Істория села Балниця, якє находит ся в долині потока Баниця
Автоматычна транскрипция
Шановны слухачы витайте в сто другым одтинку проґраму а як Уж понад <unk> сел остало омовленых але може ся так притрафити же акуратні Ваше родинне село іщы не ма свойого одтинка зато пиште до ня Постарам ся зрыхтувати такій замовляный одтинок А кєд знате же вартало бы когоси конкретного одвидіти хто має вельо доповіджыня о істориі дакого села то тіж конечні напиште поіхаме з мікрофоном на грамы і пустиме в радию жебы сте і вы і мы довідали ся дачого вартістного і цикавого В Никотрых села ни уж на мапах неє неє хыж нихто там не мешкат зато конечні треба захоронити хоцкі памят о тых селах і людях котры там мешкали І тому м ін служыти має тот проґрам А тепер уж як все запрашам іщы на музичну коротіцьку перерву і вандруєме на східню Лемковину Крачам то обом моя дрожко крачам то обо Не сумысли Бесідую сам зо собо Сталешы над Біляньскы як Боясы Бучыном Бордной Горы Вєш ся Моя дражко басаму крачам того было молодістю без расунку Розвену вас ся мі дражко як ремесли моі найтеплійшы су Скручаш ся мі моя дражко мотузыко рочкы так ся полудлили не чымникы Ужаш ся мі дражко моя то неточкы ци заспіва ріщы серце очы очы Бальниця то село якє находит ся при джерелі Ославы Першы записы бесідуют о ним як обальниці Така назва функцийонувала аж до ХХ столітя потім змінено ю на теперішню бальницю Бальниця сусідує зо Щербанівком омовленым Ваяку Маньовом тіж омовленым і Вольом Міхолом і Зубеньском Омовлены Ваяку аякже Бальниця находит ся в долині медже Матраґоном верхом по слівній стороні а Рыдошовом Бубньовом і верхом над Лазом од полудньово західньой стороны На пілночы од долины ріко Славы перетискат ся медже горами потік Бальничка в долині котрого розпостерат ся бальниця Од полудня бальниця одгороджена є од Вышньой Яблинкы ци телеповец шырокым пасмом верхів і словацком границьом Сама бальниця находит ся лем <unk> метрів в простій линиі од границі Зареєструване в документах локуваня села на волоскым осадничым праві мало місце <unk> квітня <unk> рока Локацийны привілеі отримал од саноцкого старосты Пьотра Зборовского Стеч сын князя Злові Міхолой як і в пізнійшых роках писаный є як Іван Стеч або Іван Стечович Податкова люстрация з <unk> рока потверджат тоту локацию Додає тіж даякы дрібниці же село было положене при густым великым лісі же люде звільнены были зданын іщы перез дванадцет наступных років і же на ґрунтах банниці бальниці прібувано привілейом соноцкого старосты Миколая Ціковского локувати село Банничка В <unk> році появлят ся тото село Банничка докладні а докладні то записане іщы інакше бо як маґна Баннича На тот рік фиґурує документ продажы шолтества села Маґна Баннича На переломі і ХІХ столітя село находило ся в границях коросняньского староства Село было уж ліпше розвинене в <unk> році управляно гын XIX ланів землі В <unk> і <unk> році однотовує ся фунґуваня в селі Мельдина Другє піл ХХ ст вказало ся траґічным для Бальниці то на скуток наіздів тых теренів войсками Ракочого і нападів угорскых толгаів в <unk> році Страты села ошацувано на <unk> тис злотых Село обрабляло на тот час лем єн лан землі През наступне <unk> років село доходило до ся і люстрациі з <unk> рока чысло управленых ланів зросло до <unk> Од наступного то і од <unk> рока коли то розпарцелювано землі Польщы медже тре Моцарства Австрию Пруси і Росию Бальниця та і ціла Лемковина вшыткы королівскы села перешли як тзв камеральне добра в рукы Австриятского кысарства В <unk> рницкым війтом є Іван Білів А депутуваны то Гнат Балішын Андрий Сендків Іван Голяк Антох Танчак і Гриц Ухалів В столітю властителі села чырпали зыскы з позыскуваня і перетваряня дерева Деревы і річы якы з него вырабляно легко транспортувано переложено іх лускуторовом колейком якой торы переходили тіж і перед бальницьом На місце спроваджено лісничы і працівників колеі головні Поляків Дробняків Ґазлів Ґурных Латузків Ольшаньскых Палясєвічів Стахурів і Василевічів Коли Польща стала ся зас суверенном державом Позыскуваня і перетваряня дерева іщы барже ся насилило а до роботы спроваджено люди з Выжніх Угор тоє з динешньой полудньово східньой Словациі Без так крутко жыт на свіче робем його май піякнійше го не знайдеся гармоністо край Бота лілост є забія Іде жывым уж Моє серце то мобіла ся зноліци пруж Конвальове ломкі плеше конвальови ґай Кінкнійше го не знайдеце гармоніст то край Бо та мілост не запія єжы винуж Моє серце томо <unk> привоку кабры посют збуж А пиякнійшых не знайдече гармоністо туж Бо та мілост є запіявым моє серце то мобіла Сніжно ді цих руж габрув єст рода така Же ся кренціл за плаче дівче до хлопака гармоніста ґра Бота мілос є запія єжы вымиш Моє серце то мопіва Сєжно ліцикруж Перез бальницю переходила дорога з Солінкы до Волі Міховой при присілку села званым з турбі стояла жыдівска корчма знищена в <unk> р в тракті І світовой войны На переломі <unk> і ст концесию в Бальниці Мали Од <unk> р на гандлюваня вином в будинку нр <unk> Мойсей род А од <unk> р концесию нагандлюваня вшелеякыма спіритусовыма напитками в будинку нр <unk> мал Михаль Кнебель В <unk> році село приступило до Команецкой Республикы Республика Тота зголосила акцес до Західньо Украіньской Людовой Республикы яку утворено скутком ухвалы Украіньской Народовой Рады Команецку Республику творило понад <unk> сел східньой Лемковины Перетрвала она лем пару місяців од листопада <unk> р до липця наступного рока В двадцетых роках ХХ столітя в нижній части села над потоком Бальничка діял млин і водный Тартак провадженый през Розалів і Мєчеслава Підставскых потім през Михала Підставского Жыд Нанштейн гандлювал в бальниці деревом а Саломон Ґрусінґер склепом з ідлом Різником і масарьом был Миколай Більо званый Суханичом О єйгарну в бальниці провадил Дмитро Сувик званый Рачыком акушерком але і зілярком была Софія Більо на котру кликали шепета В середушній части села стояла корчма звана Мошка Корчмарьом был правдоподібні Мошко Вірт Змінка про бальницю появлят ся в <unk> році в судовых записах В тым то році проваджена была судова справа медже Альфредом де Порада Рапортом а <unk> бальницкыма ґаздами О узнаня власности двох парцелів в лісі і єдной обіймуючой лукы спір розвязано на корыст ґаздів В <unk> році Бальниця перестала быти одрубном сальском ґміном і влошла до ґміны Воляміхова Простор Бальниці в тым часі выносил уж більше як <unk> квадратового кілометра Хыж было <unk> і близко <unk> мешканців Од <unk> рока шолтысом села был Димитро Більо званий Гальчыном В лютым <unk> рока што найменьше <unk> молодых хлопів з Бальниці Поіхало на Закарпатя што найпевнійше мало звязок з створіньом гын Родця Авґуста Волошына од ділів Карпатской Січы Збройных сил закарпатской Украіны Повітовий Староста в Ліску задецидувал же одобрано тым девят хлопам польскє обывательство Як зачала ся ІІ світова війна Бальниця і ціла ґміна Валеміхова нашла ся в Ландкрес Санок Німці утворили в Бальниці постерунок ґранц Шуцу якій додорувал границю ґенерального ґубернаторства зо Словацийом Не перешкодило то єднак утримувати перемітувальну трасу перезальницю Приводником той таємной дорогы был Петро Більо В квітни <unk> рока німецка адміністрация зверифікувала стан мешканців слабальниця і надала нову нумерацию для хыж Замешкуваных было подля них <unk> хыж з чого дві през польскы родины ґурных і підставскых і дві през жыдівскы родины о назвисках Діамант Ерлих Ґрусинґер Урам Вєрт В окресі окупациі пару хлопів з Бальниці підняло службу в одділах німецкой і украіньской поліциі а <unk> Бальничан перебывало на примусовых роботах в Німцях Некотры Бальничане трафили навет до обозу В Авшвіц згынул Миколай Більо В липци <unk> рока Гітлеровці при уділі функцийонариів украіньской поліциі з посторунком В Цісній і волі Мові Замордували вшыткых місцевых Жыдів В вересни <unk> рока в Бальниці перебывала украіньска сотня яком доводил Данию Свістель псевдонім Веселий Сотня тота мала быти скєрувана гын в цілях пропаґандовых і до позыскуваня броні од словацкых жолнірів Росийско німецкій фронт пересылал ся перез бальницю в жолтни <unk> рока што найменше вістнадцетьох хлопів покликано до Червеной Арміі Поперестю фронту в листопаді в бальниці зачали появляти ся патролі з постерунку обывательской міліциі з Волі Міховой Верифікувано чысло мешканців заберано бронь і вшытко што остало по війсках поперистю фронту В перепровадженым в <unk> році повселюдным списі в Бальниці нарахувано <unk> осіб З чого <unk> было Німцьох <unk> в радяньскій арміі <unk> в Росиі mУлаґрі тіж четверо в німецкым войску троє в украіньскій поліциі а двоє як то окрислено при бандеровцях В липци <unk> рока Шолтысом з села остал ся Дмитро Більо а під шолтысом міонувану Гната Сеньку В <unk> році згідні з репатрияцийном умовом з Бальниці выселено на Украіну люди з <unk> хыж Люде лишали цілы своі ґаздівкы землю в сумі <unk> гектарів з чогорных земель уж обсіяных Вартіст вшыткого што остало по Бальничанах ошацувано товды на <unk> тис злоты В селі остало ся <unk> люди в тым <unk> Поляків <unk> осіб здекляруваных як Лемкы і <unk> як Украінці Дерево з порожніх хыж упалы корыстала до будовы підземного шпиталя Од <unk> до <unk> мая <unk> р в Бальниці выселено <unk> осіб зо <unk> родин выселено іх в околиці Требятова шу даємых шум дає морі моребіхта морибохто проклету аврибій бо хто проклету аве Про клиту ов гыту овыгы О чур дже в дон доє гену з Собові ли Одзюр джедан дає ге рано салай легыдой проклетовы проклету Проклету головы ой проклету Морит шоры Роме геге Одевель Моратшоры Роме ге Одевель і Море ціль кричов одыл чоры гы гы кричы одыл чоры гы Одыся дивло у Бальниця як бесідуют люде была в початках свого істнуваня садибом бескідників збірників якых потомкове в наступных роках а потім і віках стали ся устаткуваныма і порядныма мешканцями села Учытелька в бальници Віктория Чайкоска яка учытелювала гын в меджевоєнных роках записала же і до маленькой бальниці положеной дес на самым кінци приграниці серед густых лісів і гір помалы дотерат цивілізация Люде ужывают фабричных нарядів а в місци смолистых скалок появляют ся нафтовы лямпы Хлопы не уберают ся як колиси хоц лишыли ся іщы ясны порткы з почестного полотна і волняны сиракы з грубого сукна Бабы уберают ся іщы традицийні на більше свята носят червены спідниці прибраны батамунками і коромками ловняны і ловном вышываны ґурсеты а під кархом кольоровы пачуркы кривулькы і хусткы на головах Учытелька пише дале же забудова села то хыжы з великыма острыма дахами з шырокым окапом в середині єпец з глины стіны малюваны сут червено білы пасы Під єдным дахом містит ся стальня воіско і мешкальна ізба посередині котрой стоіт стіл в кшталті скрыні де тримают ріжны підручны нарядя обіківала постіль і поличка на таніри мискы горнята На стінах сут іщы святы образы Ідят головні овес з якого варят чыр і кєселицю печут вісяний хліб ідят тіж капусту і компериі Мотрикы замаляют циґанів Тримают ся старых традиций і звычаів сходят ся на вечіркы а на великден прикрашают яйця Вірят же в часі хвороты помочы може дашто што приняти ся з церкви або навет з цмонтеря напр воск зо свічок квалчык глины ци дати зіля Вірят в порабляня і одчынаня років Як будуют нову хыжу то під штырі рогы вкопуют пару грошы жебы ся дарило і як першых впущают до ней чорного кота і чорного когута Людніст бесідувала в селі по лемківскы І коли впроваджено лемківскій выквар то як пише до Шкільного Інспекторату Кєрівничка Школы в Бальници діти проблему зо вчыньом з букваря не мали Вчыли ся легко хоц некотры слова были інчы як в них як напр на комперіі не бесідували бандуры як записано в букварі а в ґруні Кажда з ґаздівок в Бальници мала свою назву презвиско Были то анцейко баран біців блезова Бобіт пулів танчошын фіців тедєрців Фодорошка вычала Гаврилів Габранич Лезова Гнатів Гобайлів Гоміт Говрільоха Гринко Гулів Музичкова Ільчысків Іванчак Іванияк Юскіл Ющык Кащак Команецкій Команиця Котко Коваль Ковальчык Куцой Красневич кребзданин Лібой Мурованка Мендлів пантів пляцівка полканин Рак раків самуйлів Сарієв старостів стецяків суханиш сушків шаляк шепета Шепетів Шепетова Штенів Шышляк тосир телебанів Плюшняк угальчык і вулк Погоронзмо з богаз В бальници церков під Покровом Михала Архангела была філияльном церковом парохіі в Маньовій Остатній єй будинок побудуваный был в <unk> році Церков тота мала рідко стрічану зрубово камінну конструкцию Олтар і храм вірных были деревяны а притвор зломленого каменя над ним вознесену деревяну вежычку звінчену бароковом цибулястом Маньов Обік стояла камінна дзвіниця брама з трьома дзвонами Єден з них закуплены в Меджевійну походил з працовні дзвонів братів Фельдчыньскых в Перемышли Дзвін тот был привезений з выставы з Парижа яка мала місце в <unk> році Грошы на купліня дзвону позберано серед вірных в Пальници Дзвін важыл <unk> кілоґрамів його діаметер выносил <unk> центиметрів схема <unk> центиметрів і высокіст <unk> В тракті окупациі закопано го в боіску єдной з хыж жебы не был зареквіруваний перес гітлерівців Одкопано го в <unk> році і тепер є на експозициі Музеюм Людового Будівництва в Саноку При церкви Дзвіниці є сельскій цмонтір на котрым вховано тіж полеглых в тракті І світовой війны Цілый обшыр цмонтеря і церкви окруженый был камінным омурком Замурком дак є <unk> метрів на полудне стояла костниця В по выселінях церков етапово розберано материял з деревяной части церкви послужыл в пядецятых роках столітя до будовы стайні в Воли в Міхаві В шдесятых роках стояли іщы камінны фраґменты церкви і дзвіниці тепер уж іх практичні неє Дослідник Станіслав Фішер пише о церкви же барже припоминала костел Як східній храм і же при возношыню будівничы кєрували ся радше своіма помыслами як зказівками фахівців Камінну част побудувано з більшых ґвазів і меньшых каменів з поблизкого потока Службы в церкви в Бальници одправлял доізджаючий з Маньова парох а на місци был дяк в меджевільным был ним Миколай Сулик Правдоподібні част выпосаджыня церкви по выселінях Бальничан нашла ся в церкви в сусіднім руснацкым селі Осадне Напевно є там ікона Богородиці палк і чаша В <unk> році діяло в бальници Прицерковне братство Приматизмі з <unk> р однотувано в бальници Каплицю Літурґію справувано і раз до рока на праздник Русаля на тзв зелены свята На тото свято ішла процесия з бальницкой церкви до чудотворного джерела якє выходило обік каплиці В тракті службы посвячано володу джерела а вшыткы присутны заберали си як кус потім домів Більше про попитю слухайте по короткій перерві Вытсбы на Возыц о Каплицю в бальници называно колиси ковальовом зато же обшыр на котрым ся находит был колиси в маєтку місцевого коваля Каплиця крыта є бляшаным дахом звінченым банястым гелмом правдоподібні початково дах крытый вулконтом Обшыр каплиці з джерелом окруженый был і є камінным мурком Барз добры стан каплиці і мурку завдячами волонтарийній роботы Стоваришыня Маґурич якє в роках <unk> выремонтувало каплицю Зміцнено єй фундаменты заложено дренажовы ружы Зробили чысто новый дах положыли нову бляху і одремонтували городжыня Скорше каплиця была в кєпскым стані нарушена выбухами невыпавів якых в лісах по фронті было вельо Каплиця зачала нищіти жебы не повісти же попадала в чысту руіну Руками Стоваришыня Маґурич выремонтуваный остал тіж і цмонтір пальници Лето іщы скорше як каплиця был в <unk> році Поставлено тіж в товды поламаный панщызняный крест Сам крест походит з перелому <unk> і ст але найпевнійше станул в місци того якій поставлено власні в <unk> році коли то закопувано мещыну В <unk> році посвячено образ якій замонтувано в середині каплиці В <unk> році поставлено в селі таблицю яка інформує і кєрує до каплиці схованой в лісі Леґенда бесідує же чудотлодне джерело одкрыл сліпий жебрак Попросил він о воду але нихто му не поміг і зато высхли вшыткы студні і потокы в околиці Він єднак чул деси шум воды Кєруючы ся слухом од нашло місце під каменями де ішла вода розгорнул рукам камені і одталил выбило джерелко а він сам по напитю ся воды одзыскал взрок В <unk> році однотувано в бальници єдноклясову школу а учытельом был Альойзы Тиміньскій Меджеліньом учытелювали Ядвіґа Ясловска Владислава Кондийовска і цитувана днес Віктория Чайковска Будинок школы стоял при дорозі в середушній части села на полудне од церкви В часів окупациі знаме лем же мешкал в ній учытель Іван Хедорів з Украіны За сповні хоц обовязок шкільны мало <unk> діти школа была заперта зозгляду на брак учытеля Іщы в австроугорскых часах з раці положыня бальниці в нижній части села были побудуваны граничны пляцівкы званій Мурованці была комора цельна котрой урядникы званы перед місцевых фінансами накладали цло на товары выжены до Ґадітци До <unk> р мешканцями Бальниці были родины о назвиску Балешын Біло Діамант Дробняк Дунда Ерлих Федак Ґурны Ґразель Голяк Головач Гнатко Карабин Калулич Кісьо Копко Койсак Кулинич Кремпа Латусак Лазоришак Мациньскій Мокей Намісняк Ольшаньскій Опалка підставскій Рабко Салянич Сенко Смільницкій Стец Сулик Стахура Станько Стиранка Сич Шаляк Танчак Терешко Угаль Урам Варголяк Василевич і верт Про Бальницю од мене тож вшытко Кінчыме проґрам А як Запрашам му тыжден Майте ся добрі для радия лем фм Наталия Малецкай зінгах ма і два зінга два два зыргон два зырголь об Будино маленькых чарівных номів будинок маленькых чарівных нор будинок маленькых цярівных нон будинок маленькых чарівных ногы сільом біожік да мате малян шампаны сільом біостік да мате малян дампа так Сіом біожді так
![A Я[К]...? #102 - 5 III 2014 - Балниця](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/balnicja_medium.webp)
![A Я[К]...? #102 - 5 III 2014 - Балниця](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/balnicja_thumbnail.webp)