А Я[К]...?
Еп. 19

А Я[К]...?

•

Опис епізоду

Odcinek opowiada o Uściu Gorlickim, dawniej nazywanym m.in. Ustiem Ruskim, i jego położeniu w powiecie gorlickim. Autor przywołuje najstarsze wzmianki o wsi, jej właścicieli oraz rozwój miejscowej parafii i cerkwi, wraz z ważnymi przywilejami. Wspomina też dawne przysiółki, rzemiosło oraz rody zamieszkujące tę miejscowość przed I wojną światową.

А Я[К]…? #19 - 27 VI 2012 - Устя Рускє, Удзєля Северин

Автоматычна транскрипция

Добриден Як ся мате моі шановны слухачы увитам вас сердечні авдициі А
як В радию Руской Бурсы Лем фм Днес од днок буквы Уцете
ся дознати што в ним буде слухайте авдициі запрашам Андарав ЗАкєрафле траґ
Лемкі Село днешньой буквы находит ся в Малопольщы в ґорлицкым повіті по
сусідскы має села Одирне Квітонь Ганчову Ставышу і Чорну Находит ся в
місци де ріка Ждыня уходит до Ропы і одтале бере ся назва
села Устя колиси Устя Волоскє потім Русскє Пересхвилю Устя Карпатскє анеска Устя
Ґорлицкы Колиси в сусідстві села были верхы Гомоля копа ци поляны а
днес доходит до того іщы членківскє озеро Штучны засобны глоды Перша взмінка
о Устю заховала ся з <unk> рока В <unk> році властительом села
был Станіслав Ґладиш земскій Коморник Біцкій Добра тоты достал одвідця Павля Ґладиша
Родині Ґладишів чули сте уж певні не раз в авдициі Завдякы захованому
з <unk> р документови можеме ся дознати же в тым році Устя
было зас локуване на волоскым праві Крайником был на тот час Яшкович
В <unk> році появлят ся змінка же Устя находит ся серед сел
котры были од праділів во властях Ґладышів Під конец <unk> столітя в
Устю было <unk> волоскых дворищів єдно шолтискы і дно дворище місцевого пароха
Была тіж церков Памятковый Антимінс з датом <unk> рока переховуваний был в
церкви іщы в <unk> році Наступном важном історичном памятком є презента з
<unk> р в котрій Іван Стенчына Тарло однавлят і пошырят привілеі пароха
Документ тот апробували наступны властителі Устя в <unk> році і <unk> В
тым документі першый раз выміняный є отец Іван Криницкій В <unk> році
вознесено в Устю наступну церков Під конец того столітя село далі находило
ся во властях родины Тарвів мало сім ланів двох коморників з худобом
єдно закупне колесо єдно колесо Траткы в селі діял Тартак Млин і
Фолюш До парохіі Устя належали іщы Шквіртне і Квітонь а духовным был
Василий Криницкій Дуж пастырюваня переходило звыклі звідця на Сина і для того
родина Криницкых ксяжувала през <unk> рокы аж до <unk> рока З рациі
споминаных скорше привілеів парохія в Устю в столітю была єдном з найбогатшых
Тіж завдякы тому же выміняный Іван Стенчына Тарло в <unk> році прилучыл
до церкви в Устю Квітонь Шквіртне і Присліп Устя мало іщы тот
привілей же могло орґанізувати армаркы і для того в <unk> році село
замешкуване было уж перед <unk> Жыдів Присілками села были Залада і Одирне
котре завязало ся при гуті шкла Устя замешкувало понад <unk> люди сут
за тосатом сут за тоцітом Янобіту засадску яновиту заснадску доминицо сипол Янобіту
засадску я заснатку камариця симво заскувай <unk>eo<unk> зідацку дачку <unk>eo<unk>э зіна селі
Само собі в році Олизнавятку о знавятку дура за брухоті Олезнавявя дура
за рухоті Ей годі заіозону Там як ота овец ата Яґот оголеця
за зеле людрагу ам якота Олеця памя за зеле люд В столітю
коли вернули бы сме ся до села напевно нашли бы сме такы
родины поєдні родині о назвиску Андрейчын Барна Бартко Буранич Віслоцкій Волчак Хованец
Гурейтяк Дзьобин Костельний Костецкій Карняк Марчак Микуляк Михалик Осмяк Павлів Тайко Пиріг
Пирич Рущак Савка Савльо Скальскій Скосик Стасяк і Темниньскій по дві родины
Герак Гриц Гумецкій Данковскій Стеч Урхановскій Кач Федорко Федоровскій Іванчык і Ромцьо
по три родины устян о назвиску Ковальчык Войтович Ворона і Ґабор а<unk>
о назвиску Бохна і <unk> родин о назвиску Вахновскій Під конец ХХ
столітя в Кустю мешкало приблизно <unk> лятинників і <unk> Перед світовом війном
Парафія Устя склад котрой входило Устя Квітонь Одырне і Засада рахувала <unk>
парафіян грекокатолицкых а додатково на еміґрациі перебывало іщы в сумі <unk> люди
Устя было і є великым селом В Меджыйню займувало простор <unk> кілометрів
квадратовых в селі было <unk> ґаздівок і <unk> люди В окресі ІІ
Світовой Войны вельох Устян нашло ся в Талергофі м інчыма Андрий Цисляк
отец Григорий Каленович Василь Війтович Антоній Гумецкій Григорий Клиницкій Каєтан Юстина Маркович
а трьох Обозовичів вмерло Были то Симеон Ґабор Йоакым Хованьскій і Симеон
Андрейчын З паном Андрийом Цисляком увяже ся цікава істория В <unk> році
Устяны уставили свого кандидата на посла до парляменту в Відны з округу
Ґорлиці Ясло і был ним власні пан Андрий Цисляк Його контркандидатом был
пан Сяр Дулгош В першій турі лемківскій кандидат здобыл тілько голосів же
потрібне было зорґанізуваня другого голосуваня котре штоправда переграл і до парляменту вошол
длугош але влада не забыла о цисляку І коли розпочала ся війна
Андрий Цисляк был єдным з першых котрого арештувано і вывезено до Талергофу
По закінчыню війны Устя не зас уставили свого кандидата до парляменту был
ним Федор Війтович Од листопада <unk> рока в селі коротко діяла Рада
Лемківской Републикы це твой сыны о <unk> лиґы Ти вид ґаднеты бо
чысе до самостра остатес марно місто єт нас свято іґра Што см
язву череса Што тіж стадациі Стіва Бзида А дома нема колю батоґує
Со моє окля до Aо кричы сварно близкых Сантов Зовязок приписали А
што циж сада ґадси знимат зєлям голубарі зємаю Розпосов самоля <unk>ra зокзок
зок штовскос В меджевіню в селі діяла чытельня імени Качковского і локальный
Комітет руской селяньской орґанізациі Село добрі ся розвияло зо взгляду на положыня
на скрижуваню гандльовых доріг і з увагу на славны на цілу Лемковину
ярмакы Хандлювано худобом муцями коньми ремісныма выробами і облечыньом Найвекшый ярмак мал
місце на свято Петра і Павля Транзакциі добияно знаній корчмі котра містила
ся посередині села Іщы до недавна тот історичный будинок стоял на своім
місци Днеска уж го не найдеме В звязку з будовом ронда корчму
розобрано а белі лежат до той поры нерушены а рондо обрастают квіточкы
В селі была тіж друга корчма ведена през Жыда Лейбка В околици
были три гуты шкла В селі функцийонувал бровар водний мылен фолюш цегельня
і великій тартак Пустя яко єдно з першых з сукцесом перепровадило комасацию
ґрунтів По короткым часі люде не могли ся начудувати як могли скорше
ґаздувати на так роздрібненых полях єден з ґаздів замінил <unk> маленькых полеток
на два гідны кавальці При оказиі одтинка буквы О коли бесідувала мого
собі отця Теофана Обушкєвича появила ся інформация же основал він в Пущю
Першый хір на Лемковині Потім кєрівництво перенял Роман Юрчакєвич Ігор выступувал в
церкви і сусідніх селах з реліґійныма і традицийныма піснями В селі завязано
тіж драматичну ґрупу котра выступила з неєдным представліньом театральным а дружыну спортову
провадил Павло Похна В <unk> році з ініциятивы селян выбудувано нову мурувану
двохлясову школу Важне выдаріня мало місце <unk> серпня <unk> рока коли то
до Устя зіхали ся увязнены в Талергофі прибыло близко <unk> тис люди
Уж з початком ІІ Світовой войны зачали ся переселяня В звязку з
підписаньом порозумліня медже Зр а Німцями котре позваляло выіхати до Росиі людности
народовости украіньской білоруской росийской і русиньской з Устя выіхало близко <unk> родин
Векшіст з них увернула з повротом в недолгым часі В <unk> році
зас зачато выіжджати а в звязку з тым же добровільных охочых не
было зачато примусове переселяня Выселено товды близко <unk> родин В <unk> році
выселено на західні землі Польщы решту Хайоны тьом хай хано Йорам <unk>
Устяне як єдны з остатніх перешли на православія Было то в <unk>
році і уж товды зачато старати ся о будову новой церкви покликано
церковний комітет всклад котрого входили Йоакым Савчак Мирон Крницкій Теофіл Маханич Климент
Крайняк і Климент Ковальчык В <unk> році Димитр Вахновскій офілювал свою парцелю
на місце подву церкви а <unk> серпня того рока в повітовым старостві
зложено вымаганы документы до розпочатя будовы Кєрівництво обнял архітект Ігнатий Будлер Церков
выбудувано по <unk> році До того часу вірны молили ся в приватных
хыжах По выселіню Лемків з Устя подля інвентаризацийного документу з <unk> червця
<unk> рока В будинку церкви плянувано уряджыня Людового Дому Ґмінной Світлиці і
так тіж зроблено І хоц будинок тото розобрано до піл <unk> році
ни ниякой фотоґрафічной документациі котра приближыла бы фактичні выгляд церкви Не знатя
ци є він подібный до плянів архітектонічных котры сут знаны Зато до
той поры можеме в селі обізріти грекокатолицку церков вознесену в <unk> році
котра стоіт по середині Устя Попередня церков збудувана была в <unk> колиси
церков грекокатолицка під покровом св Параскєвы Потім римокатолицкій костел під покровом Матери
Божой неустаючой помочы а од <unk> р церков вернула в рукы грекокатолицкой
церкви Тота забыткова церков є деревяна орієнтувана тридільна збудувал єй Штефан Король
Злу Має зрубовый алтар шыршый од нього храм вірных є квадратолий холя
слупова обимуюча притво Дахы сут наймютовы двора Cломлены з невеликыма маковицями і
привидныма літырнями крыты бляхом В середині є захована поліхромія з <unk> рока
комплетный пізнобароковый іконостас з ХІХ столітя Вартат звернути увагу на пласкорізбы уміщены
в цоколі іконостасу представліня Адама Євы і пророків Є то рідко выкорыстуваный
елемент в церковній штуці пласкорізбы о ґеометрычных і рослинных мотивах стосуваны были
лем до здобліня рам іконостасів Паруікон з выпосаджыня церкви находит ся тепер
в музеях медже інчыма цикава ікона святой Параскєвы Сербской з ХІХ столітя
Можеме єй тепер обзеріти в Історичным Музею в Саноці Ікона представлят святу
в стоячій позициі а на клеймах уміщены сут сцены зєй жытя Церков
окружат камінный мурок з двома муруваныма брамками Парусот метрів од центру Устя
при головній дорозі находит ся воєнный цмонтір нр <unk> Обєкт запроєктувал Добрі
нам уж знаный Душан Юркович Цмонтір є добрі захованы і утриманы Окружат
го камінний мур з деревянымажуровым плотом В центральній части є деревяный крест
з ориґінальным і неспотыканым бляшаным дашком вписаным в кшталт колеса Кресты нагродны
сут одновлены тіж деревяны з бляшаныма дашками похованых є гын <unk> австро
угорскых і <unk> росийскых вояків котры воювали в часі І світовой войны
по близкых рейонах Ганьчовый Бітнаркы Квірного Квітоня і Устя Памятник з ІІ
Світовой війны находит ся в центрум Устя <unk> липця <unk> рока мало
місце святочне одкрытя того помника посвяченого памяти Лемків котры бороли ся з
гітлерівскым окупантом Урочыстости получено з Фестівальом Карпатской Пісні Згромадило ся барз дуже
люди присутны были гості з заграниці локальны і реґіоновы власти місцевы Лемкы
і Лемкы з Західніх Земель і з Америкы Головным пунктом урочыстости была
перемова Михала Доньского псевдонім Станько котрого лемківскій одділ партизантскій оперувал в околицях
Устя По офіцияльній части перенесено ся коло сцены де част артистичну зрыхтувал
Павло Штефановскій Серед гости не спосіб было недостеречы професора Романа Райнфуса А
памятник стоіт по днешній ден на пляцу посередині села Три одтинкы тому
а яку буквы Р в особливостях появил ся пан професор Роман Райнфусс
польскій етноґраф котрый велику част свойой науковой діяльности посвятил Лемкам <unk> подібні
Оповім вам о о о о о о особі пана Северина Людєлі
тіж польского етноґрафа котрый в своій діяльности звернул увагу на культуру материяльну
і дуголу Лемків Северин Удєля вродил ся <unk> грудня <unk> рока в
Старым Санчы мер зас в Кракові <unk> вересня <unk> р Был цікавым
світа хлопцьом Чытал вшытко што лем впало му в рукы а коли
і того было мало сам зберал і записувал інтересуючы горічы медже інчыма
назвы лічничого зіля і загадкы Коли ся вказало же атакы публикациі сут
доступны знищыл своі запискы чого потім в дорослым жытю барз жалувал По
Зілях забрал ся за записуваня байок і оповідань котры почул десет родині
Яко <unk>літнє хлопчыско зачал чытати етноґрафічны публикациі медже інчыма позициі Оскара Кольберґа
В звязку з тяжком фінансовом ситуацийом родина выбрала для нього учытельскій фах
жебы міг в міру скоро сам ся утримувати Едукацию в учытельскым семінарийом
розпочал в Старым Санчы Континувал і потім в Тарновій В <unk> р
здал еґзамен для учытелів ґдовых шкіл наступні для шкіл выділовых Яко учытель
працувал до <unk> рока потім мянуваного Шкільным Інспектором для Шкіл Людовых з
ґорлицкого і ґрибівского обшыри Юж в роках <unk> столітя зафасцинуваный діяльностю Оскара
Кольберґа зачал громадити фольклористичны материялы етноґрафічны оказы записувал інформациі односині людовой обыджайовости
облечыня ци музыкы В <unk> році был єдным з ініцияторів утворіня Товариства
Людознавчого котре має назву Польскє Товариство Людознавче Його колекция штораз то більше
ся повекшала Ідля того част з той експозициі зложыл в депозиті в
Музеюм Народовым в Кракові Носил ся долго з думком утворіня осібного музеум
для такых потреб Музеум Етноґрафічного Разом з професорами з уйоту основал в
<unk> році Товариство Музеюм Етноґрафічного котре рік пізнійше покликало уж музеу Северину
Дзєля переказал до нього цілу свою етноґрафічну колекцию але і богате архівум
получене зо специялистичным книгозбіом В часі коли было інспектором в ґорлицкым і
ґрибівскым обшыри звернул увагу на жыючых там Лемків Своі баданя розшырил іщы
о терены є Сельскій і о околиці Кросне Бадал духову і материяльну
культуру Лемків чого ефектом была м ін публикация вельох книжок о лемківскій
тематиці хоц бы Розсєдленя Лемків з подань Дзєюф Зємпєцкій чы Зємя Лемковска
пшет Пувєчым Запискій в спомніня за <unk> Музею Метноґрафічны в Кракові носит
імено свого основателя Северина Удзєлі од початку його основаня Можеме гын найти
праці Никіфора Лемківскы страі і інчы інтересуючы річы для това заохачем до
одвиджыня того музеу Плян раса порівмутна ласкаво преродім Выня преапознае Уж лем
разен о а потом дзіста Акоранне небо уведім ся было в себе
санбу ага ага а Недва на тым чысо два прем вшыткы два
чыли прена Вжытко чыкуваня при Розтєрам за вес на разів окнах пляшом
наствал вшытко аля Чы ту зо справа зєст фы фале раса порідне
Ласка выправлю родине преапознае уж лан раз фрай дам О ар потом
чіста аґоранне небо виділ ся вы а А В нашым одтинку то
быдуж вшытко дякую Вам сердечні а з імен удало ся мі лем
найти Улиянну Зато Улиянна і я пращаме ся з вами Добраніч Наталия
Малецка о два зло і два сін го два два Будено малекых
цярівных новів будено маленькых чарівных нор будок маленькых цярівных нон будинок маленькых
чарівных новы малянда тві шампан сільом бьостік да мате малянда туйфан сілом
біостік да мате Малянда тві шампа біожджы таком біожджы так Дана гоша
ми данами ана гоша ми дана ми ана гош