А Я[К]...?
Еп. 18

А Я[К]...?

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Stefanowi Telepowi, łemkowskiemu redaktorowi, wydawcy i działaczowi na emigracji w USA, który angażował się w edukację Rusinów, prowadził gazetę „Lubov“ i przygotowywał treści oświatowe. Druga część przedstawia Tylawę w gminie Dukla, jej dawną historię, znaleziska archeologiczne, rzymskie monety oraz pierwsze wzmianki i zmiany własnościowe wsi.

А Я[К]…? #18 - 20 VI 2012 - Тылява, Телеп Штефан

Автоматычна транскрипция

Добриден Витам вас моі шановны слухачы в наступным одтинку авдициі А як
В радию очывидно лем фм Днес одтинок буквы Т а в ним
єдна особливіст і єдино село Але заклязачныме послухайме думам найпопулярнійшой пісні з
фільму Трансильванія Чикі чыкі А токат сос Іото кец мосот Хот моя
фарас на вам терыт отанцы Самажы Ха танцы локсика ацо Я долже
бы Зачнеме од особливости од пана Телепа Штефана Вродил ся він <unk>
рока в селі Перегримка Был лемківскым редактор выдавцьом і писательом Приіхал до
Америкы до Мейфілд молодым хлопцем в <unk> році Оженил ся з Марином
Сеньо выховали четверо діти Першу роботу нашол в копальни В меджечасі вчыл
ся друкарской роботы і вкінци Занял ся лем тым Рускій патріот лідер
Майфідской околиці Алексий Шлянта задумал в <unk> р орґанізувати запомогове Стоваришыня для
Робітників Запросил допомочы Штефана Телепа На першій Конвенциі братства котрому назву дали
Руска Православна Любов делеґаты признали же конечно єй потреба мати свою ґазету
і так основану ґазету Любов котрий редактор остал Шлянта а Телеб єй
фінансовым секретарьом Любов выдавано раз на місяц По смерти Шлянты то Телеб
остал редактор ґазеты Провадил тіж склеп з книжками образами і памятками Любил
науку і любил научати другых Його головным трудом якій собі поставил была
едукация Русинів котры нашли ся на еміґрациі Разом з сыном зачали выдавати
тыждневу ґазету по анґлийскы МАІ <unk> Была то цікава і популярна ґазета
чытана не лем перез Лемків В звязку зо смертньом його сына і
свойом хворотом обі ґазеты перестану выдавати Штефан Телеп был патріотом і добрым
чловеком не лем в словах але і в діві коли в Івітову
війну треба было жертвувати на червеный крест Сам ся в то заанґажувал
підходил од хыжы до хыжы і просил о жертвы Подібні ся мало
коли треба было жертвувати на освободжыня Підкарпатской Руси Брал жыву участ во
вшыткых церковных справах был присутный на вшыткых церковных і світскых зобранях Хоц
сам не был вченым по школах освіту здобил і переказувал єй дале
Зрыхтувал і опубликувал м ін буквар і ґраматику Дописы в його ґазетах
мали головні дидактичный характер Едукацийны цілі замістил тіж в штуках написаных для
аматорскых театральных ґруп Хытра дівчына Щастя в Америці на І світі в
Суді Ци Бог Свідок вмер <unk> червця <unk> рока Майфілд Завандруєме тепер
до села котре находит ся в підкарпатскым воєвідстві в ґміні Дукля Загостиме
в Тыляві де найдено римскы монеты сперед праві двох тисячы робків Але
од початку В околицях Дуклі якыси час тому науковці нашли курганы котры
свідчат о заселеню того терену перес чловека уж в епоці желіза і
бронзу Є то окрес часу од <unk> р перед нашом ером до
<unk> рока нашой еры Під выдіяньом перебылой римской цивілізациі заникнула тзвана лужыцка
культура на тым терені і заступила єй нова материяльна культура звана Прелорском
культуром Што найдено на посвідчыня той тезы ано кераміку точену на колесі
тзвана сила кераміка і овы римскы монеты Такы одкрытя найдено гласні в
Дуклі Барвін по Вірівным Кросні і Тылявы З Тылявом сусідуют такы села
як Барвінок Мшана Терстяна Заладка Риманівска і Зындранова Дзмінкы о Тыляві появляют
ся в <unk> році В тым часі село мало перейти яко застав
Якова з Дуклі в области гевского каштеляна Якова з Меджегіря Тот з
колеі продає село в <unk> році гєронімови з Кобилен Од <unk> рока
село находит ся во властях Станіслава Чыковского І він то за згодом
Короля переносит село з волоского права на право маґдебурскє В столітю тилявом
рядила італияньска родина купців Ґурчі Першый привілей для гевсой церкви походит сперед
<unk> рока Документ тот выдано в Івлі Парафія в Тыляві обилмувала тіж
сусідню черстяну Село добрі ся розвияло в звязку з його добрым умістивліньом
на трасі тракту котрый ішол на другу сторону Карпат І так в
<unk> році все находило ся ужнадцет дворищ шолтысі <unk> церков з упосажыньом
і Рускій духовні і было єдным з найбільшых сел на Лемковині дві
і по мамод Мандара Ґміны собі а до мартиром бурсти Маляди а
Маридия Матия Марити Ма мамо де мамо децмандара анты <unk>ea<unk> Арити Ямария
Марити єм світовылянил А Марития Мария Марити Лемка Од <unk> р тиля
была во властях матиньскых Подля ілюстрациі з <unk> р тиляла была в
добрах шляхецкых а в кінци од ст во властях братів Тонет Братя
Тонет розбудували Тартак великій заклад На рік перерабляно гын на дошкы <unk>
тисячы балі Вырабляно навет патичкы Селяне занимали ся вырабляньом ґонтів продукувано іх
аж до пілтора мілийонів на рік велику іх част продавано потім по
другій стороні Карпат З селом звязана є голосна істория єдного з селян
Михала Ришка Мал він забити місцевого пароха в спорі о землю потім
през долгій час в Тиляві не было духовного а на поблизкій Горі
Кычера появило ся николи не высихаюче трясовища По тій перерві парохом остал
сын місцевого ґазды котрый скінчыл богословскы наукы і вернул до села яко
духовный ВХ столітю перепроваджено спис назвиск якы появляли ся на Лемковині Завдякы
тому може мы довідати ся якы родины мешкали іх в Хыляві І
так де в Тыляві было по єдній родині о назвиску Бакан Ватралик
Галько Гіляр Гогуляк Грабко Грешняк Гусар Дехняк Дулемба Кузьма Мадяра Мадера Махельскій
Миколайчык Мицко ораз Петришын Рубишын Сивулич Федак Вучыла Грабко Цирка і Шкілярскій
по дві родины Васенда Русин Судя Кардаш Колутяк Лазорчык Казімірчык і дост
нефортунне назвиско Невідупа По три родины было тилявян о назвиску Губик Дримак
Леґа і панцьо по <unk> Цвягла Войцьо Гавриляк Кырпан і Ружыла а
аж по пят родин было тилявян о назвиску Белиця і Ружко Не
сом дали паранояль експеримент Ту в ґлави мі діріґує люди діріґент не
ґадає было добар кофурґараян але біґарло радойова До Дем дає параноя лекперіме
ту вляві мі дірігує Любіґан Менка дає было добра кофон Карайны али
біґа было радо Іляка оркєстрация когалюцинация а імпровізация на поґрес А кацисвесит
куте вызовем ядніси добріандіо самого ранена т само ті можеш долго одці
до мене Єдыкы часы тры очівшы Нико не зна што міл шы
То єдино за тебе не важыт Айде доті памят о показі Тій
самоті можеш долго досі до мене Є сут све продієне ґазычым оцівши
Нико не зна што мі єл душы То єдино за тебе не
вазі айде до ті памятно покажі до Вшыка ортифация когалюцинация аимбролізация на
поґреся дон а каси све потеліт по тебе зове ня якій добрянды
од самого рамена Ті самоті можеш долго вцідоме Є сут зве робієне
очівсі Нико не знаш там і усі Троєді отабе не лазіт Айде
до ті памят о показів Тіі само тиі можешы до мене Є
су родиє нe ґазын суты очывшы Нико не зна што мі є
удушы То єдино за тебе не важі Пайде до ті памят о
бокажі Тій самотиі можеш долго сі до мене Є су свієне самоті
мож досі до мене Єсусе крові не Під конец <unk> столітя в
селі мешкало <unk> грекокатолицкых парапіян В році <unk> зауважат ся аж <unk>
процентовий взрост людности грекокатолицкых парафіян є уж <unk> поза тым в селі
мешкат іщы дво католиків латиньского обряду <unk> протестант і <unk> Жыдів В
селі было двох шевців <unk> кравец двох колодіів <unk>лів двох ковалів <unk>
різник двох бединарів єден млинар і <unk> слюсар а село свынуло з
вельох олочевых крас садів В <unk> році до парафіяльной школы ходило <unk>
діти а учытельом был Іван Крогта Упосажыня школы выносило <unk> фльоринів Перед
світовом руіном вырахувано же в парафіі Тыляла Терстяна было <unk> парафіян а
на еміґрациі перевывало аж <unk> люди В часі війны в околицях села
Тяжко воювано Набыло ся очывидно без арештувань до Талергофа Людніст депортувано на
Словацию а забудуваня спалено Селяне вернули до Пірог маю <unk> рока В
<unk> році нарахувано в селі уж <unk> хыж і <unk> люди Разом
з парахінами стерстяной на еміґрациі перебувало уж <unk> люди Жыдів Спільній в
теляві і тырсцені было <unk> ґести ґы і спіло льо пара Фацу
Аідий одпали ями Айли є одпали ями Хоцун барди Післе рембы ден
Дадден Айли одпали яманы а іли одпали Ямы ди рды од пар
ями од пар ями Айри джы бальскы Айли од пали икын Айли
одпалия мы одпалия мы одпаль Барз важном подійом в істориі села мали
выдаріня з <unk> рока В тым часі дошло до непорозумлінь медже Тилявянами
а іхнім грекокатолицкым парохом Іщы за ним до того дошло част селян
медже інчыма Яцко Пушкар ци Петро Панцьо іздили на полумничества аж до
Кыйова де звиджали православны осередкы реліґійного жытя А коли потім вертали ставали
ся пропаґаторами православной віры в своіх селах Вертаючы до Памятного <unk> рока
на єдній з літургіі духовний замінил слова молитвы в часі великого входу
з і всіх Вас православных християн на і всіх Вас правовірных Християн
Допровило то до обвіня селян а в ефекті до міцного конфлікту котрого
пробы розвязаня перескурю не повели ся І так листопада <unk> рока на
віцы постановлено же ціла парафія Тыла разом з Терстяном переходят на православія
В літературі тото выдаріня отримало назву Тылявска схізма В Деклярациі о перейстю
на православя котру вірны переслали разом з підписами вшыткых селян До митрополиты
Дьонізого до Варшавы можна было прочытати же Головном причыном верніня до православія
был момент коли дозріла ідея котра тлила ся в серцях народу іщы
грубо перед війном До села спроваджено православного духовного отця Михала і Васькова
Церков в Тыляві лишыла ся яко власніст грекокатолицкого костела але вірны разом
з його мостьом зачали пробы перенятя плебаніі і церкви яко маєтку котры
выпрацували іх предкы Очывидно допровило то до наступных конфліктів знаный є так
званий бабскій напад коли то головні бабы вдерли ся дост неелеґанцко на
Келебанию Гламувано ся тіж не раз і до церкви Вкінци вірны выбудували
провізоричну церков Духовны Іласькох децизийом власти зостал усунены Стелявояко проводир і ініциятор
конфліктовых діянь На його місце пришол онуфрий Сапєха Але лем на неполный
місяц было обнял парафію Годным По праві двох роках од Східным власти
згодили ся на офіцияльне утворіня в Тыляві православной філі львівской парафіі Вірных
было <unk> але допіро під конец тридцетых років повело ся выбудувати нову
церков котру по переселінях в <unk> році на Украіну розобрано На єй
місци є тепер каплиця посвячена <unk> липця <unk> р яко памятка выдарінь
з тамтого <unk> р Адма лем Марґаретон тыр rarма лем Марґаретон тор
чы entiта ся для мінесофлі версита ся ля а мам той суфрий
темы Не дум даґмана ґадмана дум дагдмана ґдардмаль дайтманадмана ґдатма ляля О
дат маляна дом даґедмаля ґаґма о дат манона дом таґедмаля ґайдмаля лях
даґендмаля ґадмана лядум даґмаля ґдадмаля ґайдманадмаля ґадма ом данда она тум так
Ґедмана Ґадайдмана нарек даґмана Ґайдмана надум даґмана Ґайдмана Дадмана Ґайдмана нарек Дагдумана
Ґдайдмана Грекокатолицка церков в Тыляуі заховала ся до гнеска збудувано єй в
<unk> році Праві <unk> років пізнійше повекшено єй о вежу а під
конец <unk> років ХХ столітя ґенеральні выремонтувано Церков є мурувана з каменя
отункувана тридільна орієнтувана Над храмом вірных є нетипове жаґльове склипліня В середині
находит ся вартістна ХХтовічна підлога з Пісковиця Заховал ся цілий іконостас На
парафеті хору є мальовидло хрещыня Русин В середині находят ся тіж пізноренесансовы
лавкы з половы XXI столітя зроблены перез Стеслів з Кросна і перенесены
з Костела в Івоничу Недалеко од войстя до церкви єцмонтір Історичні важным
місцьом є місце над селом На стоках по Близкой Горы Блудной <unk>
серпня <unk> рока Гітлеровці розстріляли гын <unk> <unk> Жыдів Зрыманова Дуклі і
Яслиск На тым місци стоіт тепер памятник По ІІ світовій війні Тиляне
остали выселены головні на західній землі парунадцет родин до Радяньского Союзу В
роках <unk> до села вернуло осіб Оселі Тыляла Нагнеска то буде вшытко
з іменной скрыні мам для Вас імена Тайза Тамара Татяна Тевдиция Текля
Тереса Тадий Тарас Тевдир Тевдозий Теофан Теофіль Теренти Тимофі Тит і Тома
А юж за хвилю запрашам вас до кулінарного кутика Ех та твоє
аді і насмас на люво ти ґаландурі предиш Сдутґа на воскутоф Це
прозевасе тегниш нас пане і ґладны Бараздати пушт Мыґеш ім ґазиш ах
тасмас найлюбо Ты ґалом дуй предиш з дут ґанвоскутох Ци прозевашыш на
спя найґланых Варшы пуштам мыґыш ім ґазыш середы простистло Ноґедонскы Лемкоголена ґоны
Простисло Маґедонска Лемко інс на любов <unk>ea<unk>й ван <unk> пушты Меґір ґазиш
ах та <unk> інсю <unk> су ґрын Совозе вас си техніщы нас
по найглавны Варти Меґшыны вызыкы робіты маґедоньскы песка стає кожыла на недовезено
назыкы выз розвоз Ґорли селоскіс <unk>o<unk>tort<unk>iэ А доказ женскій язык тоты косередс
де струнс <unk> языкосеред струнско през Екос стайко што потенка коля досвотарка
нового Лем Кітожка Косеродипости словоньскопасті Капуленко сталіка Медженародного Доміна дія Кітожка кос
Липосле Слованскопа Кынко з столівы Елена <unk> сованы постерма долена свойоты Бабо
а оповідте як то колиси робили тертяникы Як я памятам то тертяникы
найчастіш робили глосени як купали кумперіі то перележні такы котрый был кус
пригнити то одкладали осібне і на вечер як ішли домів не принесли
домів Но то часом рано бык тоты компері мали і хыжы рано
за вчасу барставали бы ту треба йти компері копати то скриптали тоты
копері тан так аж так докладні не обрізували бы там нихто ся
не лічыл же там кус пригнити То і вшытко такы котры были
припсуты як было кус мало тых припсутых што доложыли такых здоровых Но
єй двох діти дуже то єдны скрыптали другы терли но а ґаздыня
в паливах пецу Ноны треба тіти на капусту на листя най на
таку округу опату бо то вшытко на опаді пекли гліб на такій
округ опад опаді най іх на тоту лопату положыли на квали што
натерли неале жаны приправы не давали лем валам ся звіда Ніслали дашто
і сні Як я памятам котры може зактуали лем посолили і наклали
на тот лист тові і до пеца як долго Но так долг
нібо топец был горячий то такій был як ся присвану такій бронзовый
был аж зверха і од споду а такій запах на дорогу чути
было як пахло зрачы перем як мали масло то посмарували такый одразу
теплы каждому дали такій віт злистка такє колічко того тертяник і масло
посмарували а як не мали манса то якы наскриптали комперіі одцінили тоту
воду а зо споду зостал такій крохмаль то варили молоко І на
горяче молоко тот крохмаль так з воду розколотили і на горяче молоко
товыляли і такє было як буди і діти си одрывали тоты рідя
нека одскубували мачали до того крохмалю і так здуміли Ірано іде рано
рано бо на вечер то каждый пришол з морены той люд рану
найли ся і на Полины як не было погоды той як переважні
то в такых компери котры ся уж были кузно цути даґде розтяты
такы ушкоджены переважніст такых компері робили дякую неє за што То мокоза
добра коси Кому мила єсти носит гея ху і мені быє такы
лахе гоє І мені бы так косила Коли бы не мила єсти
носила мосат добре оселіды янтея єсм Новіля мыля єсмыля Там на выли
пен до пляпи А пану Лебурявіяку А любили не лем ним то
градом привіты ярикы разати што одны были были два дітея шабны были
выликати теяку А добре ся добре маю а на вармашопижуваю кєя Хыжом
маю на гарбычку біла про руску кыя Хыжом маю на ґар де
лаґраючы кыякой В днешнім одтинку добуде вшытко Дякую Вам сердечні і до
наступного Наталия Малечка Водава но Вола Владавано ІІван Гумалик Водава но Владак
Вадава нов Іван Гопалиґ Владава родан лекова новы Диван Гумариґ Водавано Ворантек
Ванвано ІДос каты пареха леґо сайта клег вель до сайта тото хлеґе
вы сайта вы сайта Выдагова Ном Вана Выда Гова Рому Выда ЛАП
Тыма Гукари Выдагова рода Пардек Выдава Диван Куперек Выдава Вода Пардек Выдаваро
Диманы