Слухайте сим <unk> процент лем Нескрокого а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk> Видам вас моі милы слухаче при мікрофоні Анна Кырпан днеска у нас в гостях пані Ганна Карась Івана Франківска котру барз зацікавил лемківскій музичний фольклор Ви уж знате же мы ся не ограничаме до того жебы бесідувати лем з Лемками бо часто стрічаме люди котрых цікавит лемківска істория культура мова котры провадят своі досліджыня а навет обороняют дисертациі на лемківскы темы і часто то не сут Лемкы а навет і неславяне а Ганна Карась Украінка Галицянка Спукутя мешкат в Івано Франківску зато бесідуєме з ньом по украіньскы Пані Ганна Карась належыт до такых люди же вшыткы в нашым місті єй знают і о на вшыткых тиш Она заслужений працівник культуры през долгій час она рядила управліньом культуры івано Франківской области а пак была і заступником головы міста Івано Франківска гуманітарной части всяди єй было полно Ганна Карась сідила на каждій премєрі в театрі здає ся на каждім концерті здалека єй было видно на фестівалях на фольклорных святах маярскых выставах праві сядиль Повідают же она была добрым адміністратором менеджером од культуры Але не лем Она і сама творило культуру жыла музиком дириґує Хором Первий Світ села Микєтинці же неска тото село юж належыт до Івано Франківска То барз славный хор Маюч рокы як ся не милю Ганна Карась барз любит тот свій хвор за рокы же ним рядит первий цвіт за співал <unk> співанок і барз часто концертує выступат ясне не лем в своім селі і не лем в Івано Франківску Уж шіст років Ганна Карась провадит іщы єден хор церковний в церкви Архістротига Михаіла в Івано Франківску Но але для нас гнеска найважнійше же пані Ганна єст професором на катедрі хорового дириґуваня Івано Франківскым в Інституті мистецтв і она кандидат педаґоґічных наук То треба пояснити же тот Інститут Мистецтв належыт до Прикарпатского Нацийонального Університета ім Василя Стефаника Перше він был Педаґоґічным Інститутом Юж давно пані Ганну цікавит музична культура Украінців котры розсіяны по цілім світі Отім написала більше як <unk> ріжных статій а тепер выдала величезну і грубезну книжку Музична культура украіньской діаспры у світовому часопросторі ХХ столітя Така книжка же тяжко єй підняти Важыт зо три кілоґрамы а така за груба же можна і забыти ньом чловека То фактичні єй докторска дисертация Тота книжка могла і не быти аж така грубезна на штырі пальді але Ганна Карась долучыла до культуры діаспоры значыт Украінців еміґрантів ріжных ґенераций і автохтонів котры жыли ци жыют за границями днешньой Украіны Долучыла тиж і Лемків Русинів в Польщы і Словациі Власні о тім днеска і бесідуєме Для ня было несподіванком кєд рік тому стрілом пані Ганну вы Свиднику на святі Культуры Русинів Украінців пан Микола Мушынка провадил єй по скансені де фольклорны колективы представляли ріжны народны обряды Пан Микула провадил так паніганну і виділ старого знаємого історика Павла Роберта Маґуці з Канады і представил густю з Украіны Пам Маґоців власні товды в сяден в Украіні презентувал другє выданя свойой істориі Украіны Коли повіл тото пані Ганні она одраз запросила го до Івана Франківска І в вересню одбыла ся тота презентация Івано Франківску в Науковій бібліотеці Але мы не о тім бы о тім уж было інтервю з паном Маґоці мы гнезка о Свиднику Пані Ганна специяльні приіхала до Свидника жебы більше ся дознати о культурі Русинів того реґіону Розуміє ся яко украіньскій вчений пише о Русинах яко о украіньскій етноґрупі Минул рік З великом приємностюм споминат она тепер Русинів зо Словациі свою працу в Свидницкым Музею фестіваль і цілий тот край Бо ани ся не сподівала найти тілько нового цікавого была заскочена якій богатий і кольоровий фольклор Русинів пряшівской земли ну і не лем фольклор а і ціла культура в цілости Нопер слухайте нашу бесіду Добрі ден мне звате Ганна Карась я професор катедры Хорового Дергуваня ім Василя Єжыка Інституту Мистецтв Прикарпатского Нацийонального Університету ім Василия Стефаника Заслужный Прецівник культуры Украіны Мы зустріли шо мы дмно знаємо одне одного Я завжды з вами вітаю ся але мы зустріли шік тому в Черні в Свиднику на фестівалі Русинів Украінців В Скансині і я дуже здивували си што моя давня знайома є саме там і не просто пришла на фестіваль а цікавит ся конкретно культурю цього реґіону конкретну культурую особливо музичную Лемків Словацини більше того науково опрацьовує шукає якіс материялы і з того выникла ідея што згодом мы зустріли си для цього інтервю Отже выіхали до Свидника За чым приіхали што вы сподівали ся там знайти чого немає в Украіні Все справа в тому што впродовжы десяти останніх років я професийно займаю ся досліджыньом музичной культуры украіньской діаспоры І самы минулого року я навесні завершыла свою моноґрафію яка досит обємна і одным із рецензентів єй праці был академік із Словацины Микола Мушынка дуже відомий не тілько в діаспорі але і шыроко відомий в Украіні І коли я не дісла пану академіку свою роботу для рецензуваня він мні сказал што вы дуже гарно написали про Украінці в Америці в Канаді в краінах Европы але вы трошкы за мало написали про Украінців Східньой Словачыны На што ж я і одповіл пану академіку я бы написала більше але на жаль мене не было можливости пубувати Словаци як бы я мала таку можливіст то звычайно я написала більше І Микола Мушенко настількі был ґрачний што він запросил дал запрошыня офіцийне і запросил мене до Словачыны і власти я на його запрошыня пубувала в тярні минулого року <unk> у Словациі і зыщы єму щеро вдячна Адже це наукове відряджыня а я была більше двох тижнів на Пряшівщыні было векористономною для того щебы опрацювати архівы Музею Украіньской Культуры у Свиднику Щобы побувати на фестівалі на якому власны ме зустріли ся і шобы опрацувати архівы і документы якій є в особистому величезному фонді академіка Миколы Мушєнків Одласны і це мене привело до Словацины і власника мы з вами єдиницьом святі зустріли ся То было приємно несподіванка вы мене якыс не асоциювали ся з прязів ціною Я якы завжды бачу вас в Івано Франківску на багатьох культурных заходах як чыновникы і як кєрівника хору і в інчых якостях чыновникы від культуры і в такому доброму значіні Тому што вы богато зробили і в нецінниві І тут раптом Свидник оце все свято фестіваль і мені было дуже цікаво Вас зустріти і цікаво што Вы штось власны робити в цьому напрямку Мені здає ся што в Украіні дуже мало знают про тінопрацюваня якій є во Словаціі над чым працює богато років зокрема музеі в Свиднику властиво там є три музеі разом тужє Ґалерея Дезидерія Милого є власне той великій скансен при чому дуже добре зроблений скансен музей просто неба І што вызнали ся што вы побачыли на чым конкретно вы працювали і Що стане тепер надбаньом украіньской наукы Хочу сказати што це відряджіня можу так поправу сказати перевернуло мою моє уявліня про Украінців Східньой Словачыны а настількі была вражена тым багатством культурного надбаня якє має цей реґіон што я призупинила навіть была выпуск свойой моноґрафіі коже была практично гутова до выпуску і більше місяц іщы додавала материяли якій я опрацювала в Східній Словациі і власны основні такі моменты які я хотіла відобразити вони ввійшли у мою докторску моноґрафію яка присвячена в музичній культурі украіньской діаспоры якє вже сказала Після того також я на основі опрацюваня цых материялів підготувала статю прописанників Украінців Східньой Словаччыны як джерело вевчыня бытя фольклору сучасну епоху яка вже надрукувана на журналі Дукля І номері уж цього <unk> р А також результатом цієй поіздкы стала тема магістритской роботы яку выконує маґістрант під моім кєрівництвом і яка буде захищена в черні цього року про Юрия Костюка якого топож постит я відкрыля самы у Свиднику Тобто максимально є выкорыстала вес материял якій я зібрала з тым што бы донести до Украінців в Украіні про те чом маємо своіх братів за межами Украіны східні Словаци дає унікальный пласт традицийной культуры і на жаль мы його недостатньо і науково вывціли і недостатньо знаєм о шырокому загалі хотя це дуже близенько кленут через кордон мы маєму своіх братів але мы про них дуже мало знаєм Лемківска культура хоча я не займала ся і не займаю ся особливо поглиблену мене завжды приваблювала і є ряд лемківскых пісень і кій мені подобыт особливо ей вершым і вершы це Для мене пісня пісень і я спостерігаю дуже трапитно якій выконуют ріжні выконавці хворе і в свій час маючы хор на злочному виділі в нашым Інституті Местецтвя най выконува Лециі Двір Але якщы мы говорим усе ж такє про те што ж я побачила на Східній Словациі будучы відряджені То в першу чергу мене зацікавили писенникы ці браня творів нашого фольклору украіньского фольклору якій зберегли ся як є вже сказала і в фондах Музею Украіньской Культуры в Свиднику і в пана академіка Мушынкы і теж власне мні потрапило до рук І в першу чергу коли я была на святі на якому мы з Вами зустрічали ся до мене підішол же після выступу на конференциі дуже такій відомий на Пряшівщыні дослідник Чіжмар і він подрувал мні свою збірку Це збірка його досліджынь та Іван Чышмар присвятил своє досліджыня народным пісням музици танцям Русинів і він подрувал мені цю дуже ґрунтовну збірку з авдийозаписами де власний є той автентичний фольклор цього реґіону коли я його оглянула То я наштукнули саму думку што варто бы было подивити ся глибше Саме один із аспектів цієй музичной культуры самы писенникы Частково я опрацювала в архівах як є вже сказали частково мі пан академік Мушенка Подаровавці писенникі про інчі я уже досліджувала і маючы інчі джерела і власне цемно наштухнуло шуб подивити ся все штакы Таку выразну лінію відколи ж почали писенникы друкувати ся на Східній Словаці ніхто ж іх досліджувал і якій власне ми маємо ареал цієй культуры саме на Пряшівщыні Увага до фольклору до народной творчісти была зумовлена в середині ХХ столітя той высновой народів яка была характерна Для всіх европейскых народів мы це бачимо і унас на Галичыні це было характерно для всіх словяньскых народів і власне осудця хвиля увагы до народной творчости была своірідной ферментацию нацийональной ідеі в дубу романтизму вона зреалізовували ся у зберані цих етноґрафічных материялів іх публикацию вевціням і ці процесну минулий Пряшівщыну І ными з першых дослідників фольклору Карпаторусинів были дякуючетрі фольклорист Іван Ріпа з Пряшівщыны якій зберал в селах земляньского Комітету Бгатосвітскых Церковных Пісені підгучов <unk> Пісеннык є і ведені выни были ся в <unk> і <unk> роках В ним містит одповідно <unk> тексты пісень але што важливо з нотами бо іноді фольклористы і сьогодні выдают творы тілько фіксуючы літературний текст безнотного тексту што звычайно не дає можливости пізнати глибинну циі пласт культуры Так уж до тых першых дослідників належыт і фольклорист священник Яків Гуловацкій якій выпустил чытртомник ну відомый дослідникам Народной Пєсні Галицкой Угорской Руси і в <unk> році і фактично він был першым дослідником якій справді по науковому поставил ся до запису фольклору цього реґіону Адже тут є богатый материял він выкористовувал записы Духновича Павловича Кралицкого Сухого Бескіда та інчых і з цих записів він опубликувал близко <unk> пісень ріжных жанрів ци балады ракскі війскові пісні ліричні жертів леві і власне в результаті спілпрацы з Духновичем інчыма культурныма діячами Пряшівщыны у третьому томі свого веденя Ловацкій вмістил окремі цикли записів народных пісень і це дуже важливо што це были і <unk>ra<unk>o<unk>e Весільні обряды пісні Краснобродскій Пісні лабы тых хто жыве Маковицкій а так пісня <unk>o<unk>e округы Лоборского округ Лоборского томі Збірника зазначал што весільні пісні лемківского пілнічно західного погіря двояків однімают рускій місцевый вят другій запозиченя або перероблені зі словацкых ци польскых пісень Одже бачмо што уже в середині ще столітя якєв Головацкій відрізнял што цей фольклор має такі дві відкі тобто одна абсолютно місцева руська то маєм розуміти Русинів Украінців і друга з вплывами словацкых ци польскых Народных пісень ци той реґіо пограниця де завжды є вплыв ріжных культур будум так казати попросту номішану всього всього всього але цим ці культуры є і унікальні і выне приваблюют дослідників діє започаткуваня Якова Головацкого продолжыл єй відомий нам історик літературознавец Михайло Дрогоману Цікаво што він включає фольклорный материял з Підкарпатской Руси у свою збірку Малоруского Украіньско політично фольклору яка называєт історичкы пєсні Малоруского народа якій ведены <unk> році таку ж увагу на вивцін фольклору Русинів звертал Іван Варградзкій відомый украіньскій філолоґ писменник громадскій діяч бо він подоружувал в цьому реґіоні в <unk> роках і першы працы присвячена фольклору Лемків пілденных східів Карпатыка называли Гоя Дюндя і Субідкє на Угорскій Русі было опубликовано ділю <unk> рік де він подає опис основных календарных звычаів Але цікаво што основну частяну записів было надрукувано в додатку до його моноґрафіі з надобы до пізнаня угорскых говорів і це багатый материяликій охоплювал майже всі фольклорні жанры і в тым чыслі <unk> пісень од початку влас ХХ ст до середины Цівщыні пубували дуже відомі навіт вызначні дослідників фольклору і в першу чергу се Володимір Гнатюк якого вважают справжнім піонером збраня досліджыня народной творчости Украінців цього реґіону Адже він здійснювал туди експедициі неодноразово він записувал ці творы упубликовувал в іх на столінках записук науково товариство ім Шывченка і фактичной ці материял і досі є непершеным джерелом пізнаня фульклору і Закарпаті Пряшівщыні Бадзкій Банату і інчых Треба вызначыти што вликій несук збраня фальк Украінців в Закарпатя і Східньой Словаци вніс украіньскій фолькуристіван Панкєвич тому што самы йому належыт Справа фонозапису мы вже почынаєм говорити про технічні засобы в звычайнощу <unk> модерне столітя принесло ций модернізм і появу новых засобів інформациі і в першу чергу це звукозапис і першым і з цим стикає ся або выкористовує у своій діяльности вызначный дослідник фольклорист музикознавец композитор Філярат Колеса бо він також зберат народні пісні Спілдану Підкарпатя Рускі Народні пісні з Підкарпатской Руси величазны збір на ним было зібрано понад <unk> мельодий І што дуже важливо він робил порівняня з інчыма славяньскыма мелодиями бо це величына перша в фольклористи ци філярятку Лес і він особисто відвідал територию Пряшівщыны він был першым хто зацікавил ся мелодиями на народных них цих пісень І він не тілько опубликувал іх а вони його вразили дуже богатством мельодий вплывами сусідніх народів своєрідным карпатскым колоретом якій береся початок далекому минулому і власне і він участково іх фіксує на валиках А пізнійше же у <unk> роках повертає ся знову ж такє вызначный украіньскій фолькурист Іван Панкєвич він проводит фонозаписы вже студийны фонозаписы і в ним было запису но на фоноґраф веду <unk> грамофонных плетівок фольклорных зразків в тому чыслі писаных зокрема фірмы <unk>r<unk> в Парижі і ці плятівкы были введены в Празі в жолтні <unk> року для Чешской Академіі наук та праской фірмы Ради <unk>em і записів здійсненых <unk> листопада <unk> р в Ужгороді штоважливо што нотный запис з цих фонозаписів здійснювали в ріжный час Плотунещуровской Русинович Ольга Дудко а всю збірку записал кыстюк осімдесятых роках і завдякує академікшынці о ці записы не тілько розшыфруваны і опубликувані вже сьогодні але є і сідіск де можно ці записы уже сьогодні послухати і ци дуже єжливым здобутком В початку ци I половины ХХ столітя В ций час ще хочу повернути си до цього міжвоємного періоду было выдрукувано ряд спинників зокрема чешскым музикантом фольклористом академіком Чехской Академіі наукы Мест Людвіком Кубую він веде упразы Фольклорні збірникы з украіньскыми народныма піснями і у <unk>ній збірці словяньску фольклору словянство у своіх співах є записы писану фольклору Украінців Русинів Пряшівщыны великій плястці єй культуры фактично зафіксуваный і веденый у той меджевоєнный період Сами у цей час і почынає своі фольклористичны досліджыня Юрий Косюк Сому фольклористу належыт кілька тисяч фольклорных записів і власници другій феномены кє одкрыла для себе пубшы в Свиднику тому што сьогодні його ся майже вся спадщына передана ци нійше закуплена Музеєм Украіньской Культуры в Свиднику від його родины Я мала можливіст оглянути цей архів він дуже великій і цей є материял не для одной навіт кандидатской докторской дисертациі в Украіні што быє ці записы які дуже цітко гарно написані описані запаспортизувані але вниз зберігают ся в рукописным фонді бо на жаль тілько дещыця з того што зібрал Юрий Косюк было опубликовано решто все щы знаходит ся в архіві Юрий Костюк здійснювал десяткы експедиций в ріжні села Пряшівщыны і ці материялы были зібрані певныма тыкєми циклями і це бы было дуже важливо Навіт порівняти як бутує той самий фольклор в ріжных селах той жы Прясів з щын євженикажу прирівняти його з закарпатскыми народными піснями ци і з піснями Лемків Польскій якій тут же поряд сусідуют отже це бы был дуже цікавый материял Чолозти трохі про особу самого Коцука Юрий Костюк народил ся на Закарпаті в <unk> році фактично минулого року столітя піднял його народжыня і од нією із склодовых частин свята Русинів Украінців дем з вами зустрічали ся Была науковы конференция присвячена саме особистості цього вызначного діяча музичной культурі Пряшівщыны він здобувал у світу на Закарпаті навчал ся в навчальных затледах Закарпаті ще у довоєнный період А коли розпочала ся II Світова війна він уже был вчытелем до реці в одный з навчальных заклядів о вчытівскій семінарі выховал вызначного діяча украіньской культуры відомого дириґента Михайла Кричка кєрівника Закарпатского хору а потім кєрівника Капелы Думкы професора Киівской Державной Консерваториі ім Петра Чайковского і мы в архіві побачили я гутую може до веденя листуваня якє відбывали ся між Вчытелем Юриєм Костюком і його учним Михайлом Кричком якій здубувшы в Украіні Выслат Мистецкых николи не забывал зо свого вчытеля Юрий Костюк підчас війны был призваний ІІ світовой війны был призваний до арміі він воювал і перешол на сторону радяньской арміі пішол радяньску армію Ну це была мадярска туждица Ну так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так Він пішол мадярску мобілізацию потім перешол під час війны пришол на сторону радяньской арміі і попал у корпус ґенерала Свободы Е він был сугласны в цілій арміі І змінил своє прізвисе перешол до арміі радяньской і змінил своє прізвищы бо його справнє прізвискы блу костю він прішол на костюк тому што він боял ся што можут то зясувати його походжыня і він буде мати буде засланий Після закінчыня війны він опинил ся же в Празі здобул ґрунтовну освіту в Консерваториі Празкій пізнійше він захыщал доктораты і осіл на Словачній Ряшівщыні долгы рокы він выкладал в ріжных навчальных заклядах был доцентом Пряшівского Університету на катедрі Музичного выхованя Він підготувал дві дисертациі якій успішно захистил штоправда з труднощами великыми тому што також тодішній социялістычный выклад не давал йому вільно написати все те што він бы был хотіли той шлейф все такій го такій нацийонально настроєности його до Украінців не давал єму також в полній мірі себе реалізувати Але найбільшою заслугою Юрия Костюка є дві речы перше ци створіня піддукляньского ансамблю Пісні і Танцю Професийну колективу якій істнує сьогодні під назвою Пульс початку цбы <unk>o<unk>ta піддукляньскій Народный ансамбль а зараз цеє він істнує під назвою Пульс Але тавдин той же колектив професийный ме з вами мали можливіст бачати на сцені свята Так уж найбільшой ся заслугою є власна величазна працы по збору фольклору чому присвятил Юрий Костюх своє жытя частково ци спадсня наведено а частково на як я вже підкрислил залишаєт ся ще в архівах Музею Украіньской Культуры у Свиднику В післявоєнный період на Словачыні утворюют ся як і в багатьох краінах тзв социялістичного табуру почынают утворювати ся такы орґанізациі якій мали підтримувати культуру спримувати єю одповідне русло і ідеолоґічне русло Такємы бачимо і в Польщы а на Словаці Ніце был Культурный Союз украіньскых Трудящых так званий суд Аналізуючы діяльніст тійой орґанізациі у своій моноґрафіі мы говорим про те што незважаючы звычайно на певний ідеолоґічн всіткє спрямуваня комуністичне Ця орґанізация робила дуже богато позитивного і як шо мы говоримо про досліджыня фольклору про підтримку музичной культуры то суд основну увагу звертал на аматорску творчіст на професийный украіньскій театр на ансамбль Пісні і Танцю на выдавництва на створеніня кафедры при університеті музею выпуск ґазет і журналів тото це была різнобічна діяльніст його товариства і можливо серед выдань цієй орґанізациі це была серіє што квартальных брошур іх ведено більше <unk> выпусків З фольклорныма текстами і інформацию для аматорскых фольклорных колективів тзв репертуарні збірникы водывали си з <unk> року тобто це величезный масив фольклорного материялу зібраного зафіксуваного і якій токожно уж може быти основой для досліджынь Основна чыстина цых выданця фольклорні репертуарні збірникє Також під кєрівництвом суд были здійснены записы музичного фольклору в ріжных місцевостях і всі веденя выдавали ся під упорядкуваньом Юрия Миленаровича Андрия Каршка Андрия Дулебы Юрия Цимборе Михайля Геряка Івана Михалича Івана Русинка Юрия Харитуна ци кілька десятків выдань як у репертуарных збірниках так і окремых выдань Уновітній час же після того як Чехословацина была розділена на дві державы самостійні Чехію і Словачыну Почынає ся новый період у досліджыні фольклору сьогодні такой державной підтримкы Украінці Русины Не можут сподівати ся підтримку має певным членом тзв русиньска оброда русиньскє відроджыня яку фінансуют ріжні орґанізациі І також є сьогодні Союз Русинів Украінців тоты дві орґанізациі різного спрямуваня але вони також обыдвіє долучают ся до збору фольклору і зокрема науковці такій збераці фольклоры сте ряд зокрема упорядковы двотомну бібліоґрафію народных пісень якій складеный з репертуаром окремых співаків і другій за жанрами Тут же ведено пісня народной співачкы Анны Маци Блобовоі фольклорна збірка під упорядкуваня Мілана Гарбер молодый дослідник Любослав Каленяк свою роботу при свячій студиі музичну фольклору Русинів Украінців і такым останнім здобудком як вже называла сьогодні це досліджыня етноґрафа фольклориста Івана Чєжмара Но а я бы хотіла повернути си все ж такє ще до Словачыны і хотіла бы взначыти особливу роль у зберажыні фольклору власне збережні украіньской ідентичности академіка доктор філолоґічных наук Миколы Мушенкє бо він тісно спілпрацювал з тым же Юрийом Косцюком Саме він розшыфровувал магнетофонны записы якій робил Мушенка тобто розшыфров робил нотні записы а Мушенка в ті рокы як людина яку відсторонили всякой діяльности заборонили йому і выкладатску діяльніст і за те што він был причатний друху шестидесятників в Украіні за його свідому таку нацийональну позицию він был відстореный од всякой науковой і выкладацкой діяльности найбільше што єму доручали це обопасти худобу або платьовдів в селі курів в рідному селі Дреці Дреці я побувала в цьому рідному селі академіка дуже мальовниче гарне село або потім быти кочегаром на кочегарці Але академік нутодішены академік тоді просто дослідник не зупинял ся і він проводил записы фольклору на маґнетофон розшыфрувал ці записы поетичні робил єх характеристику а власти од Юрий Костюк розшыфрувал нулатні записы Микола Мушенка вылчал фольклористичну діяльніст НТЮ на Закарпатці Словачыні Він видал ряд досліджынь якых тыркає музичну фольклору зокрема з істориі закаркарпатской фольклористикы веде антолоґіі оснує народной творчісти Украінців східньой Словацины фольклор Русинів воєводны Колядкы Русинів Украінців Словацины А його антолоґія украіньску фольклоры Східньой Словаци під назвой з Лебыневіків охоплює понад <unk> пісень Выданя його фольклору выдавали ся в Канаді Франциі Югославіі тіж Словаці і в Украіні У ведені голоси предків надрукува но <unk> народных пісенікы были записаны щы в <unk> році в Празі і в лужу ріді Іваном Панкєвичом про якого вже было сказано і ся книжка двомовно словацкой украіньской мовою до якоі додає ся сіді диск з <unk> звуковыма доріжками і пісенній прозы Сьогодні зберігал той унікальный звуковый пляст автентично писенного фольклору Це выданя было презентовано в <unk> році на зборах чешской асоцияциі і Украінів де была присутній дочка Панкєвич а Марта Мушынці належат цілый ряд цінных фольклорных збірників зокрема і Лемківскій Народны пісня ЛАП з рукописной спадщыны Івана Франка репертуарні збірникы Присвячені і свому рідному селу Курову і з репертуару народной співачкы Анці Ябур із Стащына та багато інчых гдань і треба вызначыти што ці фундаментальны досліджыня Копітка багаторічна працы академіка Микола Мушенкы на полі фольклористикы і збережыня культуры Русинів Украінців в них користуют ся вызнаням у богатьох краінах світу сер Для тотых хто лем тепер ся долучыл до нас повіме же нашым гостьом гнеска єст Ганна Карась з Івано Франківска професор катадерхорового дириґуваня Інститута Mранківску Наша тема фольклор його збераня фіксация досліджыня модерне інтерпретуваня а зачали сме бесіду з нашой несподіваной стрічы на фестівалі во Свиднику в Черців де пані Ганна проводила в музею своє досліджыня Бесідували сме в ріжным апокс тым милым бесіді же колиси за ряньскых часів в каждім більшым місті была книгарня дружба де можна было спокійні сой купити літературу з ріжных краін польскы словацкы чешскы болгарскы медярскы і то на дорогу а тепер такого ниня Жебы купити книжку котру выдали в Словациі треба тади ти Часто навет книжку котру выдали в Ужгороді Черкасах ци Донецку не найдеш в книгарні в Івано Франківску Часто і знаме же деси вышла книжка котру так потрібуєме А перше такого не было Ну на жаль мы маємо таку реальніст сьогодніщу Мы не можеме най купити книжкы Каведа на дуже близку в Тернополі ци в Другобіці І і імен знаємо про єй істнуваня раніше были тематичні певні пляны Ты міг бачити яка книжка буде ведена Ты міг єй замовити ци книга поштуючы в то в тіж книгарні ты міг замовити Сьогодні абсолютно ми обмежені своім містом веденям і то наприкляд я видаю свою книжку За своі власні кошты Євшы я хотіла бы єй продати я не можу єй продати тому што в маґзин мене не може єй єй купити Нич я маю продавати єй особисто людям і такым чыном сьогодні в такій умови поставлені всі науковці і всі дослідникі наприклад выходит книжка мого колегы то я маю знати не знати в кым чыном швишли ця книжкы списувати си людины посилає міні Я роблю переказ або єду до цій людины специяльно за цією книжкою І це є ненормальне становище в державі коли я памятаю ті часы коли є єздил до Столиці свойой державы до Кыєва нахищати кубунотный магазин де були ноты нотнівеня ентральный мнотный магазин де были нотні веденя не тілько украіньскы але і русийскы і інчы веденя де міг будяку необхідну літературу нотну ци музикознавчы ти міг там придбати А сьогодні в Кыєві жодного магазину вже жодного магазяну в столици державы нодного нема І нас бы і нас уже ліквідували тото тото це є нонсенс шуб державі державі такій в великій европейскій державі як Украіна не буду нотного магазину специялизуваны Це просто сором для державы По другє што дійсно Лові был в самому центрі модний маґзин я вже його там не богат не має жодных выни зникают Тому што сьогодні всепер зроблені акценты на комерцийну основу ті хто сьогодні друкує і продає книжку не рахуют што в якій зыску не з цього будут мати тобто поставлены в умовах выжываня Ці орґанізациі ци ті магазины якій є і дуже мало єтих власників од яку нас украіньска книга в яку я дуже люблю цей магазин якій цітко тримают ся лініі самы украіньской книгы дуже з великой печаной в одношу до процівників цього магазину до власника Ікы тримают шулініюш мают быти тілько украіньскы книжкы але ім але ім выжывати надто складно І з другого боку на жаль мы маєму в цей час глобалізациі компютеризациі комунікациі і так дальше мы маєму інчы явы што сьодні людем уже перестают чытати осе найстрашнійше Перестают чытати а другє хто ще чытає не завжди може придбати собі книжку він не завжди може мати кошты для придбаня тому книжкы што сьогодні стає предметом розкосі В Украіні в Украіні вона є надзвычайно дорога і сь не кожна людина може выкінути <unk> гривін з одну книжку бо це є неспілозмірност тійой заробітной платы яку людина отримує І я думаю што з свого боку ци є знову ж такє відсутніст політикы нормальной в культурі ци недолугіст такой політикы Адже порівню ю знову була в Білорусиі і знаю про справы в Русиі в цьому пляні де давно зрозуміли што через книжку через культуру загалом мож навести свою нацийональну ідею проводити не тілько в себе на своій териториі але вести експансию цієй ідеі на інчій пострадяньскій державы і завдякі тій дешевій книжці русийскій яка іде полонит ся насі рынків течтиву можна вести цю експансию свойой мовы свойой культуры але поряд з тым знову штокі є слідкую бо я дуже часто замовляю книгы по інтернету Росийскє выданя дуже серйозно в Русиі працюєт над науковыма выданями в ріжных галузях наукы і свідчыньом цього є підтримка державы тому што выєдно што це є підтримка державы а не ведено зо власні кошты тобто там є все такы більше розумліня проблемы культуры проблемы мови проблемы розвитку наукы І дуже гірко спостерігати ці реці Щойно мы поговорили про ріжні писменникы якій были ведені в ріжні рокы і якщо вони мают стосунок до украіньского народу то Украіны мали бы іх выдавати і перевыдавати І мене цікавит што сьогодні выдено з того є в доступі Ну я знаю што дещо є а што сьогодні выдано што з того прощовы розповіли я можу знайти і взяти в рукы ци в книгарні ци в бібліоте Ну з того про што розповідала сьогодні в Украіні дуже мало можно знайти а леве на христоматі лемківской пісні під упорядкуваньом Мариі Байкы народной артисткы Украіны а інчы што дуже часто мельодиі лемківскых пісень стают дзірлом Для обробок різноманітных композиторів ріжных композиторів в Украіні і такым чыном вони вже в зміненому бо обробкы це вже зміненый выгляд зміному выгліді вони потрапляют до різноманітных збірників хоровых зокремохоровых або вокальных творів І мычуємо пісні ци творы на вокальных конкурсах академічных зокремовы си наводили такій конкурс Нещодавно в Украіньскій четверты Конкурс Молодых Окрісів і міні Рени Моленюк мичуємо дещо о жытю лемківску пісню Мы чуємо ці пісні у выконані нашых хоровых колективів зокрема нашой капели Бескід якою кєрує Петро Цуловскій Ці творы приходят у збірниках і мы выкористовуємо іх у докуменавчальному материялі при навчаню нашых студентів зокрема я дою своім студентам дригувати такы творы в обробці для хору з тым што внепізнавали ос докультуру што Найперше од выбы маленьківшты Наприклад Вас была бы така можливіст што найперше выдали тых писменників з того всього про што ми говорили што сьогодні добре што быно было в обігу добре што бы вно было видно што бы усі мали до тых материялів доступ першы вы бы хотіли як бы была тота фантастична можливіст надрукувати выдати Украі Ну найперше я бы звернули си до записів Юрия Костюка якій зберігаєт ся од власти в Музею Украіньской Культуры у Сведнику я бы зробила выбране із того огрому якій він зібрал тобто выбрали бы найкрасі творы в його записах І власно надрукувала бы таку збірку яка б знов вшыткє слугувала і джерелом для вывчыня цієй пісні для кєвыс науковых досліджынь разом з тым набы была основу для обробу темы ж сучасныма композиторами для голосу чы для хору Думу што і сявадні композиторі в Украіні є дуже цікавы зокрема Александры Яковчуку в Кыєві якій десят років при тым был в Канаді Але він дуже цікавый сьогодні з дійсні обробкы для хоровых колективів выкористовуючы вже сучасну мову музичну сучасне бачіня Але він так припідносит цю пісню што ся пісня стає своєрідным такым хоровемым шляґєром і хорові колективы з великым бажаньом з увагою выконуют ціє творы то є сяднє в Украіні композитор якій може здійснити ці обробкы на сучасному такому рівні і донести цю пісню же трансформувану до сучасного слухача І привернути увагу до цілого плясту культуры тобто народна пісня може заслугувати такой основы для новых трансформаций і переконати ци дати зрозуміти сучаснику што народна пісня це не обовязково што ж такє дуже архаічне старе никому непотрібне А це є та основа основ яка выражає нашу ментальніст яка выражає нашу душу і в нам може быти трансформувана і подана сучасною мовою і може показати народам світу што мы Украінці дійсно маємо таку богатющу культуру якою може модивувати весь світ Свідчыням чого є той же Щадрик Леонтовича Щядрик наша відома Щадрівочка в выбробці Миколи Леонтовича завоювало же властицілий сві комунікативному просторі Адже це це це це цей Щадрик сьогодні звучыт і о кінофільмах і у мульфільмах і в реклямі різноманітній В інтернеті в Юpту ве найдати скотні небагато простоді вариянтів слова звычайно інчы же зовсім інчый тексты <unk>re<unk> то новрічній дзвоник і ми сьогодні можеме чути трансформацию цього твору і в выконані рок ансамблів і у выконанні різноманітных ґруп інструментів такым ченом мы можемо говорити щераз про тещы Буд яка пісня єх шона вынає така унікальна вона може стати такым репрезентантом украіньской культуры во світі і власти повертаючы до лемківского фольклору Там є дуже богато перлин зрештою кожна пісня є перлин але є багато такых перлин якій в обробці ци в сучасным опрацювані або навіт в тым ж такому автентичному выконанні можут вражати можут привертати увагу і засвічуют што Украінці дійсно дуже богаті у своєму різноманіті цих етнічных проявів Подібно істория є з пісню о верш і вершы сьогодні в Украіні зроблено богато пробок цього твору і богато выконавців берут собі для выконаня цю пісню якій може навіть дуже далеко є від лемківской культуры і від якой Елементарно понятя про все але м не просто ім подобає ци мелодия той пісні І я чула різні обробкы правда більшіст крыдут той вариянт якій співала квіткысика і крыдут і тікі двіноты міняют і співают решто так само ну то свідчыт зрештою про популярніст оранжуваня того Але лем адкє право є і якшо бы мы жыли в Америці всі ті люди і кєды співают же бы сиділи в тюрмі Але ме має мой приклад не тілько Е звычайно не тількы того што выконуют ся самы в тій манері дя це выконувала квітка але од мене зворушыло є ніяк не мож зобыти выступно на вій хвилі нашой украіньской выконавці з Крыму яка зо своім походжыньом єджа мале так яка зо своім походжыням є Татаркою нескількі розумію Але коли вона выконувала цей твір на конкурсі Новой Хвилі в Юрмаді то власны міністрици Щывуна переняла ся від такє емоциями і на стількы вона вразила цим выконаня ціль цього твору выназвуювала ризове місце Але шераз показало што дійсно проте шм говорим што народна пісня взявши єй зо основу можна єй так трансформувати так мож зворушыти так і єй припіднести але для цього звычайно потрібеный і талянт і потрібной кісткєнве креативне мыслиня жебы по новому якось припіднести сий твір Оце як раз мені здаєся часто бракує людям якій берут ся обробляти сьогодні лемківскій пісні не мают достатньо той культуры музычной той ерудициі той школы і часто я чую люди на бере і робит як абсолютно Вариянцию можна в ресторані співати Але руйнує молоду Тут є два аспекты сут ногу мы говорим про обробку і обробка а ци опрацюваня народной пісні в A потребує до себе дуже бражливого ставлиня Для цього звычай буде яка людина котрый знає дві тремоты Вона може зробити обробку так і буду выжати шумно зробилу обробку але што то з того буде До цього треба підходити дуже обережно і дійсно мати великій запас знань знань і фольклорных знань і власны специфікы обробкы фольклору Мы маємо богату композиту якій здійснювали обробкі просто бы будем горити украіньской народной пісні але не всі вони є вершенныма тількє тоді коли є композитор проникал ся глибенно тою пісню він творив шедевры Так як це робил Леунтович з будільску пісню Тум він з Буділья так як це якшого говорим про Закарпатя робил Міг робити майчы Тадор Ричко якій там відчували такту пісню тобто є ті реці кєдис треба дійсно на якомус ґенетычному рівні це відчувати другы дійсно мати майстерніст і брати ся дуже дуже обережно до одробкы народной пісні Звычайно сучасны трансформациі дозволяют собі якій свойності певні але знову шт в основі має быти збережено ця основа народной пісні яка не повинна руйнувати руйнувати основу основ А штодо выконаня звычайно што мы говорим про те што найкраще выконаня той автентичной пісні ци пісні в убробці выконул є представник той нациі ци той етнічной ґрупы до якой він належыт і пісню свою він співає так як він заспіває нихто інчий так це не заспіває навіт ікшы говорити про диригуваня єст уж деце кажу студентем од маніпедучыма світлой памяті выдатный дириґент ХХ стлітя украіньскій Стефан Турчакій коли диригувал увертюру до оперы <unk> то цер што все дригує Украінец до Москву Косте і коли є бачала диригуваня цієй ж увертюры Дуже від дуже знаного з поваженого американьского дириґента Хобарта Ерла якій диригувал цілу увертюру кєруючы о дескым симфонічным оркєстром він дригувал все правильно він диригувал все ідеально але не было ото відчутя о той сопрочасности до духу свойой нациі Разом з тым коли він дергувал же Бернстейна оце відчувало ся шыце Американец другує свою американьску музыку та само і в выконанні лемківской пісні насамперед це має быти представник лемківской культуры але мы розумію што не можеме обмежыти выконаня лемківской пісні тількы Лемками Тому коли бруд за выконаня лемківской пісні представникы інчых етнічных ґруп Украіны Украіне Украінец ци Татаре то це дуже дуже уважно треба підійти до цього выконаня і так як я кажу студентам што коли выконуєте твір мовою інчого народу вы повинні провести консультацию з представником того Народу што до вымовы правильно і правильных наголосів штоб не было ци все подано выкривлено так само мабу беручысь за выконаня лемківской пісні треба поконсультувати ся з Лемками справжніми Лемкы як це має быти ци це добре штобы потім не было такых нонсенсів і казусів якы выникают Выникают постійно я є одным з адміністраторів ґрупы Лемковины в Фейсбу і мы дужу часту вмінюєме ся <unk>or<unk>e ци де лемківскі пісні не тілько інформацию але і пісні обмінюют ся один другому пошырюют якусь пісню ну і дужу часту циі пісні выконавців Лемківскых пісень з Украіны і дужы части буріні реплікы Як жіж та співачка співає лемківску пісню як же жу наспіває в наш не знає справді ні на оголосу де выставити ні вымову ні і інчы реці і ся і змінну тек то чого жу на оголошу єщы ци лемківска пісня І дужу часту є прикро Думу што ну добре Є нове музычне прочытаня Ну але так тій був вымовы наголосы мали бы залишыти ся в такому выгляді якщо оций так берецо ту такому выгліді бы мали лишыти ся І дуже прикру тому што в Украіні можна на пальцях порахувати выконавців лемківскых пісень які ци роблят по лемківскы Оце дуже прикру Ну і коли такі выконавці приізджают на лемківскій мутійс фестіваль то то страшенно чути різницю і видно дуже бы хотіло ся штобы іщы хто схоче співати лемківску пісню щыбы дійсно так як выкажды дуже уважний підхід хотя бы приспівати якомусь Лемкови най бы послухал ци то так ци то зовсім ні бы ми можем выконувати фольклорі африканьскых народів і може му там і японьску пісню зыспівати Ну і хто його значыт ту ми дісно оций Ну але тут же близче і можна дійсно коли найти ци послухати в ріжных вариянтах в інтернеті бодай мы говоримо сьогодні весь час про фольклор мы говоримо про фіксуваня цього фольклору про різні способы його фіксуваня про різний підхід В фіксациі в досліджінні проведня писменників сьогодні є час глобалізациі є час коли середовище в якому народжувал ся фольклор зникає вникає Не ма того того традицийного середовища тому шми найму всі як то было што треба было дарти піря і це был долгій процес і при тім балакали ся і співали ся што треба было прясти то была страшенно нудна і долга робота і звычайно што при тім жартували ся і співали ся што треба было ткати што треба было Ще робити богато робіт не было радию і телевізора і співали ся і відточували си ті пісні сьогодніше людей перетікают міста є інша культура і от кожен по улиці іде в Новлучниках іщы с Слухає своє і більше слуха і експіває І я чула навіт таку думку што та народна пісня нехай навіт выходит автентичний фольклорний колектив на сцену велику сцену концерті воно зовсім не так звучыт як дес При тых сільскых роботах на сільскых святах но вже штучно справді природною народна пісня може быти тількы тому середовисті де во нас родило си Отже што вы про це думаєте сьогодні і також мені здає ся што Щораз частійше наприкляд што до лемківскых пісень выконуют ся обрубкє і штораз рідше выконуєт ся пісня в автентичному выгляді і штораз меньше можі єнносів того фольклору осі З такых як ми коли з вами говорили про ансамбль Студенка в Калусі отже не буде звідкє черпати Ну з одного боку дісно глобалізация інформатизация наступає на фольклор і дісно ще такыма маленькыме вогнищым збережынь ціло культуры і цийой культурі є самы села І як свідчыт знову штыкє наш досвід коли мы пубували на <unk> муж святі у Свиднику всештє цейше фольклор зберігає ся тому што ще єст украіньскє село Правдо відбуває ся словакізация більше ци ціли все менше цього фольклору стає Але все ж такы завдякы будум одношыню Украінців до свойой пісні все ж такы в інчы жеврі вінщы є і самы зберажыню цього фольклору іслугуют ці свято якій є у свяднику і треба відзначыти тже років незважают ся ни на ріжні якій субєктивні обєктивні цінникы ци свято відбуває ся і вынослугує збережынь цього фольклору Одбуває ся і маковицка струна такій фестівальо щы цікаво што там має право выконувати ся треці вперше як зрозуміла такій принцип підходу де має выконувати ся пісня і каж ся раніше николи не выконували ся то зо чым дуже слідкуют то не мала што На фестівалі повторює си та сама пісня казвучала на попередньому фестівалі товто весяшу відшукуют ся нові рісні це дуже выжливо Іщы мнешу в розділю на св Свиднику Щу є заборона фоноґрамы тобто має быти тілько автентичне выконаня тобто не ниякых немофоноґрам які вже зополнили зокремову на Асиі Украіні в Украіні все выконаня в дитячы сот і вже до народного артисту всі співают під фонеру тото під фонограму Ци один раз в студиі робит ся запис супр вуду і співу ци называт плюсова фоноґраму І дальше выконавец выходит як і одкрыває рот а за нього же співає той запис якій здійсненый і з ефектично з одного боку іде обман слухача а ся гірше шеткє це принижуют того выконавця якій выконує звычайно ш він зберігає собі звязкы бо він не надрыває ся але мы маємо представників <unk> шоу бізнес якы не співают під фоноґрами От ну це інча проблематика Але це дуже сумно просто дуже популярне так на жаль З іншого боку я бы хотіла сказати што дуже в тым ракусті якій вы задали оце остані питаня Дуже цітко высловили ся провідный фольклорист науковец нашой Украіны Стефаня Грица яка дуже добрий знавец фольклору і мнотрезновет фольклору зновет фольклору саме написала До вступну на як раз єст цита вона веде ла збірку Будздрава земли ци о збірка фольклорна якій выновперше выдрукувал ти лемківскій фольклор і от вона зокрема пише про нові шляхєвы цього розвитку фольклору зокрема процитую єй Сучасну науку што нагромадила величезний фольклорный материял законсервуваний у багатотомных выданях каталогах цікавит уже не стількы черговый вариянт якого небудь фольклорного твору скількі механізмы його жытя в сучасности Динаміка його змін під вплывом новых умов трансформациі в ріжных областях культуры проблемы його рецепці в звязку з розшыреной сферою його функцийонуваня А в Центрі социйолоґічных досліджынь стоє не тількі сам твір а і людина яка відповідно рефлектує на нього а о і психолоґію з принятя кінец цитати Такым чыном Стефанія Гриц закликає же не стількє зберати цей може фольклор а його трансформувати доносити його до сьогоднішнього слухача до сьогоднішнього выконавця до сьогоднішнього студента тобто актуалізовувати той материял што він не припадал не припадал порохами а же опрацювал Власне на збагачыня духовного світу сучасника Дуже гарно но певно це буду закінчыньом нашой розмовы я думаю што буде ведена книжка яка буде включати вашу працю Ну книжка моя моноґрафія є вже частково ведена ще не полн выданя том што На жаль вона кошт єй дуже дорого і єщы не зібрала всіх коштів а мені на жаль крім реактора Прикарпатского Нацийонального Університету Іория Йвановича Ципенди більше нихто а не допоміг ведені ціль цього Досліджыня а воно дуже обємне тому шона має <unk> сторін ци дуже великє обємны веденя адже я десят років працювала в архівах зберала цей материял і мні шкоды было робити дуж маленьку книжку це мож было кажут зробити маленьку книжку і сказати што от я написала і выдала цю книжку А мені хотіло што все це было збережену тому щу Мы входим інчы світы а пісенно слишают ся на сіділа зокремала ся книжка яку я выжаю книжку свого жытя і якою я ставлю свій рідний памятник в музичній діаспорі на тот всім діячам музичной культуры якыі працювали на теренах ріжных континентів І я досліджували з новушківых кажу в архівах бібліотеках ріжных краін світу і мі хотіло ся штоб це залишыло ся після мене На жаль покы што материяльной допомогы від никого не маю а выдати це веденя дуже дорого І тому ся тераз вес не вышл як назва Музична культура украіньской західньой діаспоры в часу просторі ХХ ст Іце підсумок вашой працы рокы то включає огляд і аналіз всієй музичной культуры украіньской діаспоры з початку еміґрациі з <unk> років по сучасніст у всіх краінах Европы Америкы Канады Австралиі на віці знешля Украінців в Китаі в Японіі в Африці вся діаспоры за вынютком Колишніх Республик Радяньску Союзу якій єдн розядаю і кє належыт до східньой Діаспоры це питаня є залишала поза оглядом і це досліджыня предбачає огляд і выконавской діяльности як окремых выконавців вокалістів інструменталістів так і колективів хворів оркєстрів ансамблів це і огляд творчости композиторів Це і музична освіта це і музыкознавство це і комунікативні проєвы топто це і друк і фонозаписы ну величазна робота яка здійснит на мною багато років То частино тержунодруковна чыстинностю буде то і потім буде захід так надію ся што Господь Бог буде добрый до мене і ця книга ця моноґрафія ци є основою для захісту докторской дисертациі якій предбачаєт ся можливо в цьому році як все бы добре одповідно підбуде ся захід докторской дисертациі А там пише штость против Лемків нашу Словаці ні античу в Польщі Е так є є Є зокрема я обчастково роблю огляд діяльности Ярослава Поляньскы і його дисертацию про Лемків в Польці Але ци розмовля мі з Вами приємно Дякую слухачам і дякую Вам Пенягано за запрошыня на таку цікаву передачу Дякую А коля поля там сіля то права ту іра буде рефарати або зілятового нема голові діята має форшывати ногі части пошывали фал Але нашы місця ґорнозыма діванувати соказию та мали мати сважы теально Милы слухаці гнеска у нас в гостях была професор катедры хорового дириґуваня Івана Франківского Інститута миста пані Ганна Гарахі Бесідували сме про щестливу нагоду котра ся притрафила рік тому Подорож до Свидника і працу в Свидницкым Музею Украіньско Русиньской Культуры Щестливу нагоду ліпше шырше глубше пізнати культуру Лемків Пряшівщыны Досліджыня котры перепровадило гын пані Ганна дополнили єй дисертацию Дожеламе пані Ганні Карась Саренці при обороні докторской дисертациі і щыро дякуєме за бесіду А тепер прощам ся з вами при мікрофоні была Анна Кырпан До стрічы за тыжден Оставайте здоровы Слухайте сем <unk> процент лем на Скрикова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Натали Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>
