд бы не хтіли то мусіли оддихати Такє было правило такий порядок і тот порядок вера не был аж такий глупий Тото моі респонденты не розповідают же попри трудны варункы нелегкы в порівняню до днешных умови жытя тяжку роботу жытя было веселым радісным коли си люде знали робити но знали по роботі і оддыхати Радю ом кунцє звідати в старшых люди якы сут кулювас ци памятают як колиси выглядали неділі і свята на Лемковині Якы розрывкы жарты забавы выдумували сой діти і молодіж а і старшы люде Коли не было телевізорів і компютерів Звідуйте най вам оповідают буде цікаво ся ґуєних Тебі подобає пізмо Хвалити охваліти о соси Тебі подобає пізмо і выдає же привещыне без довосла і в Ягослов Йо котрый рече єй блийшы гой повелі зо столія повітовик повелінє положы на мисло до земли змієві зайніло до ґурельшы Ясло Язівіста благослав як вознесесиня до Дядиного І слові Дає она земли беси і вознесарок додай своіх і з приподобным яго в ціну Ізраілым люди приближоющым соєму свойосло деснов Коленів церкви преподой до звысели си ізродиль сутворчы Єво Ісиной сони узродил своє свой Лядів типоні в Зотирі дапот єму його головы освойде своі і вознес лецеприподобній выслоі і возродит занолозвоі возыні вожы в оргониі і мышовустрі в рукові Сотворіт обшыніво облечані єзы соіху Місом де в неділю ці свято стрічала ся ціла сельска громада была церков так было на рідній землі Але по выгнаню на чужыні особливо в першы рокы церков зберало Лемків юж не з єдного села а зо вшыткых близкых і далекых околиц місцевостях де были они выселены Нераз Лемкы ішли піше по <unk> і більше кілометрів до церкви жебы брати участ в літургіі в своім обряді а тыж жебы ся стріти зо своіма людми по службі Божой Лемкы якы нашла ся на полудню і сході радяньской Украіны были шокуваны коли виділи ридяньскы атиістичны порядкы неділя ци реліґійне свято ничым ся не ріжнило од інчых днів Часто Лемкы протестували протистояли тому і в неділі хоц якіх змушали такой не ушли до колгоспу Ото власні іщы єдна тема яку можете розвинути ідайте в даршых Лемків як выглядали неділі і свята іщы вдома і як в першы рукы по выгнаню Но як наприклад перший раз на чужыні святкували великдин І чого найбільше в тот ден бракувало Вера Думам же вшыткы тот перший великден запамятали Принаймні моі респонденты памятают го міцно Памятают го і ниґда не забудут А даколи великден они стрічали в друзі в Потязі А і інчы свята стрічали в друзі І товды они барз ім ся тиж запамятали В загалі свято то барз добра тема до бесіды зо старшыма людми Бо коли будеме звідувати о святах а свята то што си такє же міцнійше ся утримало в памяти і скорше ся споминат Но то коли будеме звідувати о святах покус покус буде ся споминати і вшыткы решта Можеме давати проти звіданя як то такє напр ци памятати іщы великдин вдома Але можеме дакус по інчому закрутити жебы задіяти вшыткы чутя і учутя напр звідати старшых люди Ци памятат ся тыркотаня рап чол страдну пятницю А звук дзвунів на велиґден Памятат ся Ци памятают они як пахла яка то была пахнятя тота влуджена колбаса ци шынка рыхтувана на великден Як она пахла ци так як тепер Ци не было то покуса для дітий А як смакувала ім грудка І взагалі великден Який то смак він має якій запах Може то тиж за пахвоску при писаню писанок а може огниска ватры яку палили парібкы в тоту ніч же заходил Великден Ци памятат ся який был дух того свята якій был настрій людий Ци ріжнил ся він од неснього духу великодня Є Велиґдан был чымсо такым великым же праві вшытко може даси ся стратити в памяти а вылиґден якій ся святкувал <unk> ци більше років тому то свято свят і він переважні ся не забыват Зато сміло можете зачынати записувати спомины звідуючы власні про великден Но а тепер послухаме фраґменты з нашых інтервю як то колиси ся святкувало Бесідуєме з Марийом Бурдяк з дому Ковальчык она вродила ся <unk> листопада в р в Устю Рускым Жегнеско Ґорлицкє Пані Мария ціле жытя робила учітельком в селі Біло село одраз коло самого чорткого Перед великодньом каждого року перед великодньом робили з паперу робили ружы квіткы якы ме украшували церкву і украшували хату робили з бібулькы бібулька то бібулька тоненькы папірчы потім был я забыла з одного боку коричнева а з другого кольорова а покрыта таґляком тверда Як кований папір так рускуваный як бы ся дул коли со такый віяни называл ся З нього робили листкы Він был кус блищачий листячий а коричне бецподом жебы не вид і такій шробили з нього листкы Ну і робили квіткы ружы всякы робили то з бібулькы то з паперу кольоровы квіткы ну великы такы выробили і давали в церкви украшували казкы брата обовязковы То ся робило коли то не перед великодньо перед великодньо а каждий великы підминал в останній там під пятниці Той вінок же приготовили такы вышыро єнец был там інокі велий а нал о так зверхы вниз старскы вратаны Ну там царскы врата ну знате од чарків в рота Як Гірлянда значыт як Гірлянда была так але шырока была іє так одтудло мало то кажды перед великодньом то было Як были по боковых дверях то давали від половины могли дава то води як ланцарта то было обовязково на велиден Дага Значы на велиднын царква была в такій спосіб прибрана де была вінок дівкы то там збібулкы робили квіткы ружы кольоровы кольоровы а листя робили што твердого паперу ну як він называл ся вощаний пакосє то вощаны пакысы і такє самы робили в хыжы медже образами Меже таку давали медже а образы были під єдном лінийом Ну основкаті мусіл быти Лемка образ св Миколая в каждій хыжы образ святого Миколая мусіл быти І медже тыма образами давали ну там уж были такы корочыло товоры То было владній териториі Но якы вінкы то были по всій Лемківщыні Туро был такый То была в селі дівчате дівчата знали великы а як не знали то нас така была Фрузя панна старша дес мала <unk> років Вона в Креници служыла і вона пришла і вона Така была набитак то єй давали те і платили Но може Терпа так не давала багато грошей тамну та Івына багато не брала але то робила елеґанску знаєте то єй там чы дівчына і кынула якусь того пашку даку бы она была бідна невіддана ні маме никого не мала знаєте то єй платили за ту роботу але робила безздоганно Были окремы такы жінкы а як не было іх дуже а треба было то і хыжы приберали а каждий в себе в хыжы Нє тоты будоты давал на великден давал такы помедже образами давал тоты квіткы Но то по єдній двіці о такєвы такєвы было неже образане Тепер окрема така територия коло Ждыні Там м село Територия Ждыні до нас до уж <unk> км то наш район але вжад інча мода там по селах были вытинанкы на великден Было не так вытинанкы обовязково То вони плянкую підбивали такою людзкою образы образы всі тримали плянкы так мали быти Пітою плянкою робили але всі стандардны отакыло Ні єдной єдной рів так ну приблизно десят центиметер Вони складали кольоровый папір в четверо ну так робили там зубчыкы ну в четверо тако і ті з краі квадратовы але обовязково коло краів робили ім зубчыкы ну таківы якій попалот І так єден по так від другого І чым приклеювали молоко жебы ся не нищыл трошкы давали мукы жебы тілько хата ся не нищыла бо воно мало быти рік не білине немащы ни до другого великодня то знов ціла хата попід хату попід тры Ну основну центральну стіну попід образами мусіли быти ветенанкы О мате ту картку о то нарыстуйте мі як то было тото Отак не більше так тоты образы так плянка А тепер кєдтема тут зразу Толе до стіны До стіны приклеювали іх до стіны Єдну коло другой а може было быти і а можна было і через єдну Розумієте не обовязково то залежыт бы також треба было мати охо Можна через єдну але єден рядва не давали ряд чекайте але то не додошкы достоіли є стіны пряму до тіж стіно было тото ну білено біле надзвычале і польорували ярів А то было каждо квадратик блянка А тут была єдна коло другой або через єдну через пілтора розумітне Але та вытенанка Та ветенанка в краю мала мати зубчыкы Ну я та ґамка тудло навколо мала мати зубчыкы Кілько было такых рядів Єден єден єден ряд ряд а ту зубчыкы коло коло ветенанкы і не ту небагато там середині вытенали кольоралы там або легко мукы давали до молока або так або вкрохмалю жебы ся жебы могла і стерети жебы можла не пілити Ото было току териториі коло Ждыні коло Ждыні А то было было так През цілий рік так цілий рік І і ідовале вяли а веле так знов поновляли Ну а як там ну якась там было тре то собі тото змеле і тихенько чыстом вапном здабіли такому ожебы то іто Ного совоступи з видишого оповідают пані Анна Штейма і Михал Ґрузяк з Пулян Мистівскых Я дознала ся аж тепер же Четвер перед Великудньом страсный четвер В Трийові повідали жывный четвер І в тот ден была така традиция же была така вечеря як бы на святый вечер яв на щедрий вечер было такє же вшыткы сідали вечер до стола так як на святый вечер чысто такє саме і вшыткы были пісны стравы певне дванадцет страв ци што вшытко такє Так само выглядало і вшытка родина учесты сідала там бо в тот ден Ісус Хістос тиж сідал як бы до стола з апостолями і то была тота тайна вечера і на памятку того так робили Я того не знала был звычай такий Але робили літ вічері Найшы на жывный четвер на вічері Вас Вас повідали жывный четвер было тото слова жывный четвер жытвер так Але нас не рыхтували як на святый Вічер Молиды Але на лю зробити Жыдвітє так Трохаівців і тыж была традиция же сідали до стла а відмітити в ся урочысто як бы постита Антры робіл дома не тепер Тепер ні ні ні ні я отім як давно было Я тепер не увідам і тиж сідали до стола і бы была яка то така вечера же Нолішы уручыт на ліпша як каждый раз то так І могли быти пирогы могли быти пері тя тото памята берст Памятат же были пирогы наприклад бы тілько быр то же был піст Но казали што троха трашытє ліпшу єс хыстут тоты роби вечерів за послами тека тепер Тепер не тримаю ся ту є робил казати ся трима ся не триєм обри Тате болатала ся ту ам прихал Ят онета ся зінка Варила Хре гребы перогы капусту ґутю навит якы ся ляг на святый вецер Але то было на четвер На жывний чере на бесідали вечеря на вецер на чер далеко но пят метрів не єли та неля Покы до гроб не І зато так і зато ци то просто сідали до стола ци іщы молили ся ци штоси нише ся так само як на ся тивеця болили ся і сідали до столу І так само нажывний четвер тако было ятам ся вже нит ката ся зі каде Покы діти троха не позростали ани ся не хвитігли того аме ся так варияла тог і мало быти дванадцет стравых ты на святі вечер Якы то были стравы Памятати До гри Давали за песы давали там цесни зусіль потом грибы давали потом бандуркы потом перогы капусту кутю на звалила Кутю навет ну А яко то было кутьо Так доправды кутя Пшеницом макы Так да га не знала же была кудя Мала такын тайом на святі веце одпало Дума же тайна вецеря там ся ой Тося приготуляльно тайну вецерю люде так тоє Но і што просто сідали помолили ся сіли тоту єли і што іщы штоси робили при кім ци ци якы ци єли попогіли там припоминали ся тайных вечера лем і там Хресто на тайны вецері ца зорісой трисли цы зовжы Як бы выповіли бы в поянах люде были дост реліґійны схватило ся до церкви Татка натял Так стаме зо церкви діти з высідньой церкви Тримали ся то для повіты церковных і вважали ниде то ся тисен для тымаль такла быти єй пя А памятати велиден дома як ся одбывал Та ґелелпан по само А ся на велел бы тота ся песвятили А были такы же хлопці мали такы же на страфну пятницю што такы тыркотали Я то зна малы тота деревяна ручка тюрдостянька молоткы тота ся калата А єдно пані оповідала мі же то было Ни в там навет пару поверхів оно ци скрампной было ци што то такє было же єдны тоты молоточкы другы третє же о такы на долгым потику такы Більшій знач дама ся не панали панатам ци такы были простил А тебе ге тре Ле было годан то кавата нетанка пле тоте молотоцьке патлем калата Они колотали лем о так ы гамбак ы єдной капотом Коли з нешли хлопці Такых пласті нетів мали заклатати докола церквах ходили та ходили тым калатали А то кажде є бы ходила хыбы батька сробили моя самостарче брат є бы мы зробили ся приматным Брав не мал тота касетанце То не гонорон горо А в якым віці хлопец міг там тыркотати тым На татам кажу А оно там то быладка а то стєна так вло а то ті калата лебы были так тупоті до стєн Але в якій віці уж хлопец был такый змігным Дальше я в дошкола зачал ходити в сім рокы вісем то <unk> до <unk> рока в такым ходили го то было гоноровы до кого не мали дітя та м то нам хлопці дітята не велето Каждий єст авгы мал такы гыбы геве не побез того вышол так звало Надкалатало дівчато тот писали писанкы Так Ци хлопці доколи тиж писали писанкы ци не далі не дівцята писали Хлопці писанками ся не бавили мама писали писанкы писали тамсереду і торгы кладня красели іх потємтены Яка кладо за краску А краскы купували ци Рызами робилами робили підся цєбульом арили цібуль і тем одкрасяли іх таль на тя цєбуляло А то ся было писано радо оно ся біле лежало Чуєте в радию голосы Полянцян Анны Штельмы з дому Ардан і Михала Ґрозяка мам на увазі Поляны мыстівскы Зато же пані Анна з <unk> а пан Михал з <unk> р то повіме так застали іщы кус того лемківского жытя на рідній земли Мойреспонденты замешкали в селі Остапє в підволочівскым реґіоні Остапє Лежыт медже місточками сколат і гримайдів але не на самій дорозі медже нима а <unk> кілометрів бік од шоса Паску Пекло ся переварну з четвер Більше покытали пятицю то жері Але паскы пекли Векы Такы жы Бо нас по хатах святили Не носил до церкви а святили гнас вдома Но там пару сусіднім пряш Русів де сы сходили ся до єдной хладил священных і высвяты славдю та в суботу слу А паско было такы більше Те гришету тя гришеты на плецю брали гм а як высоко было то ну як ся вдала то треба бы пережывати а нині на те пачочок в тых венячках танеткы не треба за пас попережывати нияк Отовды чым ся трапили на зачекайте же была на невы трісла жебы гарна вышла вона была дозєны Не пекли подіі Але по єдній абы каця по єдні стаджали Коли сы казали комуси так паска выросла Шы мусіл надбивати цілюстий бо не гони были тямнути з пецы А тверкы маленькы ся печы і так нас старал ся клошымати каждий великый Но якой за великой повісти Якы за великый так Же там наквал А ни ні ні Но якій зове на піл того стола ци я боже меншы Але были акы Так мали за крыткы зверкы на крывкы Шы накрыл а на крывкы плетены та ждены докошы якій кошет пахар то м і она не была рівна А єша то назукос то так як дошук таку так ні Маства накладали тю не по літрі грудка велика пряшканка но тамы кубаса То же і в заліг ниів но навели де мал кожын Ділятина є то же як заклад ділятина не тризана з кіщаку Та мы тварили табрили пильні а шоше было же так оно же прикрасило кошык пляшканку помастили зверхы жолтко Самом жуйку любіли і давали на завивали ґорбы надерляме таку о таку досльодку Як вперту было тота тепло горячо там на такій банях надар посторіли жебы она ся чут чуть Запекла тота тота яйцей І она была істи была страшно дусила Лясканка была покрашена яйцом Жебы было жолте же бы было жолты Ната же бы онця гнітило дале до перцорга нуже яйце затянули Была прекраса до того до кошыка бо коше ся накладало сакло полни кошы Там яєц може знайту котры з <unk> варили м то было просто яйця ци писонку І писанкы Ігавкы як мы называли то цибули Лем в цибулі чыбули гымли м зьо така былавка А писанкы то бже были писаны нас не было такє як теперкы як пути накуты папірджыкы на клеіт Тікы были писанкы писаны они мали два кольоры они мали три кольоры ты мали та покраску малайця з Яну і зеллену і так была цегловинька І она як писала ту я риску написала ту лишыла ту написа кінула до єдной краскы Буді писала другы кєнула до другій краскы Та же тота писанка выходила ризкы рискы двоякы трякы Ци тоты фарбы ся купували ци робили з дачого не знам з купаны За вашой памяти то были купуваны таси ту і краску был бо там неколи си давно то робили з дачого такого на же то ния не робляш доказати не пані Жы то зелене надщепом надщепом ждал же бы ся варило з яйцом же оно тотже робило краску Янеславы Іже коли казали Циґане Жыли то же Циґаны были нашы поляньскы І то они нидже то хлопы робили в кузня а циґанкы так облитіла пару хап же ма на нині зварити єсти Но на велиде она мала такій самий кошых накладаны ай кажда посподиня Циґанкы люде точенда сыра тота здоровя груденя тота і дава яйце і і всю І гонорово ішло до церкви Гали ся каже ничыно я не памятам выказали днюз тай ся му тота варта Рязала тай полетіла патка І маленькя пастя тай каже та я ся не дівую же ле пробачте стоваришыня ней ся не дівує маленькому чортенятку но ті старі чортє три прогідат Ті старі чорти три чом оно повітіло чом бы чорязазате Пітра Айде доід до Ев дерев конижо та ідей додому поґатуляли ся А было такє же порібкуй ся обливали воду О той дневале пладете нокы вале Же могли вас взяти до чыста як зімали Вас было же вам зімали і дали до чысто Бо сме ся повали Замкну двері не пустя ся Але вчор тішы там вернули ся на дну такі бо коли ті розказували то наша мала то же было каже дуже давно же был такы звычеш нас воды іх назвали ріка Вый там каже такій выр великій там ся купати хладили Як здівали дівку Хлопчаскы і як ню кынули До тоту атавка же то знай ци попала на пеньок ци попала на камін ци вмерла ой Боже пробіла ся дескє тото То потім веце того не было Обливали гет як дімали то Але не Але нихту воду так не шмарил такы ни Нє ні То был нещасний такый не тя То є та коли было такє ци мож завтріше з оповіданя зопоня казали і тотого юж наробили Не Но да дівкы якоси ся боронили тоты хлопців обливали герпіли Запа зіма да треба тей на тя ліют А потым мали такы як так зімали тоже ляли а мав закыси кавкы спіцияльне же на беращадня намківы там літяч той воды рядочы кавкы та з ракы поля польо Ци выж до кого обливали Арде Были такы дівкы в сусідстві ж вых убливали Но што они рямцяли гарде гля были такы што його Ео набрала тамт за банько в цізаркы гворина і разы по там тоты гм а до было моді тото полеваня або так єду такы вой заропили так влад надаляли влото і так нас госпо і по од беті не кало гой як было ся лем пинма так вже там до гозиту ся обливали вык дале Апторіч ропы ся не одбывали а по ті рокы ся ту обвевали є Але мало А дома тото лем повель інтересока старала ся ампіти порывати є приходже дораз аж так выбляти дівкы моля Ям каждома хоц так было пам можна вказати ся бідно ба не було такого розведена Але весело было сладіли ся Но і на тім моі дорогенькы будеме уж завершувати нашу передачу співали джа нас монахы студеты з Унівской Лавры і зо Львова Желам вам же бы Глас в Жыкю была не тілько робота не тілько обовязкы але і неділі і свята і наприклад Новелиґдан был правдивий великден а не дашто інче Но і найтім буде конец При мікрофоні была Анны Кырпон Оставайте здорови до стрічы за тыжден
