70% #63 - проф. Михаіл Капраль (1 част), 27 IV 2013
•
Опис епізоду
70% #63 - проф. Михаіл Капраль (1 част), 27 IV 2013
Автоматычна транскрипция
Слухайте це процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого ся леякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сет процент а будете мати цілых <unk> Ватым вас мили моі слухаче при мікрофоні Анна Кырпан Недавно былам по ІІ боці Карпат по полудньовій стороні в закарпатской области Украіны В Підкарпатской Руси пят днів так вандрувало і тепер буду покус покус о вшыткым оповідати што там было цікавого Но перша подія на котрыня запросили то святкуваня десятилітя русиньскых шкіл То О тотых школах о тотім святкуваню буде кус пізнійше а тепер послухаме маленькій фраґмент того концерту высти перша ти маті а высти праді лобі поступайте сліванос Лемкі Васеленків поступайте з Єванотані Васенків земці мотуй Русины на Форі цівропі карпату діти робів закє найможе го наспівай преста Старейме ставы ЕТы Юж знате бо мы о тым оповідали было інтервю Валерия Падяка выдавця З Ужгорода він не лем выдає книжкы але єст головом доброцінного Фондусиньска школа хто памятат тото інтервю той уж зна о цім бесідуєме хто не памятат може сой найти де си рік тому оно было і переслухати де пан Валерий оповідат о своім выдавництві выдавництво Валерия Падяка і оповідат о русиньскых школах недержавных ясна річ недержавных школах школах котры істнуют лем зато же сут меценаты власні такій Спонсор же найбільше помагат то Стівен Чепа котрий пришол з Канады то будеме слухати Але не днеска оповід о тім як ся одбыло тото святкуваня в місті Мукычеві якій был концерт Дакус бесідували сме з учытелями но і хотіла бы м припомнути же в нашым радию тиж было уж більше інтервю з таком учытельком то Мария Бойко котра Вчыт діти в іршавскым реґіоні она оповідала яка то система тотых шкіль русиньскых якы они діют як той ціли вшытко фунґує бо то властиві не школы а клясы а ся зове властиві недільны школы Но то може быти тота школа і в суботу і кєд ся скінчат тоты обовязковы лекциі даси пополудні офіцийно школа Хто уж тото чул Тож мам понятя а тото інтервю же давала пані Мария Бойко было деси в липцю но і будеме іщы бесідувати о єднім гурті рок гурті з Закарпатя конкретні з Мукачева якоси все у нас же Мукачево і Мукачево То такый гурт котрий прославил Мукачево зове ся Рокаш дакому може навет не треба оповідати што то рокаш Они знают і люблят музыку котру творят тоты хлопці а дахто не зна то Просиме послухати іх музикы будеме о них шырше бесідувати в наступных едициях то я так лем анунсую же буде освяткуваня русиньскых шкіл же буде о гурті Рохкаш рокаш то мадярскє слово значыт гурт Товариство і тото слово хоснуют тиж і в Підкарпатю Но і тоты хлопці Они так ся зовут бо они гварят же они добре Товариство і спільне мают тото же люблят Закарпатскій фольклор закарпатскы співанкы і на тотім материялі роблят в своій композициі урвала сос труда гуля оддала ся догадів загудеме тай дружбовый таниц бой дівоцтво вечу тілька боля тілька на пагари Так за ньо сле хлопци є достьові хымари найбо тоті хымары На Мосполя циде Айбо то баранну девку на мож наробити вчора монатів А ти інчына Цорамоты а терена влизко румя Дезвонила клога в жытя малого додыка молаю епари та за ньошли хлостьори клора мола цомо Цора бола ани цора мала Цорвы чор а не фе А тепер ні бы ся хтіло побесідувати з тыж цікавым чловеком то Михал Капрай русиньскій вчений мешкал през долгый час в Ужгороді тепер мешкат тиж уж долго медже Мадярами в Ніридгайзі выкладал Нірдгайскым Університеті цікавит його язык і література власні хтілам більше побесідувати о тім але якоси так ся стало же зачали сме бесідувати о жытю зачали З біоґрафічных даных і Саме жытя пана Михала дост цікаве жытя його родины тыж цікаве і може долше о тім бесідували сме як о його науковій роботі А чом Бо тато пана Михала ся вродил на самим заході Пряшівщыны його мама зо сходу пряшівской земли они то были власні тоты оптанты котрых заґітували іхати в Радяньскій Союз І котры по ІІ Світовій війні заміст Чехів котрых одпустили домів Заряньского Союза до Чехословачыны они поіхали в тоты села де перше мешкали тоты так званы волиньскы Чехы люде понятя не мали Што чекат іх Ведяньскым Союзі Были цалком засліплены аґітацийом пришли застали Цалком інакше вшытко не мали можливости зараз вернути даякы пак прібували сили яку і част ся вернула на рідну землю Родиче пана Михала Капрая тиж робили вшытко жебы ся вернути ім то ся не повело до кому з родины ся повело а ім ся не повело переіхали село Недалеку Ужгорода і там уж і жыли і так В жытю нашого гостя вшытко ся перемішало бо ся вродил В рівненьскій области в пілнічній части Украіны родиче го пришли зо заходу і зо сходу Пряшівщыны а пак жыли в Закарпатскій области на Підкарпатской Руси пак ся стало же пан Капраль Цалком припадково трафил до Університету в Ужгороді на росийску Філолоґію пак до Ленінграду де Юсь студиювал журналістику пак уж зас был в Ужгороді але юсь зачал выкладати і так покус ся зближал до того же буде серйозні ся занимати русиньскыма темами Тепер єст і вченым і журналістом выдає часопис сповіме так для мадярскых Русинів русиньскій світ його науковы інтересы тыж русиньскы видал і уложыл уж неєдну цінну книжку барз дуже робил по архівах провадил ріжны досліджыня і о тім власні будеме бесідувати Просто якоси так може якус не по порядку а так як то просто люди бесідуют Мушу повісти же до того зналом Може зо два рокы а може більше южне памятом кілько часу знам пана Михала лем з інтернета Лем в інтернеті мы сме бесідували а тепер гвиділам го нажыво і то было барз приємні Попровадил ня по Ужгороді бо добрі знат тото місто любит тото місто вшытко цвіло вшытко пахло вшытко ся робило кольорове пішли сме до замку і пак коло замку нашли сме тиху кавярню і ту сідиме і бесідуєме Як то все я роблю коли беру інтервю при столі попросилам в кільнеркы Горня в горня дала хуйстя і в тото вклалам диктофон но а пана Михала Ток здивувало же я так роблю ну а я так приспособлена і нихто мі не повіл як то треба тримати тот диктофон жебы добрі награло так так сы і подумала же добрі кєд взяти горня но і взяти штоси мягкє жебы не было чути такого Звуку кєд ся диктофон діткне до чого ситут так неприємні но то дам даякы хустя жебы было мягідзкє і так мигідні ге ге О а пан Михал посмотрил на тото і сой припомнул як він был журналістом І яка была товды техніка Не было цифровых диктофонів а тот диктофон котрий они товды хоснували в середині осемдесятых років то был дост тяжкый і дост тяжко было го носити Но власні з того мого диктофона і з того о котрім Споминат пан Михал ся зацяла нася бесіда Просиме слухати Яси якым техніком не робил я был Коли м был новенарьом так як вытепер то была друга техніка мали сме так попашку то Мадяре выпускали іды компактности так же я т мусил тримати то в руках Оно была дости тяжка тота пташка Но перше было досто тяжкы Ексвала яка фірма то выпусталом Тоб то было як розробка Ґле дале то до дома Мадярам жебы они выпускаль на цілий лаґєр Всі над социялістично всі новинарі совітскій і несоветскій мале тоту техніку Ну та я ся памятам то ся называло репорте Власні Но так же тот ташый репортер был досто тяжкый такє молдес Они сім кіль Я памятам посліднє было такє компактне легенкє все вже тоди фунґувало там А і вже бы ґар на касетна на касетах было бы доти было леж так на бобінах Тоты дос великы бобіны Да да та я ся то на тій гостил Фяр боле запишеш інтерю пак позаражо неч не написало А коли зачали сте робити яку новинар коли зацяли пришли на яку техніку іщы на бобіны Но так да бра так Я заця налди было <unk> і дале робили сме на Бобінох а потом же у другій половці <unk> же сме достали тот послідній репортер же было на касетах так же то было компактно і легше фізично цистры Вы были кореспондентом з Закарпатской области Ци як з чого ти ся зачало Зачало ся з того же прийшол на Філолоґічный Факультет Ужгород пришол єм і з войска так же не знаєм ани чытати ані писати мож повісти там мі было інтересно вчыти ся бы м был такым туманом полным анальфабетом Бо спочатку з троє єм кораблі потом служыл у войску та же четвер рокы фактично выпали з мого Ну а як з моіоґрафіі та я пришол там кораблям не было А то тако же я свиткій цяц мала така можніст вчыти ся там де ти хоцєш до я собі выбрал в Ужгороді было такє професийно технічне учылище нр <unk> там готовили столярів Коробельник в тому чыслі не корабельних але столярів з выробництва художніх стильных меблів так то офіцийно ся называло А Я любил то робити бо мене отицю Майстер знов з руками нарабляти Но акім любил чытати книжкы та же был єм так як місцный інтелектуаль та дале мі <unk> розряд то такій высший якій мож было А потом з тым пятым розрядом треба іти да робити Та я пішол собі на Механічный Завод в Ужгороді а він робил меблі на кораблі на цілий Совітскій Союз Мій отец не ходил фезео не робил мебли але знал выдумати і зробити вшытко Майстер был од Богас ходил им тоті Но але што то было за робота То я был як представительом завода Я цьом ся на тото злакомил бо я міг за державні гросі ходити по світі А так два місиці у єдному два місці другому місці так так же я обходил цілый Совітскій Союз Но я я собі тоже кєд даколи думал за своє будучност так я собі уявлял же піду ся вчыти доль до Львова там такій был лісотехнічний інститут же то по моій части Но але Не стало ся так бо кєд єм ся вернул із войска треба іти даде ся вчыти бо я знал же мушу дале ся вчыти пришол єм же бже дебы ся вчыти а ци маєм цім бора він ішол на Хімічный факультет та і моі документы там поклал Кажый дме вчыти самі ні было вшытко вєдно жы де але де за два дне до конця той вступной компаніі я зайшол на Хімічный факультет ам і си не полюбили запахів Так там воняло страшно та я тепер мам ту пят рокы сидіти у тых стінох а ту мі буде воняте то я пішол а там праві як раз боле яка дівочка шо У шкулі даколи ся вціли вєдна она на <unk> рокы молоця Так же вона мене знала а я і ні Нота вона мі так поблято як тоты говорили ся то повіла што є я мені было вшытко єдно кажу хотіл бы м ся вчыти але але не хотіл бы м ту на кімфаці ся вчыти бо ту выняє Не выйшло то з хімію но А она каже же шоти так кажу я бы мені єдну шой Я бы м ся хотіл вцыти я не мал якых такій пляны строгы нота зачали сме якій факультет є тотам треба тото нота зайшли сме ся нотому же піду на історию бо то бо я Но на каже на історию не іде бо не возьмут тя бо ты не комуніста А то треба я леж тоди похопил же яку войску бо вкликали ня у тоту партию такы войку вшыткым пропонували Там кєд чловік знал чытати і писати тато же свитали ся же то вже інтеліґентний чловік На фоні тых з Середньой Азиі з Кавказа та нашых хлопців там нараз упартіл Но такрий такій шіковний был што не мал там строгых принципів Но Але я як сын ґуляґовця там маєм даякы уже такы даку позицию думам не было то Но фактор шеник Данела Комертай самособолже я не продал бы душу дияволо вже м знал же што то є так вернуєм ся з войска самособовже чыстий чловік так же на історичний лем не мож было піти но а дейти Кажу я люблю книжкы чытати кажу є такы філолоґічный факультет кажу та я бы любил такій там ниц лем книжкы чытаю тото як раз про мене Тут цікаве же цалком был припадок же выстали філолоґом То было припадкове то не было заплянуване была яка цікавіст до літературы ци ци до книжок але не было заплянуване же вы мали бы ыти том дорогом Вы товды може не думали же ціле ваше жытя далей піде в тотім напрямі же то буде вас фах Правда же правдаі там де там де я выруси медже тыми людми так про такє ся ани не говорило Я знал же я мам ся вчыти но Як вчыти ся я то стихіну было Я памятам ся м не знал чытати а заставлял оця матір чытати мі даштом ходил до школы так же то было якєс я не знам што то было но але така тяга боля Влас на мене зробила книжка Но так Кєд ім ся овців чытате та усили были дві бібліотекы такє єдна у сільскому клюбі а друга в школі Но Але такє як сільскі бібліотекы знаєте што то такє Для початку выстарчыл Но там волейболо там я знам може бо Пару тисяч книжок было може і меньше в школі было але я то перечытал Перечытав так же перше моє інтервю мало быти дес у четвертому класі кєд прийшла з Ужгорода кореспондентка писати про школу та єй указали дідвака котрий прочытал сіткій книжкє у селі Але не памятам же бы я давал то інтервю не знам ци в ний ним было сил ци ци часу на то Але я бы вже чуди такій знаменитий чловік бы в селі вказували на мене же тот дід так што перечытал ушыткы книжкы То село Під Ужгородом назывет ся Великі Лази Там была файна школа у бывшым паньскому маєтку А пан был знаменитый то же правда я потом ся дознал знаменитый на цілий світ на цілу Европу музыкант Мандор Плотиній солісты віняньской і будапештской оперы знаменитий гузляр і Знал бавити на клявичных На фортепіані на фортепіано але тоды як то другому Не было ся такого розділу но был універсальний музикант але розбагатіл не од того же был музикант од тот му дало графскій титуль бо достал наконец графскій титул Гроф был у селі а розбагатіл бы файно ся уж женило Женил ся на Леді Маккалистер Евґеніі Маккалистер невино яка Шотляндка а жыла у Франциі так же він ся там родил персі діти ся родили во Франциі А потом він ся вернул до великых глас і побудувал великій каштіль Дотепер тот каштіль стоіт Но і в тому каштілю є была школя де власний я учыл ся і де чытал тоті книжкы теж і з того се зацінала моя філолоґія а по тому ж то уж такій шло не случайного нагодного тото Думам собі тепер але так ся стало же на конец три рокы вытримал ем три рокы в Ужгороді на Філфаці мі было бы інтересно докій я змагал ся же быте такє як другє Ту была росийска філолоґія руска ці росийска література і была специялизация такой нараз і з першого курсу я порозуміл же я буду ся занимати языком бо похопили мі же же я люблю таку конкретністу правдивіст а кєд Учений ся операт лем на то што чувствує розумієте про што я розумі я мусіл мате якусь подпору же два плюс два то четы то же мож дішкурувати Ношайте тот але граматика то власні єст така структура яка досточна може література мож ніт а власні граматика каждовой як математика Е Владны тото тілом то і система но точна систем тота система самосоложе Я тото може не розумім але але чувствуєм же то є система же з тым ся да наробляти і то має якусь основу під собою Так же власно з першого курсу я вже ся занимал языкознательством і же лем ним Але так ся стало же вже на третьому курсі я вже не мал інтереса до наукы бо я вже уже вшытко знал Мі было неінтересно бо кєд я прийшол університет так был єм анальфабетом добже м казал Так же тоті дівоцькє шок до університетата пришли і школы дівоцкє а я пришол на сіс рокы старше за них Та мені як бы было інтересно докія доганял іх А же як єм іх догнал перегнал та же м не мал інтереса ниякого так же же вопростах стоял же же треба штос робити лишати тот університет че яку роботу цішысно але на щастя трафила ся можніст же у Ленінґрад учыти ся в Ленінградскій Університет а одкый ся дознали же можно так піти ся пришолы Завідуючий катедров был замбыкана Чекайте чекайте будеме для нашых слухачів точно горити то был русийскій язык бо руській то може быти ту ріжне трактуваня Ходит про росийскій язык і проросийскій Університе <unk>em repr ту был ін ту в Ужгороді не кажеме росийскій мы кажеме рускій бо по <unk> році як пришли освободителі та мы воліли ім оддати нашы вічне віковічне рускій гім а собі взяти Окремо русиньскы то сме ся розділили або же ся не путаєме так але про каждого треба то дати знати так Но так же є така можна в Ленінграду підеме А міні тото видно душа душа просила тото правда же я нараз нараз повім же іду всім не знал же де Я думал же на На Філолоґічний факультет же буду продолжавати Но уж в Ленінграді мі повіли же то не Філолоґічный факультет бо Філолоґічный факультет то проеліту то така елітарна Школя там не каждый з полювшын вчыти а тым більше такє дай провінцияльны вшелиякє з Ужгорода так же повіли же є мож зчыти ся на новинарскій факуль факульті та я мішом же доколи іщы тото і ліпше Но не зал же новинарство така панскє гунцутство жест же то не Але про мене было важне бо я вже перед тым ся коли м строіл в тотій кораблі та я был в Ленінграді два місяці так же обходили м ерміташы і місні театры Не знам то водкє тото было у сільского простого хлопця але фурт ня інтересували дакы такы культурні цінности так же ял тот чуство же я єсі не вшытко виділ бо в тому ермітажы єдес три дни ходил але там я чувствувал не розуміл чуствал же треба бы ся вернути і так більш системно тото ізучыти так же я з радостю пішол у Ленінград но а кєд Новинарьска факультата новинарска Но добрі Но але кєд кажут же не можеме вас на четвертый курс перевести бо то вже было септембер а ся зачнете Другє раз третій курс Нашто є ся согласит з радостю Бо же м то дедес чувства же найліпшы рокы тото докы ся учыш в університеті а не по ньому Так же я три рокы учым ся уж гольє а пак іс три рокы была можна бо тоті еґзамены там ся так ся сталоже Новінарскій факульті ся оказало на много легше вчыти як на філолоґічной а і в провінциі так же я там был великым мудраком же за місяц я поскладал сіткє екґзамены што треба боло а мі повіли же можеш перевести ся уже на <unk> курс бо Тебе не маєш тых але я уже не хотіл самы рішым же ся єден рік в Леніґраді мі не похіб і так же єс лише но ей потом треба было што заробляти бо стипендия была <unk> рублів а кєд на еґзамены поздала ушыткы на <unk> на высшу оцінку тато дадували <unk> рублів Но але тото фурт было не так много у такому варсі великому так мусил єм такде робити все так Но в Ужгородім робил так і на кадрі в свойой катедрі робил єм лаборантом а в Ленґраді пошол тож елаборантом на студию при факультеті новенарскому была своя студия теле студия тай же там робил А вечер єм ходил на телевізию містну ленінґрадску там у редакциі грошєм зароблял Но та так же прожыл три рокы в Ленінграді а літєм ходил до Кыєва на зароботкы бо Кыйові мож было файм заробити Якый спохід Ну як новенари Як новенари знаєте у совітскій час была така система же гонорар ся платил <unk> на <unk> процентів гонорарара могло лишыти ся у редакциі а<unk>е было заплатити поза штатным роботникам сількорам рапкорам і т Но те самособовже я был на поли готовый новенари І я не мал конкуренцию бо ниякій рапкорций Сількор не міг зо мною конкурувати та в Кыєві з радости обрали мене якотового специялиста бо они мусили <unk> процент гонорарара платити дескому з чужому А ту я быв Я мало розуміл і любил спорт так же в спортивній редакциі У Кыєві годенний был заробити файну копійку Другы де в Кыйові засідили на стадийонах ци як жебы писати в редакциях але само собо вже бігал єм і з тыми іс із телевізийну техніку уже бо я бы там а і на радиі оправда писає м і на радийо бігал вім по стадийонах хлоякых в спортивных комплектах міроприятях Но в тежыфаню было Кыєв Про мене тото така казка Я там зробно кєд дахто знає советскій час <unk> рублів за замісиц тото были страшно великы гроші то было веце як мал професор в університеті він мал <unk>ків был взав катедру Но я памятам же за тото за єден гонорар я міг собі купати файний фотоапарат машынку то лем за єден гонорар за єден также Кыєв про мене все был На так же ішло до того же я ся лишу там на хрессятику <unk> радию деже робило мі ся такі красні дівкы ниґде в сіті неє такого як у Кыєві пройти си вулицими а після того волотяного такого студеного Ленінґрада в Кыєві єс чувствол себе мало ліпше Але стало ся так же Чорнобыль бухнул дає ся місяц юлий юлий місяц рока я і з солідарности прийшол хлопці поодправляли своі сімі хто де хто де мух Казахстану Москву хто як та я же тамєдного новинаря знаменитого украіньского спортивного він одправил своіх у Москву Таме жели двоє та так прийдеме з роботы у памятам У коридорі шатя здойме так акуратно покладеме сме принесли на собі знаєме же шо памятам пили сме много вина а єле много польского супа суп такє был у Пакеты квохно яко не зубы а зубы зубы польской зубы змеіли много а позерали сме же коли зроблений тот іщы до чо апріля <unk> ці поньом яка датах на дату позерали тоті пакетикы польскій памятам Днес Ей аля роль Яля ламра я Ей аля ля Вінко Вінко цервеной Яда буде міропити рокы Уде замі робити ногіву Яра ламля яра ля ей даля лям ляй амна роля молодой єскы буде копит кітя Кід я буду відомити другє дя буде він робити жынка Ґалярґа Селіньон Каберлет Ізабеля Музґа Кара буде він робити буду в світі жыли Яром <unk> буду він робили буду в світі жыти Хоц буде він робити Яця Добече Но так же юлий місяц дес на зачатку авґуста Яси вернул в Ужгород Вернул єм ся не знаєм на ци што з того буде але на улици стрілим завідую катедры руского языка де власне я три рокы ся учєл а она потребувала кадры же преподавати комусь треба было Така же пойґу нам А я мал іти до Закарпатску правду то така центральна комуністична новинка Боляс тебаля Да облеснота Я з тым дипльомом што я мовтот то так страш раховало ся же то дафайний специяліст має быти Но а по перше я не любил новинку бо лінивий я міг лем і з мікрофоном дашто зробити а кєд сісти написати то же не про мене боло то я не любил раз а другє в <unk> році то вже в тому Ленінґраді і в Кыєві люди чувстволи же вже конец прийшло комуністичным якій ілюзиям Но уж оль протой ся не догадали то такє заповідник тихо як провінциі но і лаком милиня правда Бо маєм казали мі не можеме вам дати квартиль а мусите єден рік поробити десу якій обсєжы і пожыти а потом достанете кваня Но та шкода лем може а не знам ци шкода ци нє жем не согласил бо достал бы м таку квартиль бо по том то ся так оказало же я не мам ниц де де жыти бо пішол я на тоту катедру а там была пляца бы лем доста мала така <unk> рублі памятам Но я был сам то мі было доста лем не было де жыти Та фуртім входити до мамы в Лазы до місцей с не любило далеко але десят кілометрів одгорода то не є не было проблему Але може то же я хотіл быти н Окремо а як то так коломами жыти тея же Но так же фурт ім жыл в даякых обсєжытях фуртожыткых Но і потом правда уже поминяла си біоґрафія Серйозно бо женивим ся а родил ся сын а я уж лем так у служебной квартирі жыю Но і то ся тягло так то на сяло девяности были тяжкі часы з <unk> В університеті вже дес на затятку девяностих я стал чувствувати же же я шос долго сиджю на єдному місті Четы пят рокы то было перше раз такє бо я ниґде не сиділ долше як два три рокы а висе два місяци три так коли м ходил по союзі два місяци у Николяєві два місци у Кыєві два місци у Москві ци Вастрахані і так дале то інтересна така романтична боля А ісі змінило ся же тот Совітскій Союз недоброй памяти ся розвалил і ту зачали ся што сформувати такє аморфны не похопительны Но та я два раз памятам ходил на выборы тзв демократичні а фурт муй кандидат наберал лем такде два з половко максимум проценты як Чоловік котрый привык вшытко аналізувати я порозуміл же ту не має ниякых перспектыв і тот же час подзвонил професор Удварі такій наш знаменитий русиніст основатель катедры русиньской і украіньской філолоґіі в Нирідгазі то называла ся катедра украіньской і русиньской філолоґіі студиювали русиньскій язык на научному уровні бо готовали абсольвентів з украіньского языка промадярів специялистів з украіньской мови а научна орієнтация і научна діяльніст роботників катедры боля напряму так як я занимати ся русиністиком често русиністиком там не подкупило єден дзвонил але я ани не мал телефон дзвонил до мойой сестры ани не знам як дотепер не знам як то в ни Телефон мойой сестры уж родиту знали і двонили каждый вечер дзвонив же Най прийде най прийде гелф сестро же просила ня дуже же жыз зроб то вже про нас мало тяжко каждый вечер слухати чоловіка незнакомого з страшным акцентом же унтя глядат унтя просит же пришол до нього я І так в фебруарі <unk> р пишол до Нєредьгазы бо тут недалеко од уж гордасів на автобус то <unk> кмше <unk> коло <unk> км я пришол Нєредгазу а ун мі так з порога каже я Хоціл бы с у мене робил на катедрі но я так дотепер тоже не знам же як тото же Кому Нараів повіл же є такій молодий Може Думам в тот час я был редактором словацкой редакциі в Ужгороді Заціня Звы як вы іщы якым боком до Словаків іщы Но так мі ся любила словацкє язык мі ся любил а кєд єм ся в ціл Ленінграді маєм цимборку спід Братіславы так же я як філолоґ як славіст но інтуітивно я розуміл же мам знати не лем по порускє ци поросийскє ци по украіньскє Але не захибиткєд чловік знає сєдаку но другы моі отец мати сутіс і Словакі родом так же самособом же єй про тото памятал так же Словакія фурміволоґія близка як і вашы родиче зо Словациі он і з тых <unk> тис оптантів так названых Да мій отец із же є історична особа бы мож же єден з послідніх Русинів в Остурні Оврима самє Остурнє не вшыткі знают же они сут не Словакє більшіст думат же они сут Словакє більше як за тых і з біднітри Нокже урня то захід то посліднє сам захід найбільша західна част Лемків ци ци як но якє гореме на лемківскому радийо то самособов ніє но то можна найзападні Шлемкы А то можна назвати Русиный тиж буде добрі і то можна бы бы і такі такы Я вечыном хосную слово русиньскє але залежыт вшыткы вшыткы такы зничыт на самым заході маме по тотім польскым влоці маме Шляхтівску Русь Шльохтова Біла Вода Чорна вода Євіркы А по тамтым пуці там маме тиж пару сел такых такій може навіт повісти острів Бы там юж остур то є остров правда одорваный ту коло то єм половы териториі Словацка ґоральска словацка територия і інтересно же люде боли такє збальмуцены же не все ани не знали хто сут власне бо Я лем із свойой родины памятам дис уж же просим ся од отца же хто я за нацийональну за нацийональностю то мі повіл же він є ґораль Но так вони там Ждяр отурнят то Близко єдно коло другой дуже много мали сполечного самособову бо єдно про пространство і культуры дуже близкє бо сама сама робота на тых копцах на тых горах детермінувала ізвыкы і культуру ґоральску власну а так же То было спільне для цілого реґіону Я бы м повіла же неє такой барз великой ріжниці медже тыма тоты етно ґрупы котры уж не лемківскы але котры сусіды Лемків барз дужы єст спідно подібный язык подібны традициі звыкы Подібны кроі тоты І там така мала ріжниця же же доколи може і чловек і не знати до чого належыт то по недивны в кім припадку адый і простых люди то не мало ниякого значыня то є сама слово нацийональніст нацийональне то паньска проблема і нестара бо <unk> років <unk> максимум як то зачало фунґувати А доты люди не інтересували ся же хто они сут власны і наші Руснакы ішли до світа і смішно мі бы было бы в Ленінґраді кєд єм ся вчевта там першым ректором Ленінґрадского ци Санк Петербурского Університету был наш хлопец Но также смішно мі было даколи м чытал мемоары Доцькы першого ректора Санк Петербурского Університета Михала Васильовича Балюдяньского і она пише же маєме вшыткі арґументы на то же думати же наш отец был славяньского походжыня Представте собі бо він прийшол та на вопрос же хто він є він повіл же є мадярскій шляхтець А він был і з нашого збіднілого грекокатолицкого попівства сын грекокатолицкого попа Але не хотіл казати же то але пові же мі єм Мадярскій шляхтиць шляхтиц то може быти мадярскій в мадярскій державі нормальній але може быти хоц до якому народу належати тонтоно нормально домінувало то же мадярскій у тому значыню же Мадярского королівства До мадярской держа мадярской державы так тото домінувало тоты чом він не хотіл своім дітьом поговорити розказати бо ясне є же він добрі знал же хто він власний є але потому в бо в Рускій Росийскій імпериі то был дуже дуже серйозна позиция боля у нього він Він занимал ся серйозныма реформами він был другым в специяльній комісиі котра пробувала европеізувати Росию Комісия Сперанского і власне зато достал дворянскій цин дворяньскій титуль достал бодяньскє Но видите мали сме од боціли одышли од од тых проблем але но же діти не знали же він є руско русиньского руского поводу Вашы родиче пришли зо самого заходу ту є мама не мама з Поцні ту Близага зо середу а тато з Устурні О мамо з якого села Якушовиц Якушовиц леґемосни А як ся стріли Стріли ся на Волині там де власни жыли тій чешскому селі Новины чешскы новины Село колгос тато трафил до ґуляґа Такой на <unk> році як прийшли оці ім ся нараз одкрыли так же втікате назад Но влапили го вже на словеньску та тых хлопців што были з блицных сіл та ся повытігали прийшол там староста ци сельсєник та іх забрали а зо стурні тот то <unk> кілометр на границю Так же одправили го в Ужгород судили а послали ґуляклябінскым Так же він вернул ся о <unk> році Значы два рокы сі два рокы тот ся чудо такє бо не знаймо як застали надавали десят Не думає ся так же він ся дуже іщый але судили го як і змін Никароді ни він бідне ся не розуміл ани явскій ани по украіньскій го судили бо знал добрі по чешскій по словеньскій бо робил у Высокых татрах санаторі а рускій і украіньскій про нього был в абсуд так же Я сой представлял як він там сиділ а як він у тым лаґєрі но але там ріша ненав Як то Але не науці все ненавці все бы ни так же вернул ся Но фактот же же в єдному селі жыли з мойом мамом в тых новинах так же они си там зішли а попрали ся в <unk> році же через рік Як він ся вернул значыт ваш отец Хотіл кікати вертати назад то ся не повело Зімалиго і товды зараз был два рокы в тотых Яґрах і вернул вернул там де были переселены тоты оптанты да Я добрі звонитам там утіка власны і зас вернул до того села з якого втікол Та гу а там были іщы родины нота правда отец мати гум братя Вернул зас стадий і власні там полнал вашу маму Так так то ся остало даколи Но там ся я родил В тых чельскых новинах Якый той район Ты Млиновскій район роленьской ци тепер рівленьской области они то называют А отец мож повісти же вшыток свій жывот писатил на то жебы ся вернути дум Но але так стало ся же в <unk> році добра ся до до границі До Ужгороду Но также в <unk> році ми під Під Ужгородом Тато купил хыжу Великых Лазок Мо то там я продолжал учыти ся бо в тых сельскых новинах я пішол у школу Ходил єм піл року перші піл року ходил єм там а потом уже влязок продолжыл Такы так ся стало же мож повісти же я до <unk> років жыл у великых лазах так же чуствол себе як тым ласкым лезкым обывательом лезкым чловіком А там в тотім часі Чехы юж не жыли они ся уж вернули Чехы Чехы были мудрійшы за тых Русмаків также самособом а шот ся стало Чехы волиньскій Чехы воювали і з ґенералом Свободом в його корпусі словацком Так же они кід перешли вже границю оболи дома та зачали просите свободу і своє командуваня же помочте нам даяк бо вони знали же там будучности не мают ниякой так же же мы воювали з вами довєдна та будте добрі там пустте нас мы ся вернеме назад на Чехы На што Сталін повіл же я не мам ниц проти бойові сотовариші але Міні треба заселити тоті села людми міні треба робочу силу так же можете іти але зробити дашто жебы то так ся стало то же они зачали аґітувати медже тыма Руснаками котры не учыли ся Добрі А была така ейфория по тому же наші рускі та же шост такє было же они ідут до братів до братіно Але тото братство ся кончыло на границі боділи зараз ях то єла страшна правда та мож повісти же в тому кєд ішол отец Та у тому ешелоні стало ся так же умерла мала дітина но хвороба то не было чудо тоды але чудо ся стало же украли тоту мертву дітину а хотіли єй зісти а в послідній момент люде но оти тоту дітину Найшли коло огня де тоті голодні Украінці хотіли єй зісти рубокажы Но тато такшол Е де то был ґулиньскій Я думам же то было тоди там уже де они стояли ці в Дубной думам же в Дубнів вони были стояли там якый час докык за нима пришли на возах повезли і тле но так то ся стало так же то была єдна спе Они то нараз виділи як перегра границю переіхали што тото так з ваґона доли мало інче тозєровали так же оже через многы містрико найменьший брат брата він тоже втік але він ішол мал меньше рокы мал <unk> рокы а был Хытрі ся може мал вицю Серенців бо кєд го влапили та казал же іде з Німец німецкого лаґєра Лапиле го на териториі Польщы він з польского боку ішол з горы в свою остурню та там через через Через тоты землі через Креницю через Та він си лише він єден тоди в <unk> році він ся єден вернул старший брат них был ім был женатий а был мало розумнійший офіцер был в Ул чешкословацкой В арміі так же він не послухал отця бо тото патріархат мій отец мал двадцет рокы а мал добру службу в татрох Служыл у санаториі дуже дуже серйозні мал перспектывы але отец повіл же ідеме до Уска та не міг повісти же він проти Іде і він Як символ так єден штрих представте собі долго може ся дес тепер бым найшол на подію нас такій батьові одбаті то панкє належуваня і з толстоі такой Шкуры зроблені то він з тыми топанками пришол в <unk> році на волиня де боля де людоідство де де было рабство де не было нич же всі тоті европейскій екіс де цінности знесєнні боли але такой фактикы і тоті топанкы там зостали у тото болото бо волены знаєте то з тыми топанками Привезли іх потомла відім іх на поді там кажу дес мают быти Як символ того нашого вшыткого судбы мо под поколіня мого высятой матері Так же сім років я жыю на тому болоті інтересно же потом зас тепер жыют мам на болоті А кєд прийду у татры то та та там ся чувствую же то є моє То трохи такє чудне боя фізыці новроді не мам до того ниц але та лем там мам то чувство же тото же я ту дома Но інтересно так же то не Не фізийост закодоване Я думам же то є в свідомости же там Я думам же многі Ваші Лемкы так походили же кєд вернули ся і западає з тых німецкых територий же кєд прийдут у горы свою креницю та же ім же ім слизати ся а не розуміт же цьом а а такє то єдна То єпостави пецятьвы має тоту жыти а чом не знаєме до тебе Милы слухаче слухали сте Бесіду з Михалом Капральом то правдивий Русин хоц і жыє медже Мадярами в місті Ніргазі Стріли сме ся в Ужгороді сідили сме в кавярні під самым ужгородскым Замком бесідували сме о ріжных річах не лем о науковых бо пасувало бы бесідувати о тім Што робит пан Капраль яко вчений для русиньской наукы Але якоси так оно вышло же бесідували сме о вшыткым мам надію же вам было цікаве ну а тепер мусиме ся пращати Мусиме ся пращати і зато чекам на нову стрічу з вами за тыжден і тижнову стрічу з Михалом Капрайом При мікрофоні была Анна Кырман Оставайте здравы Слухайте сем <unk> процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>
