Істория села Яворник і дакус про обявліня на Горі Явір
Автоматычна транскрипция
Добривечір Кєд ня чуєте то значыт же мате залучене радийо Лем фм што ня барз стішыт Я называм ся Наталия Малецка і през найблизше парудесят минут буду Вам товаришыла разом з історийом єдного села Як може памятати тыжден тому споминала м же зо Щавного выводило ся гідні основателів сусідніх сел Єдным з такых основателів был Роман Русин якого села было садцом і што цикавого можна повісти о тым селі Довідате ся уж по короткій перерві В другій части проґраму представлю Вам історию Каплиці на горі Явір в Высовій Чуєте Лем фм проґрам А Як остатній одтинок другой сері Нашой прогулькы по Лемковині од а до Я Тепер запрашам до послуханя першой музычной пропозициі буквы Яві ріці бы не родили Йо дві діти ок не подили О я зюряла в Лісіла товіл о Доділі вечор на мы ци не робіт морок ци ньо сява гарнакови цива його цільовя вывар з ціковя Была то украіньска пісня Як бы грибы в лісі не родили А тепер уж перескакуєме до головной темы авдициі адже Роман Русин сын князя Яроша Щавиньского <unk> серпня <unk> рока отримал привілей налокуваня села о назві Ялорник Село отримало на вступі <unk> років звільніня з оплат і обовязку одрабляня інчых робіт Долину заняло <unk> осадників а каждий отримал по <unk> ла на землі В люстрациі з <unk> рока записано же лишыл ся іщы єден рік вільности В наступных роках осаджено іщы <unk> кмітів з того князьства рахувано <unk> золотых про візі з чого іщы ішла кварта <unk> зл Яворник находил ся в коронных добрах Польскы і початково підлігал під Кросняньскє Староство Люстрация з <unk> рока зараховує ялорник до волоскых Сел В <unk> році коли уж Ґаліция была під австрияцком юрисдикцийом ялорник разом з репедийом і чысто горбом остал проданый за <unk> і <unk> тис зл марок коронных Григорьови Семетковскому од котрого маєток з колеі набыла Домічеля Подолецка Наступным властительом был Володислав Прушыньскій Ялорник підлігал під юрисдикцию староства в Саноку суду в Буковску а почту одберано в Команчы Днес Яворник підлігат під ґміну Команчу повіт Санок і підкарпатскє воєвідство Осада розложена была по обох сторонах потічка котрый вплыват до потока Ялорник а тот з колеі є доплывом о Славиці По східній стороні як іде долина Ославиці ялорницкы поля протинала колей Ідучы на полудне перез гору дойде ся до Команчы а по сусідскы до ялорника сут іщы чысто горб і репеть В Ялурнику функцийонувала оддільна парохія котра в <unk> р рахувала <unk> парафіян Підлігала під ясельскій деканат На початку ХХ ст парохом был Ілярий Венгринович Церков під покровом св Димитрія выбудувано в <unk> році однавляно в <unk> а розобрано по <unk> Была то будовля позорні єднопросторьова неорієнтувана з вежом посадовленом на зрубі накрыта каленицьовым дахом На фундаментах старой церкви поставлено малу деревяну грекокатолицку каплицю в котрій пару раз до рока ся одправлят На церквиску стоіт іщы великій деревяный крест на памятку <unk> річниці Крещеня Русин В <unk> році поставлено новый на памятку <unk>літя Крещеня Руси Напроти Церквиска находит ся огородженый цмонтір догнеска ужыткуваний і утримуваний в порядку пересколишніх селян Явурничане мали призвиско Болі альболята называли іх так сусідове з інчых сел але з колиі сусідів Репедиян называно канями Сирянами мешканців Щавного Кобеляниками а мешканців Туряньска цідильниками Уж офіцияльны назвиска Ялурничан то хоцбы Бакайса Бабяк Берчовец Василишын Вагалівскій Ващышын Ґрубер Ґулич Домарат Домчак Куричык Капуснянин Карлицкій Кондрат Костіл Лех Латанишын Михалів Ничак Ониш Канич Павиньскій Пелех Пелещак Пінчак Романик Савчак Серняк Ульчак Федаш Ференцопик Шарай Юрчык Явырницкій і Яслик В <unk> році в селі мешкало в сумі <unk> ялорничан Але што цикаве хлопів было <unk> зас баб о <unk> більше <unk> Была то людніст мішана але в головній мірі были то Лемкы <unk> осіб Были дві жыдівскы родины циґане якы приходили з сусідніх сел были найліпшыма музыками в селі І для прикладу циґаньска пісня фм Потім як медже інчыма обшыр Лемковины перешол під Австрияцкій Забір австриятскы власти впровадили заряджыня о обовязку закладаня шкіл в селах і місточках Ходжыня до школы было обовязком Але зато безплатным і можна было вчыти ся в своій бесіді Шематизм з <unk> рока бесідує же в тым часі до школы в Явернику ходило <unk> діти До порівнаня в сусіднім Чыстогорбі до школы ходило <unk> діти в туряньску <unk>на <unk>aйньом громады допіро зараз перед II Світовом війном Містило ся в ним тіж мешканя для учытеля Школа была <unk> найблизша семоклясова школа была в Команчы Учытельками в Ялорнику были медже інчыма пані Дрозд ци пані Ванда Поставска Был тіж в селі Людовый Дім де медже інчыма показувано штукы а діти до выступів рыхтувал учытель Ялорник ділил ся на дві части ижній і нижній конец Село зачынало ся од ижнього кінця подібно зато же ґазда Валяхівскій выбудувал ся яко перший і од того кінця зачынали ся номеры Парцелі мали своі назвы напр Соколиска Меджыпотік Романова Ґаць і Хащыкова Ґаць Брямкова загорода заднє каміня переднє каміня Кычерка Лазок Плихач млиниско Беріг Похариско Дихтіло Гора Загором Выгів попівскє Терня попівска лука Файтиска Мыґляшівка Пасікы капчанкы а за капчанками был кіньскій цмонтір в тым місци гребано вшыткы коні Каждый фраґмент села ліса поля мал свою специфічну назву На ныжнім кінци мала тіж стояти колиси перша церков другу церков побудувано в інчым місци а наступна стояла там де тепер на єй місци є побудувана мала каплиця о котрій бесідувалам фульку скорше Єден з церковных дяків тримал пщолы зато тішыл ся великым поважаньом в селі бо уважано же жебы тримати пщолы то треба мати одповідню культуру і освіту і не каждий потрафит общолы задбати Были в Яворнику аж <unk> корчмы проваджены перед Жыдів два млины оіярня діяла Кооператива село малосого кравця коваля навет дентисту Хыжы малювано традицийні червеном глинком і білым лапном В середині в хыжы білено два разы до рока на найбільше свято на великден і на праздник св Димітра коли в селі орґанізувано кєрмиш До будуваня выкорыстувано головні дерево з ялиці а до паліня найчастійше дерево з бука Вшыткы шпары на зовні і в середині затыкано соломом і мохом з ліса Найважнійше місце в хыжы то был пец выкорыстуваний не лем до печыня хліба бо коли дакого дашто боліло выстарчыло выйти на пец полижати выгріти ся і переходило як рукомоднял Але не вільно было выходити на пец коли пекло ся в ним хліб бо хліб то был дар Божый Выпікало ся го в ялорнику на ялоровых листях а найліпше потім смакувал як ся посмарувало го чеснком В каждій хыжы вырабляно си полотно а ниткы купувано На гандель ходило ся до сусідів за днешньом словацком границьом Словаків купували попер басамункы ци обутя Друга війна початково обышла ся з Ялорником До здвагідні в єдній з хыж Німці заложыли радийостацию а в памяти селян Німці дбали о розвиток рільництва і шкільництва Допіро пізнійшы діяня одвернули тоту ситуацию Яворничаны оскаржаны были обитя бандеровцями бандитами вельо родин было арештуваных переслідуваных неслушні оскаржаных Фронт до самого села не дотер затримал ся на присілку Файтиска Першы выселіня зачали ся в <unk> році на Украіну потім было <unk> По выселінях Явырник в великій мірі розобрали люде з Буковского Буковскє остало спалене зато люде спомогли ся материялом з хыж повыгнаных сусідах Або ребо Ева Калеби карило Камуро Паі пайґы де Адже єй париповал лака мучонте Витам вас поперві в другій части проґраму Аÿ представлю вам подіі каплиці на Горі Явір Вшытко зачало ся іщы в попереднім столітю а як ся зачало на то сут дві версиі Перша з них бесідує же єдного дня Єдна Лемкыня вдола котрой муж помер в часі ІІ світовой війны пішла до сусіднього села Циґєлька котре містило ся уж по словацкій стороні границі жебы достати дашто до ідла для своіх діти Коли была уж близко границі серед буковых дерев обявила ся і Божа Матір котра повіла єй жебы вертала уж домів не ішла дале а діти будут наіджены Коли вдова вернула дохыж вказало ся же родина з сусіднього чорного ци долгого принесла ім дост ідла і для діти і для ней Вдола з вдячности зачала одвиджати місце обявліня а віст о тім скоро розышла ся по околиці і люде в недолгым часі зачали приходити на тоты місци і палетигын свічкы Друга версия подає же в <unk> році штырі Лемкыні з Высовой медже нима Фірия Демяньчык пішли <unk> вересня на свято Рождества Божой Матеры до сусіднього Ґаболтола положеного подібні як циґєлька з першой версиі по словацкій стороні границі Коли в ночы вертали домів околици границі взріли якысу ясніст В першій хвилі подумали же то гранична страж і повтікали На наступный ден єдна з Лемкынь Фірия вернула на тото місце і зас взріла ясніст Обявила ся і Божа Матір котра повіла жебы поставити в тым місци каплицю Од того часу штораз то більше люди зачало приходити на то місце обявліня але были і такы котры в то не вірили Самы духовны власти підходили до справы барз сцептичні Гранична страж сукцесивні розганяла збераючых ся люди на Горі Явір в звязку з тым же был то приграничний обшыр Єдного разу жена коменданта граничной стражы пішла на місце обявліня з малым пятлітнім сынком Коли дошли на місце хлопчык твердил же якыса біла пані глаще го по голові і каже зберати му квіткы Опис овой білой пані згаджал ся з тым якій представила Фірия Демяньчык На місци чудовых обявлінь поставлено в <unk> році крест зроблений през каміняря войцеха зервоньского з Ґорлиц Парогом усовой был в тым часі отец Михал Дуда Децизийом Перемыской Курі заряджено будову каплиці на місце обявліня Розпочато тіж приготуваня під будову каплиці <unk> квітня <unk> р Три рокы по першым обявліню війт Іван Палубяк в імени ґміны в Высовій звернул ся до воєвідского уряду в Кракові о выданя згоды На будову каплиці на горі Явір в місци обявлінь Зазначыл при тім же вшыткы фундушы потрібны на будову сут уж зорґанізуваны Дирекция публичных робіт яка підлігала під воєвідскій уряд по консультациях з Інспекторатом Граничной Стражы встримала выданя згоды арґументувано то тым же плянуваний будинок буде находил ся за близко державной границі Гранична страж обавляла ся взможеного руху перемытників в місци де громадило бы ся так дуже вірных Комітет будовы хоц зголи іщы не было уж на яр <unk> рока зачал громадити материялы на будову каплиці ґаздове зачали злозити каміня на підмурівку стягнено і зложено дерево на місци будовы Хоц до уряду в Кракові выстосувано пару телеґрамів О признаня згоды на будову тота цілый час не приходила Длятого тіж <unk> серпня <unk> р выстосувано специяльный лист в котрым м інчыма выключено обалы о перемытництво До ґмінного листу прилучыл ся тіж місцевый грекокатолицкій парох отец Дуда Авторьом концепциі будинку в каплиці мал быти Штефан Батюк абсольвент університету Яна Казімєжа во Львові якій в <unk> році обнял посаду учытеля в Высовій На околицю знаний был яко здібний маляр плястик різбір а навет фотоґраф Елементы новозапроєктуваной каплиці не вязували до архітектуры типовой лемківской церкви Першы проєктовы Шкіци переказал до ґміны в вересни <unk> рока шеф будовы інжынєр Ігнатий Бутлер з Ґорлиц Хоц барз ся старано допіро в літі <unk> р узыскано офіцияльну згоду на будову каплиці але застережено єй панома варунками м ін такым же літурґій і поломничества на Гору Явір не можут ся одбывати частійше як штрі разы до рока при скоршым зголошыню іх в Уряді Повітового Староства в Ґорлицях і комісарияті Граничной Стражы в Ґладышові Урочыстости могли ся одбывати медже рано а другом пополудни Орґанізаторы мусіли заґварантувати же поломникы придут на Гору Явір лем в цілях культово реліґійных мусіли тіж мати іменну листу присутных Зараз по взысканю офіцияльной згоды приступлено до будовы Головным теслярьом был Осиф Ференц з Гуты Высовской Будову укінчено в вересни <unk> рока олтар запроєктувал і зробил выміняный уж Штефан Батюк Його авторства є тіж ікона Божой Матери котра по гнешній ден находит ся в каплиці Нецілый місяц по скінчыню будовы <unk> жолтня на свято Покровы мало місце посвячыня церкви при уділі ординариюша грекокатолицкой перемиской діоцезиі владыкы Йозафата Коциловского на мори Дунає На демику роз Ювіл на Юмен Ці єст довераде для а денным на редным вікен бода Вія мож арендати сы Е ба ляй ля З будовом каплиці на горі Явір вяже ся цикала істория будовы Костела в Высовій Адже в часі коли будова каплиці на горі Явір мала ся уж кукінцевы єдна Лемкыня котра мешкала в Америці а походила з поблизкых до Высовой Ропок З лемківской еміґрацийной пресы довідала ся же в Высовій в місци обявлінь будуют каплицю В звязку з тым постановила част своіх ощадности посвятити на тоту ціль Грошы пішол переслати єй муж Шкод котрий переказ затитувал по анґлицкы M ла в Высовій Польска Грошы якы переслано як на тамты часы были барз великы аж <unk> і <unk> тисяча дулярів В тамтых часах будова хыжы замыкала ся в грошах <unk> дулярів Банк Вьонкерс переслал грошы до Варшалы одкаль трафили до банку в Кракові для котрого очывидным было же ходит о костел римокатолицкій для того тіж грошы скєрувал до римокатолицкой курі в Терновій в звязку з тым же в Высовій в тым часі не было римокатолицкого костела в Высовій мешкало товды близко <unk> Лемків і <unk> Поляків грошы скєрувано до найблизшого деканату ґрибівского і одделеґувано до высовой парога з Ропы жебы занял ся орґанізацийом будовы Костела Римокатолицкы вірны з Высовой і поблизкой Гуты Высовской страшыли ся же не дадут рады фінансово забезпечыти будову Костела Але парох повіл ім же не мусят ся бавляти бо грошы сут і повіл од кого Інформация о спонсорці скоро розышла ся по околици а же была то особа знана серед Лемків появила ся обава же ходило о переказаня грошы на будову церкви в Высовій на горі Явір Як лем отец Дуда довідал ся о справі написал лист до Америкы в котрым описал справу і попросил о спростуваня але за ним лист Дотер за велику Воду фундаторка вмерла Недолго потім новозавязаный Комітет Будовы Костела купил універсальный проєкт деревяного костела типового для гірскых земель авторства выбітного архітекта Сдіслава Молчыньского і розпочато орґанізуваня материялу на будову Місцева людніст бунтувала ся і протестувала протівко будові костела за грошы перезначены на церков на Яворі Конфлікт залагодила сама Фірия Демяньчук котра попросила польского ксєндза же кєд уж зачато будову костела то жебы го скінчено але жебы был під покровом Покровы Божой Матери так як каплиця на Горі Явір Пробощ охочо пристал на так згодливый варунок В <unk> році в часі выселінь векшости селян Высовой на Украіну отец Дуда переказал ключы до церкви в Высовій Бліхнарці і на Горі Явір Римокатолицкому Провощови з Высовой од целы Теофільови святкому котрий на осін на свято Покровы одправил в каплици згідні з традицийом літурґію Його наступця отец Мариян Матиєвич котрый пришол на його місце одправил на наступный рік остатню перед выселінями Літурґію В <unk> році по выселінях впроваджено заказ зближаня ся в околиці границі і позбавлена опікы каплиця стала ся схроном для жолнерів польского війска котры сукцесивні девастували єй выпосажыня Анна Окарма дівка Фіриі Демяньчук завдякы знаємости з комендантом Стражниці могла пару раз в тым часі піти до каплиці на Яворі Застала ген товды церков в оплаканім стані Вылажены двері на підлозі решткы спаленого выпосажыня Забрала товды зо собом єден з образів батілка Допіро по <unk> році коли уж в міру свобідні можна было ходити на Гору Явір Анна Окарма підняла стараня о забезпечыня а потім тіж о ремонт каплиці Завдякы помочы Лемків з Америкы головні єй близкой знаємой пані Дзюбины котра зорґанізувала серед еміґрантів збюркы грошы на ремонт повело ся пані Окармі утворити ремонтовий фундуш завдякы котрому приступлено до ремонтів В першій колейности вымінено знищеный ґонт на дасі на бляху підлогу покрыто плытками А додатково з ініциятивы пані Окарми приступлено в середині до робіт над знищеныма поліхроміями През близко три рокы выконували іх студенты з Краківской Академіі Штук Пнхпрацовні профеймана а были то Юзеф Поґвіст Войцег Сарнецкій і Александер Залузкій В <unk> році офіцияльном згодом власти каплицю привернено до реліґійного культу З мойой стороны кєд ходит до справ каплиці то вшытко то для Вас зрыхтувалам кінчыме тіж днешні А як І хоц то уж остатня буква в Асбуці Запрошум вас за тыжден зачнеме третю серію нашой прогулькы по Лемковині єдной буквы Тримайте ся і добра ніч Наталия Малецка віяда Хара ло но субо Лалелюяло ракєнме а пунту Лесє штоню <unk>ene rani солітарию <unk> але лю має Йо Андріівка Астрия Был Бортне Вільшня Лоловец Граб Ґладышів Долге Дешниця Ждыня Заладка ізбы місцова незнаєма Одрехова Перунка переґєтів Святкова велика тиляла Устя Волоскє Фльоринка Хырова Циклиньска Воля Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюнка Там смо уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як
![А Я[К]...? #49 - 13 II 2013 - Яворник, Гора Явір](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/javirnik-gora-javir_medium.webp)
![А Я[К]...? #49 - 13 II 2013 - Яворник, Гора Явір](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/javirnik-gora-javir_thumbnail.webp)