Конференция в Монастырисках, посвячена лемківскым кроям.
Автоматычна транскрипция
Видам Вас видам вас миливой слухайце при мікрофоні Анна Кырпан Тыжден тому прозвицяла передаця яка як ся оповісти мала бы прозвичати два місяці тому Але так ся стало же лем тепер пришла на ню черга У цім там ся бесідувало о святкуваню ХХІ Музею Лемківской Культуры в Монастырисках Монастырисках хто іщы доднес не зна то такє мале місточко в полудньовой части Тернопільской области Но і тепер тото вшытко ся зове Южне Музей Лемківской Культуры а музейный комплекс лемківскє село Но хто тоту передацю слухал тот зна як выступали музейникы і густі якы темы піднимали з якых ріжных студин смытріли на проминулы <unk> років і на будучніст музею Нову власні о будучности будучі музею то тиж і новы напрямы діяльности музею і новы перспектывы Музей Лемківской Культуры як уж было повіджено перше отворил двери для вшыткых в листопаді <unk> рока А ідею створити в місті монастырска Тернопільской области Лемківскій Музей подал отец Анатой Дуда Класняк іщы в <unk> році і тоты <unk> років од <unk> до <unk> То были рокы гляданя місця на музеі гляданя експонатів прирыхтуваня експозициі і тоты поцяткы были нелегкы Вшытко тото о чім тепер повіли єм робило кількоро особ патріотів вшыткого лемківского робили без жадного вынгороджіня без оплаты Тото вшытко было так бы повісти на ентузиязмі І спочатку нихто не думал у тім жебы дашто робити фахолу Але час летит вшытко іде допереду і в будучности Музей Лемківской Культуры мусит ся розвивати яко Поважна інституция а і спілпрацівникы они уж нараз ся зміняли но бо то єст жытя а і спілпрацівникы мусят покус робити ся фахівцями бо самого патріотизму в ХХ столітю уж кус за мало І власні за остатных тотых кілька років зроблено дос богато жебы одыйти од звыклого до недавна аматорского нефахового підходу нефахового підходу до гляданя експонатів односиня до самой музейной колекциі І покус перейте до наукового підходу проводити в кінци і якысу наукову діяльніст Преціґнецка Музей єст уж державным а його працівникы достают од державы може не барз велику а єднак такой постійну плату за свою роботу Три рокы тому музейны працівникы першый раз зорґанізували науково практичну конференцию Было там дост цікаво Але повіме была тота конференцийом може більше практичном як науковом но бо не вшыткы выступы не вшыткы доповіди были одповідні прирыхтуваны Но во сцени рока Музейный Комплекс Лемківскє Село зас орґанізувал конференцию і тота науково практична конференция звала ся Лемківска Народна Нося шлях крізь вікє і была посвячена традицийному обличыню Лемків Тоты уж удали ся ліпше як першый раз Тота конференция з єдной стороны получыла ся зо святкуваньом ХХІлітя музею а з другой стороны з туристичным форумом така як бы стріча туристичных операторів і тот туристичный форум ся звал тернопілля туристичне з елементами етно Лемківска культура як основа етнотуризму на Тырнопільі То творум зобрал представників туристичных фірм Тырнопільской области якы глядали новый цікавый місця для туризму а тіж пришли гев представникы медий но і ім было представлено монастыриска яко місцевіст де компактні прошывают Лемкы де розвивают свою культуру де одбыват ся фестіваль но де єст вкінци тот музей і де єст што вказати туристам Може даякы з вас слухают тото і думают сой А по што Пошто взагалі досліджувати традицийне лемківскє облечыня Може выстарчат нам долго же будеме по просту шанувати тоты взірці удягу же дошли до нас пильнувати жебы тото ся не знищыло што там вывчати Оо То не просто ляхы то час нашой культуры Пако повім о тім більше а тепер лем повім же дуже маме такых співанок же співат ся в них о ріжных частях лемківского строю В пісні они выступают в конкретным значыню часто штоси символізуют Нараз якуси част одягу мали за більше престижну Хто тото мал то як бы чогоси більше тот чловек вартал Наприклад така престыжна річ то была тюга Но і барз дуже о тім як односили ся нашы дідове до одягу може ми ся дознати з нашых співанок То можеме гнеско послухати сой легній такы співанкы співат Лемківцянко Фольклорный ансамбль зо Зерічева під Перечыном То Закарпатска област лем бы то симбыт бымы симфоні вымзал бым лем был тотовял додяти бомадриця бомариця ся роти з адмо мадриця бомадриця всей роти кій бым зна лік зна о три молі Стели мам стели мам та пасв ай та пата викам пацінка сты ами фраєр ами фраєр мар настый айка митапа цінка з дыями фраєр бар нас ды упаляня моя мамка в дубині Запелена сотє лоция Ой бо земл Со я буду робити Як я буду сотых хлопцию бити Ой бо зем я буду робити Як я буду сотіх лопці любити Але верну такой до самой конференциі были сте доколе на конференциі де бесідувало о лемківскых строях Повім Вам так Я тым ся цікавлю Але окрем тотых двох вычысленых ту конференций Не была єм николи на власні такой конференциі Не чула же такє деси ся одбывало што більше Я ани не знам никого в ту Украіні поважні ся занимат досліджыньом лемківского одягу Але не барз знам такых науковців напр в Польщы ци Словациі Знам же слухают нас ріжны люде з ріжных турін то треба ту повісти же на мапах якы выдают в Украіні лемківскій край то не лем тота част же в Польщы але тиж і Пряшівщына Словациі а тыж Кавальцік а тиж Кавальцік Закарпатской области при границі зо Словацийом Веснів такым розміню бесідуєме о Лемках на тотій конференциі То о термінах в Украіні Ногварю же в Украіні не знам того хто все ся занимат досліджыньом лемківского одягу Але не барз знам такых науковців і в Польщы ци Словациі в Словациі справа выглядат найліпше бо іщы за комуны была наукова інституция яка проводила систематичну наукову роботу мам на увазі Музей в Свиднику І удяг там досліджувала долший час на кілько знам Анна Худик она на тім доправды ся специялізувала Але хто тепер з науковців фоховы тым ся занимат щыро повім не мам понятя В Польщы тиж не знам такого серйозного дослідника Цілком недавно зацікавил ся тотым напрямом Юрий Стариньскій Певні знати вшыткы його якы урядателя ансамблю Пісні і Танців Кыльчера Його цікавіст до лемківскых струів засяла ся з того же участників ансамблів Треба ввести на сцену в такых костюмах якы найліпше бы дополнили збогатили красу танців і спів Пан Сталіньскій тепер не тілько ся зацікавил темом лемківского облечыня же зробил велику роботу і фурт провадит далей своі досліджыня А тымчасом по словацкой стороні на Пряшівской земли недавно зацікавил ся русиньскым круйом Мартін Карыш Але некілько знам доднес не было зорґанізувано якысий конференциі де зышли ся бы вшыткы люди якы занимают ся в ріжний спосіб досліджыньом одягу Лемків а і Руснаків Пряшівщыны О по што Повістме же дахто з нашых слухаців А зато Буде зато Жебы наново не вынаходити коли жебы спілпрацувати жебы в спілпраці зробити дашто більше і скорше і ліпше як діяти окремо і конференция о листопаді выразні вказала тото нам вшыткым Єй результаты виділи сме іщы пред єй завершыньом Може будете ся сміяти але то факт вказало ся же не вшыткы науковці якы ту брали участ знают як ся належыт границі лемківского краю знают де жыли Лемкы а де жыли якысы другы люде Зато на конференциі трафляли ся же описували обличыня і інчых реґіонів якє было представлене в ріжных музеях Было для дакого Вшытко тото што одраз за границьом Украіны в Польщы вшытко тото то закєрзуня выдумали такє якєси чудачне слово і принимают тото закєрзоня як штос єдно єдно тіле Ото власні іщы єдна проблема експонаты якы мают стосунок до лемківской культуры сут тепер в ріжных музеях Украіны во Львові Тирнополі Іванофранківску Кыйові луганьску а тиж у малых а навет в сельскых музеях напр місточку Вынникы під Львовом в селисті Брознів Осада Піванофранківской области в селах Пестуше і Єгільниця коло Цюрткула в селі Гутиску коло Бережан і в самых такой Бережанах в Підволочыску тоты остатны вычыслены то вшытко в Тырнопільской области Найбільше вшыткого лемківского єст во Львові і то іщы з колекций повімы якы музеі зберали іщы до ІІ Світовой війны Но і вычыслили єм же експонаты якы мают стосунок до Лемків Суд сядит по ріжных музеях а специялістів жебы розуміли ся дакус в лемківскым обличіню переважні неє Но і зато навет трудно правильні підписати што то за річ і одкай тото походит Колис были єм свідком того як в дакотрых музейных експозициях працівникы на єднім манекіні змістили напр кабат зо заходу Лемковины суручку зо сходу ґорсет з центральной Лемковины а запаску зницяня Зас інчы взагалі на єднім манікєні получыли і хлопскы і бабскы лахы бо они не виділи жадной ріжниці Но і такє видиме уж тепер в столітю тепер єст вшытка техніка цілий світ получений інтернет вшытко Здавало бы ся доднес юж вшыткы лемківскы струі мали бы быти давно описаны і быдей згрубша вывчены систематизуваны Но і спочатку выступат директорко Музею пані Віры Дудар пак будут выступати вшыткы хто ся зголосил доповідати Шановні дорогенькы участникы та власти нашой конференциі Рада Вас дбачте тут ци Ваша присутніст тут говорит про то што Вам не бай дуже лемківска культура і не байдуже сам елемент є Берлина унікальний чудовий Лемківскій Народный Стрій Лемківска Народна Ноша Сучасні часи асиміляцийных процесів досліджыня лемківску кусюму є надзвычайно актуальныме В Украіні до ся годні не видно пулий моноґрафіі про лемківскій народный стрій є лише окремі стеті у збірниках та публикациі часопису Дотепер мало буду орґанізувану конференцию надбула три рокы тому такій скажем так започатковону конференциі по лемківскому Народному струю є важайшой для початку люна пришла непогану це вже другій етап нашой конференциі проте не має тіє систем вывціня І окрем цього досліджыня в тій церні дуже розрізні бо сучасне лемківскі не належыт же трьом державам Украіні в Польщі Словачі і Укремі дослідникы лемківску народну ношы власне присвячуют свій роботы певным частинам Лемківщыны А шыбы будут обєднати вудну моноґрафіі того щы не має власти нашы конференци і покликыно Набрати величезну зелельну базу народной лемківской Но для того жебы потім видати гарны змістовны ґрунтуны надіі материял збірник ці моноґрафів про нашу лемківску гордіст нашу лемківску ношу Радіющо на відміну від попередньой конференциі коло нашых участників рушыли і до нас приіхали наші колегы так і першый раз приіхали колегы з Тернобівску краєзнавчу музею дякуєм і за участ і за ваші костюмы і самоне за те што вы знаме тоді коли потрібну Вашой підтримкы Тоді коли потрібну Вашой допомогы Я знаюшу пане Стефане памятайте ті часы коли мы всі радом Приізжали два вціли се обмініли си досидом Ци дуже гарна ци дуже хороша практика і як завжды Вы наші порадникы наші колеґе Дякуй щырю тішыся До нас завітала Анны Кірпа з Івану Франківска Вона буде трішкє бы не підміняти буде модерувати трішків конференцию куди треба буде ні підлучыти ся вона була також урадником під уто конференциі також бы сьогодні послухайму дуробкы нашого музею нашы прицінків нашого музею купу сулемківскє село Лем нам тріщы розкажу про експонаты нашій народной носі про те якы орґанізуєме свою роботу як мы іх зберігаємо і взелі загалом результаты нашых науковых досліджынь бо повтрю ся є вони досліджні звістну є Але дуже богато такых речей є такых маленькых нюансів ты і великых зрешту якы не ще до кінця недослідні ще до кінця неупрацувані І тому Е сьогодні будемо також і слухати нашых противників дуже тішым ся што до нас доєднує ся До нас доєдной цебачів пан Роман Пилип з Ужгорода Вітаюва щыро Відомий дослідник закарпатску лемківску остру лемківску костюму з чудесною темою буде нам доповідати і просим о Просим вступати в такы певні диспуты дискусиі штобы мы мали з того найбільшы курист найбільше лемківскых мы кажем хлосен Також наз до нас доєднуєте науковці зірвуват Інституту Інституту Народознавства Дуктуры зысы кандидаты наук нас дуже поважна цьогорічна спису доповідаців дуже поважный Так уж до нас доєднают ся кулеґы з Музею Народной Архітектуры та Пубуду ім Клементія Шыптицку Вільвола в музеі котрых так уж зосереджено дуже богато З експонатів лемківской народной Носі і такуж ци таку ствірда популяризация буде пані Любославник говорити про своє надбаняє і владны профонды музеі у Львовіщю збрігаютя Також в нас є підключіня і міжнародной спільноты до нас доєднує ся Іван Ціжмар Зислуват ся ни правда правда з Застаном здурує даруйте він не може доєднати ся тезы він выслал вчора на жаль за пізно мы вже будеме мати на увази на майбутнє доєднати ся до нас в Польщы Юрий Гєрже Стариньскій котрий выпустил недавно по польскій чыстині Лемківщыні чудесну моноґрафію так уж свою про лемківску народну ношу Оти вам Пепушу я Вам говорила по Лемківщыні є по словациі є а обєдночу веснос ся покіщу не створено Так уж він дал дуже цікаву тему А як же ходили Лемкы у <unk> столітя На жаль просто вчора він нам ци выслав за пізно польскую мову і минустрилоґію перекласти Ну там <unk> Ну в любым выпадку ми попрацуймо над його опратою перекладемо ци чули поцікавити ся власне темою його доповіді ми будемо раді з вами поділити ся нею Дальше в нас є колеґе з Кыєва пані Пашкова надія котра нам також буде вже говорити про назвы одягу з лемківского на загальноукраіньску мутлі богато надіют нам рускаже пані Тетяна Куцер з Львова також як говила вже з Інституту Народознавства яка буде доповідати про орнаменту по кульористиці нашого народного вбраня вишытий декор і материяли і технікы Отже є в нас дізнот цікаве тувариство зібрало ся воно якєз кажем віртуально Ти ресутнє Так офляйн і онляйны мы Ну ци не заважає гарному нашому спілпланю Вітаювас Вітаю О пані Любовсло Арнибут Власне це спілробітник Музею Народной Архітектуры та Плоботу і мініє Клементє Шыптич Ґміны Львів Добрідены вас вітаю хочу сподіваю ся што наші спільны опрацуваня в терені лемківску народну костюму стануют основною тою базою на шляху створеня тілістной моноґрафіі Народной носі Лемків а мы з вами станемо добрыми друзями Но думам же зробиме тепер сой музичну переерву і вернеме до нашой темы зас Нопер бы сме ся заспівали ґубанів А мыли урясє лем ґубанів потрясы Ах мой бір до іх уєсе вшыткє люде на нього земкуваня нейо загубаня заґубаня нейо вшыткы люде на нього земкуваня нейо зеґу за нього сія йому Руску дам бо на нього дяку ма нього бо на нього дяку сіяй йому руску дам бо на нього дяку мам Бо на нього бо на нього дяку А муй милий такій был Гоня радаю Гоня рада Сивого а здо рана білого а здорана здорана біло Коня рада Сивого аздо рана білого аж до рана аз до рана біло А моі ленеко знаю Шаты хоц воділ бы с ня іскла мать быня Бірля моя мать быня Білавыня Біла моя матіл бы с ня іскла мать быня Біля моя мать быня Білля выня Біля моя І просиму Валентину Гребча до выступу При ден назваты Лем тенографік я молодша науковы стерницек музейного Комплексу Лемківскє Село там є доповідация реґіональна спацетика лемківского костюм досліджыня традицийны костюм одного села ґрупы сіл Реґон Отжы Ламкє це унікальна Самоплутня етноґрафічна ґрупа Украіньскы Горя котра прожывала на териториі Польці сучасных Польщы Словачны та Украіны з богатой духовною та материяльною культурою Народный Одяг Лемків як і інчых етнос іщы населяли Карпаты являє собою свій рідный феномен Специфічні історичні умовы замкнутіст натурального селяньского господарства обмежніст рынків збуду це уповільнювало розвиток традицийной культуры зокрема культуры вбраня прийом створіня якого майже безмін передавали ся від поколіня в поколіня Триваю супоріны з інчыма реґіонами Украіны поботуваня в карпатскых Бескєдах традицийных народных промслів та ремесель забезпечыл величезне розмаітя неповторного етноґрафічного материялу на жаль недостатньо вывчено і досягваньом Выкрамий комплекс мож выділити чоловічу та жіночу одежу Русинів Лемків Чень зокрема Юлиян Карнович у своій праці Материяльна культура Лемківщыны поділяє єй більшіст єоґрафічны озни на три основны ґрупы це є східна І центральна циє друга і західна циє третя ґрупа Дане досліджыня стосує ся самы центральной то другой чыстины до якой входили украіньскы села над джерелами Высолоты зерманівской округы села Біля Туклі вдос річкы Єселкы і здож Прикордоных Осельст в вачных по селі Высовій На Пірниці з Грибівщыну та Денькой Чыстиною в Горливци Зіночый одяг на Лемківщыні вырізнял ся ошадністю практичністю та смаком одповідно до реґіонального черника Елементами зіночів костюма ци є сорочка накладний каненны кони спідниця фартух безрукавка короткы оціны жекят глунька на влудину сели уціпок та хустку зували си в хуталькы в керці а приповідно в зимовій части же были біж в скєрині черевекы пуґанці Были пілбудкы або чыл быти такуж скірні Нетінным удям двязінок центрально <unk> є сорочка або як называли обліця кушуля кошель котру шыли самы здомутканого тункого добре видного лінного полотна вырізняючы ченком сорочкы самы цього реґіону ци єст шырокій сусідны краіні Рукови Без вышілків на ременах багата рівнокольоровы вышілкы містили ся у нижній частині рукова якы закінчыли ся рисуваньом і шырокым маджетом в ястим глядю пастібнуваня Увышів сімецерно поєднал псигометричный та рослиный орнамент до маджев пришывали таку жу шнукы Сворічновколо рукы дієля задля зручности в роботі рукы выкороцювали до літя На срочку одягали безрукавку той назвали курсатку Лайка <unk>et<unk> само в доленгрічку Славию Славенци найбільш святковым бажали сийні топто блакітні лайбытя а по шыті стенно синьовы сутнаву майже чорно важальскы підняткым то мень урчесе Так уж были пошырены бурсаты зеленой чорной або фіолетовой фабричной волны внигали фиґуру тому были складного крою і вытовляли си вже не вдома а місцевыма крывцями На грудях та спині іх прикрашали рослинным орнаментом вышыти внитку і звылічкы з дозрозы выгняныма кєтицями темет лем ми ґузыкы по путнях до роботы лейвикы не выдягали Дівчата то молодеци носили лем тенного одну барного сутна або собы ґлюру іх приталювали а полініє та внизу присывали келеткы або кладці найчастійше лембыкы высіпали си на ґудзикы але были выпадкы для зружності іх шнурували Оздоблювали бы з рукавкы вышукы з візром паєтками та декоративныма ґудзика ншытыма поверх вышівкы Самы різниця другой ґрупы від першой топту східньой товшы в цьому реґіоні Лемківщыны зіноці курсаткы мают ся не зуклатыкы і мают на сильних драбенчыстых узорів Як і гоптовані в році квіты сонце тущы Крім безрукавок выготовленых легкых тканин побудували хутрыні Безрукавкы кужушанкы што были пошырны в рисельскому повіті Вер кужушанкы рубили з вышнево фабричного сомиту підкладка была з домашньом свыкма або полотна Каріо вшывали высолкою галузкой а два букеты вшывали на грудях поєсного одягу до нього відносят спідниці зберенґ топто кабаты в кінці ХХ ст єх выздовляли самы з думотка по полотна буде уздоб були без уздоп а вже світкові ся прикрашали смалюваня тобто фарбуваньом різных візерунків сланечка кривулькы квіты листочкы Малюнок дорбу синю або бронзову кольору Як як самы технологє выготуны малюванкы спчатку узоры вырізали на дошці потім покрывали фарбою і відтискали на полтні выкористуют ся при цьому природні забарныкы яну олію цибулярну шпыню та синьку Туцпіднецю называли малюванкою або фарбанкою Сповалою по септаным ужытку вже фебричной тканы фарбанты почнут зникла тым Татож у Центральній Лемківщыні Жінкы носили і го фрувані спідниці такы спіднити сіли ся суцільного шматка тканины сталкую зрубу дума тканого болотна самы його называли половю што його накрывала за пласком Спідницю плісували у складкы Ну і цей процес такуж Бул Вашівскій іх выконули дві жінкы одночасну складаючы при цьому з двох стрін густу складкы потім цю спідницю звуложували обвивали мотузками та рішы білі пиці Істичого спідници глядала нация Гуфрова на цей процес повторил си після кожного вдяганя спідниці Низу спідници ношывали попередні єскраві стрічкы форбіткы між якыма вышывали квітковы орнаменты деякы дівчата прикрашали своі спідницю коронка мен тоту мережывом під кавот одягали спідник білу спідницю з коніпного згрівну а богачых сваздинь для ного полотна той в формі як і верне спідниц якы без нашыву коронок ци окремых фольбант шклярох то зірным складками смужых матері Однак даякі модниці оздобрили спідникы Мателю для спідниці брали тіз рівныма послідовно орнаментом тобто очка крывулькы дязочкы квітів це полегшуло техніку ґухуваня спідниці в рівні складкы Поверх спідниці удягали фортух Тобту запаску оздобнуты кєджык і спідници стрічками коронками та прісованым ушырші з Беранкы В центральных рейонах Лемківшыны носили запаску та спідницю однаковой дулжыны Угарну поводу дівчата ходили заплетеныма кусмами без кусток або подягали легку хустину фациличата і завязли спереду під шыю зінкы волосаномоту выли нахівлю то ци невеличкы коло з ліщыяничы роту на яку вытягали одсіпок топто чепец одсівкы тісто облягали головы і мали форму шапкы ззаду стягулисти стрічкою на чоло оздобляли вышолкы або мережывом поверх одціпку одягали білі хусткы топто фацеликы што іх завязували на шыі ззаду Заміжні женкы носили великій білый фатель якы вытягали поверху сітка Фателик наприкінці XX ст робили з білой крамской топту купленой ткнины што він гарно тримал синолоґію влас сильно напохмалювали та повязал устів фалды Над ромены утворчы бы обидва бокы виствы рідні Бієля інколи фацелик ся знизу Брыня у Рыманові Кросно Яслах ты інчы околици нефателеко што закрыват спину докурували орнаментом на рамена накідали вкладу на поздовжну білу плавту рвец яку підтримали руками і мусіл діти Бацеликы готували себе стрічу тікы злотовных фабричныма прикрасными квітны галузками різнопарным очками мрешками полістнятыми Відєным компонентом дзвіноців праня в центральной Лемківсині были прикрасы ци склинні пецюркы <unk>ма більше разками ріжной должыны богатс носили червоні правдиві куралі з Мурскых Кораів До нижній ниткы прикрас по середині ціпали хресты або медельончы до немысти чіпали шырокы шолкы вістрічкы басонункы басаманкы якы спадали на груди На відміну від чловічы вжемоці зимові кожухы та в Лемкєшыті більш дбайливо З вырізом на бадар і спині кышені прикрашали ся червоным або синім сукном над бадром Од чловіці одяг він был не такый же выбалил як Зюноці складал ся для мойой сурочкы у пліть кушелі низчы бадар без вышывы і з розразум на плечах сылатиля Волип на родуциян Колипува котры заправляли сони Чловікы носили ліні штыны топтуного виці які здоблюли з дозвит бадар донизу Червоной стяжку з розпірку внизу Посві по сороці чоловікы носили темні камізелькы друшляк лебі самородного сірстяного сукна Пізнійшы чловіці лембы кєшыли сворічну полотна переважно бронзуву чорного коричного кольору якы зачыпляли си блискучы метлевыма ґузиками дверя ди у холодні дні на лембкы вдягали білу або темну саморобну куртку гуньку яка была найбільш пошена селах Суленко Славо Весліт Высова Квинто была ориґінально оздоблена ріжныма червоными те чорныма шестяныма нитками Найхарактернійшым зимовым одягом на Лемкющыні што не повторит ся в жодным реґіоні была сукняна чуга то чуганя цей своі рідны верхні одяг проіли прямо спинным <unk> самородного сукна Та оздоблены ріжными візерунками переважно білого кольору цюганы были бронзовы кольоры і мали видат шыроку та долгу пляща Самобутніст і неповторніст цьому ледів надає комірна квітка яку называли ґалерея або кяпаня Прямокутны ґалереі спадали під плецю до сте і закінчыли ся долгы білыма волняныма туроками якы называли сяками свічками вця це основному селів А Лемків сю несилю называли світчаками Руковицюганя робили з долгыми докулін не зущывали оздоблю лету роками цю носили накынуту і на плеці тікав руковицюганя слугували кішенями а ґалерея о неводу Капішонов колиторокы звязали мі з собою В доринах Славославеці были послідні чов як на білій смузі Пелерины был высіти темною вывняною ниткою зых злях тзв крыгульку у ґорлицкому повіті чугу закурували од нієй смужы без то рок Оздобленя на комрі Пелені єст рідным знаком по якому пізнавали дяклой місцевости той ци інчі селяни На головину сели Чорный фільсовы коплю Уольскій куповны на торзі в Устю Рускій телі шдень або Незнайові Земку вбарали в Новокруглу баронкову шапку з котрі нема Новлушника підперазували з шырокым шкєріным поясу Юсом це было ХХ Шыру Мал з узорами Меджнародный Одяг Центральной Лемківщыны вважают ся найбільш етнічно чыслым што мают найменше чужых вплів хотя тайкы дослідникы находят в ньому сліды словацкых вплывів Чысе активных асиміляцийных процесів лемківска культура загалом зазнає трансформациі та втраты ідентичности Тому збаразня та популяризация і самобутніст Фльове в З Окрема Народной Нося це є головне завданя што стоіт перед предцівникамизайного комплексу Лемківскє Село <unk>n<unk> выникли до питаня екеліть моі допитаня і будемо переходити до наступный Коли є топитаня Та прошу прошу якій в терены відносили ся дотрали Так як же казало шує центральна частина до якой входили украіньскы села над джерелом Выслокы З руманьской округы села Білят Дуклі то в дозрічкы есел з дож прикордоных осель Словачыны по селі Высові то пінут ся з Рібішыны та дай почысеной волиці Дузі дякую я хочу сказати што є дискусійне допитаня яка єнтральна чытина як тыкала тинців рідных науковців ци іх по рідному А тепер собі заспівайме і ся ту Співали в нас давно затых што шли і з лугіля Коли я гусоцкій пасала Коли я гусоцькій пасала та єси высокы паса высоко высокына Бойде мой милень высоко високы коліна Бойде мой милень Іде вєні земни з ти біля ружа жолтий пас не буду я веце сиі зеркы біля ружа жопис не буду я вельо <unk> я буду пастне меншын Помы сте ми глопці тото кацяві браті Дамя волсамиска вецю сте ми глопці тото кацяві браті Дамя в ансаміска вецю Тепер паніє Юлия Ткыцюх буде доповідати так само прецівникы музею буде доповідати на тему лемківскій костюм як Невідємна частина лемківской культуры лемківска народна нося та традицийна родинна обрядовіст Будлафка дякы паняну вылятви Внецко <unk> Юрия є преценальным доглядачом зайному комплекті Лемківскє село і є Для тійой конференциі я досліджу велетам Лемківска Народна Нося та традицийно родинно обрядові з досліделя Ро народной Лемківской Мас в родинных обрядах є умовно мы поділили традицийны родинны обряды на лемківщыні на три найважливійші ци Христена Христены весіля і похороны Лемківска народно людинна Урядовіст явит часто мобутнє та унікальне Жытя высоко в Гулах та природні ізуляция сприяли отвораню особливых консервативных лемківскых урядів та традиций якых суворо дотримували ся в продолжы століть Выєднаня археічных дохристияньскых звеців з християньскыма обрядами створили унікальных символа з лемківской урядововисти Вицуркы Руспая Субід Кавлия Кармысі і так замают найвымнійшы в лемківскій культурі загалом однак і особливы обряды котры вважают ся найважливійшыми в жыті людец успішны прокладі неякых ґарантуют люденніст здоровя добробыт та выднаня статусу в лемківскій спільноті ІІ даме про хрестине весілля та похорны Обовязковым атрибутом высетгадных убыдовых діст у Лемків были особливы маніпуляциі та ритуалы з елементами одявы одкійкы на ся пращыли вірили в його етихісну маґічну функцию Отож Христены новодкєщыня говорили кпене З народжыньом дитены та храстіньом было повязана богатост зыявых погрядів вірувань та забубонів Выгідна жінка до народжыня До останю го приколовы свій стан та при надіі щебы не накликати на дитину нещастя Фіґуры вынарытально приховували вільного крою Пешній Одяг ца повязаны нистікы і зембла Мецкі страхом втратити дитаню Дума што смертніст минулым століті на Лемківщыні вырготували Высоку І товна робила для того шы не сюдале не говорили про най богато Лемкєнів принедіі не можна было звязувати на собі форту Переступати через внеткы мутузкы повірили стют робит де не можли вети ся пунктувальных Не можно было шыти высывати пряти попятниках і праздниках будете народити з руковитым леджком або звізпую Выгідні забороняли си дветых непомерлых Выпадку непутійных чав хаті на Звінка звязувала червону хустенку ты детеі Після пологіветуха обовязковых перевязу вельо помпу войну для новой ледкы новонароджены дитены ставили під образами на кожуху символ достатку богатства што означали прихід до хызі нового члена сімі Побытуй ся выконула роль Акушара або як Лемківщыні Бабыва Обовязково після ХР вервало дорогій предмет уєв кутку ци сурочку Для захысту і злых сел не мовлятя могли бы перевязувати <unk>Ú руку червоной юнетку мати співала так Люлю зимі люлю весюты кушулю як мі будеш спати весюты кабати Люле люлей мі сыночку зробляти пищовочку высіяти і вышулю лем ти люле мі гуку Дале переходим до наступного вісіля Лемківскє вісіля по свій напомненности є багатогранным дійством то одрядова драмы в самобутнім сценариі што масло є складві завязку сватаня або золювати як называли кульминатів одчеплены покладны після якых одбывал ся одряднуваня молодоє на річци та завершыня поправны Гвід зазначыня што вістины обряд мал свій особливости в каждій місцевости жытелів Бескєдів Звицілям повязу надчыне найбільше одрядовый гіст да выкорыстовы за елементы одягу Традицийно дітинны дісты почынали си з сватаня зайотів В разі іх успішного закінчыня наречаны передавали нарецяному крамну тобто купловену або самодільну хустку як символ згоде на замізі Елементы опродового бесільного одягу одспівували ся в вісільных ладканях то пісня Ой жебы то не терпат жебы то не хустка ой то бы м ходила як в поводі гузка Ой обіды мі мали для ці шнурівку Ой жебы м го постеля в ноці Підперенко якы зопіве пісня воли Ожливы значыня надавали теж людному одяг вынарицями Высередным одягом нарецяны і были Была біля плістлавена спідници та фортух Запаска писла одряду О <unk>r<unk> відбывали ся ритуальны переодяганя нарицяный звычаный одяг молодиц Тобто удруженый є вже зінкы Обовязковым атрибутом висільного одягу Молодоє был вервінковый вінок як символ дівоцьой чыстотес до цмоты ckУ на лемківскы Молодый <unk>ratur також мало вывосковый є елемент пристильного вбраня капелю до котрого молодаці вляла вервінковий віноцьок оздобленый долгыма топлиця і стрічками Протягом всього весіля аж до обряду Одчыплен веде не мал права знати капелюха окрім благослуваня батьків молитвы та шлюбу у церкви Лемківскє вестіля почынало ся з дозволю Старшой весільной Сважкы Вістіля вважало ся розпочатом коли сважка заіздала в хустку надперед старости Ціпали ци весільного маршал Вашкы вырізняли ся серед весільных гостай великыма білыма хустками каталиками при якым же Валентина говорила дыма Які рымували цусленным складкам термальным до капустина было дуже поєхньою та долгою выкрывала Сут пану Зінкы і кєнай сягал до кулін Щоб носити такій гренисткій головный выбіры Лемкєні выкористовували ранду специяльну долгу білу хустку яку пристягали під дієктє І такым ченом што в тім Еты фацали В народі Лемківскы може фестивали Нашы свящанькы пропили ципцянькы старосте Холоснівают Розклосні Відмінном ознаком старости на весіллю была присвята молодой біло хустенкы в дрібні квіти так щы выновит выстава ронґу де зве зле і дотепар тількы білы хустенкы зымянили на песні букати квітів які приполюют Думлю доня на выстіли не можна было тыркати ся гладцы де і єден стіл завлады заху бо на выстіл є вынавжыли дірці на протащы не молодеця дума Лемкы везали сюдзюзом до злева понад такому стані Коли молодята вырушали до Церкви то маты Молодуі обходили іх одягнутуй кожух новерід топто нарубы Промовляє ты жебы тілько вшыткого мали як тых волостів на кужусі жебы іх щастя усіло Такому кужуся мате наречано гыст хлібом і цільно стрічала молодят на порозі Хызі після шлюбу Молоді мати клала до чорвика піря щыбківели ся гусы А молодому його мати ставила учовыти монаты шого завжды были гроші Коли паре переступали ріг церкви дрышкы негайно повинні были вкупати ся з спідници кабата Молюдоє щебшытко вейти заміж Як молодята кликают і на коліна присагают дрышкы накрывают спіднеці молюдоі ногы молодого жебы мали над ним верх А дружбы слідкуют што в тому не стало ся Докрамне значыня обряду Оці фм каже одбывало ся в кінці весілля закладено о остаточному переході дівчыны до ґрупы заміжніх жінок топтом люде Підчас того дійства молодий сідає на діжку зводу або відруват звыдзіральною як символ здураня котра макрете кужухлом головною нозлоні в батьожу выступає в тіх роденных оглядах в Християнах І навецілє знову продолжыт ся як символ богат Йому на колінах дає молода Старша дружба знімає вінок на рецяний а спашкы розцісуют єй в лостя довивают на гімлю Вецільна хімля хомарка або ся говорили гымла ци маленькы деревяны кільце котры выготовляли з модой гілкы блюдового дерева збільшого солодко і яблині што в жытя пары было солодкым до козаці з кустя называли клантя ос юпис В джерелах можеме знайти дкє квідчыня про опис того огряду Сважкы урочысти накладают на голову любий чапец повязуют гівах нього підчысту хустку Подаровану молодем завязуючы ззаду як узім де бажают реставати з ділаством давы традициі кілька разів зрывали чапец з головы Як молодицы чаплят то не кажут смо трети до дзеркаля бо буде мала зрячы діти доплю звизати але кажут зреди докумена выдумати першы Русину Як молоды вычерлит і втеє доскоры на тото місце седжали дружку жебы ся на другій рік выдало Як молодеты черфлят то не кажут чубу поправляти бо все буде поправляно Выставы ворили про цею бляты в народі Засвідчыньом Лемкынь обряды ся певны жарстве найважливійшым на выцілі Його центральну роль підкраслил символичне перевыдяня тілько після нього выода мала право одягнути устріжы ніжньой жіны а мы зняти капелюхы табар вінковый віночок што символізувал його прещаня з парубатскым жытям Зазвычаны ви новестінні стрости Звяжывали Рукавесюк чловік ніколи не піднял рукы на жінку дна євышальных дій лемківского высіда Обдаруваня молодой членів рыденым Любовы символічным є талина дарує неблизчым родицьом Наричаного Сама одяг ґусткы рукавечкы Шкарпаткы такым чыном внай іх выприєднує до його родин Є останнім завершальным обрядом Є плогор на Лемківщыню говорили Плогікалем є таж што Ламкы уявляли собі смартку Ламкы отужню были єй звеликою высоку жінку в діатру і в білий водях Вдавнину самы білий уфы траорным кольором жалотным Люде похело віку часто гытували до єй приходу складали до повіт сповідали На Змарномутрі серед Лемків было принято приносити плюбаціня очленів сінді сусідів та ворогів І ті были зобовязаны прищати в ті образы говорили Прищайовам найвелим Бог Господь Бог Проща Похороны Одяг делегід могли готувати собі тілько люди поважного віку а для мельоды было поганой прикметою і могло накликати виду Ци завжды мала быти світла Веноша якій домінувал білий кла чысуты Дусі Лемкы вважали што Чорно удажу потрібно буде постійно працы подічному світі неодруженых та дітей Хвали о вістинному убрані обовязково одягали вінок заклали в ціли сінні атрибуты На завершыня хліб підсумувати што Народный Одяг Лемківщыны він выконувал не тількы практичну та естетичну функцию але ся роковыкористовыст як маґічні атрибут вы родинній обрыбовости і да думало што Адяк супроваджыл вам людену в продовзів языка від народжыня або смерті Так медякыло Но і дорогенькы моі слуха на кім завершыме нашу передацю але тема тота істі буде мати продолжыня Припоминам же гнаска мы перенесли ся в листопад р на наукову практичну конференцию Лемківска Народна Новка Шлях крізь вікє Она была зорґанізувана в музейным комплексі Лемківскє Село в монастырисках Тернопільской области одбывала ся в салі готелю Лідія же коло самого музею в монастырисках при мікрофоні была Анна Кырпан Оставайте здравы до стрічы за тыжден
