Істория села Мацина Велика, якє находит ся в долині потока Лібучанка
Автоматычна транскрипция
радию слухачів проґраму Аряк витат Наталия Малецка Добру вечір Запрашам на спільну прогульку по Лемковині єдной буквы уж по раз <unk> затримаме ся при букви М І буде то <unk> Однок одкрываня істориі лемківскых сел некотрых уж нестнуючых некотрых істнуючых але замешкалых лем перез осадників якы пришли до порожненых лемківскых сел по акциі Вісла і істнуючых сел в котрых мешкают і Лемкы і Полякы Такым мішаным селом хоц перед війном замешканым практичні лем перез Лемків є наш днешній герой проґраму Село Мацина Велика в середній Лемковині запрашам горяче дослуханя зіщы Наталия Малецка по Ой лемка аянуйм лем айка ануйны то гым ой переплекайно Ой подає сам паме сомка дию Мой пане дає заопади Мой пане дає заопади А я його цию а його ой я хочу сели Село Мацина Велика находит ся в близкым сусідстві села Мацина Мала Села тоты найдеме в Малопольщы в ґорлицкым повіті в ґміні Санкова Мацина розтігат ся в гірскій долині потока о назві Лібучанка доплыву рікы Ропа <unk> метры над рівньом моря Долину окружают од пілночы верхы гораз лана трубом або высульом о высокости <unk> метрів дубнякова гора о высокости <unk> метрів і Загіря о высокости <unk> метрів Высочаны од полудня то клячынка вершок верх о высокости праві <unk> метрів і шопы Мацина находит ся в одлеглости приблизно <unk> кілометрів од Ґорлиц по дорозі мияючы Санкову і Сяры Од полудня в сусідній долині є Ропиця Руска Пстружне Перегонина а далі Бортне а од сходу Лапенне Розділя далі Боднарка <unk> січня <unk> рока то ден в якым опечатано привілей на шолтицтво села з обшыри Ланківской Маґуры села Мацины В тым тодины польска і угорска Корольова Лжбєта обдарувала Мычко Колька сына Якуша з Кункови привілейом якій переходил звідця на сина на льокуваня на средскым праві мацины Назва села през рокы ся кус зміняла Першы записы бесідуют о селі о назві Маччічіна наступно о селі Мачічін потім Мачына Мончына Мачечын Мончічіна Мончічна ци навет Мачызна Днес бесідуєме Мацина В локацийным документі окрислено границі новой осады од Криґу Кобылянкы Санкови Цыклина аж до горы зланой Бряшна Гора і Волиці пізнійша воля циклиньска Подано тіж обшыр <unk> ланів лісів до выкарчуваня під село Дослідникы застановляли ся чом вымінено так одлеглы граничны місцевости як Крик ци Кобилянка хоц по дорозі Мацину одкры одділяло уж напримір село Домініковиці Усталили тіж Жыола Бряшна Гора то правдоподібні гора на схід од Пстружного о высокости <unk> метрів зва на днес Мациньском Гором або част Ландківской Маґуры за котром находит ся Воля Циґлиньска До <unk> рока Мацина находила ся в шляхецкых добрах а в <unk> році купило мацину королівскє село Біч В маєтку міста Біч Мацина находила ся до <unk> р В році сын шолтыса з Мацины Великой отримал документ на шолтисло в селі Лапенне Привілей выдал король Зыґмунд Старий Од того часу село мало функцийонувати подля волузского права З комісарского акту з <unk> червця <unk> р чытаме же же село Мацина є з призволіньом вшыткых продане а грошы взяты за мацину котрых є <unk> злотых сут записаны в пана Кшыштофа Пєньоншка в Кружльовій По <unk> роках од того факту в ілюстрацийным документі з дня <unk> мая <unk> рока чытаме же райци продали давну тому меншыну на котрой ґрунті осіли дві малы осады менчынка і стружне Тоты два села остали малыма все Мацина Мала в <unk> році занимала простор <unk> гектарів і рахувала <unk> загорід а стружне хоц більше кєд ходит простір занимало <unk> гектарів землі то рахувало в меджеліню лем <unk> ґаздівок В <unk> році в Мацині Великій мешкало <unk> Лемків <unk> латинників і <unk> Ізраітів вага папа Село Мацина было знаным місцьом поломничеств з близшого ци дальшого обшыру Погіря ци Выжнів Угор Люде приходили помолити ся зложыти поквін і оддати ся під опіку чудотворной фиґуры Божой Матери з дітятком Фіґура зроблена была з липового дерева мала высокіст <unk> центиметрів Тепер знана є як Божа Матір ліпиньска і находит ся в костелі в поблизкых Ліпинках В <unk> році Мацину арендувал рід Йорданів Відомо о них Лем тів коже не выводили ся з нашой околиці а село находило ся далеко од іх маєтку Інчым разом вымінят ся мацину в <unk> році і было то втовды коли сусідні села выточыли судову справу о границі місцевости В спіры замішаны были села Санкова Ропиця і Перегонина Од <unk> р мацина выступує уж як мацина велика В <unk> році купил мацину Вінценти грабя великопольскій В наступным окресі мацина є уж в руках родины скшыньскых Маєток Мариі Скшыньской обіймувал в <unk> році <unk> моргів ліса Арешта села мала сумаричні <unk> моргів поля <unk> моргів лук <unk> моргы пастук і <unk> моргів ліса разом цілого села было <unk> моргы Землі то были переважні неуроджайны ілы В <unk> році ґаздувало в Мацині <unk> латинників якы підлігали під парохію в Кобелянці <unk> грекокатоликів і <unk> Ізраітів В <unk> році одкрыто гын залежыны нафтовой ропы Авґуст Ґорайскій заложыл в звязку з тым нафтову копальню в Мецині Шыбы той копальні мали рекордову як на тамты часы глубокіст <unk> метрів Поклады ропы находжено на цілым ґорлицкым обшыри Зато під конец минулого столітя нарахувати можна было на ґорлицкій землі понад <unk> нафтовых шыбів Першыма котры копали шыбы на <unk> метрів глубокости на тым обшыри были братя Нобель і іх фірма СТАН з Бельґіі Ґаздове з Матины і Лапинного поза тым же іх велика част находила затрудніня в копальнях Знаны были на околицю з вырабляня колес до возів і самых возів Тоты колеса мали специяльні різблены бокы свого рода фиґуральны прикрашыня Лозы мали штоси подібного до болотників механічны гальма при зізджаню до Ловзгоры і мягкы сіджыня з опертями Была в мацині школа найперше єдноклясова потім двоклясова Были тіж дві чытельні єдна парохіяльна а друга чытельня імени Качковского был тіж причытельны склеп а окрем того іщы два осібны християньскы склепы і два жыдівскы Будинок корчмы належал до громады мацины Тоты котры працували при выдобытю ропы были богаты зато они могли си позволити на посыланя своіх діти до професийных шкіл до ґімназиюм напримір в Ґорлицях до учытельского семінаріум ци навет університет В маю <unk> р в околицях села мали місце тяжкы борбы німецкых австро угорскых і росийскых війск Одділ дотар до місцевой церкви де хоронили ся росийскы жолніры Слідом по тых страшных вальках сут два забытковы цмонтері війсковий цмонтір нр <unk> і війсковий цмонтір нр <unk> Цмонтір нр <unk> запроєктуваный остал не перез Душана Юрковича якы сте ся певно сподівали але през Ханса Маліра німецкого архітекта інжынєра поручника і ученика Отона Ваґнера з Відиня Мювано го артистичным кєрівником і головным архітектом Одділу Воєнных Гробів і Війсковой Комендатуры в Кракові в Трітім округу Ґорлиці Запроєктувал аж <unk> з <unk> цмонтерів того округу медже інчыма в Панкні Бортным Малостові Ропиці Рускій Перегнині Рыфвалді Лосі Лапенным Буднарці Розділю ци власні в Мацині Цмонтір нр <unk> находит ся при дорозі медже матином Великом а Малом на Шкарпі Єст в міру добрі захованый і утриманый але брак і фурткы Занимат простор <unk> квадратовых метрів і окружат го камінний мурок На цмонтері находит ся нагробний помник в кшталті великого креста І цмонтір нр <unk> находит ся в сусідстві парохіяльного цмонтеря напроти церкви В очы мече одраз ся барз добрі захованый великій деревяный крест тіж проєкту Ганса Майра На цмонтері поховано <unk> Австрияків і <unk> жолнерів росийской арміі Занимат простір нецілых <unk> квадратовых метрів окружат го огороджыня з ґазовых рур полученых камінныма слупками Цмонтір є в барз добрым стані завдякы опікы основной школы Мацины Церков Покровы святых Космы і Дамяна котрой будинок стоіт тепер в селі побудувано в <unk> році В <unk> піддано церков перебудові на скуток котрой каленницьовы дахы заступлено типовыма банями По війні і по выселінях церков перемінувано на костел і в <unk> році позбыто ся бань Церков в Мацині є то будовля орієнтувана тридільна о зрубовій конструкциі Олтар є треба запертый храм вірных я шырший а притур схованый є під слупами вежы звінченой ізбитьом і манястым гылмом Над двома оставшыма частями дах є каленицьовий з невеликыма вежычками вшыткы стіны і дахы вкрыты сут ґунтом В середині полавы сут пласкы Цілу середину покрыват вельо барвна богата поліхромя о архітектонічных орнаментальных і фіґуральных мотивах В середині находит ся тіж комплетный іконостас з ХХ столітя і тіж вельо старшых од него ікон як напр ряд праздників з ХХ столітя або образ святого Андрия правдоподібні з попереднього іконостасу При церкви стоіт нова дзвіниця тіж вкрыта ґонтом Церков в Мацині підлігала під бітскій деканат перемиской єпархіі парохія в Мацині обіймувала розділя стружне і лапенне В <unk> році ціла парохія рахувала <unk> віры рыных а парохом был отец Штефан Хыляк В наступным шематизмі з <unk> р найдеме же парохом был отец Василий Штефан Курило а патронком церкви была Октавія Гербу Кшыньска Вірных парохія рахувала уж <unk> Загальніст цілой парохіі на еміґрациі в Америці перебывало <unk> душ а на уграх іщы <unk> років пізнійше по І світовій війні сама мацина рахувала рівне <unk> грекокатолицкых вірных а на цілу парохію а на цілу парохію уж лем му <unk> осіб перебывало на еміґрациі Його мостом был меджелійню отец Йосиф Лельович Але далі знаєш памяти шмирит Куде си пе малечкі Куде си певне мале чім милиты Мілица <unk>or<unk>e Колґесы люби в тым мілицы бочыч во ґрадинчы Мілица міліци Більца міліца Творчы чыт ґрат Мільци Кос <unk>ou<unk> цвиґо цуты лицы лици лици В Середвічу а і гідні пізнійше были ци діяли на обшыри Карпат збійникы І на Лемковині такы збійникы тіж были Найбарже знаны то хыбаль Андрий Савка Василь Чепец Сґрибова ци Василь Баюс з Ліщын а з Мациным был леґендарный Сыпко Свою печару мал в корнутах Сипко был сыном бідной вдолы яка окрем него мала іщы дівку марину Збіництво сыпка має страшний початок Єдного разу Хтоси вкрал богатому вітови мацины леняне ткане полотно якє білило ся над ріком Облунувано малого Сипка і його маму одраз одбыто суд і засуджено і сыпка і маму на смерт В звязку з тым же сыпкова сестра Марина была до него барз подібна вдола взяла зо собом на смерт дівку а сипка перебравшы за дівчыну лишыла і перед смертьом повіла сипкови жебы помстил іх несправедливу смерт Коли сыпко о змужні востал збійником його громада рахувала <unk> осіб Нападали на паньскы дворы клебаниі жыдівскы корчмы ци навед на міста Ґрибів Ґорлиці Ясло а навет і Кросно Долгы рокы збійникувал сыпко в Карпатах а воякы не могли го зімати Лем раз втікаючы на кони сыпко вскочыл в Дихалицю в багно І так допіро го зімали Зімали запровадили перед суд Дубіча де страчено сыпка Печары в ґрунутах в котрых сідил сипко названо по ним сипковыма печарами а місце де го зімано сипковом млаком Так о леґендарным сыпці бесідуют людовы переказы Барже потверджены відомости можеме повісти о інчій особі яка выводила ся з мацины о модести менціньскым славным оперовым співаку Рід менціньскых выводил ся з Мацины Модест менціньскій жыл в роках <unk> Походил з родины сельского священника В <unk> р його родиче перенесли ся до Гідновичів де Модест перевіл дитинство Основы знаня проноты отримало тата До основной школы ходил в Дрогобичу а потім в Санборі В <unk> році закінчыл духовне семінариюм во Львові Спіл вчыл ся під кєрівництвом найперше професора львівской консерваториі Валерияна Высоцкого а потім професора Юлиюса Штокгаусена во Франкфурті Будучы в Німцьох не забыла о своіх землях В часі вакаций приізджал концертувати до Галичыны найближе Лемковины до Перемышля але тіж і додалиного Львова Івано Франківска Стрия Тарнополя ци до Самбору Был знаным і ціненым в цілій Европі оперовым тенором В роках <unk> был першым тенором королівской оперы в Штокгольмі Тамтіж ся оженул зо Шведком Клерідег Концертувал по найбільшых дошках оперы в Европі в Лондині Берлині Монахю во Відни Амстердамі Празі Хамбурґу і во Варшаві Од <unk> р зас замешкал во Штокгольмі там позалодовым спілом в опері занял ся іщы вчыньом співу отворил свою школу спів гмер в Штокгольмі в <unk> році Подля німецкых рецензентів його выконаня ваґнерівского циклю Перстен нібелюнґів не мало собі рівных на цілу Европу Диспонувал голосом великой силы метальового тембру шырокого діапазону понад три октавы Записал ся тіж в істориі як незрівнаный співак народных пісень і творів украіньского композитора Лисенка січыньского ци Ярославенка Назвиско менціньскій было знане на цілу Европу д Разом з другом війном разом з окупацийом пришли новы порядкы До січня <unk> рока кєрівником школы і учытельком в мацені была Украінка Ольга Лальович жена місцевого священника В лютым на посаду кєрівника польска влада прислала нового учытеля Поляка З першым дньом заповіл він дітям же одтепер будут ся вчыти і молити в школі лем по польскы І так тіж ся стало пан директор станул кститити ся по польскы Але сын Шолтиса Лева Желема Михал і Михал син Гаталевича підвысшеным голосом зачали молити ся по свойому а за нима вшыткы діти По молитві зачали ся нормальны лекциі на конец дня зас треба было ся помолити І повторила ся ситуация зрана Директор казал молити ся по польскы так тіж сам ся молил але оба Михалы а за нима решта діти Молили ся по свому Зденеруваний директор выбил і вышмарил обох Михалів за двері Од наступного дня діти в школи не мусіли уж молити ся по польскы але кєрівник школы обох хлопців запровадил аж на поліцию а тота зачала провадити досліджыня в тій справі Два тыжні тырвали переслуханя хлопців Перслухувано іх в хыжы шолты сама цины Звідувано іх о тото хто іх так навчыл жебы бойкотували молитвы по польскы а они же нихто же они попросту не знают молити ся по польскы Справа закінчыла ся уневидниньом обох хлопців Конец війны то як добрі знаме выселіня лемківскых мешканців Мацины Выселено Лемків з Мацины якых назвиска злучали хоцбы Бубняк Кобаса Желем Гаталевич Герман Кост Драґан Грабаня Ясевич Качмарчык Крет Милинар Поливко прибыло русиняк смакуля шопа цбодак я мад мал <unk>этель Од мене о мацині тота тепер уж тілько дякую Вам за увагу Спокійного вечера Майте ся добрі Наталия Малецка А ты мила а ты мила што здумала Кяцой ґлетшер кязой глетчер зоносила Тота єдна думка моя же ти не мия на твоя дошко моя Тота ядма думка мою же ты не милянна твоя тужко моя чого же сачого же са погнівала то є шыроко є щыро на думала Зостанме ля то гниваня бо то было он нам прощаня то шко моя Зостанме ля то гниваня бо то был он нам прощаня то шко моя А тих думох думо зас за поле хто на двоя хто надвоя льобов де ле моля лювозма тлямтава нахочлю длом придома на тоя Моля лювозма лянтава нахочлю длом даковскым болю дакольскым оскомт мила а ти мила што спимала ґєс сой вечер ґєд сой вечер зо мном слала Додаят на думка моя не твоя то што моя додає там думка моя жатиме та твоя то ж то моя то што моя што моя дородове што моя торо што моє тороледа што моє
![A Я[К]...? #96 - 22 I 2014 - Мацина Велика](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/macina-velika_medium.webp)
![A Я[К]...? #96 - 22 I 2014 - Мацина Велика](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/macina-velika_thumbnail.webp)