Істория села Панкна і кус про особу Симеонa Пыжa - лемківского діяча
Автоматычна транскрипция
Добры вечер по тій стороні мікрофону Наталия Малецка Маме середу годину <unk> вечером а то означат же зачынат ся авдиция А як в радию лем фм одтинок третьой сері познаваня Лемковины од А до Я Тыжден тому презентувана была істория ольховця а днес Лемковина на букву П На початок запрезентую Вам історию єдного з ґорлицкых бурсаків познате жытя Симеона Пыжа а в другій части повандруєме до панкной Запрашам до слуханя доктоно З родичів Штефана і Мариі в хыжы Бодак вродил ся Симеон Тыш в селі Лапенне дня <unk> лютого <unk> р З дібны наукы был посланый до ґімназиі в Ґорлицях де мешкал з інчыма лемківскыма учениками в Рускій Бурсі На свою науку дораблял си вчыньом слабшых студентів Коли пришла І світова війна Австриякы початково взяли вшыткых хлопців од <unk> до <unk> дрока жытя Медже нима нашол ся старший брат Симеона котрого сам Симеон одвозил до Ґорлиц Гін довідал ся о початковых побідах царской арміі і вернувшы домів чекал што буде далі Приближаня ся Росян выкликало зо стороны Австрияків штораз векше арештуваня русофілів Хвересны пришли і по Симеона В ґорлицкій тюрмі Фиш стрітил праві вшыткых студентів того округу <unk> вересня без ниякого суду розстріляно єдного зо спілвязнів православного священника Максима Сандовича зараз тіж послано решту Вязнів до Талергофского лаґру Гын пиш мучыл ся рік аж держава задумала інакше выкорыстати Вязнів З Талергофу перевезено го до Тарнова де перз пару тыжни переходил війскове перешколіня і з ворога стал ся оборонцьом Австро Угорщыны В Тарнові тіж пиш здал матуру Війскове командуваня і шкільны власти не робили проблемів жебы міг скорыстати з такой можливости По закінчыню війскового перешколіня пижа перешмарено до Каринті <unk> кілометрів од італияньского фронту Зато же знал польску і німецку мову Пиш был выбраный до канцеляриі компаніі де провадил паперьовы справы і служыл як перекладач Зато піднесли го до рівня капраля Заєдно ходил ом по голові жебы втечы до Італиянців І так тіж ся стало Перешол фронт і <unk> марця <unk> р был уж медже Італиянцями По другій стороні лишыл свого приятеля Михала Нестерака Його історию Історию Михала Нестерака оповідам вам в <unk> осв Аяка В Італиі пиш пересідил аж до жолтня <unk> рока Векшіст того часу был запертый разом з інчыма втікаючыма з австриятской арміі в старых монастырах Там стрітил ґрупу русофільскых Галичан Маючы барз дуже вільного часу забрал ся за італияньску ґраматику Восени <unk> р зголосил ся до ґрупы маючой поправляти гірскы дорогы і зас наял ся як перекладач В маю <unk> р Італия дозволила утворити при своій арміі славяньскій одділ до борбы проти Австроугорщыні Пыш одраз поступил в ряды чешко словацкого леґіону і одночасно зачал творити разом з професором Лесєвом Карпаторускій батальйон Зобрало ся на них <unk> осіб Батальон тот початково пильнувал захваченых австриятскых жолнірів а пізнійше розвязаного і розпущено вояків Пиш нашол ся серед ґрупы котрій дозволено іхати до Риму Там покликано Карпаторускій Комітет його секретарьом остал Пиш а передсідательом професор Лесєф Одтамале тиш трафил до Прагы Достал роботу Білоґвардийскій ґазеті і подумал о континуациі наукы Выбрал правничы студия Зачал іх на Карльовым університеті в Празі уж під конец <unk> рока На яр <unk> в звязку з тым же розвязану ґазету стратил добрі платну роботу Ціле літо перевил на Пряшівщыні оддале потаємні переходил границю і одвиджыл лемківскы села головні рідне лапенне Позналем девчена релі розайв з небового джере розвіія познав оставлем лем посалем лем познавем лем познавем лем На бозі га неба кревя чорло паче мня не бата а тважеме выйож єш был таром дер да познавем дзєдыда познавем дяджена познаве В Пряшові нашол ся пиш в лемківскым спасительным Комітеті покликаным през ґрупу лемківскых діячы веденых през дохторя Димитрия Собина і др Александра Тиханьского Помагал він лемківскым втікачам леґальні жыти в Чехословациі або еміґрувати до Америкы В тым часі Полякы брали Лемків свою армію до борбы з большевиками што выкликало протесты серед лемківскых діячы і наговарюваня до дезерциі На осін пиш вернул до Прагы а скінчывшы другій рід зас поіхал на Підкарпатя і як попереднім разом потаємні перешол границю і сіділ на Лемковині пару місяцив потім зас вернул до Прагы котра помале ставала ся Центром лемківскых студентів Створено там Карпаторускій Круг Студентів Возрождені Пиш был єдным з діячы комітету котрий медже інчыма вюл пропаґандову діяльніст і помагал Лемкам котры приізджали до Чехословациі глядаючы місця де мож было спокійні жыти Літом <unk> рока Пиш перешол кінцевый еґзамін на університеті здал державный еґзамін і остал доктором прав і достал документы уможливляючы працуваня в державній адміністрациі Не барз переконаний до жытя на Чехословациі головні зо взгляду на автономію признану Підкарпатскій Руси лем на папері зачал штораз веце думати о выіханю десиінди Товды члены лемківского комітету рішыли послати когоси до Америкы жебы навязати спілпрацю і ожывыти народну роботу за океаном Остаточно сам Пиш дошол до внеску же неє то зла думка і сам зголосил ся до выізду Під конец <unk> рока вывандрувал до Нового Світа Іщы того самого рока Пиш перенял од Віктора Гладика редакторску роботу в Карпаторускій ґазеті Правда Од <unk> р ґазета та была пресовым орґаном карпаторуской орґанізациі в Гамериці Общества Рускых бразд Пишучы так о справах Старого Краю як і о проблемах нашой еміґрациі Пиш кєрувал правдом перез <unk> років През тоты рокы склал тіж пару лемківскых календарів Коли під конец <unk> років приіхал до Америкы Димитрий Віслоцкій Симеон Пиш навязал з ним стислу спілпрацю Ефектом того был його перехід до печатаной перезвіслоцкого ґазеты Лемко якой в <unk> р остал редакторьом і был ним аж до смерти Оба тоты діяче были ведучыма персонами котры орґанізували Лемко Союз і пізнійше творили його силу Фиш през долгы рокы был ведучым той орґанізациі Він тіж доложыл дуже роботы до того жебы в місті Юнкер поставити Американьскій Карпаторускій Центр Великій Народный Дім В тым домі сам мешкал і занимал ся його утримуваньом през долгы рокы Был тіж редакторьом ґазеты Підкарпатска Русь а перед <unk>на <unk> років был головным редакторьом і выдавцьом карпаторуского календаря якій стал ся шыроко популярным помедже Лемками в Америці Семеон Пиш был тіж медже тыма котры зышли ся <unk> мая <unk> рока в Новым Йорку і покликали Лемківскій Допомоговий Комітет Зараз оголошено збірку грошы і облечыня для Лемків в Краю і тых котры выіхали на Украіну Коли Пиш довідал ся о акциі переселіня Лемків в <unk> році звернул ся до участників славяньского зізду якій одбыл ся в днях од <unk> до <unk> вересня <unk> р о поміч Лемкам але окрем єдиного польского діяча нихто не хотіл го слухати Пиш хотіл тіж бесідувати з польскыма представниками в Америці але недопущеного до того Позволено лем на переказаня деклярациі Лемко Союза польскому урядови в Варшаві В <unk> році пиш хтіл поіхати до Польщы але польскій консуль не признал му візы Зміны пришли допіро по <unk> р Попрошено о авдиєнцию до Польского Амбасадора а пиш склал Меморандум до Уряду Народны в котрым звертал ся медже інчыма о дозволіня Лемкам вернути на рідны землі даня ім можливости вчыня діти в рідным языку і реліґійну свободу Просил тіж о допущыня помочы до Польщы од американьскых Лемків Не дочекал ся одповіди зато же <unk> червця <unk> р вмер на серце <unk> вересня <unk> р на <unk> зізді Лемко Союза делеґаты оддали чест памяти Симеона Пижа на його гробі славяючы памят великого лемківского патріоты доктора прав і незаступленого діяча о Мамо Моґуле у сам сыпет антудя венеды де сю веде примоферы Себе слов себе виды семба себе шору догляди Одарно савида нифреты себе слов себежены Буканту дусемба канту дусебы лем ту до себе дар рету канту до себе лепо буде рула На школя наведе декресы Де тамто паняр Сябіту На школя Давиде красы Де тамто паняр Сябітух А воз Ду мал сам а возду Малсаба урбану Агожы борта бурґулювай серан бурын будон сель давоскєме швашу портав бурґулювай серан ґудыны Усем ба ну морру семба нурра Фоґера Усем бакразди вердати Все баданоса бандера сем баґетрат все баданоса бандеа новалянсв дум на люду Панкна то село з обшыри Пасма Маґуры Находит ся в долині верхів самой Маґуры Маластівской Дзямеры і Завіршы Вздолж потока Маластілкы якій вплыват до річкы Санкова котра з колеі є правым доплывом Ропы Панкна тягне ся через пару кілометрів в долині од Маластола на полудне в сторону Баниці села котре днес уж не істніє а на так званым баницкым Вершку выстарчыт скрутити жебы дойти до сусідньой Вірхни тепер адміністрацийні Вірхня то част Ґладышова і дале дотерти власні до Ґладышова Смереківця Квятоня Панкна было то королівскє село основане при гандльовым шляку перед збором на Словацию Панкну основал в <unk> році на волоскым праві Станіслав Бонар В люстрациі з <unk> рока подано же в селі был в тым часі шолтыс з єдным ланом і кмітове з двома і піл квітскыма ланами Куж пізнійше бы лем пару років оддати офіцияльного локуваня появляют ся в списах Рускы Дворища і Рускій Духовны якій платил <unk> грошы чыншы на рік што означат же мусіла быти уж в банкі в тым часі церков Правдоподібні в <unk> році з Фундациі Катерины Вісловской вознесено деревяну церков котру потім розобрано в <unk> році в звязку з выбудуваньом в <unk> році новой муруваной На знимці яку запрезентувала вам на нашым фейсбуковым профілю видіти можна власні тоты обі церкви Дост выняткове зоставліня стара деревяна церков выбудувана в лемківскым стилю а обік нова мурувана о неспотыканій на Лемковині архітектурі Тота мурувана церков є то єднокопулова церков выбудувана на пляні грецкого креста В середині заховал ся старый іконостас перед входом є деревяна дзвіниця з <unk> рока Стоят тіж два кресты поставлены на памятку Крещеня Руси Што цикале на єдным з тых крестів поставленым в <unk> році є напис же упамятнят він <unk> річницю крещеня Руси Украіны Є то єдиний такій крест на Лемковині на котрым уж то назвы Украіна на інчых якых полно по цілій Лемковині писано руси або русикыівскій Є то приклад як міцны были украіньскы ідеі в тым селі Вынятково мальовничо презентує ся церков з дорогы на маластівску перехыбу Церков під Покровом св Мучениці Параскєвы в <unk> році рахувала <unk> вірных і підлігала під парохію в Маластові Шематизм з того рока подає скількіст вірных на цілу парохію Маластів з робицьом панктом і присілком траґашів і особы якы перебывали на еміґрациі На <unk> осіб тілько рахувала ціла парохія на еміґрациі перебывало <unk> душ і была то зарно еміґрация до Америкы як і до Росиі і на Мадяры Парохом на тот час был отец Йосиф Менціньскій В пізнійшых роках душпастырску опіку нимал м ін о Емілиян Менціньскій ци отец Павло Шуфлярт Церковный дяк отримувал заплату высокости <unk> корон При церкви діяла тіж Церковна Каса і Товариство Терезлости В <unk> році рахувало <unk> членів скы Панкна то село котре є прикладом в місцевости В якій на переломі <unk> і <unk> віка заобсервувано великій прирозсудности бо аж <unk> процент В <unk> році село рахувало <unk> осіб а в <unk> уж <unk> І власні в тых роках записано панкня о такых назвисках як цьок Хомик Тыркалец Тыханич Терпень Тарбай Стопень Симаницкій Ротко Павлик Оленич Михалик Молчан Лосяньскій Лепак Крупа Костик Лемківскій Капельчык Дрибчык Демчышын Глива Вывранецкій Виняр і Бімуняк Поза Лемками в панкі мешкало <unk> римокатоликів Поляків і <unk> Жыдів В столітю в селі выдобивано нафтову ропу В році діалоґны <unk> шыбів о глубокости <unk> метрів каждый Належали они до маєтку жыдівской родины Ветхеймерів Продукты з місцевой копальні нафтовой ропы презентувано на повшехній выставі в Відны в <unk> році В окресі меджевіня веднено до пріб гляданя і выльобиваня ропы єднак без векшых ефектів Панкна находила ся серед сел котры были під сильным украіньскым велияньом Тогын в <unk> році основано яко єдну з першых на західній Лемковині чытельнів Украіньского Освітового Товариства Просвіта Одновлено єй в <unk> р але власти остаточні замкнули єй в половині <unk> років В <unk> році в селі заложено круг Украіньского Педаґоґічного Товариства Рідна Школа Односні школы то уж на початку ХХ столітя была в селі єдноклясова школа Діти вчено по лемківскы і записаных было іх аж <unk> Потім меджелінію школа была уж двоклясова Але родиче оповіли ся за вчыньом діти в літературным украіньскым языку заміст лемківскым Протестом кєрувал головні асафат гривна панктой Міцне влияня на таку поставу мали духовны котры шырили в селі украіньскы ідеі народовы Напримір оліян Флешкєвич парох мала стола Панкной Ропиці основал в <unk> році орґанізацию Будова Украіны котра мала на цілі опіку над дітими якы вчыли ся в украіньскых середніх школах През державны власти уважаний был як лідер украіньского руху в ґорлицкым повіті Был в селі єден склеп але до суду уряду на потяг треба было іти аж до оддаленых о понад <unk> кілометрів Ґорлиц а на почту до сусідньой Ропиці В тридцетых роках в банкні діяла тіж друга чытаня імени Качковского і тіж Кооператива Лемківска Земля В найвысшым пункті села была поставлена корчма яку называли Маґуром Як може памятати з авдициі з минулого тыжня ольховец был великій на <unk> кілометрів квадратовых і така сама была колиси іщы в часах меджевіня панкна Єй простір обміряны в <unk> році выносил <unk> кілометрів квадратовых хыж было <unk> а мешканців <unk> Велику част Лемків выселену на західній землі в днях од <unk> до <unk> червця <unk> р подібні як в сусідні маластів Выселено товды праві <unk> люди На переломі <unk> і <unk> років вернуло парунадцет родин днеска в селіє приблизно <unk> ґаздівок чого дакє <unk> то лемківскы А в остатніх роках дост дуже землі остало выкуплене перед приіздных зо світа якы втічут гын перед великомістовом цивілізацийом В селі стоіт парунадцет придорожных крестів і дві різбы є тіж капличка з кінця ХХ столітя На старым цмонтері недалеко церкви найдеме парудесят передвоєнных крестів На початку села по правій стороні находит ся помник з <unk> рока поставлений для упамятніня смерти двох міліциянтів якы згнили в памкі в лютым <unk> р Як бесідує напис на помнику з рук реакцийного підземля Найправдоподібнійше ходит до УПА На терені села находит ся тіж войсковый цмонтір нр <unk> Лежыт на ним <unk> австриятскых жолнірів і <unk> росийскых Провадит до него чорнобілый туристичный шляк Фанкна находит ся в ґорлицкым повіті і в ґміні Санкова праві одґрашы Дерекой а то І де бы было нагнеска тілько дякую Вам за увагу был то проґрам А як Енциклопедична прогулька по Лемковині єдной буквы Тримайте ся і добра ніч бесідувала для Вас і до Вас Наталия Малецка де Маринком Моліцка діс самя грубянісино порыймаш а на ферма выді Тымаринто Моритста ти зар як цеписи на тестува пред сеня два серце Ермория до Цермова Ельмо ЕСКО Ельмоя до Цермова Ермо Єанок Цермова Ермория до Цермора Ермория докрамоя до Цермоаны Емоци Томяна Тамця поці Мадженна Штанафінездо тым што маже поджету Але кєдна на што якы
![A Я[К]...? #61 - 15 V 2013 - Панкна, Симеон Пыж](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/pankna-simeon-pyzh_medium.webp)
![A Я[К]...? #61 - 15 V 2013 - Панкна, Симеон Пыж](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/pankna-simeon-pyzh_thumbnail.webp)