Істория села Лося, якє знане было на близшу і дальшу околицю з мазярства.
Автоматычна транскрипция
Де в столітю в Хыляві было по єдиній родині о назвыску барка Коле гнеска выбераме ся до перонкы да посередині села найдеме краф церков В зимі одроховяны уберали ся в чугані і ловяны холосні але што цікаве николи не выраблями на місти на даху Церковє орієнтувана деревяна трідільна з вежом закінченом і збитьом Святкова прикладом інчых сел перешла на Православ Кажды выселінь в <unk> р верхом над Реґітьовом переходил шмуґільничый Шляк знали є Там сме уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як Добриден Маме середу годину <unk> вечером што означат же в радию Лем фм зачынат ся авдиция А як І так вправды ся діє Витам вас Наталия Малецка Запрашам на <unk> одтинок проґраму в котрым познаєме Лемковину од а до я На тапету днеска возме посусідскы до Клемківкы в котрій были сме тыжден тому Лосє і очывидно лусяньскых Мазярів А кєд сме уж Лоси послухайме дитячого ансамблю Злося провадженого през знану нам вшыткым співачку Юлию Дыжну Веретено і Пісня Над водом Кряк В Лося істнувало уж в столітю Село появлят ся в <unk> році як єдина місцевіст выміняна в документі Короля Казімижа Великого котры В нагороду за рыцарскы заслугы Павля Ґладиша і його сына Яна розшырят наданя ім маєтку в приграничных королівскых лісах В <unk> р Ян Ґладиш однавлят локацию села на німецкым праві і одночасно упосажат парохію єдным ланом землі В <unk> році Лося остає перенесены на волоскє право Властительом маєтку был товды Ян Браніцкій Перенесіня наступує при свідках Павлю і Ерасмі Ґладишах а шолтиство остає надане <unk> грудня <unk> рока Ласькови Злося Браніцкій позвалят му зорґанізувати шолтысво в окрисленых границях над ріком Ропом од села Велика Ропа до Салатвины званой Облязыч Дає му три ваны позволіня на будову млина фолюша корчмы можливіст полюваня годуваня овец і пацят Шолтис має обовязок війсковой службы а коли в селі стане церков має быти єй наданы єден лан землі В <unk> році лося разійщы появлят ся в історичных записах в котрых вымінят ся села котры сут во властях браніцкых В тым році не занотувано голосы в одріжніню од інчых сел Выжньой Европы ниякых волоскых дворищ але <unk> кміцкых ланів двох коморників без худобы <unk> ван шолтиса <unk> Руского Духовного і Церков Село Лосє было в тым часі два раз більше як сусідня ропа В <unk> році Самуель Браніцкій з Рущы продає ло ся разом з Клемківком Клумковом Ліщынам Новицьом і Білянком Янови Потуцкому Бітскому Підстарости Маєток тот званый был клемківскым ключом а о ключу была мола тыжден тому коли познавали сме історию Клемківкы а в перві Емір Кустурі чаді Ново ctУr<unk> В <unk> році змінкуваный є в судовых книгах Парох з Лося В роках <unk> властительом маєтку был поета Вацлав Потоцкій Потім Село находило ся во властях Яна Потуцкого Было товды восю уж <unk> волоскых дворищ єдно дорічне колесо і двох коморників без худобы а до парохіі належали Білянка Кумкова Клемківка Новиця і Ліщыны Цікавостком є же в столітю Духовний Злося остал звільнений з оплат за землю котру мал а обтяжыня забрали на ся шолты з села і ціла лосяньска громада Хтіли они жебы духовны занял ся лем дуж пастырском опіком іх села ани мусіл як звыклий кміт копати землю Писма потверджаючы тоту ініциятиву походят з <unk> марця <unk> р Першым знаным Духовным Лося в ст Андрий Віслоцкій змінкуваный в привілею з <unk> рока котрый тычыл ся упосажыня церкви По ним был Іван Лещыньскій а од <unk> парохом лося остал Штефан Могнатскій Ґарбора За його часів приблизно коло <unk> рока поважні перебудувано церков Потім парохами в ХХ стыли отец Осип Ющакєвич отец Базилій Доросєвич За часів того остатнього выбудувану нову церков котру найдеме голосы і гнеска Перебудувана і ремонтувана была в <unk> році През девят вік духовныма в селі были медже інчыма Іван Присловскій Конрад Чырняньскій Клеменс Копыстяньскій ци Юстин Константинович а помедже Лосянами стрітити ся можна было з такыма назвисками як Ланьчык Лахна Ґаль Ґрижа Ґруд Данильович Долиньскій Жак Жук зараз Карло Кычка Коваль Кондрад Косецкій Крот Крутило Курило Лабівскій Лазорчык Лазурко Лишак Маґєра Мирна Павлик Пеляк Переґрим Перняк Пласконь Ревак Роґоч Савчук Святківскій Телех Трембач Фекуа Фешко Цема Ціпкала Шафранко Швец Шлянта Шылюґа Юрик і Ярошы А тепер для оддыхніня іщы раз дітячий ансамбль але тым разом з західньой части Польщы Лемко Тавер і Пісня На пецу а попереві Лосяньскы Мазяре анті пойде о страц номер новном єсництва Дориводы но роботы черенецю Як світ світом лосє свынуло з Мазярства Проблематичным єднак є тото коли в голоси розвинула ся така діяльніст Місцевы на такє звіданя одповідают просто от все З історичного пункту виджыня не є то легкє до окрисліня зо взгляду на брак конкретных даных і етноґрафічных материялів Появляют ся єднак запискы котры суґеруют же Лосяне гандлярску жылку мали фактичні практичні от все заним зачали гандлювати мазьом мали розвозити сіль вино ци деревяны выробы продукуваны по сусідскы в Ліщынах Кумковій ци Новиці З початку гандлюваня вязало ся тіж з самым продукуваньом мазі з дерева котре проваджено в поблизкых лісах Не вельо на днешній ден докладні памятат місця в котрых вырабляно мась але єдным з такых місц є Опушкова Поляна в лісі на горі Діл Єдна з мешканок Бося памятат як за єй дітинства в селі была іщы інча смолярня і твердит же была ульокувана в самым лоси близко рікы на парцелі Юрка Шлянты З дерева продукувано мась дехеть і смову Переломовый момент в подіях лося котрый означат початкы выспециялізуваного і далеко сігаючого і рентовного гандлю то момент коли лосяне перешмарили ся на продаж продуктів походжыня нафтового Наступило то в другій половині ХХ столітя На Перекопах значыт на уці коло Дорогы на Білянку і в лісі на так званых рівнинах были самочынны джерела нафтовой ропы Початково слабы корыстуваны през селян але коли на обшыри Низкого Бескіду розвинуло ся індустрия нафтове Той самы Лосяне звернули увагу на засобы котры мали в себе сам ряд заінтересувал ся богатством Лося але вказало ся же на так велику експлютацию жебы аж отварати правдиву копальню лосяньскы засобы были за малы Замішаня коло лося притягнуло додатковых мешканців облереных гандльовым смыслом і так на <unk> рік На <unk> люди в селі мешкало уж <unk> осіб жыдівского походжыня Люмінысен <unk>rerature то наш наступный пристанок музичный Є то циґаньска ґрупа з Нового Йорку котра грає музыку фольк помішану з панком але вы почуєте Амаріці Амаріция ао ама сия малі ама різийны пані айля ляй о ті паніаль ля пані але ляй рами добре амация малі амаци паді ай ля ля го амариция малі амаци поді ей ля ля лай амайция малі амайци ні палі аля ляйси а марі амарици ни палі ля Высяньскє Мазярство розвияло ся через ціле <unk> столітя жебы в роках <unk> осягнути свою щытову форму Мало товды высоковыспециялізуваный характер і світні зорґанізувану продаж з великым асортиментом В <unk> році Єдно з джерел подає же мазярскых возів было <unk> і в тым часі Лосє было єдиным селом на Підкарпатію а можливе же і в Польщы котре занимало ся такого рода гандльом аж на так велику скалю А чым была тота мась ци дехеть Жебы выпродукувати мазь треба было дерево одповідні хемічні переробити а докладні піддати го сухій або розкладовій дистиляциі котра полігала на спаліню дерева без доступу повітря Цілю такой дистиляциі было выдобитя з дерева цінных хемічных звязків Підставовым продуктом дистиляциі дерева поза ґазовыма продуктами є так званий суровий оцет або темно брунатый плиноострым запаху З того плыну выділят ся варства терпентины а на споді на дні тзв осадова смола і тот власні продукт в залежности од того як є густы званом мась або дехыть Застосувань на ґаздівці мал вельо тяжший дистилят значыт мазь выкорыстувано до смаруваня деревяных осів возів желізных елементів або до імпреґнациі дерева мазьом запущано ґонты вікна ци двері натоміст дехеть шыроко стосувано в медицині і до лічыня звірят А серед людности мась і дехеть зо взгляду на свій острый запах уважены тіж были яко маґічна субстанция котра одстрашат злы силы духы ци хвороты Коли перешмарено ся на продукты нафтовы обробіню піддавано ропу выдобивану з місцевых джерел або закупувано уж одповідні продукты в Ґорлицях і потім іх обравляно Мыкя Семien<unk> Рейна велья де то был сідія ней на кым діє Тви сте диакельтальґероси Але диакель фронтосу алеву Ясна ляма на Лего Но знам <unk>NE<unk>ra<unk>o<unk> вальсипер су делотиром посарамос диамов Альсондым раймиро вельо фор фабор амир Снимо <unk>n<unk>ле гро В меджевоєнным окресі в селі было <unk> нумерів а возовым гандльом занимало ся близко <unk> осіб На єдну родину припадало мінім <unk> Мазярів Мазьом не гандлювали Жыды они занимали ся місцевым гандльом і ремеслом Влоси было <unk> жыдівскых склепіків три услуговы варштаты і і заклад содовой воды Не гандлювал тіж війт ани ґмінний писатель Тоты котры гандлювали мазьом піше не мали воза звано дігтярами Бо обік ропы і мазі продавали тіж дегеть але з самой продажы не мали за великых грошы і в часі вандрівоґ од села до села занимали ся лічыньом люди звірят ворожыньом і розмаітыма маґічныма діянями Такых люди звали мбачами Бо хоц бача означат того котры пасе уці то людніст звыклі приписувала ім тіж надприроджены здібности і оддале бача стал ся тіж синонімом чарівника Вертаючы до лосяньскых бачів то найчастійше лічыли они хворых або худову за урочену перес босоркы при чым звыклі то самы дігтяре одкрывали даяку хвороту і оферували поміч Лічыня поіхало на окаджаню звірят ци люди специяльныма зілями або одповідньо до того зрыхтуваныма ґалками мазі змішаной з ароматычным зільом Бачолы мали тіж спосіб на хороніня звірят перед гроками бо рок треба было вложыти до діры же лебі одповідні зіля і прибыти специяльні до того зрыхтуваны деревяны крестыкы В такій скількости кілько мала тота охорона діяти Бачовы продавали тіж вельо медикаментів носили зо собом напримір фиґуркы зроблены з кіста котры представляли руку ногу серце што лем могло боліти і коли дакого боліла голова купувал таку фиґурку разом з зільом а бачовы інструували як треба ся окаджати Бачолы знали тіж вельо маґічных штучок А іх ворожыня тішыло ся великом популярністю серед молодых дівчат котры все мали надію же бача выворожыт ім пришлого мужа Ходивай шумгай года теба кагазаю ходивай шумгай годаба казай Ты на тисі дівчат ся удавай на тисі дівчат ся удавай Татя моє очі за вацьма очі за мі довай ле ся ля мі берґє ся єсля лем ля мі берґє ся варіорі та мойо єчны дає ця Ей айдит ме тай Ей айдит бені <unk> Ей гей ґерантя шувай raticы <unk> Вале Вале Бодай ця шугай котай ємоды знат бодай ця шугай кота єботы за лікєтця воєвочі таміло Ватьмарі Катья моє очі Заміло Ватьма Одєвай шукай каже тєбе єци жара мовяся радярі селямойо Сердєшку фрая Цєфарі села мойом сердяшку фрая Кєд ходит о мазярів котры мали своі характеристичны возы і гандлювали на далекых трасах то заміст описувати вам як такій мазярскій ліс выглядат рекомендую переіхати ся до Лося де в мазярскій загороді Є то етноґрафічный скансен одділ Музеум Дворы Карлацинів і Ґладышів в Ґорлицях можна докладні обізріти справдити правдивый мазярскій віз зо вшыткыма ґаджетами нарядіями і інчыма елементами Скансен є отвореный през цілый тыжден за вынятком четверга Векшіст лосяньскых мазярів перебывало поза хыжом практычні цілый рік выізджали з Лося на яр як лем стопіли снігы в марци часом уж в лютым а вертали в листопаді або допіро на саму різдвло Трасы гандлюваня даного Мазяря были стислі окрислены перестеріганы Каждий Мазяр ци родина Мазярска гандлювала на своім терені котре переходило з поколіня на поколіня отец переказувал своіх клієнтів сынови Єдна ґрупа Мазярів гандлювала лем по селах Ґаліциі найчастійше в околиці Лімановой Мыслиніц Жывця Дуклі Риманова Санока Жешова ци Перемышля натоміст друга ґрупа выпущала ся уж дуже дальше Мазяре пенетрували одлеглы терены Австро Угор Росиі і конґресівкы Найпопулярнійшым кєрунком гандлю были терены закарпатскы а єдином з важнійшых товаровых баз были Кошыці на Словациі З Кошыц іхали до Баньской Быстриці Будапешту Араду Мукачела ци Кольозвару низка Кольозвар зове ся Клюш є містом аж в Румуні З базы во Львові іздили Мазяре до Бурчача або през Бердичів аж до Єкатеринославля пару Мазярів іздило тіж до Берна Любліна ци през Варшав Ломжу до самой Риґы До часів І світовой війны продаваня мазі полігало на вымінным гандлі Еквівалентом были звыклі продукты до ідла Мазяры з вандрівок на Словацию ци Мадяры привозили муку цукір сало вино з обшыру Румуніі Росиі Кукурицу а Стеренів Привілі Гарбату Мазяры котры гандлювали на обшыри конґресівкы привозили грошы З околиц познаня привозили пшеницю котру потім з великым зыском продавали В меджевоєнным окресі гандлювано лем за грошы евентуальні на кредит за поручыньом вексльовым Послухайме іщы раз лосяньского ансамблю тым разом вертено інструментальні Початково Мазяре гандлювали позбераны в народні облечыня Были то просто підставовы выходны лахы якы мали але з часом жебы робити одповіднє вражыня на клієнтах зачали купувати або шыти на замовліня облечыня типове для міста Стало ся то так важне же навет помічникам заказано ношыня гуньок ци чух Кєд ходит до бабы то лосянкы жебы одріжнити ся од своіх біднійшых сусідок з інчых сел і підкрислити свою заможніст Своі облечыня шыли з дорогых купчых материялів фабричной роботы Носили навет по пару кабатів нараз Мали кєрбці запинаны на пасок з металевом блищачом спрячком а на парадуваня скоряны черевікы на обцясі а поза коралями мали перстені кольчыкы і брошкы Ґенеральні рівен жытя голоси взглядом інчых лемківскых сел был дуже высший Уж перед І світовом руйном в <unk> році побудувану мурувану школу де было сім кляс скорше была лем штырьоодділова парафіяльна школа В селі находила ся світлиця велика бібліотека хор і аматорска театральна ґрупа Село утримувало ся практичні лем з гандлюваня Рільництво і Ходовля одгрывали другоплянову ролю Восяньскы ґаздівкы в одріжніню од тых по інчых селах не были самовыстарчальны просто восяне привозили вшытко зо світа або купували в склепах О одрубности Лося свідчыл тіж спосіб будуваня іщы до меньше пішы ХХ столітя хыжы были єднакы ци до голосы ци в сусіднім Білянці Але од кінця того столітя Лосяне зачали ставляти осібно мешкальну хыжу звыкли до войзбову з сіньом комірком і додатковом комнатом а осібно ґаздівскы будинкы стодову з боіском стайню для кони будинок для худобы кучу і возовню По І світовій війні што богатшы ґаздове будували си хыжы прав як вільлі або <unk> ізбовы часом плянтрови з осібным входом для службы а осібным репрезентацийным для решты Штораз частійше были то хыжы муруваны В <unk> році в самым лоси муруваных хыж было уж <unk> коли в тым самым часі в сусідніх селах такых як Білянка Новиця ци Ліщыны не было іщы ани єдной муруваной хыжы Пересталано тіж покрывати дахы ґонтами в місце дахівкы ци навет бляхы Перешто жыло ся нам жыло ся ліпше были богатшы серед найблизшых сусідів з Лемківкы ци ропы не тішыли ся великом симпатійом Але уж по інчых барже одлеглых селах поважано іх і уважано лосян за мудрых і барз зарадных людин Люди Добрі і Маринна Яринна то уж остатня пісня в Аяку Дякую Чуєме ся за тыжден Наталя Малецка Маю погнали А порады зєтльо онепоро денкы зєдальон зия Лазеяма стала найбума Рамзая Ромзая рока ґевка з Марня майо з капетаном Я майоблю а майо рапойду Ох де арена рена четлю веше пойом за мене пойду Маричы черви дума де бы тільомого неда пора де было лапома стала най подумала там за яром за яром там а майопим майора люблю а майора пойду Ярина марема кучера теренi невідупля воры отут шыратны ляду вора летут шырого та пора дівы брательо оне та пора дє брательо ой брало брала я знала най подумала там за я рон заям ба стояли дяка з паряпе майора любілю та майо давно охярема одмарема кучератерею бышмера чы пойо за мене не дойду котры ведутже до выкатне рампленовы лемвем ведуты лем <unk> Андривка Астрия Беґу Бортне Вільшня Лоловец Граб Ґладышів Долге Дешниця Ждыня Заладка ізбы місцова незнаєма Одрехова Перунка Переґєтів Святкова велика тиляла Устя Волоскє Фльоринка Хырова Циклиньска Воля Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюнка Там смо уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як
![А Я[К]...? #36 - 7 XI 2012 - Лося](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/losja_medium.webp)
![А Я[К]...? #36 - 7 XI 2012 - Лося](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/losja_thumbnail.webp)