Істория села Лупків, якє находит ся на східній Лемковині
Автоматычна транскрипция
Добрый вечер Шановным слухачам А яка проґраму в котрым познаєме Лемковину од а до Я проґраму котрий можете почути лем на антині <unk> лемківского радия радя Руской Бурсы лем фм Маме остатню середу жолтня годину <unk> вечером Значыт ся стартуєме з нашом вандрівком Хоц не оддалеме ся забарз од нашого минулотыжньового пристанка Далі будеме на східній Лемковині яка днес буква спрібуйте згадати по пісні проґрам як все провадит Наталия Малецка Ви там раз іщы чті з елені Зеленій зеленій зелені паслодіюча єлені Єлені Єлені єле ой пасла іх моимила Моймива оймила мой мила Што мя в сер ци носила носила носила носила дів ця дівця з того там маш Што там масто там мас то там маш же фартушком закрываш крыва сакры васа крыва мояй мокошаты косаты просат горосатко Ого роль зернушком фешком женушком для грошы там мості лем бардушко бартушком фартушком барнушком Селені серані саляні асло дівца єлені єрайні яні ой пасвоі мой мило мой милой ми серци боси тама <unk> Село Лубків локувано В столітю локацийный документ опечатаный є на дату <unk> серпня <unk> р Локацийны привілеі отримали Олехно і Ласько братя зо Щавного Новоосноване село товды называне Лобков На лісовым карчунку над потоком тій самій назві отримало границі ідучы в гору од уйстя потока Пєсечні на верх горы Бєщад і од того ж потока в гору на поле зване Крижаківска Поляна аж на гору звану Срокора Груня з той до потока Стросок Перез потік Быстро Славися горбом Ковальчата одтале пониже горы Городок а з городка пониже на поле зване Полонина ідучых підперек перез потік Лусавича на поле Стара Полянка званым одтале на верх горы Церков з ней пониже до потока Пястечні Лекше хыбаль повісти же село Лубків не положене на східнім краю Лемковины при границі з днешньом Словацьом його сусідами сут Ославиця Мікіл Смільник Зубеньско Воля Міхала Далі Маню Щербанівка Бальниця Адміністрацийні лубків званы днес Новым Лубковом лежыт в границях підкарпатского воєвідства саноцкого повіту і ґміны Команча Лубків в часах выданя локацийного привілею находил ся в королівскым маєтку в добрах якы підлігали під маєток саноцкого замку Згоду на выданя привілею выдал Миколай Вольскій согачівскій каштелян саноцкій і лянс короньскій староста В <unk> році на жаданя Василя Любківского король потвердил локацийний привілей вписом До городскых і земскых акт міста Санок Олехно і Вась достали в <unk> році згоду на основаня села на волоскым праві іх шолтыство обняло <unk> ланів землі з обшырами млем на вся корчму оплаты од дівчат якы выходили замуж до інчых сел третю част од так званых розпустів з раций розводів <unk> част щыншів і данин третю част з великых кар загородників ремісників садавкы і дикы улі Шолтыс был звільненый од війсковой службы але вынен был іздити з листами на угри Кмітове по <unk> роках звільніня з оплат винны были платити <unk> грошы чыншу на рік давати волоскій сир <unk> паця <unk> барана або три ягнята воєнного податок <unk> грошы і податку тіж <unk> Од улиів треба было платити по піл гроша од пня або по справедливости оддавати меду в того кажда шеста част для шолтиса Кмітове повинны были тіж додатково робити для шолчыса по три дни на рік на яр і в літі і давати му на різдяни свята по два ковуты і два хлібы а на великден по два колачы і <unk> яй Істнувало тіж право котре хоронило тых котры втикали з інчых сел і хіль найти азиль в селі Два ланы землі отримал рускій священник Амлинар піл лана В наступных роках село систематичні ся розвияло Королівска ілюстрация з років <unk> стверджат в місцевости лубків кміцкы родины обрабляючы <unk> пілла на землі В домінуючым был пастирскій спосіб ґаздуваня В <unk> році в Лупкові зареєструвано <unk> ходовляных овец і лем <unk> пацят Подіі звязаны з татарскым наіздом з червця <unk> рока і нападами Дугаів але тіж епідемічны хвороты справили же наступувал систематичний спадок управляного простору Лупкова В <unk> році было го лем <unk> ланів В <unk> ланів а в <unk> Лем два Єден з документів бесідує же напад збійників з <unk> р спричынил ся до страд в Лупкови на <unk> тисячы злотых столітя вказало ся ліпшым для Лупкова як попередні рокы в <unk> р управляно ім понад <unk> ланів землі Чорного дяків ансамбля Чор Падян Дзєвчата Еднеза Яґлотого лемка Ґнеса Той на городі лепу хлебу гай кєли нижевого типу Ой нехай кухне нехай знає нехай Іваней має Плейте Легу Санчу Балиє вашы дівча та горгатиє Томымея Быве Ябоча Ґор Од <unk> рока Лубків был влучений до нагородового корусиньского староства Сановскій Землі През лупківску перехыбу <unk> листопада <unk> р перешли на угорску сторону одділы Лісовчыків в селі <unk> тисячы під доводжыньом Валентого Роґовского Наступного дня побідили угорскы війска Ракочого під заладом В роках <unk> в Лубкові на землі званій Лазорівня творили ся уміцніня оборонного обозу барскых конфедератів Серед місцевых памят о присутности гын конфедератів переказувана была іщы през долгы рокы з поколіня на поколіня іщы в тридцетых роках ХХ столітя такій факт был однотуваний през місцевых учытелів <unk> рік То відомий рік коли обшыр Польщы остал розпорцелюваный і Лемковина а з ньом і Лубків нашла ся в границях Австро угорского Цисарства В половині вісемдесятых років ХХ столітя обшыр села о просторі <unk> квадратовых кілометрів замешкувало троє осіб <unk> грекокатоликів <unk> Римокатоликів і стро Жыдів В книзі Помірів під даныма для Лупкова підписали ся Війт Антоний Ґойдан і Федор Ориховскій Гриц Ориховскій і Штефан Жентичка Описано <unk> нив обіймуючых лубків Перша нива обіймувала замешкуваный обшыр Вымінено хыжы Загороды Хлопів літа священника церков цмонтір і корчму Друга нила звана гвіздом Зачынала ся од села потім тягнула ся на схід ґу Лісови Тот ліс припарал до угорской границі села Вышынкова дале на схід кузубеньскій границі на схід купотовы званому Ростока і тота нила обіймувала Поля Укы і Паствиска ниву звану горб IV то былу дів за лісом на полудне Книга Помірів вымінят іщы додатково при Лубкові Симків Ліс Кащал Долину і Ліс над Розтоками Землю окрислено як жолто глинкувату на котрій сіяно єдині овес і кус ярця В єдным з документів з <unk> рока явит ся інформация же в Лупковій была Корчва заізд і млин Од наступного рока на скуток контракту з высокым скарбом властительом маєтку Лубків Смільник Балігород і Оля Міхала остал перемискій канонік отец Ян Лавровскій якій основал Фундацию Лавровского В окресі автономіі лубків был одрубном політичном ґміном котрой ожывліня принесла будова двоторовой першой угорско ґаліцийской желізной колеі Дотерла она до Лубкова од стороны Команчы <unk> грудня <unk> р Єднак потім будову заступувала потреба выробліня тунелю під лупківском перехыбом Роботы тырвали аж два рокы Тунельо долгости <unk> метрів оддано допіро <unk> мая <unk> р Допер по його урухомліню колей зыскала стратеґічне значыня желізной дорогы яка лучыла Віден і Будапешт зо Львовом і што важнійше з Перемышльом якій товды был обсадженый тисячным ґарнізоном австро угорского війска в Лубковій утворено товды колейову стацию цельну комору і побудувано будинок дворця Начальником колейовой стациі остал Володислав Лемкєвич по ним был Едмунд Ґліндер діялагын ПТА і єдиный на цілу околицю Телеґраф Перез Лубків <unk> вересня <unk> р опущал Ґаліцию цисар Франц Йосиф І Ґаліцийскы нотаблі Близко <unk> осіб котры приіхали до Лубкова потягами з Кракова і Львова зорґанізували гын пращаюче віче По вічы потяг нотаблів асистувал цисарскому потягови аж до медзілеборців Подію тоту увічнил маляр Войцьох Косак на акварелі Пращаня в Лубковій РТ мозаду і <unk>eoranie тут лишны раз дешопну ці мали <unk> лімонджі ге рімодзімонґоди маюце ду Ай лімондзі ви маі лімондзі Яразд одив зугніны балко дзір На ґаздядскы лежы Людиня мацла і люди Язний єзы бенімат значыт єзвыдал а лімонді ви ма і лимонті ідя разьоди ви май одзаду далу зо глобокы дыр <unk> Ятьо Тіна Дзіва отипсті я отьо типасіла для скасового пусти Мали Моджы вимаіли Моджій де маладці меляцю мед ґаровами воді вываіли воді Дараз о зо поді В <unk> році маєток грекокатолицкой капітулы в Перемышли обіймувал в Лупкові <unk> моргів <unk> сажнів землі Діяла тіж в тым часі в Лупкові Корчма В <unk> році до Лупкова допроваджено торы Ускоторовой колейкы Утворено колиярску колонію і стациі Новы Лубків і НовыЛубків УСкій Переладувано дерево з ваґонів з Узкоторовой колейкы до великых ваґонів нормальной колеі Більшіст дерева высылано глубоко на полудны до цисарства Відоме м є же присутніст колеі давала затрудніня і спричынила ся до розвитку села Концесию на Вышынк на переломі ХХ столітя мал Самуель Рапс Силья Лібскєр Абрагам Дин Гриц Жентичка і Натан Ґєльб В тракті ІІ Світовой війны на яр <unk> р австриятскє війско забавы перед надходячым росийскым війском завалило част лупківского тунелю В літі того самого рока направлено тунель і зновлено переізд Потягів До упамятніня полеглых жолнірів з брандербурскых одділів вознесено бік дворцового будинку памятник На місцевым войсковым цмонтері похованых є <unk> вояків В листопаді <unk> р Лубків приступил до Команецкой Республикы яка была частю Західньоукраіньской Людовой Республикы але уж в січни <unk> р контролю над тым обшыром переняли Полякы а в самым Лубкові в <unk> році стацийонувала польска війскова Пляцівка В меджевоєнным окресі лубків полнил ролю граничной стациі при дворци містили ся колейовы маґазины і склад дерева а за стацийом діяла ручна обротниця локомотив Одправляно гын навет медженародны потягы Під конец <unk> років ХХ столітя в Лубкові діяли дві фірмы якы занимали ся експлюатацийом лісів Были то Карпіна і Стеля Функцийонувала в Лупкові тіж Кооператива Самопоміч Пекарьом был Блюма Різником Фельдер шевцьом Волк купцями Маркус Івка Морґен Бесерове і Хана Соммер Вышынком напитків занимали ся Бінік і Ґельба а заіст провадил Ґрумет Властительком реставрациі была Бруха Ґут яка занимала ся тіж гандлюваньом Дуганом Сельском акушарком была Ганна Ситак ковальом і місцевым музиком был циґан Никыфор Надзьо В <unk> році однотувано істніня в Лубковій Чытельни Товариства Імыни Качковского В <unk> році Лобків влучено до збіровой ґміны Воляміхола Простор села выносил на тот час понад <unk> квадратовых кілометрів Лобків зачал розвияти ся як туристична місцевіст Першы туристы зачали появляти ся уж на початку ХХ столітя а тутом были одповідні варункы до ізды на Нартах А положыня на трасі медженародных потягів справило же на зимовы спорты приізджали навет туристы зо Франциі Од <unk> р єден з колейовых будинків одремонтувано і пристосувано до полніня функций туристичного схрониска В тридцетых роках през лубків переізджали потягы з чехословацкыма урядниками поліцантами і війсковыма на стациі в Лубковій Одберано ім бронь В ночы з <unk> на <unk> серпня <unk> рока од словацкой стороны остріляна остала польска гранична Пляцівка В звязку з тым комендант зарядил демонтаж єдной шыны І в тот спосіб одтяте остало колейове получыня зо Словацийом Едно зо смунцьом осуфрір інна смундж осуфріЧ лаґоводра Церка давіком расоны З дньом выбуху ІІ Світовой війны близко <unk> годины в полудне згідні з розказом Головного штабу до доводжыня армійом Карпаты высаджено лупківскій тунель Німці здели ся го одбудувати допіро в <unk> році Не послужыл ім долго бож рік пізнійше зобавы перед надраючом Червеном Армійом Замінували высадили тунель а самы высофали ся на полудне Війска <unk> украіньского фронту здецидували ся на провізоричны розвязаня побудувано торовиско пез перехыбу над тунельом До роботы нагнано жены і взятых до неволи німецкых жолнєрів Трасу не без причыны названу Чортим пересником Мала і піл кілометра долгости а похывіст торів выносила до <unk> промілів при розставі <unk> міліметрів Дорогом том переізджали з кінцьом марця <unk> р вертаючы з Москвы до Кошыц власти в Чехословациі з президентом Едвардом Бенешом В меджечасі одбудуваной тунель рух зновлено <unk> листопада <unk> р Од <unk> лютого <unk> р зачато одновляти структуры польской адміністрациі Шолтысом Лубкова мянувано Михала Смільницкого а під шолтысом Штефана Мацко Перепровадженый в тым році спис людности выказал же мешканців Лубкова было <unk> з чого перебывало в Совітскій Арміі <unk> в Німцьох і <unk> в Радяньскым Союзі В червци того рока утворено в Лубкові колейовый постерунок обывательской міліциі Злокалізувано гын тіж стражничо і граничный контрольный пункт В марци <unk> р свою діяльніст зміцнили одділы УПА украіньской повстанчой арміі В маю того самого рока лемківска людиніст з Лупкова остала примусово выселена на совітску Украіну вышмарену <unk> родин іх маєток котры мусіли лишыти сумеречні выносил понад <unk> гектары ґрунтів вартіст того товды <unk> тис зл Хоц на місци в Лубкові была стация То жебы люде забрали зо собом як найменше вказано ім іти піше на стацию до Загіря а село підпалено В Загірю люде чекали два тыжні В селі згоріло <unk> будинків і школа В тракті акциі Вісла з Лубкова не было уж кого выселяти З інвентаризациі з <unk> р довідуєме ся же в Лубкові лишыли ся лем <unk> крыты кычками хыжы і дві крыты бляхом зо <unk> якы были скорше хыж Лемків о назвиску Адамяк Антон Балаш Барщ Бєрнарт Бруц Цап Хома Худи Червеняк Чура Далецко Драґан Елфрат Дурняк Дзюбак Зачын Фециш Ференс Ґес Ґоцко Ґойдан Ґонц Голек Грицко Рабцьо Гринка Вучка Іваничка Ямельскій Касарда Караім Кыр Коутанич Куратик Кузенко Кузя Лищак Лазорищак Лукашык Мацко Майкович Медвед Михайлик Москаль Обуханич Панько Окаля Пенґрин Петришчак Рабко Радош Семак Скалько Скыба Скомскій Смільницкій Сушко Тройчык Тиша Лащышын Жентичка і Жук за кымлер ляґо мадератна мадерадна ма лом смо мноасгалят леты закыт могорытворє море і <unk>rature <unk>ene <unk>ene Учытелька яка вчыла в Лупковій в обовязковым інформацийным рапорті бадана Середовиска з років <unk> записала же лупків замышкує людиніст лемківска Циґане Полякы і Жыды Зо старых рішыла ся лем єдна курна хыжа остал ся іщы звычай кладжыня хліба по рогах пляцу під будову новой хыжы і впущаня до ново поставленой як першых чорного колута і чорного кота Домовы нарядя самы вытваряют Од І світовой війны оген розпеляют при выкористаню патичок і запеличкы ужывают метальовых горців але цілый час до перерабляня зерна выкорыстуют жорна і ступы звіробів циґаньскых ужываны сут мотикы і підковы Хоц колишньо облечыня заникат то єднак при помочы прядила перераблят ся льон зловны роблят сукно Далі пише же худобы продают на яр уцілы пасаны сут в каждого ґазды осібне але коні в ночы пашут разом ґрупами підставовым ідлом сут компері капуста вілсяный хліб панцак кєселиця і молочны выробы Під спіднину готуют в деревяных зларках волося натрают маслом миют лугом а тіло бабы натирают мятом вірят в страхы час міряют од єдных до другых свят урочысты святкуют храмовый праздник свято Петра і Павла і <unk> пятницю повеликодны свято Засілів Васіля уряджают подля старых звычаів Гуляют чардаша званого Мадяром краковя вальца Польку і коломийкы вытынают папіровы вытынанкы і фіранкы до прикрашаня хыжы Середня ґаздівка обіймує <unk> морґів поля В селі є <unk>ato<unk> Парохія в Лупкові істнувала уж од <unk> рока а принаймні товды было на писмі же два ланы землі в простору села має належати до парохіі В пізнійшых документах прикликуваны сут з імена сынове священника в Лупкови В реєстрах поборовых з <unk> і <unk> рока выміняный є священник з Лупкова Перепроваджена деканальна візитация спомина о Деревяній уж товды грекокатолицкій церкви Покровы святого Михалангангела в Лупковій побудувані в <unk> році Церков мала підвішаный над притвором Дзвін уфундуваный през місцевого шолтыса ім Павло з візитацийной документациі винника діщы жерков не мала товды підлогы але іконостас был комплетний зроблений през маляря з роботицкой школы ікон Не было лавок сповідальні амбоны што свідчыло о тім же не застосувано ся до розпоряджынь замойского синоду якій наказувал лятинізацию выгляду і упосажыня церкви Обік церкви положеный был невеликій цмонтір окруженый деревяным городжыньом В <unk> році парохом был отец Семьон Проваджено метрикы Остатня парохіяльна церков остала побудувана в <unk> році консакрувано єй допіро в <unk> През цілый час парохія обіймувала саму Лумків але од <unk> р влучено до ній зубеньско Пару метрів од церкви стояла мурувана дзвіниця побудувана на пляні квадрату накрыта броґовым дахом підбитым бляхом Дуж пастерювали м ін выміняный отец Сємон о Александер Варголяк отец Даниіл Котис отец Теодор грабан отец Йосиф Худьо отец Іван Кід і отец Емілиян Каленюк Клебания стояла в лубкови під номром <unk> В тридцетых роках ХХ столітя мешкаючы в Лубковій Полякы през шыканы зо стороны грекокатолицкого його мостя здецидували ся на будову на місци римокатолицкого костела Змінка о школі явит ся в <unk> році Істніня єй потверджают документы аж з <unk> р <unk> Учытельом был банько В <unk> році до школы ходило <unk> рускых діти і в школі вчене по лемківскы В <unk> році учащало до школы <unk> діти Серед учытелів нашли ся іщы Ізабеля Ґацківна Марек Бєняж Яніна Ґаздівна і Анна Михайловска Другым едукацийным місцьом для селян была чытельне імени Качковского яка містила ся в будинку Кооперативы Лубків нашол ся на картах знаменитой новины Ярослава Гашка Пригоды Доброго Вояка Швейка не знаю де за вас Помиста ціпаці Яриначы што від мене має с сона ци світлона ци малю з епциому під мене маєдной кумой Маля люба не знаю гу я люба Адеса васною непи ци ци то дія ци то цирмо што від мене буде матускы сой мати зразу з выщым і половины боля цу малія чуба чува чува серце боле розливе Сом не знаю не за вас знай госа Як безнесліцю одрозуй ящы ож был ужона тих модівчаток вам мабуть были смо дату они мені за чула щы за плачы моя люба ва щыру працю а плацю і І на тым кінчыме пригоду з Лубковом дякую Вам за увагу і запрашам на тыжден велю для радия ЛЕМ фмі Наталия Малецка Яілю а белете полу Яіля <unk>o<unk>ea <unk>m Норека новаро норека но номаро норека норова
![A Я[К]...? #85 - 30 X 2013 - Лупків](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/lupkiv_medium.webp)
![A Я[К]...? #85 - 30 X 2013 - Лупків](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/lupkiv_thumbnail.webp)