A Я[К]...? #6 - 21 III 2012 - Докля Федор, Дoлге, Дудра Яков, Дешниця
Еп. 06

A Я[К]...? #6 - 21 III 2012 - Докля Федор, Дoлге, Дудра Яков, Дешниця

•

Опис епізоду

Odcinek zaczyna się od opowieści o Teodorze Dokli, łemkowskim dziennikarzu, poecie i działaczu, który działał w Polsce i USA oraz współtworzył łemkowskie organizacje i publikacje. W dalszej części pojawia się muzyka Darka Rundka, a potem krótka charakterystyka wsi Długie w Małopolsce, jej dziejów i zmian religijnych mieszkańców. Całość łączy biograficzne i historyczne wątki związane z kulturą łemkowską oraz lokalną historią regionu.

A Я[К]…? #6 - 21 III 2012 - Докля Федор, Дoлге, Дудра Яков, Дешниця

Автоматычна транскрипция

Видайте Добру вечер на дворі на щестя маме уж штораз то теплійшу і красшу хвилю што сприят спацером прогульком выіздом і мам надію же в дакотрым з попередніх одтинків проґраму Аяк або навиді гнеска почуєте істориі котры заохотят вас до одвиджыня тых міст о котрых была або є мала і будете мати охоту переспецарувати ся істнуючыма або неістнуючыма стежками сел нашых предків Зани перейдеме далі хтіла бым іщы сердечні поздоровити малу Аню Бы дошли до ньо слухы же є то моя вірна слухачка за што єй дякую і барз горячо поздоравлям В днешнім проґрамі Яко першому призриме ся пану Теодорови Доклі родженому <unk> листопада <unk> рока в Ясюнці Пан Теодор Докля Был журналистом поетом і діячом лемківскым в Польщы але і в Америці до котрой выеміґрувал коли мал тридцет років Публикувал дописы в лемківскій ґазеті Карпатска Русь в котрых описувал товдышній Лос Лемків в Польщы В <unk> р остал найвысшым секретарьом Презесом Лемко Союза Америкы і Канады Разом зо Штефаном Кічуром перервал симпатизуваня орґанізациі з комуністичныма рядами в Старым Краю тым самым Лемко Союз першы раз отверты потупил выселяня з років <unk> і <unk> і жадал прав до можливости вертаня лемківскых родин назад Два рокы потім на VI Конґресі Лемко Союза усунено доклю з орґанізациі і заказано вступу Разом з кічуром заложыли нову публикацию Бюлетин Лемковины котру назвали пізнійше Лемковина в котрым критикували комуністичну Польщу і Чехословацию за політыку вынарадовляня і асиміляциі Русинів В <unk> році Теодор Докля был спілзаложытельом Лемко Союз Лемковины орґанізациі котра в роках <unk> долучыла до Світовой Федерациі Лемків але зо взгляду на єй проукраіньску орієнтацию скоро ся од ней одлучыла Докля писал по лемківскы і поза вершами і дописами опубликувал брошуру книжечку під наголовком Наша громада минуле сел Ясюнка Крыла і баниця на Лемковині вмер в <unk> році в Йонкерс Послухаме тепер пісні Апокаліпсо Дарка Рундка хорватского співака і автора текстів до співанок В <unk> році скінчыл студия з закресу режысері театральной выступувал яко актор і режысер але скоро посвятил ся музыці Його карєра розпочала ся з початком <unk> років в ансамблі <unk>ra<unk> В <unk> році осіл во Франциі а <unk> рокы пізнійше розпочал сольову карєру Награл <unk> плятнів разом з музыками з цілого світа медже інчыма проєкт Карго Оркестар в котрых влучыл музыку балканьску з африканьском і латиноамериканьском Дарко і Апокаліпсові А я сам престар заче нєрі суз одкада твоє своці самовех Калипсус цы і злойди аны тому коси рі тоты госи Бодит свешко саже Саду з біруй годи реля а моду біти найду рісати аду тепляти оди Віцей выступ а дати знати од Ти я сы тайкую Пару або уж навет парунадцет тыжнів тому мали сме оказию выслухати в проґрамі Бо <unk>Ú барз цикавого інтервю з паном Сабатовичом котры выводят ся з долгого І тепер пару слів о самым селі Долгє то село котре найдеме в Малопольщы в повіті ґорлицкым в ґміні Санкова правдоподібні істнувало од <unk> Уважат ся так бо в тым році село остало закуплене през родину стадниткых од воєшків а в роках <unk> і <unk> находили ся гын <unk> Волоскы Дворы і <unk> шолтысі В <unk> році подля люстрациі долге належало до руской парафіі в грабів Правдоподібні в ст узыскало статус оддільной парафіі котре утратило в часі юзефіньскых реформ адміністрацийных в <unk> році В <unk> році мешкало там <unk> люди під <unk> номерами В тракті першых конверсий на Православія в <unk> р на початку того рока в Долгым на <unk> осіб <unk> змінило віру яко мотив конверсиі селяне долгого подавали Не могли ся николи дочекати його мостя з родоцины жебы ім товды службы одправлял коли они хтіли або жебы він до них приіхал з потішыньом реліґійным коли они того хтіли серпня <unk> р по мобілізациі Австро угорской зачали ся арештуваня по лемківскых селах Арештувано його мостів і інтеліґенцию В долгым было в тым часі нумерів <unk> ґаздів арештувано і вывезено до Талергофу а дванадцетых забрано до війска З Талергофу вернуло дванадцетых а з війска <unk> Люде не знали яка є ситуация на фронті Не мали жадных ґазет ани ниякых відомости зо світа Але до села дотерали звукы артилериі і стріляня Потім зачали приходити війсковы і ходити по горах де штораз частійше копали окопы Місцевы барз ся обавляли же прикладом сусідніх сел долге зостане спалене спалено сусіднє Розстайне Незнайову і тиханів Але в звязку з надийстьом росийского війска Австриякы ся высофали і долге не остало спалене Скоро єднак ситуация зас ся змінила бо австрияцкє війско засвернуло Заберали од люди вшытко хліб молоко компері і сідили вокопах Під конец стичня дошло до атаку Росияне пришли од стороны Розстайного австриякы од стороны Радоцины Долгы нашло ся в самій середині острілюваня Люде мусіли ховати ся по півницях коли війско росийскє зачало ся высофувати місцевы люде прилучыли ся до них обавляли ся австриятскых вояків Початково люде доіхали аж до Кыєва Там вшыткых приіздных з Ґаліциі уміщено в єдній хыжы і заоферувану роботу люде з долгого здецидували ся на роботу на ґаздівці в великым дворі Полтавскій Ґуберніі В звязку з тым же робота была тяжка а мало платилы і слабо давали істи вшыткы одтамаль выіхали Люде зачали працувати по інчых ґаздівках і по фабрыках По війні в селі лишыли ся лем дві родины і єдна самотна жена Село было барз вынищене але люде зачали до нього помалы вертати На горі ваду пи два цидай пани голуби голову А під ними два коп ти гей горе два кобти Розказуют тій гості Апильны медо а хлопциі хлопци Розказуют тій гості Дисядів пові давай Тай на мене не чекай нече кай Бо як онец молодий ой молоди Мене буде ґорони Бо як вобіц молодий ой молодий мене буде уроди дітым о Тото били пред слого предсло ци до ласо ци весло ци весло Принюсме на сирівойсиві єсме на силиґі єкі Боди моя ая дві ая Война горі два дубиі два ду Сидят голови А де два клопци о два клопциі розказуют два хлопци ге оле два хлопци Розказуют ті выдивы Подає ся же в <unk> році Міністерство Вызнань Реліґійных і Освічыня Публичного залеґалізувало медже інчыма етатову фільо градоцині парафів православной Гольові в склад котрой хлошло долге В <unk> році долгым мешкало <unk> православных єдна родина циґаньска В двадцетых роках ХХ столітя выбудувано другу церков Стояла по пілнічній стороні дорогы около <unk> кілометра од Віслока Церков зостала розобрана в <unk> році през ПР а з узысканого материялу поставлено в Ясюнці стайні В долині села зараз над ріком медже деревами схованый є цмонтір Є там <unk> нагоробків <unk> з пласкорізбами Матери Божой і інчыма святыма декє <unk> метрів дале на горі стояла церков грекокатолицка під покройом святого Димитря збудувана в <unk> році Была филияльном церквом Церкви з Радоциным розобрана в <unk> році през Президиюм Ґмінной Рады Народовой в Ґладышові Місци по церкви над гором є великій Камінный Крест з <unk> рока Обік єцмонтір війсковий з І світовой вільны на котрым поховано <unk>меро Австрияків і <unk> семеро Росиян Деревяны кресты і камінне огороджыня зостало цілковиті знищене Цмонтір проєктувал Душан Юркович В <unk> р Цмонтір выремонтувано Але поменшыно його обшыр до <unk> скорішнього стану хоц решткы мурку докладні вызначали каде перебігало полегробове Допіро по вельох інтервенциях Стоваришыня Круг <unk> Ґалі ведучый новосанчівской делеґатуры Консерватора Забитків зарядил візю локальну на терені цмонтеря Присутны Бели выміняний ведучий Секретар ґміны Санкова працівникы Уряду Ґміны в компетенциях котрых лежыт опіка над станом забытків ґміны і представникы Стоваришыня Активной Охороны По переаналізуваню і порівнаню стану на місци зо станом архівальным постановлено поправити огороджыня і забезпечыти цілий терен цмонтыря Низка сезоновыма мешканцями села сут угляре і пастырі Пуць Нашой увагы не умкнут напевно великы порджавлены реторты до выпаляня деревяного угля да Да пришол моє жытяле Ярина жытози А якый кольща єщы ста єщы Выслухали сме Даґадана польско украіньского трио котрый переплітат джез фольк і електроніку і творит в тот спосіб свій вынятковый музычний язык Даґадану творят Даґа Григорович абсольвентка студиюм посенкарского ім Чеслава Нємена в познаню одповідат за локаль і електроніку Дана Выдницка абсольвентка выділу композициі в Консерваторі Львівскым одповідат тіж за локаль і За Піаніно А од <unk> р до проєкту долучыл Міко Пуспєшальскій студент выділ джезу на академіі музичніх в Кракові Грат на контрабасі і Гушлях В <unk> році ансамбль выдал епку Выґадана В <unk> платню Маленька за котру отримал нагороду Фридерик <unk> в катеґориі Альбум року Фольк Музика Світа На осін минулого рока выдали третій альбум Для чого Нє котрий тіж зостал номінуваный до Нагороды Фридерик <unk> тій самій катеґориі Альбум року Фольк музыка світа Тойщы раз для утрваліня Музика Даґаданы адин як сыві не шуми лишы та нароз выкла Не плаждит же нойсло та віце Тани ві товари Тани віс маріщына єк за розвивала факыля дичына і рапы шумили щыну пляна розвивальса на каждий чынонь Мару тучка як дописа Андрий бычыкном понь а ты питаєш ся Мацюр Милярищын чы Миляричы Нилярищы чымиля шумивали щыной зароз выпаля выґала чыном і цекы Шумилищыном нароз выпайом полічых што невідо Дудра Яков Родил ся <unk> листопада <unk> рока голосы Был людовым поетом Скінчыл штоправда лем <unk> клясы але як на тамты часы не были то лем <unk> клясы але аж <unk> клясы І дост скоро в молодым віку зачал писати вершы Хоц был выселеный то в шестесятых роках удало ся мурнути до рідного села Його вершы мали дидактычний характер а першы іх публикациі были в роках <unk> і шысдесятых в лемківскій части Лемківска Украіньской ґазеты Наше Слово і в публикациях Лемко Союза В <unk> році його вершы зостали опубликуваны осібным в алюмініі під наголовком Уродил ся я хлопом Дудра Яков вмер <unk> листопада <unk> р там де ся родил і выховал Лоси Вшыткым нам знана є напевно інча лемківска артистка з Лося котрой певні никому не треба навет представляти Длятого одраз послухайме як співат Юлия Дошна Коло мойой заградочкы гарні сонце світит поозіяла моя мила поозіяла моя мила роз май тых квітів поозіяла моя мила поозіяла моя мила роз май тых квітів Поціяла заграбала гарда ружа зышлы Са мано мила са мадоня моя мила до касарні пришла сы Мадоня моя мила са Мадоня моя мила до касарні пришлы як єс пришла то сойсідай на мою постільку Жебы кама ратя знали же до тама ратя знали же Я мам фраірку Же до тама ратя знали же быкама ратя знали же Я мам фраірку Ганця сіла і заснула до рана білого рано встала заплакала рано встала заплакала же єй болит голова рано встала заплакала рано стала заплакала же єй болит голова як єснала жытя болит было мі повісти зараз мем ты пришыковал за размем ты пришыковал до хто оря на місци за разменты пришыковал за разем ты пришыковал до хто оря на місци Дохтор пришол ганцю з бадал Хвора ганцю хвора поочыкай лем до вечора был де хлопец або цура хло пац або цугуры поочыкай лем до вечора был де хлопец або цурахло пац або цуры а як мі даст Бог дівчат коп лю гумуфа шокы і рукавечкы на ручкы и рукавечкы на ручкы и злоты ланцушок і рукавечкы на ручкы и рукавечкы на ручкы і злоты ланьцушок А як мі даст Бог хлопчыка зіднагам йому няньку ньоньку няньку віку харку ньоаньку няньку викурку іщы покоівку Ньоньку няньку віку харку ньоанькуняньку викурку іщы покоівку Дешниця подібні як долге была во властях стадницкых а першый раз вымінят ся єй в столітю яко село заложене на суровым коріню В <unk> р шолтисом села был Костек Дишницкій Його потомкове шолтысували през близко <unk> років потверджат то документ з <unk> рока сиґнуваны през Яна Казінєша з початком ХХ ст властительом был Онуфрий Ванник а потім Ян Скварчыньскій В <unk> році Дешниця вернула в рукы Стадницкых В році <unk> Дышниці мешкало <unk> униятів деятеро Жыдів і двоє лятників <unk> років пізнійше было уж близко о <unk> люди більше Постадницкых село было в руках Котарского потім Евстага Санґушка і Францишка Ґашыньского а тот з колеі одпродал село Ароновы Шусолы і коли в <unk> році Арон купил село то першом річом яком зробил было розпарцелюваня медже ґаздами паньского поля Завдякы тому кус поліпшыло ся тяжкє жытя селян Не встримало то єднак выіздів заробковых головні до Америкы лем в <unk> році з Дшниці выіхали аж <unk> особы Початком ХХ столітя розвинуло ся на Лемковині шкільництво В дышниці до школы парафіяльной в <unk> році де вчыл Ян Шкымбович ходило лем <unk> діти але уж в <unk> діти было уж <unk> В <unk> дышниці в середині села находила ся штырьоклясова школа котрій вчено лем по лемківскы Допіро в Меджевінів впроваджено язык польскій а в часі німецкой окупациі вчено з колеі лем в языку украіньскым поза паном Шкымбовичом чыли тіж панове Хомяк Доркєвич Ґрабарчык Бічук Цянішевскій Красні прагы лаґыні хож мі ся горы звиґыю Під бучком корыгані Під бучком когоры гені Як я сой за спід його вочує мями Аж до а нагаригы аж до а нагаригыкы Як він мі рапа чы він согой то карачы Якы ж того одґыракщыга по горакщыха багачы дівчат намил кригычы Верни ся бигывы Вернисыкы вернизыкы Не сут ся дівчыно Коли слі до гобы выйду былачы донте быа пригылач В часі І світовой Войны першого з його мостів в деканаті Дукєльскым арештувано Ксєнда Силецкого пару селян арештувано і вывезено до обозу в Талергофі а вельо хлопів покликано до австрияцькой арміі З початком війны війско русийскє выперло армію австрияцку але потім та Австриякы выперли війскорусийскє І так як єм скорше бесідувала до высофуючы ся Росиян прилучали ся тіж Лемкы никотрым повело ся вернути але некотры нашли ся аж на Сибері і николи більше не было уж з нима контакту Попершій війні село зачало ся одбудувувати а в <unk> році в селі перепроваджено комасацию ґрунтів По першым списі в <unk> році оказало ся же в Ґшниці мешкало <unk> люди в тым <unk> грекокатоликів четверо латинників і меро Жыдів В селі были два склепы і корчма <unk> зо склепів провадил місцевый а другій склеп і корчму провадила родина Жыдівска Поза тым в селі была Каса Церковна і каса братска В <unk> році урухомлено в селі подібні як по інчых селах чытельню імени Качковского і подібні як по інчых селах Дышниці орґанізувано причытельны Групу Театральну Другій спис десят років пізнійше вказал же село побільшыло ся до <unk> двох хыж і <unk> селян З того села походил грекокатолицкій кардина Сільвестер Сембратович котрый жыл в роках <unk> Был галицкым митрополитом і пропаґатором лятинізациі обряду униятского похованого в церкви святого Юры Гойлові Грекокатолицку церков під покровом святого Димитря збудувано в <unk> році але не як звычы з держава але з каменя Збудувано єй на выдовленым пляні спілколисти закінченым алтарьом В середині сут части іконостасів котры походят з ріжных неістнуючых церкви Увагу звертат головный престіл в котрым поміщены сут мощы святого Войця і святой Катерины Тепер церков служыт якостел римокатолицкій під покровом непорочного зачатя Божой Матеры Але на памятку попередньой покровы полтар є сучасна ікона святого Димитрия Церков Православну Під покоровом святого Дмитрія з Сальонік выбудувано в <unk> році Містила ся в середині села коло школы і істнуючой церкви грекокатолицкой як на церков была дост особлива бомістила в собі і храм і мешканя його мостя Першым был ксьондз Михал Семенюк потым коротко отец Йосеф Тріска а наступні перез <unk> рокы отец Павло Шлайка В <unk> році закуплено дзвін до церкви завдякы всперта з за великой воды Дзвін тот коштувал товды <unk> золотых парафія перестала істнувати по выселінях зеле моє сынзы молены све нацул це вацул це вармі рішы Мени ні того рішы А нефом Чули сме знану пісню Дюрдєвдан в аранжациі Біє <unk>eor Інча назва Для Дюрдєвдан то герде Лезі Є то Весняне свято єдно з найважнійшых для Ромів Стало ся святом понадреліґійным обходжене є серед православных і музульманів Має як бы дві стороны першый аспект є стислий реліґійный а другій людовий Аспект реліґійный повязаный є зо святом святого Юри котрый є опікуном і заступником воюючык Його культ розвинул ся медже інчыма на цілый християньскій всхід Подля людовых вірінь <unk> мая а в юлияньскым календарі є то <unk> квітня Ден святого Юры то конец зимы а початок літа Ден святого Юры святкуваный є медже інчыма яко Дурдыв Дан в Сербіі Чорногорі і Македоніі В Косові святкуваный є перес музулманів в пілнічным рейоні гора В Булгариі то святото Ґєрґовден а в Хорвациі то Юрєво Свято є міцно повязане з блудністом і леґодацийом котры в маґічный спосіб мают заполнити одповідні ритувалы і звычаі Юрдев Дан то великє свято тырває од <unk> до <unk> мая Прирыхтуваня зачынают ся од старанных порядків хыжы і по подвірцях Здарят ся же хыжы прооздаблят ся брамами з блищачой фолі Найчастійше єднак обыстя приоздаблят ся свіжыма зеленыма голузками а потім ся святкує одвиджат навзаєм бавит співат радує а і дуже іст Можлива же появлят ся на іх столат дріжджове кісто Але того не знам Кажде ґаздиня має хыба свій спосіб на зробліня ідеального дріжджового кіста Найліпше то такє вытягнене просто з пеца з домовым джемом і хрупячом крушонком А до запитя мусово тепле молоко А дріжчы то певні і інчы застосуваня мают ефекты котрых придают ся при обходжыню імен хоц бы і одтинковых іменників такых як Дария Доротея Давид Дамян Даниіл Дарий Дезидерий Денези Димитрий Доротей А я єст Наталия Малецка і дякую за увагу а наконец єден з моіх улюбленых кавальчыків украіньского ансамблю Даха браха Бейбі шапа шапи шампияма шам але дым Шагыра бы шапли ша мой Єнты рядка <unk>ea<unk>orature <unk>ea<unk> серце рада зна ві сам є знай сові сам є знає сорраверуна Любінку малеру та Ша