А Я[К]...? #37 - 14 XI 2012 - Мшана, Мышковскій Тит
Еп. 37

А Я[К]...? #37 - 14 XI 2012 - Мшана, Мышковскій Тит

•

Опис епізоду

Істория села Мшана і пару слів про особу Тита Мышковского

Автоматычна транскрипция

році парафію в ізбах візитувал архієпископ галицкій Йосиф Симбратович Незнайома на околицю знана была яко місци Ярма Месова подібні як лемківка нашла бы ся під водом А так направду то заландруєме до заладкы Рыманівской Як вспоминают селяне єдной ночы Ждыняне забрали дзвоны і закопали іх деси так Там смо уж были На новы прогулькы запрашам як псе в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як Витайте дорогы слухачы є та авдиция а як В радию Руской Бурсы з Ґорлиц лем фм а бесідує до вас Наталия Малецка Днес наша прогулька по Лемковині од А до Я затримує ся при букві м Тыжден тому били сме голосы а хто переочыл а властиві о минул не почул то запрашам до радийового архіву на інтернетовій стороні радия На початок Жебы ся і вам і мій кус теплійше зробило тисніня піднесло Послухайме си енерґічной і енерґетычной пісні Моp<unk> Выконаню <unk>a<unk>ero<unk>ie<unk>p котра походит з місцевости <unk>ear<unk>o<unk> в Пілночно східній Румуні ґрупа тота уж не раз хостила в проґрамі АЯк А як одтинок <unk> букла м пісня Мочи ка Злося котре находит ся в середній Лемковині де Аяк завандрувал тыжден тому переносиме ся на східню Лемковину до села в підкарпатскым в ґміні Дукля В днешнім Аяку познаме історию мшаны По західній стороні того села од горы сусідує з ньом місцевіст хырова понизше є ропянка а по східній стороні од пілночы є Нова Вес низше терстяна котра од мышаны одділена є срібным потоком потім тиляла а од полудня є смеречне Мшана положена є на <unk> метрі над рівньом моря Мшанка то верх котрый граничыт зо селом Повысше мшанкы Єгора Городок По західній стороні села медже рівнинами выріжнят ся Кремянка має понад <unk> метрів над рівньом моря за котром лежыт село Ропянка Місцевіст Мшана розбудувала ся в шырокій долині вздошы річкы Мшанка По обох боках мшанкы влівают ся до той річкы потокы Бандовый і Бриля з лівой стороны а з правого берега річка Бидерник Понад ийком тягне ся дорога котрой нижній конец провадит до Тылявы а през хыжні достати ся можна до хыровой Хыжы будувано фасадом до дорогы і рікы кажда ґаздівка мала обшырне подвіря з выіздом на дорогу при хыжах были загорідкы деросло квітя і дакы ярины окружаючы село Верхы вкрывали густы мішаны лісы в котрых переважали ялиці ялоры і букы Найдороднійшы парцелі были понад селом і понад ріком В міру як ся ішло од села до ліса землі были гіршы і надавали ся лем на паствиска Істория села зачына ся в столітю З <unk> рока походит акт даровізны краківского канцлеря Януша для його сынів Медже добрами вымінена є медже інчыма мышана Село скоро перешло в королівскы рукы Король <unk> лютого <unk> р позвалят Миколайови і Радостолы З Біча перенести шану на право німецкє Шолтыс отримал штыріваны землі з правом до будовы корчмы млина ставів з рыбами і з обовязком службы на выпадок війны Наступны знаны запискы в котрых появлят ся мшана походят з <unk> рока ци <unk> Сут то судовы акта медже нима довідуєме ся о неякым фєді з мшаны котры разом зо штырьома спільниками брали уділ в злодійстві Коротка перерва і пісня Марийо хорватской артисткы Афйон да да мрийом Што ти морі Могоротажы том літым море море моды ник модей В <unk> році Ева Ціковска товды уж вдала по Станіславі Ціковскым з Мікольшевец біцкым каштеляні яко властителька маєтків выдала в Кракові документ в котрым вызначено обовязкы шолтысам Шан Звільнено го зо вшыткых повинености і належности і надано му право пропінациі Є то право до варіня пила і палюнкы для своіх потреб Шолтис отримал тіж право до корыстаня зоставів паствыск і лісів але його обовязком было служыти три дни в році і платити три золоты за каждый рік З ілюстрациі села Мышана з <unk> рока знаме же на тот час в селі было <unk> волоскых дворищ Церква зо священником є Шолтис Амшана находила ся в маєтку Якуба Варшыцкого Наступны запискы о мшані появляют ся допіро в столітю Коли по <unk> році Лемковина нашла ся в границях Австро угор австриятскій уряд перепровадил докладний спис і клясифікацию людности землі будинків жебы знати кілько і якых податків наложыти на люди З тых материялів знаме же селом Шана вшыткого мало <unk> моргів в тым <unk> сажнів Орной землі морг то <unk> сажнів квадратовых а <unk> сажын то понад <unk> пілметра квадратового Праві <unk> моргів лук <unk> моргы паствыск <unk> моргы ґаздівок Окрем того до парафіі належало <unk> моргів орного поля <unk> моргів лук і <unk> моргів паствиск Зналежной селу Землі селяне зберали <unk> корців жыта праві <unk> кців ярця понад <unk> корців вілса і <unk> центнерів сіна А<unk> корет то <unk> літрів В паньскым дворі близко Дуклі село мусіло <unk> дни косити <unk> дни грабаты <unk> жаты зерано тілько само дни орати плугами давати до двору <unk> гусы <unk> кур <unk> яйця <unk> корців вілса зрыхтувати і привести <unk> кіп ґонтів і внести оплату чешу і найму за землю Посередині села был пляц званий Выгін де найти можна было дестилярню і корчму Недалеко выгону мешкали циґане котры як то звыклі бывало занимали ся ковальством Коли докладні нашли ся мані не знатя але уж в <unk> році в селі мешкал єден циґан коваль Штефан Шома В <unk> році вымінят ся парафіяльну школу в Мшані Учытелями были Дякове Петро Дзюрий Петро Костик Іван Кушвара Онуфрий Баньковскій а по ним Якол Водзік Звыклі лем піл зо вшыткых діти котры повинны ся вчыти ходили до школы прикладово в <unk> році на <unk> діти До школы Ходило лем <unk> Од молодіст А як молодіст то пісня Молодіст і Іван Купала граю гыраю самы Бряжы Нівыст А <unk> а наталіс празі Заі заєн <unk> ге В <unk> році вшыткы парафіяльны школы людови остают удержавлены Але власти іщы на якысий час лишыли яко учытелів його мостів і дяків Втовды тіж впроваджено до шкіл украіньскій язык Была то політычна стратеґія котра мала на цілі змінімалізувати незалежностьовы аспірациі проросийскых Русинів през уділіня вспертя конкуренцийній украіньскій ідеолоґіі В другій половині ХХ столітя в Мшані мешкало приблизно <unk> люди і на єдну ґаздівку припадали кус більше як дві моргы поля Коли пришла фаля еміґраций до Штатів і Канады до роботы выіхали очывидной люде з Мшаны Рахуючы разом з людми зо смеречного з котром творили єдну парафію з початком ХХ столітя за великом водом перебывало близко <unk> осіб Істория парафіі в Мшанісі Хадіщы <unk> столітя при переносіню села на німецкє право для утриманя церкви выділено <unk> лан землі В <unk> році появлят ся інформация про новозбудувану церков В тым часі тіж Ева Ціковска продала спадкову власніст шолтыство МШаньскє Васильови Стебницкому Од того часу аж до <unk> рока парафія належала до родины Стебницкых В документі Катерины Потоцкой з <unk> р знаме же священниками были м ін Іван Юрий і потім зас Іван Стебницкы отец сын і внук В <unk> році вмер остатній мускій представитель роду Стебницкых Записал він права до мшаньской парафіі свому Зятьови Йоаннови Лаврівскому Отец Йоан стал ся парогом церкви надано му тіж посаду дукляньского декана Дукляньскій деканат обимувал в тым часі парахі в <unk> семох селах Парафія Мшана зо смеречным была єдном з найбільшых деканатів В <unk> році в мшані жыло <unk> мешканців з чого грекокатоликів <unk> Римокатоликів і семеро Жыдів а хто мешка в Лумшані а был то Федак Притко Каміньскій Дурячка Водзік Баньковскій Дзюрий Калічак Филь Контрадчык Шурий Капуцяк Саяс Пегец Адамчак Бідник Кушвара Сущыця Романик Кащак Липівскій Ґоткович Щурко Заяц Головач Панько Плятко Клим Буґель Брода Мафтей Горецкій Агайдош Фиканич Місячко Петрушчак Мацканин Сидорик Яворницкій Рубель Шешетих Рабскій Галядиш Косак Зємба Чернецкій Даниляк Зубер Татира Ратиця Бобко Мацюх Мардиняк Дудура Собяк Худик Папайло Якымик Чесак ци Варголик а кєд удало ся вам выслухати той літані до кінця в нагороду для оббуджыня Балька Реґararar і ансамбль Маґляй Банда з Букарешту запаля е За часів його мостя Григория Лаврівского до мшаны перенесено деканальну бібліотеку котра містила ся гын аж до І світовой войны З візитациі єпископа Снігурского в <unk> році лишыл ся документ в котрым описано церков тридільна деревяна з муруваным алтарьом з барз цикавым столярскым здобліньом До церкви прибудувана дзвіниця Описано тіж стан духовий і моральный парафіян яко высокій Протокій підписал війт тмшаны Іван Кырчак Михал Прытко Присяжны і Селян Афтанас Костка і Петро Галядий Вчесідуківской Бітвы в <unk> році церков остала ушкоджена а по переселінях опущена знищіла В пядесятых роках єден з мешканців систематичні єй розберал і з узысканого дерева будувал кучу для пасят Єден з лемківскых селян котрого невыселено не міг знести такой профанациі і підпалил решткы храму Отец Григорий Лаврівскій вмер в <unk> році похованого в Мшані По ним парафію обняли м ін отец Констанкєвич отец Пасічыньскій ци отец Юлиян Дуркот Од <unk> р отец Дуркот был деканом дукляньского деканату вмер в <unk> році похованого тіж в мшані За його часів в мшані побудувано громадскій шпіхлир і створено пожычкову касу В <unk> р при церкви основано Товариство Тверзлости котре провадило духовну і культурово освітову діяльніст серед селян пропаґувало здоровий спосіб жытя рахувало аж <unk> членів Наступцями оркота были отец Мишковскій отец Штефан Тарнович потім отец Дудковскій То достатній допрвадил до выбудуваня в селі парафального будинку з церглы в котрым містила ся і школа і склеп Отец Дудковскій створил Церковный Хор активізувал діяльніст Товариства Тверезлости так же чысло членів з <unk> піднесло ся аж на <unk> Наступцьом одковского был отец Кірил Чайковскій котрый допровил до конверсиі шан на Православія при чым сам лишыл ся при грекокатолицкій вірі В р Міністерство Вызнань Реліґійных і Публичного Освічыня залеґалізувало <unk> етатовых філі православной парафіі зо Львова якы находили ся на обшыри дукляньского деканату были то Чорне Дешниця Радоцина Тыляла і мшана Селяне старали ся переняти церков што ся ім не повело в звязку з постановлінями конкордату котрый окрислял парафіяльний маєток якого власніст католицкого костела Ефектом того обік старой церкви побудувано нову Была то єднодільна будовля накрыта каленицьовым дахом без копу розобрана в <unk> році през совітскє війско ем е ци моты вшытко В селі діяла Кооператива Надія В <unk> році єй члены розпочали будову народнього Дому Двоплянтровый будинок з цеглы станул посередині села Містила ся в ним Молочарня канцелярия кооперативы чытельня і Саля зо сценом де орґанізувано забавы для молодых выступувал хор провадженый през Григория Дзюрия і драматична ґрупа котру провадил Михал Федак В <unk> р бібліотека рахувала <unk> книжок і того самого рока придбано до чытельны радийо Перед розпочатьом ІІ Світовой Війны в селі мешкало <unk> православных грекокатоликів четверо Жыдів і <unk> Циґанів Вздовж дуківского тракту при котрым находила ся Мшана мал місце атак совітскых війск в часі дукільской операциі по здобитю Дуклі <unk> вересня <unk> ресня одділы Червеной Арміі вкрочыли до Терстяны і Тылявы а два дни пізнійше до смеречного Імшаны В операциі згынуло по обох сторонах близко <unk> тисячы вояків Векшіст селян остала выселена в <unk> році в околиці Тарнополя Самбора і Дроговича <unk> позосталых родин выселено в <unk> Ден по зеленых святах В <unk> році Стоваришыня Маґурич выремонтувало праві вшыткы помникы на обох цмонтерях Мшані А до што лекре е сепанделя милят ся деля ґелька ципа цяфа ци медай ден де Да адач то Даде Хара Тай Лапе екася ео ца кваса ца ґолося ца родкава о та черва ча Е біля ціпа цяфо сиґа В другій части проґраму в котрій познаєме лемківскы особливости днес в Аяку призриме ся титови Мышковскому Тит Мышковскій вродил ся <unk> жолтня <unk> р в Перегримці В лемківскій шляхецскій родині зо священных родів по обох сторонах Ґімназию скінчыл Мышковскій в Перемышли в <unk> році і того самого рока записал ся на богословскы наукы на Віденьскым університеті Свобідні бесідувал славяньскыма языками а до того іщы латиньскым німецкым і французскым высвяченого в <unk> році В <unk> отримал титул Доктора богословскых наук Тема його розправы злучыла Хронолоґічно історичне веденіє Новый Завіт Од того рока зачал карєру на Теолоґічным Факультеті во Львові В <unk> році отримал номінацию професора надзвычайного за в <unk> професора звычайного Завдякы свойого теолоґічного знатя тішыл ся Мышковскій великым шацунком і популярністю серед священників на Лемковині Адмініструвал во Львові од <unk> р аж до І світовой войны школу для дівчат котры приізджали з Лемковины до Львова на науку Заложыл Стоваришыня галицко Рускых Священників імени св Йоана Хризостома Мышковскій был активным членом Стоваришыня ім Качковского На яр <unk> р арештували мышковского австриятскы власти під претекстом підозріня о коляборацию з росийскым моцарством інтернуваного до <unk> рока Потім вернул на посаду учытеля на львівскым університеті але коли в звязку з тым же одмовил присягы вірности одродженій польскій державі мусіл зрезиґнувати з професуры Для польскых власти стал ся обєктом інвіґіляциі а місцевы Украінці міцно скритикували го за русофільскы симпатиі Незважаючы на то митрополита Андрий Шептицкій всперал Мышковского і попросил го о поміч в орґанізациі на університетскым рівни Грекокатолицкой Теолоґічной Академіі во Львові Справувал там функцию декана теолоґіі і віцеректора Мышковскій проводил орґанізациі галицко руска матица і руска селяньска орґанізация котры хвилі были присутны і на Лемковині Мышковскій поза теолоґічныма працями написал тіж вельо історичных і етноґрафічных розправ Єдна з них посвячена была Лемковині Мышковскій Уважаный і знаный был яко Амбасадор Лемковины во Львові а на конец уж Маквінас Квентас бразилийского музыка кіля Еміля Кус сонця для вас тот осінный вечер Я дякую чуєме ся о тыжден бесідувала до вас Наталия Малецка Пиште Ната крапка фм а тепер тримайте ся і револьвера єма рокунде рукундер Андрівка Астрия Быґо Бортне Вільшня Лоловец Граб Ґладышів Долгы Дешниця Ждыня Заладка ізбы місцова незнаєма Одрехова Перунка Переґєтів Святкова велика тиляла Устя Волоскє Фльоринка Охырова Циклиньска Воля Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюнка Там смо уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як