Істория села Явіркы і кус про празднуваня свята Йоана Крестителя
Автоматычна транскрипция
Запрашам на новы проґрам радия лем фм щыро доношу Є то авдиция в котрій презентуваны сут ориґінальны Архівальны поліцийны акта з Лемковины з окресу меджевійня Не дайте ся два раз просити на емоцийну давку Крымі на уродом з полудня Лемковины Наталия Малецка Шановны слухачы радия Руской Бурсы з Ґорлиц Лем фм витам Вас сердечні на колейным <unk> мотынку авдициі котра зове ся А як Є то просто Лемковина од А до Я в такым кус енциклопедичным выданю Днес як Я Аже Я на кінця звукы зато нишні од днок заперат третю уж серию авдициі в котрій познаєме лемківскы села і лемківскы особливости єдной буквы Нич ся не бійте За тыжден просто стартуєме од початку А што познаме в нешній Вандрівці Напевно зайдеме до Яурків А дале што Слухайте буде маґічні Запрашам і раз іщы витам проґрам ся зове Аяк а мене звут Наталия Малецка Ей цуспоробили Янушку Ей цу споробили Ярошку ся тя связали за нушку ся тя связали за нушку Ей не поробил сем ніцлего Ей не поробил сем ніцлеґо забиль сем сенца лядего забил сем сырны лядего Ей то на дельстернат спила лань Ей то на дельстернат сулдачка Хістайма міла два ножы Хістайма міла два рожы жезеспултичка На нозы жезыспулка нозы Ах яке є то жезані Ах яке є то жезані грісудечка сул дочка І так як уж заповілам переносиме ся до Яворків А то є за Західнім Берегом Попраду де містил ся свого рода Лемківскій Остров одлучена од решты Лемковины тзв Шляхтовска Русь Назву тоту Шляхтовской Руси выдумал в тридцетых роках ХХ столітя єден з дослідників Лемковины о котрым така проба была мала понад <unk>ків тому в <unk> одтинку аяка професор Роман Райнфусс Назва остала впроваджена на окрисліня соспільности яка замышкувала штырі села на граници Пєйні Санчівского Бескіду Были то села нашыднешні Явіркы Шляхтова Біла Вода і Чорна Вода Села тоты положены сут в долині Руского потока днеска званого Ґрайцерком Была то найбарже на захід высунена Руска ґрупа од решты Лемковины одділяла Шляхтовску Русь долина Попраду заселена перез Поляків і Пасмоверхів з найвысшыма радийовом і перехыбом на пілночы Найближе шляхтовскым руснакам было до сусідніх руснацкых сел по словацкій стороні до Літмановой Камюнкы ци Ярембіны Такє положыня сел котре означало свого рода ізоляцию од решты Лемковины Спричынило ся до того же Шляхтовска Русь была кус під Польскым влияньом але тіж під влияньом сусідів Русинів зо Словациі В звязку з тым мали кусцьок інчу бесіду обелечыня ци будівництво в порівнаню з рештом Лемковины Явіркы бо то днес о них мола положены сут в долині в місц де чорна вода вплыват до потока ґрайцарок Сусідство села то очывидно біла і Чорна вода Шляхтова ідуч дале вздолж дорогы на захід то буде Щалниця а далі уж Коростенко Барз близко але за малым пасмом верхів і уж по словацкій стороні находят ся такы русиньскы місцевости як Великій Липник Фольварк а на сході споминаны Камьонка Ліцманова і Ярамбіна В пасмі верхів якы одділяют Шляхтовску Русь од Русиньскых сел по словацкій стороні высмотрити мож на верхличку Высокы скавкы під Высоком Дурбашку Шляхтовскій Верх Ярмуту Курпянку і Буковины медже тыма остатніма найдеме Яр Гомоля Тепер нагодит ся гын резерват природы званий не інакше як Яр Гомоля імени Яна Віктора Обіймує він скалистий яр гомоля чаяковску скалу і камянковий потік Резерват основано в <unk> році Має він простор праві <unk> гектарів і находит ся головні на обшыри села Явіркы основаного жебы захоронити краєвид і цінны особливости зо світа ожывленой і неожывленой природы На обшыри резервату найдеме аж девят хороненых рослин Сам яр Сам яр гомоля має долгіст <unk> метрів і оддавен давна был пенетруваний перес глядаючых даякых скарбів В тестаменті Пьотра Вицкій знаного в часах коли жыло а было то в ХІ столітю Сандецкого шляхты выміняный є Яр Хомоля Вицьґа малгын сховати цілый свій маєток В документі з <unk> рока тзв Кастром Гомоля змінкує ся о опущеным замку званым гомоля Згідні з археолоґічныма досліджынями якє перепроваджено в <unk> році потверджат ся істнуваня гын оборонной варовні Цілый резерват зрыхтуваный є одповідньо під туристів а провадит тамадель Зеленый туристичный шляк ладу на рядовым косте ла до ляду аряшкє лощын ла до ляду і воч ложы ла до ляду аряд ґєворы ла до лядуят ся не тоты ва до ляду коронны єст <unk>o<unk>e выдіня Ногі Кєд ходит до самой явіркы то назва села появлят ся в історичных записах в <unk> році Хоц про сусідню Білу Воду писано уж од <unk> р І было то село уж товды добрі зорґанізуване і проваджене на німецкым праві Наступна змінка походит з <unk> рока коли явіркы выміняны сут серед сел якы зобовязаны были платити десятину колеґіяті Бобовій Поворовый реєстр з <unk> рока выказує же шляхтова і Явіркы мают разом лем <unk> волоскы підворища Знаком того оба тоты села были товды іщы барз маленькы Допіро <unk> років пізнійше подля інвентаря з <unk> рока Шляхтова рахує десятьох кмітів а явіркы мают о єдиного загородника більше Вельо років пізнійше в <unk> році Явіркам вызначено простор <unk> квадратовых кілометрів нарахувано <unk> хыж і праві <unk> мешканців Чысло селян перед обома войнами в <unk> році для явірок выносило аж <unk> Шематизмы подают же іщы скорше бо в <unk> році в Явірках мало мешкати <unk> грекокатолицкых вірных А додатково іщы Грекокатолицкых вірных якы підлігали під парафію В Явірках было з Білой Воды <unk> і з Чорной Воды Разом цілу парохію творило <unk> люди Потім в <unk> році Шематцим подає же ціла парохія рахувала <unk> вірных а самы Явіркы аж <unk> двоє з чого єднак <unk> перебывало на еміґрациі в Америці в Росиі а на Уграх <unk> До <unk> р Явіркы і обі воды підлігали під парохію в Шляхтові Потім установлено з тых сел оддільну парохію котра єднак на самым початку была барз бідна бо не признано єй ани поля ани лукы ци ліса Духовний утримувал ся з церковного фонду якій выносил <unk> золоты а од селян явіркы отримувал <unk> коп вілса Доставал тіж <unk> штук мягкого і <unk> штук твердого дерева котре єднак мусіл си сам зрубати і перевезти Священником был в тым часі отец Ігнатий Рынявец Мурувану церков під Покровом представленя святого Йоана Богослава оддано в <unk> році Єдным з духовных передвійном был тіж отец Александер Дуркот а в окресі Меджевійна душпастырску опіку справувалотец Ярослав Гребеняк Церков в Явірках підлігала під перемиску грекокатолицку єпархію За часів отця Дуркота церков мала уж маєтку єдну моргу орного поля Доставала тіж <unk> коп вілса <unk> штук плука і <unk> штук смерека на опал Додатково з касы приходило іщы <unk> корон В <unk> році была уж в Явірках Школа Учытельскє вынагороджыня выносило <unk> зл З початком ст до школы учащало <unk> діти але не было уж осібного учытеля Не было тіж в селі склепу Шпіхліря ци чытельны як по інчых лемківскых селах Была лем церковна підручна каса Потім по І світовій війні оснувано в селі Пожарну Страж завязано Кооперативу Надія а школа была уж двоклясова і двоязычна Всядель было далеко До Староства до Нового Тарґу <unk> кілометрів До суду до Коростенка <unk> кілометрів На почту до телеґрафу і телефону <unk> кілометрів до Щавниці і <unk> кілометрів до найблизшой желізной стациі в Старым Санчы Тепер явіркы підлігают під новотарскій повіт і ґміну Шавницю атракциями села сут церков яку перемінувано на костел під покровом Йоана Крестителя Комплекс нарцярскых трас Арена Явіркы Гомоле і Музичный клюб Музична Овчарня Чульсте гушляря Найджеля Кенедого якій звязаный є з музичном Овчарньом Овчарня то не лем музичный клюб але тіж стоваришыня якє на цілі має головні підношыня освіты молодых і здібных музиків Проєкт стоваришыня народил ся в <unk> році коли то Вєнчеслав Колодзєйскій закупил стару ювчарню і перенюс єй на свою парцелю По одповіднім ремонті і адаптациі Музично овчарня зачала свою діяльніст як місце особливой творчой праці Находит ся гын <unk> дармовых місц до спаня для артистів і <unk> особова Концертова Саля Од <unk> рока в музичній Овчадні орґанізуваны сут Медженародны музичны варштаты Занятя одбывают ся в клясах гітары басовой гітары перкусиі клявішовых інструментів і співу Гоноровым презесом заложытельского Комітету Стоваришыня остал Найджель Кенеді серед членів сут м ін Ганна Банашак Ярослав Смытана Януш Муняк Януш Тропель Кубабадах і вельо інчых выбітных музиків композиторів джесменів В музичній Овчарні одбыло ся вельо концертів світовой Славы музиків В найблизшым часі выступлят гын Бруска Когант Зумба Пандурі Аґнєшка Гроховска Хвілянва <unk>ra<unk> але правдиве свято світовой музикы буде мало місце <unk> липця выступит гын Владислав Адзіґ Сендецкій Выводит ся з Ґорлиц а єст єдным з найзнаменитшых джызовых піяністів на світі Припомну його концерт <unk> липця в пятницю в Явірках в Музичній о Чарні А як уж ся гыну выберете то заіхайте тіж під церков Тепер костел так як уж бесідувам під Покровом святого Йоана Крестителя Церков тота стоіт на місци попередньой деревяной церкви збудуваной в <unk> році По пожарі выбудувано в <unk> нову мурувану Стиль храму окрислят ся як клясицистичний з пізнобароковыма елементами а є то так званий Йосифиньскій стиль Храм є орієнтуваный што означат же алтар скєруваный є на схід дах є намятовый крытый бляхом В брилі домінує высока вежа з мідяным гелмом Скліпліня в середині є колебкове на так званых куртах Сут то выстаючы в формі луків Елементы конструкцийны такы свого рода філяры якы вырастают з бічных стін Церков є тридільна складат ся з притвору храмовірных і алтаря В середині домінує комплетный іконостас і вельобарбна Поліхромя з <unk> рока авторства Андрия Демковича Колиси не так давно бы іщы перед <unk> роками Явірчаны звали ся м ін Так Арендяк Барняк Бетеляк Бібяк Берейда Василяк Віслоцкій Войцишак Гальчак Головчак Гудак Дубляк Зятяк Коваль Корний Кочур Крупа Кузмяк Купенчак Куринец Лазарчак Максимчак Маркович Масляк Мацюра Менцяк Моцишак Обертан Папаряк Перун Петраш Приндяк Проклыд Прокопчык Прятка Радик Дребчак Семерак Смольчак Сорока Станчак стецик стрільчык Сурняк Федериґа Фецяк Фуґас Холанец Хома Хромчак Шымчак Шышак ци Яловиця З початком ІІ Світовой войны змінило ся жытя тіж в одлученій од решты Лемковины Шляхтовскій Руси По <unk> році част селян зачатал вывозити на примусовы роботы до Німец Пару осіб вступило до польской партизанткы потім до совітской Великым обтяжыньом для селян было в достарчаня ідла партизантскому одділову якій стацийонувал на Перехыбі Стосункы медже русиньскыма а польскыма осадниками барз ся погіршыли Ґуралі зо Щолниці підозрівали Русняків о писаня доносів на них до Ґестапо ци шпіґуваня партизантів Конец війны не стал ся кінцьом проблемів Хоц уклад о выміні людности підписано в першым ряді для былого ряшівского і любельского воєвідства то згідні з його першым артикулом розшырено постановліня на інчы обшыри де нашли бы ся охочы на добровільный выізд на радяньску Украіну В звязку з тым уж в марци <unk> р появили ся на Шляхтовскій Руси специяльны аґенты якы розтачали перед Лемками візи чудового і богатого жытя в Радяньскым Союзі Уж в червци більшіст родин выіхала першыма транспортами Хоц пару родином удало ся вернути назад То в рамах Акциі Вісла выселено іх на західні землі Загально зо Шляхтовской Руси выселено <unk> осіб в тым до Радяньского Союзу <unk> а до вроцлавского і кошальского воєвідства <unk> осіб Обі парохіі в Шляхтові і Явірках перестали істнувати Адіо Мокєрі іда Мокєро Воляй іда Миля мареґа Іди і дорадо рословнайом рама зарасловнайота рама за Освара ва отро орадор Ерамін злос плара дошра мотро орадор Емін зосла варато вадио Адио Коґярі Мокяро Меро барґа рі ідаром поля єйда мараґа Некотры з нас сут уж по празднику святого Йоана Крестителя некотры іщы перед так ци ся свято тото колиси немало двох календарів не было празднуване скорше ци пізнійше і не было навет християньскым святом Костел церков жебы порадити систым поґаньскым святом далі празднуваным перезвірных заасимілювало го з християньскыма обрядами І получено свято повязане з літнім переселіньом сонця святкланя Купалици цельтицкє свято Бельтане звязане з ритуалом складаня офір з Віжбіна бо свято Тото празднувано по цілій Европі лем кажда ґрупа на свій спосіб і по свойому называючы І получено тото з християньскым святом святом святого Йоана Крестителя Заасимілювано поґаньскы обряды і традициі на потребы новых християньскых порядків Призриме ся як давно або давно давно тому святкувано велию свята святого Йоана Было то свято огня Воды сонця і місяця вроджаю плодности радости і любови В старій Европі святкувано будуючы величезны стосы з букового ялорового і дубового дерева Молоды хлопці скакали перезаге на дівчата перепроваджали медже запаленыма сцюсами худобу жебы піднести іх выдайніст і жебы были барже плодны Добрым оменом было коли дим з Ватры ішол понад поля То заповідало добропит і вроджай Танцюваня при огниску одганяло злыі нечысты силы а самогын очыщал серця і душы зо вшелеякого злого Свято Тото то был тіж момент посвячаня зіля якє потім мало быти выкорыстуване при лічыню зошмарюваню гроків ворожыню і так Обовязково посвячано Божу Кровцю Свято купалы купальниця посвячена была головні силам натуры якы мают міц очыщаня Обряды і звычаі якы одправляно мали заґварантувати святкуючым здоровля і вроджай Паляно огниска до якых шмаряно зіля худобі закладано на рогы вінкы збылины жебы хвороты і грокы іх омияли некотры з гасаючых огниск одпаляли походні і обходили з нима своі ґаздівкы жебы захоронити іх од нечыстых сил І очывидно ворожено Дівчата пущали на воду вінкы і коли такій вінок остал выловлений през дакого фраіря то тота дівка мала скоро уйти заміж а коли вінок пішол з водом дівча мусіло барз уважати жебы не остало ся старом панном Втрачыня Вінка мало символізувати тіж тоту другу утрату Вінка Бывало і так же молоды умавляли ся спільні доґадували скорше і дівча значыло даяк свій вінок жебы тот єй улюблений выбраний кавалір міг го найти серед інчых вінків а в нагороду молоды могли піти лем по двоє на спацер Але потім обовязково мусіли вернути до решты святкуючых <unk>VP<unk> ди сонце звіти той негрі Соб міно з горі в рук ся посилій хвилі дажыє мили <unk> В некотрых реґіонах вірено же купаня ся за дня в тым часі в ріках ци потоках то недобрый знак Зато купаня в ночы або перед сходом сонця мало помочы на хвороты і інчы долегливости В тоту ніч одбывало ся тіж леґендарне гляданя перунового квітя квітя папроти якій сходил лем в тоту єдну ніч Квітя тото мало мати маґічну моц І того нашол мов заґварантуване богатство і достаток але передовшыткым любов Святочний ден і стары і молоды опасували ся чорнобільом а то зато жебы в пришлости не боліли іх крижы З догасаючого огниска заберано голузя розношено іх по полях і втыкано напримір медже капусту комперіг конопі морков жебы не імали ся іх хробакы Оген палено ріжні в некотрых місцях лем з букового дерева інчых іщы з Ядвівця Ліщыны Вірхы а часом тіж уж дуже скорше синано чатину жебы высла і была готова на ден собіток Найважнійше было співаня і танцюваня при огниску Днес празднуваня має характер лем товарискій і забаловый Хоц з аматорів глядаючых Квітнучого то єдной ночы перунового квітя можна і тепер найти без проблему Я Вам жычу жебы і вам ся пощестило і жебы сте такій квіт нашли Спокійной ночы і на добраніч Собіткова пісня і оркєстра Свиковая Я вам бесідую добра ніч і кєд ходит до Аяк то чуєме ся за тыжден Тримайте ся Наталия Малецка Лояна там ци фантазів позір о Тамеценна ашла Мояна там центальство <unk>ea Яна Шытаныма на штато Моянам <unk> кєдна кєды нашы кєвна до што іль мы ти дяле дяі мы на пас Копысы короу теренту зормы Не тыєд антиган домальте мой запи робота Мады <unk>eАрвода Дурадо роботы Ґаро Диреди робота А кука ти ся рады барку меджеы рада тум си на альпалька є бадані хытавкій то є ґазом ду дильты е Роботу Маґана Рободеро ди рад робота Мадяпа Робода Новка Мараводе ді рад Мадзяпра вам тірете рогата Марго Мека тірете рота Мадянарым робля
![А Я[К]...? #67 - 26 VI 2013 - Явіркы](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/javirky-sobitky-na-sv-joana_medium.webp)
![А Я[К]...? #67 - 26 VI 2013 - Явіркы](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/javirky-sobitky-na-sv-joana_thumbnail.webp)