А Я[К]...?
Еп. 17

А Я[К]...?

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Świątkowej Wielkiej i jej historii, położeniu oraz dawnemu życiu mieszkańców. Z opisu wynika też, że pojawiają się informacje o miejscowej parafii, trudnych warunkach gospodarowania na kamienistej ziemi oraz o tradycyjnym wyrabianiu sera.

А Я[К]…? #17 - 16 VI 2012 - Сваткова Велика, Смереканич Петро

Автоматычна транскрипция

Видат Вас Іперше лемківскє радийо Лем фм в проґрамі А як Бесідує
до Вас Наталия Малецка Гнеска Ваяку полюбиме ся зо святковом Познаме особливіст
зо свіржовой а на конец довідате ся як ся робит сыр і
што спритны ґаздыні Знали з него потім выґаздениты запрашам со одк оз
Село Святкова Велика находит ся в шырокій долині річкы Сміржівкы котра понизше
села вплыват до Віслокы Докола найдеме од сходу Верхы Угерец і Марешка
од пілночы Колянин а од полудня за долином Віслокы Єгора Цирля До
села доіхати можна дорогом од Крампной Першый раз село появлят ся в
історичных записках уж в <unk> році <unk> років пізнійше появлят ся тіж
інформация же незнайову локувал Стеч О Леско зо Святковой Подля отця Сарны
Святкова в <unk> році находила ся в областях Каштеляна Сановского Андрия Стадницкого
а в <unk> році його сынове поділили ся майном в тот спосіб
же каждий з них брал половину доходів з сел місцевой Крампной Грабу
Полян і Святковой Рікого або другого локуваня села на волоскым праві то
<unk> Уж товды Святкова належала до єдного з найбільшых сел на Лемковині
о бік Бортного грабу мысцевой Зындрановой Тылявой Буднаркы Ци Ждыні было в
ній <unk> дворищів што товды означало цілу ґаздівку разом з будинками пляцом
і польом Было єдно шолтисове дворища єдна Загорода без поля і была
тіж церков разом з духовным Вшыткого разом было <unk> дві ґаздівкы В
<unk> році в історичных записках найдеме інформацию же духовний зо святковой отец
Лука Чыснкєвич купил од поповича Симеона Зверх з Высовой іхню парохію В
<unk> році Коронний Кохановскій замін за зміну Віры на грекокатолицку пропонує духовным
шырокы привілеі медже інчыма можливіст вырубу дерева і выпашаня овец на його
поли право до волліня рыб в ріках право до дармового наліня зерна
в дворскых млинах ци право до корыстаня стартаків Права і привілеі грекокатолицкых
духовных в добрах мистівского ключа потвердил новый властитель князь Любомірскій монофальны же
маліраного разаты ці свона фучы онт д де або Лізы леґівнат нис
монда безема закін фаліма ґляйтель єсме ты естефорта макслібайта вісовиа кневал ден
ест м шатну дих дал Одны зо Лемнен фрух нувам іны тіж
віро на фаус вац лові соком Ям кане вале єст мошатне діштас
ориґіналь В <unk> році в селі было <unk> грекокатолицкых парафіян а <unk>
років пізнійше было іх уж в праві <unk> Під конец <unk> стело
складало ся з близко <unk> ґаздівок а імена іх властителів были напримір
такы Тимко Пейко Данько Дзядик Данько Русин Павло Феленчак Яцко Ґрацонь Іван
Нога Юрко Кохан Фетьо Пікош Тимко Майхрич Лука Гутира Фецко Лабик Семен
Ярощак Максим Русин Демко Гавда Афтан Гулик Микола Нестерин Панько Дрань Прокіп
Дран ци Микіта Ґрацинь Духовным был товды отец Петро Трохановскій В селі
был фольвар і корчма Село ділило ся на части Городы Одрышівкы Колянин
і угерец Земля была тяжка до ґаздуваня камениста Давала малий вроджей Найліпше
родил овес Ячмін і Оркіш управляно компери буракы фізолю ци біб як
в каждым селі ховано дуже рогатой худобы і овец В роках <unk>
село вытерпіло од епідеміі холеры і з того взгляду зостало звільнене з
податків В році запанувал в селі великій голод а два рокы потім
зас пришла голера В часі неуроджаю печено хліб з комперів з домішком
вілсяной і ячмінной мукы Десят років пізнійше плетено же на землю впаде
комета і вода з океанів заліє Европу Хлопы зачали пити а євреі
за безцін выкупувати іх ґаздівкы сміючы ся з людской глупоты Магетын Нимґєнкінда
Ламазартве шатно Шат Дерфыс з Рузбра Винда Парід Сміта лідфыс ци там
діден фусам ятер єден фоскат тим пайдо для дальша на шат Парафіяльна
школа діяла в селі од <unk> рока В Чилосягні <unk> діти Дяком
учытельом был Дмитро Хованьскій В <unk> році діяла уж триклясова школа але
в Чылосягні лем <unk> діти Учытелювал Филип Продко Народну школу основано в
<unk> році а першым учытельом остал Анатоль Присловскій В <unk> році однотувує
ся <unk> грекокатоликів осмеро католиків латиньского одряду і <unk> Жыдів В <unk>
році проведено выборы до австриятского парляменту Святкова заголосувало на Курилльовича повітового судю
з Рыманова Перед війном діяла в селі Чытаня імени Качковского В І
світовій війні зо села участ взяло <unk> хлопів Згынуло четверо Василь Решетер
Микола Мотика Михал Лабик і Якіл Сенчак Пілсела м інбенея і школа
остала спалена перез угорскы війска в <unk> році Част селян выіхала з
росийскыма війсками але в <unk> р векшіст з них вернула назад Трьох
хлопів вывезено до Талергофу В <unk> році основано в святковій Руску Людову
Раду з пробощым отцьом Петром Каламунецкым на чылі Участ взяло в ній
пару сел дискутувано на ній на тему пришлости Лемковины Раду розвязано з
надистьом польского Війска і жандармері Меджевім Квяткова Велика занимала простор праві <unk>
кілометрів квадратовых Коли бы сме хтіли порівнати скількіст люди в селі Перед
Світовом війном в <unk> р і в Меджевійні <unk> то о скількіст
была бы наступуюча Перед війном были <unk> хыжы і <unk> люди а
по війні <unk> хыж і <unk> люди Святковій Великій разом з присілками
в <unk> році было <unk> ґаздівок а медже нима такы родины як
Пелеш Русин Лепян Гойда Ґрацонь Прочко Решетер Хомик Балоляк Кобан Лабик Шевчык
Когуц Кациш Русиник Федак Дрань Байса Шкымба Барна Янкович Нестер Онищак Варголяк
Рабан Команецкій Семаненко Копча Феш Хутира Кушара Капітула Майхрич Коваль ци Кітик
Волкыма між роківа і з Робертом Хочом Быда ци Но Лемо землят
чардары найме блечы Мопівалі бандевет дірани рупі масла нимала ґебы мала ниєшала
рупє явы безойце абринче макє дочы Не бе ґрадо восний ґрало ведо
лемне ґрадо впіє радо шкыт чорва восеной своя борла Вадмомів вода вода
ґразделі права деца ідне черви папа Мецали сы Не берігаме Добіг айде
розна Ясні сме братя Старий так почорно вчыні парі нимы сватя ни
за кусу лем бай штырка В <unk> році Лемкы оснували в селі
Кооператив о назві Лемґо і збудували схлеб Коли в <unk> році склеп
тот ся спалил поставлено новый муруваний будинок выкористуваный до гнескы Поза склепом
Кооперативы в селі были іщы два приватны Соспільныма силами поставлено тіж мурувану
школу Діяла при ній драматична ґрупа котра выставляла од двох до трьох
штук на рік Выбудувано тиж деревяну молочарню В селі робилох ковалів і
двох кравців Обік фиґуры святой родины на кінци села єден з ґаздів
выраблял олій Головні зо льну мал оддільный будинок Оліярні велькости Шпіхлеря Был
то єдиний такій заклад на околицю Допіро перед другом війном выбудувано другій
в Крампні В Святковій мешкали три жыдівскы родины єдна з них провадила
корчму Рокы найбільшого розвитку села найвекшого економічного піднесіня то тридцеты рокы ХХ
столітя Зложыло ся на ни медже ін комасация ґрунтів і продолжыня будовы
дорогы з Крампной до Святковой Малой котрой не скінчено за австрияцкых часів
Держава платила за поле під дорогу і за роботу при будові дорогы
Працувано зато цілыма родинами Будову закінчено положыньом деревяного мосту котрый лучыл квяткову
малу з великом тепер люде зачали возити дерево на Продай до Змигорода
Осіка ци Ясла а за придбаны грошы купували собі ріжны товары В
<unk> році появили ся в селі Німці Підчас окупациі селяне змушены были
оддавати ім зерно масло худобу і яйця Молодых заберали на примусовы роботы
до Німец а тым місцевым казали вырубувати дерева ци одсніжати дорогу в
часі атаку совєтскых війск людні з Святковой і сусідніх сел з фронтовой
лініі выселены в околиці Ґладышова і далі на схід Коли на яр
з кінцьом Ійны люде вернули з евакуациі чекало уж на ных другє
тым разом добровільне выселіня на Украіну Люде не вели охочы выізджати але
повіджено ім же польскы власти выселят іх і так на понімецкы землі
на захід І так більша част родин выіхала на Украіну В <unk>
році тых котры ся лишыли в рамах акциі Вісла выселено на захід
Польщы По <unk> р част з них вернула гай хано Йоран <unk>
Гнеска село замешкане є през лемківскы і польскы родины Оздобом села і
деревяна церков під покрокровом святого Михала Архангела гнеска римокатолицкій костел Церков збудувана
была в <unk> році Дата вырізблена є надпорожу Лостя При помочы Фундациі
Петра Пашкєвича властителя села Храм был уж парокротні ремонтуваний в роках <unk>
столітя вымінено ґонты на стінах і на даху Церковє орієнтувана деревяна трідільна
з вежом закінченом і збицьом При пілночній стороні алтаря є велика закрыстя
Над Алтарьом і храмом вірных сут намітовы дахы закінчены банястыма гелмами ґземсы
на зовні малюваны были на міцны кольоры як червены сині зелены В
середині находит ся богата і кольорова поліхромія прикрываюча вшыткы стіны намьотовы бані
над алтарьом і храмом вірных та і строп притвора В середині не
найдеме уж іконостасу на його місци є тепер бараковий олтар Святкова прикладом
інчых сел перешла на православя мало то місце в жолтни <unk> рока
І літурґію одправлено <unk> листопада того рока в місцевій грекокатолицкій церкви В
<unk> році церков замкнено і опечатувано Зробили то повітовы власти з Ясла
Змусило то селян до будовы новой церкви Поле мал охірувати Іван Голда
В наступным році церков была уж готова Была то проста деревяна будовля
з ґонтовым дахом звінченым крестом без дзвіниці ци копу На місци замешкал
духовный отец Павло Шлайка котрый дуж пастерювал гын до <unk> рока По
ним парохом остал Антоній Криницкій Його наступцьом был з колеі Штефан Пашкєвич
Остатнім духовным был Миколай Кухарок котры разом з вірныма в <unk> році
выіхал на Украіну на терен Харковской области Церков знищено по выізді селян
нял од самочате не мам Аллеж імлудан но поснию од снеґа леґандруважены
Моє ім Відео сам усм Лідан Біели циле Гоня іс новембести Леківа
са Заганя од самотчас та немажів будан на постерецника лекажы імя Това
санбали то авізо Відео саму сну Блідам Бєли конє із свале без
пєсми без Некій тоді А ден сен Спали спали с рифы парифы
По сусідскы до Святковой в Свіржовій вродил ся <unk> серпня <unk> рока
Смериканич Петро псевдонім Григорий Мариндя лемківскій журналиста педаґоґ культуральний діяч По скінчыню
в <unk> році учытельского колеґіюм в Санборі Смериканич остал учытельом в вельох
лемківскых основных школах в околицях Ґорлиц Пропаґувал украіньску свідоміст серед Лемків яко
заложытель ґазеты На <unk> Лемко Был єй редакторьом в роках <unk> дев
Был тіж головным авторьом лемківской чытанкы І Лемківска чытанка выданой през Юлияна
Тарновича В <unk> році Смериканич выеміґрувал на Украіну Скінчыл студия на Кыівскым
Педаґоґічным Інституті Ібчых Языків і зачал вчыти англицкой бесіды Од часу перейстя
на емеритуру то є од <unk> рока зрыхтувал збір короткых оповідань і
есеів о жытю Лемків в іх рідных Карпатах вмер <unk> листопада <unk>
р во Львові З іменной скрині одкопуєме дост цікавы і вынятковы імена
Світляна Серафима Флявомира Соломія Софія Сюзанна Сала Самуіл Севастиян Семан Сергій Сильвестер
Сиґісмунд Сидор і Славомір А я запрашам вас тепер до кулінарного кутика
Добрыден бабо добры ден добры ден внеска маме авдицию буквы С А
повід сте Може як ся сыр робило што там ґаздыні з того
сыра могли зрыхтувати як то было Но то сыр то не роби
доіли корову нали до горци молока Ото бы десі найперше давали студийного
місця жебы сметанка ся на верха зробила но бы то сметанкы треба
на масло Як ся молоко сквасіло сме там купозберали но агорці на
пец і на сыр Як тото вігріли но пізнійше каждый мал такій
мішок такій труйкон зроблений і до того мішка всыпали І мали то
не в каждій хыжы было але мали такій столец дві дощечкы были
і тото тот мішок з тым што іщы такы не был сыт
добрі бы то такє шымы рідкі были такій не то положыли І
така збоку была сріба Прикрутили жебы тоту дощычкы стисли тот мішок жебы
то ся зробил твердий сыр Но як так повыл юж оптік як
выняли то был такы тверды гарди така назыла ся пльосканка можна ся
было елеґанско краяти на хліб класти Но а зо сыра но то
было зробили опляцків Як помастили то сыром покуршыли на верха ноты пирогы
тіж зо сыром як мали сме танку но тоті зосыром і дітом
на верха по хліб бідали тадже сыр был барз дуже можна было
зо сыром зробити А якыш потім на зим бо тыхліті ся коровы
до біды треба помыслити о зимі то были такы деревяны но такы
як відра такы поємникы то наш назло діжечкы Но і то як
ся сыр вігліло покыршыли покыршыли до такой більшой мискы осолили і до
той діжечкы наклали І так убили Но але тота квал за єдном
разом бо то пару разів треба до той діжечкы так робили то
частійше жебы Жебы як найплюче нарыхтувати той діжечкы потім масло на кухню
перетопили тото масло так зверха позіняли тоту шумовину і тоци заляли Ікрыли
таком шматом бо завязали і до коморы до студненого місця на зиму
А взім мінуток як дака гостинна дахто ся трафил ци весіля робили
тото давали масло і шыра на тот ся не дало вкруіти лем
треболь жытьом надрапати бо то такій был убити скіршений но то На
весілью Переважні то люде си взял кавалец хліба посмурувал іх тым приліпил
на сыр сыра ся наприліпляло і так і люде невыжечками не брали
лем притисну але іх місцями туж давали жытьом жебы си так накло
Але то як так накло ту Спадало а так як придусіл маслом
то ся тримало но і ти ся дахто трафил новду Но сыра
Гостина як было масло то была не было масла той самого сыра
дали на танір і было добре да А іщы таробили і брин
такій сыры што як мал хтоси уці то мішали од улці робили
сыр і од коровы то ся назва бриндзя то як зготовили кумпері
Тотой кус драпли жытьом того сыра і дали і потім подзямили компі
то барз пахло то было барз присмак така бриндзя А нає тото
сер то была ното дома было до вшыткого і так Добрі дякую
Вам сердечні Дякуєме горячо Бабі Маріі Я дякую Вам за присутніст і
до наступного тримайте ся ей льно но ля ни на Бырля Робіт
мілийоны родины Рона Робельові книва Абородова Нова Деродинбаром Ей евы ratiem брате