А Я[К]...? #68 - 3 VII 2013 - Балутянка, Бортняньскій Дмитро
Еп. 68

А Я[К]...? #68 - 3 VII 2013 - Балутянка, Бортняньскій Дмитро

•

Опис епізоду

Істория села Балутянка і кус про особу Дмитрa Бортняньского

Автоматычна транскрипция

Добровечер Ту Наталия Малецка І проґрам А як Зачынаме четверту серию і стартуєме од буквы Бшыткы попередні одтинкы можливы сут до слуханя в нашым радийовым архівум на стороні Лем фм а в попередніх аяках днешньой буквы познали сме кусцьок істориі про Бортне Барвінок і обі баниці баницю коло ісп і баницю коло крилой Довідали сте ся тіж дашто нешто о Ришарді Бриковскым і Миколаю Буряку Кєд мате дакы заувагы суґест і пропозициі допиште доня без опорів на міі Адес Наталя Ед Крапка Ф запрашам до слуханя В Дыні впілперек до долины рікы Табір котра своє джерело має в околиці шклярской перехыбы а над котром находят ся хоцбы такы села як Дош ци Королек польскій В долині потока Баутянка найдеме село о такій самій назві Баутянка Село то находит ся в близкым сусідстві до выміненых сел Королика і Дошна дакє <unk> кілометры Найвыдатнійша серед верхів опасаючых довкола долину Баутянкы Є очывидно церкова Находит ся на захід од Балтянкы Єй высокіст то <unk> метрів над рівньом моря Понад <unk> метрів над рівньом моря мают верхы по обох сторонах долины полудньовій і пілночні Камюнка і Приміркы Близко села є іщы гора о назві середнє а в пасмі верхів якє летит рівнолеглі до бал тянкы выріжнят ся медже інчыма суху гору станіславску ци Паханову В дальшій одлеглости сусідство Болтянкы то іщы Дукля Рыманів а ближе Любатова Камьонка Шкляреци Волотушева Кєд ходит то сам потік Болтянка то выплыват він на західнім березі горкы Приміркы Потім плыне през середину села а зараз за селом скручат раптовні на схід і в тот спосіб розділят дві ґміны якы колеси своі осередкы мали Болтянці і Камюнці Потік Болтянка вплыват до лілого берега рікы Табір до плыву Віслокы Тепер Балутянка Село находит ся в підкарпатскым воєвідстві в коросняньскым повіті і в ґміні Рыманів Початкы Балутянкы сігают дагде ХХ столітя В тым часі в році <unk> з того рока походит судова нотка выміняюча назву села Боутянка находила ся в маєтку сєняньского Анджея осудова нотка тычыла ся спору медже родином сіняньскых а перемискым выскупством Спір розбиял ся о границі медже маєтками В овій нотці вспоминаны сут такы істнуючы уж товды села Воля Шкляры Волтушева і Балтянка та остатня записувана як балюхова ци балюхова Утримує ся же села тоты мусіли быти уж скорше основаны і до того часу в міру добрі розвинены В <unk> році в Болтянці было <unk> ґаздівок што перераховує ся на приблизно <unk> мешканців Книгы з історичныма даныма выміняют іщы Вільку як присілок Болтянкы з часом вілька ся одділила уж як осібне село Властительом Болтянкы по Анджею Сєнскым остал його сын Віктор Королівскій двожанин гымскій староста властитель Рыманова Потім Болтянка находила ся в маєтках дальшых потомків того роду Была королівскым селом До <unk> рока церков в Болтянці підлігала під парохію в Валтушеві але потім підлучено єй під Дошно В <unk> році Болтянка рахувала <unk> грекокатолицкых вірных Церков під Покровом спеня Пресвятой В Городиці стоіт в селі до Гнескы Не знана є дата єй будовы але утримує ся же выбудувано єй правдоподібні іщы в столітю і тым самым уважана є за єдну з найстаршых істнуючых тепер церкви на Лемковині А тота церков стоіт іщы на місци попередніх <unk> В документах звізитациі дика на отця Стабницкого з <unk> рока можна ся м ін кус дознати про церков в Балтянці Отец Дибницкій писал товды же была то барз бідна церковця і не помият факту же товдышній парох отец Рачыньевич мал слабіст до міцных турунків В столітю Балтянці не мешкали лем Лемкы мешкало тіж вельо Поляків І з переказів выникат же церков была згідні выкорыстувана перед місцевых зарівно грекокатолицкого як і католицкого обряду Балутянка підлігала в тым часі під дві парохіі під грекокатолицку в Дошні і під еримокатолицку в Климківці В ХХ столітю церков перешла два ґрунтовны ремонты котры в великій ступени змінили єй выгляд першый в <unk> р а другій в <unk> Власні під час того другого набрала мень більше такого выгляду якій застанеме тепер Зліквідувано ізбицю вежы ізбиця є то найвысша надвішана кондиґнация в деревяных вежах дзвіницях в котрых находит ся поміщыня на дзвон і замінено дах ґонтовий на бляху Од <unk> р по выселінях більшости людности на радяньску краіну церков переняли католицкы вірны По выбудуваню нового костела в селі о церкви забито Одставлено є як непотрібний никому збиток Неужыткувана стояла і нищіла вежа міцно ся перехылила і горозила заваліньом але в <unk> році рішено церков ратувати і розпочато помалы єй ремонтувати Вымінено част конструкцийных бель зроблено новый ґонтовый дах ошалювано і одводнено Церков была і є в цілости деревяна Є то невелика тридільна будовля о зрубовій конструкциі типовом слуповом вежом з похыленыма стінами але позбавлена споминаной уж скорше і збиці характеристичной для веж інчых лемківскых церкви Традицийні єднак є тіж орієнтувана Алтар і храму вірных покрыты сут радше рідко стрічаныма штырю спадистыма ломленыма дахами з псевдолітернями і малыма маковицями маковичкы то маленькы пенясты лежычкы Дахы позбавлены сут єднак характеристичных бань В середині тіж в части алтарні і храмів вірных застосувано вельопольове зрубове осмобічне скліпліня Такє розвязаня было стрічаны на східній і середній Лемковині Тепер лем церкви в Хыровій На західній части Лемковины церкви мали звыкли простры зрубовы але штырьопольовы скліпліня На На На Надпорожы заховал ся выритий напис мож на гын одчытати дату <unk> рік Іщы в першых роках ХХ столітя в церкви находил ся цінный іконостас змонтуваний з двох ріжных барокового І столітя Ряд ДеА і пізнобарокового Перша половина ХХ столітя решта іконостасу Іконостас был штырівстрефовий архітектонічний з богатом сницарском декорацийом В ряді намістных ікон были поміщены ікона святой Анны з Божом матерьом ікона Божой Матеры з дітятком тип ікона званий Ходы Ґетря ікона Ісуса Христа і ікона святого Юры Брак было храмовой іконы і іконы святого Миколая найчастійше стрічаной на Лемковині IV іконы в ряді намістных ікон Такє зоставліня ікон было барз неспотыканым і вынятковым припадком Роковый олтар для потреб католицкых вірных вынесено перед іконостас през штотарскы ворота были заслонены Олтар тот походил з <unk> рока в Звінчыню мал святу Тройцю а посередині образ Божой Матери Ікону вкражено але по якысым часі єй одзыскано і повішено з поворотом в церкви тым разом на стіні В церкви находил ся тіж цикавый Iчный людовый образ Ісуса Христа Кобеляньского малюваного на взір оточеного культом образу з Кобелянкы недалеко Ґорлиц Част сницерскых елементів прикрашаючых церков вышла спід рукы місцевого різбяря Антонього Бартя В шістдесятых роках працівникы музеум в Ланцуті забрали з церкви в Балатянці вельоцінны іконівы посаджыня церкви Взамін обіцюючы процесийны коругы оказало ся єднак то лем єдностронном выміном Чы ти баба згукала ци ты не маш розуму як найлепша музыка то ти іджеш додому як найлепша муз зликала доднеж до <unk> ам то побармо ся олава Нові панцийому Ґадуйом є панцийому Левом Ґадуй <unk>ea<unk> замкли єдоляшка замклірак не желязны жебы з тотны выля заміракнут желязны жебы стопне вылязливо Оджы має бексана єґтося до єй бейсана єк то ся <unk> Шыроного мядуваю же згаду дуже не маю розуму же не ідов <unk>ea<unk> Барз цінны датуваны на <unk> столітя царскы ворота з церкви З Баутянкы і пару інчых ікон находит ся тепер Музею Рудового Будівництва Саноку В <unk> році перед рішыньом о ремонті церкви Скраджено дві цінны <unk> і <unk>вічны і кони Божой Матери з дітятком Потому в перетязі пару годин децийом Воєвідского Консерватора Забытків з Жышола розмонтувано цілый скорше описуваный іконостас і вывезено го до забезпечыня Чекат на консервацию а по закінчыню ремонту церкви повинен вернути на своє місце до церкви Окілько не буде так як з обіцяныма коруглами В рамах перепровадженого ремонту вымінено част бель піднесено стіны поставлено нову камінну підмурівку велена новий фундамент Ціліст ошалювано і положено новий ґонт Церков презентує ся чысто добрі На дзвіниці были колиси три дзвоны єден забрали Німці другій подібно Лемкы якы выізджали на схід а третій загынул Правдоподібно остал закопаний На захід од церкви є цмонтір Камінны кресты і помникы подібны сут до тых якы найдеме на цмонтері в Королику Волоскым Припущат ся же і тоты кресты з Балтянкы і Королика вышли з єдного камінярского варштату зато же од інчых помників в ближе або барже сусідніх селах выріжняют ся простом позбавленом орнаментів і даякых здоблінь формом Найстаршый помник походит з <unk> рока В <unk> році ґрупа НаДСанie котрой континуацийом є Стоваришыня Маґурич перепровадила ґрунтовну реновацию старых нагробных крестів В столітю Болтянка находила ся в добрах потоцкых Село было добрі розвинене місцевы провадили свій млин мали фолюш пару оліярні діялогідні ткацкых і столярскых варштатів в <unk> році рабіна Анена Потопска основала в Рыманові різбярску шкілку Завдякы тому вельо мешканців Боутянкы выспециялізувало ся вырабляню дереві Початково мала то быти школа яка позволила бы молодежы выщыти ся з толярского фаху на котрым могли бы собі заробити Але вказало ся же молоды школяры сут барз талянтливы З балтянкы і вількы вышло вельо здібных і знаных по тім різбярів Вельо з негостало вам уж представленых в аяку Різбєрами были м ін ІІван Олекса і Михал Орисик Михал Іван і Андрий Красівскій Василь Андрий і Іван Бердаль Григорий Кыщак Іван і Кыщак Штефан Сугорскій Петро і Андрий Бенч Григорий і Бенч Василь Боляк Гарасиль Сугорскій Петро Онуфрий і Андрий Кіт Петро Одриговскій Маркіян Бердаль Іван Долиньскій Микола Стетяк Іван і Кузьма Іван Вельо з них то потомковы селян жыючы або часом і вроджены уж на Украіні але підтримуючы вельолітні традициі різбярского села Выробы продавано головні курациюшам Іванічуй ци Рымановій Хлопців вчено робити в дереві а дівчатам орґанізувано школу Коронкы і Гафту В столітю в балтянці жыло приблизно <unk> осіб <unk> лемківскых родин і <unk> польскых В тракті І світовой війны част будинків і забудовы Балутянкы згоріла Але по війні скоро одбудувано село Перед війном парохом был отец Йоан Мерена в окресі меджевіна отец Володимір Вахнянин Меджевіню проваджено в Болтянці єдноклясову повшехну школу двоязычну Найблизшый суд містил ся в Рыманові оддаленым о <unk> кілометрів подібні почта телефон і телеґраф Зас староствоуряд был в оддаленыма о <unk> пару кілометрів Сануку Векшіст селян остала переселена в роках <unk> на радяньску Украіну Недалеко церкви найдеме в студню з <unk> рока вымрувану як голосит напис На памятку І світовой войны Для упамятніня воюючых в роках <unk> поставлено тіж на границі Болтянкы і Любатовый Камінный крест тважтык тык тважты гевек нор сорт мосор регтик автот доры сорыт лосой дугашык льм мт Школы не ле ты Камінный помник поставлено штырі рокы тому в селі котре през вікы свынуло з камінярства Помник поставлено в Бортнім Помник представлят собу выбітного композитора церковной музыкы Дмитрия Бортняньского То з бортного походят тато дідо і цілый рід бортняньскых а властиві шкуратів бо такє є родове назвиско предків Дмитря Прадідо бортняньского Ласиль был шолтысом В тамтым часі в королівскым селі Бортны локуваным на волоскым праві гідні років скорше Прадій до Бортняньского был тіж лавником в суді тота функция за котрум ішло тіж Кусцьок більше грошы уможливила ліпшу освіту його дітям Жебы того было мало Василь Шкурат занимал ся іщы гандлюваньом і доробил ся невеликого маєтку До гандлюваня привчыл свого сына Штефана Высилал го часто в гандльовых справах навет за границю тіж на схід і так ся стало же льос шмарил Штефана до Глухова І гын Штефан Шкурат купил хыжу і ся оженил в <unk> році Там в <unk> році пришол на світ сын Штефана Димитр Мати Димитря выводила ся зо шляхецкого росийского роду Толстых Назвиско на бортняньскій змінил іщы отец Димитря Штефан Шкурат по тому як уж замешкал в Глуховій Штефан Шкурат трафил до козацкой сотні під доводжыньом гетмана Рузмовского подібно не раз бывал в польскым королівстві і все одвиджал рідны бортне Малий Дмитро трафил до школы церковных співаків яка в глухові істнувала од <unk> р як <unk>літнього хлопця взятого до правдивой царской капелі в Петерсбурґу і домів уж ся николи не вернул Вчыл ся гын співу і теориі музыкы а і компонуваня у самого Бальдесера Ґалюпйого венецкого композитора епокы пізного бароку По выізді Ґалюпйого з Петерсбурґа до Венециі і бортняньскій гын трафил Вчыл ся в Венециі перез десят років В роках од <unk> до <unk> разом зо своім учытельом одвиділ вельо музычні значучых в тамтых часах осередків як Больоня Рим Медиолян ци Неаполь В часі свого побыту в Венециі Бортняньскій скомпонувал вельо реліґійных творів до латиньскых текстів сонаты на клявесен і выставил дві оперы котры стрітили ся з великым узнаньом Потім як вернул до Росиі його творы офіруваны цисарьовій Катерині ІІ вказали ся з сенсацийом Бортняньскій остал дириґентом самой царской хоровой капелі достал тіж грошову нагороду а од <unk> рока остал директорьом капелі Як директор зарядил новы порядкы Скупил ся на тым жебы капелю засиляли найліпшы росийскы голосы і установил же співати мож на лем друкуваны вельоголосовы творы його авторства або композиторів якы зыскали його апробату Занял ся тіж старыма церковныма мельодиками За його справом выдрукувано стары розспівы писаны крюками Піднял ся тіж про опрацуваня давных церковных мельодик было то барз тяжкє заданє Святову славу принесло му компонуваня церковной музикы днятко з опецтво двязер Воладите вераст Феґец свого рецтва свогой єпашут людя Деслідных для столекы голові ци вемты любило Лемко лем послошом любі докату панде Брутняньскій был тіж звязаный з наддворным Музичным Ансамбльом царовича Павля в Ґатчыні і Павловску Кєрувал гын цілом музичным оправом вшелеякых дворскых урочыстости сам тіж скомпонувал вельо творів якы прикрашали тоты дворскы праздникы Буртняньскій уважаный є за найвыбітнійшого композитора росийского культурового кругу ХХ столітя Його оперовий стиль операт ся на здобычах влоской <unk>вічной оперы Свідчыти о тым мают обшырны ары сконструуваны з розлеглыма партями акомпаньовых рецитативів і плынна мельодика Пізнійшы оперы выставляны на дворі царевича Павла выказуют влияня французской комічной оперы Інструментальна творчіст бордняньского має навязувати до клясиків напр Моцарта Свідчыти о тым мают форма привидна фактура мельодика а часто мелянхолійно сентиментальный характер сонат і інчых творів Найвыбітнійша є реліґійна творчіст Дмитрія Борняньского Велику єй част становлят вельоголосовы концерты Акапеля Скомпонувал іх <unk> Сут то обшырны творы якы складают ся з трьох штырьох части контрастуючых зо собом під взглядом темпа фактуры ци мельодикы Композитор протиставлят сольовы парти ду Партям Хоровым скоры части Частям вільным А монументальны фіналы тых концертів мают николи форму Фулґы Скомпонувал іщы вісем творів на трио з хором Триголосову літурґію <unk> херовымскых пісні дрібных творів збірных псальмів і вельох інчых До найбарже знаных концертів бортяньского належат Гласом моім косподу во злах скаже мі Господи кончыну мою давоскреснет Бог ци Кольвозлюблена селенія Твоя Господи Найбарже популярна серед геровеньскых пісні є пісня нр <unk> Дмитр Бортняньскій вмер <unk> вересня <unk> рока в Петерсбурґу Серед мешканців Бортного і сусідніх сел є переданя переказ же коли бортняньскій в <unk> році вертал з Італиі перезвійден то одвиділ село своіх предків Бортне Композитора стрітити мал його отец Штефан якій специяльні приіхал з Глухола до місточка Біч і од Тамале забрал сына і вказал му іх рідне село Бордне Там Димітр мал перевывати цілый тыжден і в меджечасі брати участ в шлюбі і на весіллю свого кузина Штефана Шкурата Запамятана мельодика лемківскых пісні і лемківского фольклору мала потім найти своє оддзеркаліня в пізнійшій творчости композитора Вшытко на днес Дякую Вам за увагу Наталия Малецка А як Лем фм Чуєме ся за тыжден цпійте добрі ми